[p. 100]
[I]
Met desen nyen iare laet ons ghedachtich zijn,
Hoe god heeft wtvercoren een suver ioncfroukijn,
Seer schoon versiert van binnen,
Mit zijnre hoger minnen
5
Ende met gheware oetmoedicheit.5
Veel glorioser dingen so zijn van haar geseit.
Doe die gloriose was in haer camerkijn,
So heeft haer ombevangen dye gheware sonnenschijn,
Want god is neder ghecomen
10
Ende heeft tot hem ghenomen
Gheware menschelicheyt
Vander glorioser, die daer toe was bereit.
Hy woude zijn gheboren in wonderliken schijn:
God ende mensch te gader, als een cleyn kindekijn.
15
Hi is dat licht der salicheyt,
Daer ons veel heels wert van gheseyt,
Dat ons ontsteect van binnen,
Boven wise ende onderscheit; gheen hert en cant besinnen.18
Staet op mijn hoghe vrolicheyt, mijn siel ende al mijn cracht:
20
Hy naect, hy sal u comen, den ghi met suchten wacht.20
Hy brenct u vrede ende vrolicheyt,
Sijn claerheyt heeft hi wt ghespreyt.
Ghevoelt zijn hete minne.
Gheeft hem lof in ewicheit, hi is sonder beginne.
[p. 101]
25
Nu laet ons iubileren, wt minnen, doer verstant,
Ende dat in veel manieren: die tijt is hier te hant.26
Laet ons met ihesum vrolic sijn,
Hy toont hem als een kindekijn,
Seer sacht ende suet vol minnen,
30
Si en moegen des gevoelen niet, die leven naden sinnen.30
Te leven naden sinnen, dat mogen wy so verstaen
Als ydelheit te minnen, die waerheit af te gaen.
Si mogen hem wel schamen
Te dragen krijsten namen,
35
Die niet en sijn bereyt
Jhesum na te volghen in vroude, in teghenheit.36
Die haers eyghen willen leven, niet en moghen verstaen,37
Hoe ihesus leert van binnen dye hem zijn onderdaen.
Hi leitse in oetmoedicheit,
40
Hi gheeft hem licht ende onderscheyt,40
Hi trectse in sijn minne;
Die vloeden sijnre sueticheit die vloyen hem al tijt inne.42
Hy is alre eeren wert, men machs vol prijsen niet,
De ons met hogen gaven so mildelic voersiet.44
45
Laet ons niet versagen
Om sine minne te dragen
Verdriet ende teghenheit;
Hi heeft ons van genaden een ewich rijc bereyt.
Jhesus, ghi moet sijn ghemint boven alle gescapenheit.49
50
Ghi sijt dat alre beste goet, als ons u waerheyt seyt.
Syet aen mi domme ezelgijn;51
Ic begeer een arme slaef te sijn,
U suete iuck te draghen,
Dat mine arme dienstelicheit u altijt moet behagen.54
[p. 102]
55
Wie soude hier begeren eer, scat of groticheit,
Daer ihesum onsen here wert in een cribbe geleit?
Armoede, rou ende liden groot
Heeft hi ghedaen tot inder doot
Van sinen ionghen daghen.
60
Tis scande, dat wi in cleynre noot ons selven seer beclaghen.
[II] Een ander Leydeken
Mi quam een schoon geluit in mij[nen] oren,
Mijn hert dat heeft hem op gerecht om vrolicheyt te horen.63
Wye ihesus stem wil nemen waer,
65
Hi vint den vrede, dat weet voerwaer,
Die men nyet en mach verstoren.66
Ic heb ghehoert van wonderliker saken:
Die alle dinck ghescapen heeft, hi wilde hem selven maken
En werden een teder kindekijn;
70
Die heer in also crancken schijn70
So woude hy ons ghenaken.
Dye suver min heeft crachtelic getogen,
Want god zijn hoghe mogentheyt so minlic heeft gheboghen,73
Ende aen nam van eenre maget puer
75
Gheware menschelic natuer.75
Hi woude voer ons doghen.76
Nu willen wy vander sueticheit voert hooren,
Die heer als een cleijn kindekijn is vander maget geboren,
Coninc der coningen ende der heren heer,
80
God en mensch, dats wonder meer.
Het was langhe gheseyt te voren.
