Forum 62, een geïntegreerde 0.
De Linie, 11 mei 1962.

Onlangs werden ongeveer gelijktijdig in het Stedelijk Museum te Amsterdam en in het Hessenhuis te Antwerpen tentoonstellingen ingericht van de jongste strekkingen in het beeldende scheppen. In Amsterdam heette de tentoonstelling ‘Nul’, in Antwerpen ‘Anti-peinture’, want daar was ‘nul’ al verbruikt. Een paar weken tevoren had de galerie Ad Libitum een internationale show ingericht van de ‘zero’-groepen. Verder doen nog een paar tijdschriften met de gelijk- en welluidende naam ‘nul’ elkaar concurrentie aan en in verschillende steden van Europa, Nice, Düsseldorf, Arnhem, Milaan, waar een nieuwe avantgarde zich bewust werd, hebben zich groepen onder die naam aaneengesloten.

Alles tegenwoordig staat dus in het teken 0.

Nu is dat schijnbaar eenvoudige teken het meest dubbelzinnige van al, want zijn betekenispolen liggen het verst uit elkaar. Het is niets. En het is alles. Het is leegte. Maar het is ook volheid. In elk geval is het een precies beeld van de nieuwe ‘bewustzijnseenheid’ waarover Butor spreekt. Deze eenheid wil de paradoxale krachten die het leven beheersen blijvend omvatten, de ene niet loslaten ten voordele van de andere, geen geometrie gaan bedrijven ten nadele van de psychologie, maar alles in een cirkel binnen de sterke geslotenheid van het bewustzijn houden. Het is de bepaling zelf van de classiciteit, waarvan de cirkel overigens hét symbool bij uitstek is. Maar het is evenzeer omschrijving

van een leegte. Want deze bewustzijnseenheid, deze nieuwe classiciteit, is zonder inhoud. Zij omsluit een bestaan dat leeg wil zijn van alle zin, een zuiver ongericht bestaan.

Vooral het laatste aspect van het 0-teken ziet men bij nul-kunstenaars beklemtoond, hoewel het de auteur van de catalogus ‘Anti-peinture’ niet ontgaan is dat ‘nul’ ook aanspraak kan maken op ‘classicisme’.

Tot in de zonnige burgerkamer waar ik deze regels schrijf hoor ik het gegrinnik en de verontwaardiging van sommigen die in april de zware houten trap naar de zolder van het Hessenhuis zijn opgeklommen en daar alleen groentekistjes en schuine allusies van een paar grappenmakers hebben ontdekt. Die grappenmakers horen erbij. Zij vormen een noodzakelijk tegengewicht. Maar er was op de zolder van het Hessenhuis nog wat anders dan grappenmakers aan het werk.

Globaal gezien waren het dezelfde kunstenaars die reeds in 1959 in Milaan in groep hadden tentoongesteld en daarna in Leverkusen een ‘monochrome’ tentoonstelling hadden georganiseerd: een duidelijke reactie tegen het tachisme en een bewust beperken van de problematiek tot de studie van het monochrome, de structuur van het vlak, en vooral het licht. Deze enge grenzen riepen vanzelf dada en surrealisme op, die een plaats kregen in de zerogroepen.

Nu is het wel zo dat al deze jongeren nogal geobsedeerd lijken door de vernieuwende waarde van het experiment, waar wij nu, na een kleine eeuw moderne kunst, stilaan overheen zijn gegroeid. Het experiment als experiment is een overwonnen standpunt. Alles wat wij hier beleven is - van het strikte standpunt van het experiment uit gezien - reeds lang niet nieuw meer... en aan andere experimenten als die van Kramer, Tinguely, Nelson, de Saint-Phalle, Takis is men voorbijgegaan. Denken wij maar even aan Malewitch, Pevsner, Gabo, Moholy-Nagy, Bayer, Vasarely, Buffet en zovele anderen. Wij willen helemaal niet beweren dat de jongeren die hier tentoonstellen niets bijbrengen, maar dat zij alleen vernieuwend zijn in zover ze de vondst en het experiment overschrijden en het tot in een inwendigheid brengen, die het kunstwerk in zichzelf laat bestaan.

Wie de boeiende tentoonstelling op de Antwerpse zolder, waar men urenlang alleen onder de prachtige balken kon wandelen, heeft gemist, krijgt nu te Gent in de St.-Pietersabdij een nieuwe kans met Forum '62. Deze tentoonstelling is breder van opzet dan de ‘Anti-peinture’. De zero-kunstenaars worden hier geïntegreerd in een uitgebreid panorama van de hedendaagse schilderkunst, en komen hierdoor in een ander perspectief te staan. Als men met de herinnering van Antwerpen naar Gent gaat, ontkomt men niet aan de indruk van een zekere, irriterende voorzichtigheid, een doorsneementaliteit bij iets wat geen doorsnee verdraagt. In Antwerpen was de beleving vrank en uitgesproken. In Gent heeft men de pil verguld. Maar ook een vergulde pil

kan effectief zijn! En inderdaad. Forum '62 is de beste tentoonstelling van moderne kunst die de laatste jaren in Gent is gehouden. Het Gentse publiek is op dat stuk niet verwend. Hier krijgt het een unieke gelegenheid om in een rustige sfeer zich te laten opnemen in de wezenlijke bewogenheid die de hedendaagse schilderkunst doorstroomt□

 

Barak nr. 9, kwartier van de wanhoop.

De Linie, 11 mei 1962.

 

Spel van vuur en aarde. Bij twee tentoonstellingen en een boek.

De Linie, 11 mei 1962.

 

Brusselse uitleenpinacotheek.

De Linie, 18 mei 1962.

 

Biologie der kunst.

De Linie, 25 mei 1962.

 

De tijd van de kathedralen is nog niet helemaal voorbij. Bij de inwijding van de kathedraal van Coventry.

De Linie, 25 mei 1962.