[p. 103]
O reine maget ende moeder gods vercoren,
Onse heil ende ewige salicheit, de is wt u geboren.83
Wi sijn wel hooch mit u verblijt,
85
Want ghi een veynster der genaden sijt,85
Die lange was verloren.86
Der engelen sanc was wonnentlic te horen,87
Doe god als een cleyn kindekijn glorioselic weert geboren,
Met hoger claerheit ombevaen.89
90
Dye moeder heeft hem gebeden aen,
Sijn duve, sijn wtvercoren.91
Die reine maget is naerre bi gecomen,92
Sy heeft met groter eerweerdicheit haren soon tot haer genomen,
Sy custen voer sinen heiligen mont;
95
Haer geest die wert ter selver stont
In nyeuwer vroechde ghenomen.96
Die moeder heeft haer kindekijn gewonden,
In snoden reynen doeckelkijn seer sachtelick gebonden.98
Si heeft hem in een cribbe geleyt;
100
Alsoe den harden was toe gheseit,100
Hebben sy den heer ghevonden.
Dat kindekijn heeft gescreyt met sinen ogen.
Doe wert dat meechdelike hert moederlic bewogen;
Haer reine borsten boot si terstont
105
Dat kindekijn voer sinen heylighen mont
Met sueten mededoghen.
[p. 104]
Die heer heeft onse crancheit aengetogen107
Om ons in ewiger ewicheit in glorien te verhogen.
Dit heeft zijn hoghe minne ghedaen.
110
Wien en sal dit niet ter herten gaen
Ende werden al bewoghen?
Het gaet al boven reden ende sinnen,
Hoe vast dat wi gedrucket zijn in Jhesus hert met minnen,
Dat moghen wi wel mercken openbaer,
115
Willen wi zijn wercken nemen waer
Van buten ende van binnen.
Wie ihesus min van binnen can ghesmaken,
Zijn hert dat sal hem opengaen ende grote vruechde maken.
Want ihesus is altijt bereit
120
Wt te storten zijn sueticheit,
Als hem die reyne[n] naken.
O milde heer, ick bidde u openbare,
Wilt van mi nemen dat herte mijn in dezen nyewen iare.
Ick ghevet u met allet sijn,
125
Ick en mach niet langher heeten mijn,
Het valt mi veel te sware.
Elke veers weder sanck127
O Jhesu, oversuete kindekyn,
Ic begeer u algeheel te zijn,
130
Ic en mach niet langer heten mijn.
[III] Een lyedeken
Ic was in mijn hoofkijn om cruyt gegaen,
Ic en vanter niet dan dijstel ende doorn staen.133
[p. 105]
Den dystel en den doorn dye werp ic wt134
135
Ic soude gheerne planten ander cruyt.
Nu heb ic een ghevonden die gaerden can;136
Hi wil dye sorghe gheerne nemen aen.
Een boom was hooch gewassen in corter tijt;138
Den condic wter eerden ghebrenghen niet.
140
Dat hinder vanden bome mercte hi wael:140
Hi toochen wter eerden altemael.141
Nu moet ic hem wesen onderdaen,
Of hi en wil dat gaerden niet bestaen.143
Mijn hoofken moet ic wien tot alre tijt;
145
Nochtans en can icks claer ghehouden nyet.
Hier in soe moet ic zaeyen lelyen saet,146
Dit moet ic vroech beghinnen inder dageraet.
Als hi daer op laet dauwen, die minne mijn,148
So sal dit zaeyken schier becleven zijn.149
150
Die lelyen siet hi gheerne, die minre mijn,
Als si te rechte bloeyen ende suver zijn.
Als die rode rosen daer onder staen,152
So laet hi sinen sueten dau daer over gaen.
Als hi daer op laet schinen der sonnen schijn,154
155
So verbliden alle die crachten der sielen mijn.
[p. 106]
[IV] Een ander lyedeken
JHESUS
O siel wtvercoren, waerom begeefdi mi?
Het zijn mijn suete weelden altijt te zijn bi di.
Wilt nu doch weder keren, mijn hert is op ghedaen;164
165
Mijn min is ongemeten; ic wil di geern ontfaen.165
DIE MINNENDE SIEL
O edel, schoon van formen, rijck, machtich, wijs daer bi,
Heer boven alle heren, wat sal ic antwoorden dy?
Mijn hert beghint te beven, wilt mijns genadich zijn;
170
Ick val aen dijn genaden; vergheeft mi scult ende pijn.
JHESUS
Coemt naerre, wtvercoren, dijn bede is ghehoert;172
Ick sie dijn hert van rouwen ontdaen ende seer ghestoert.173
Wilt nu met my verbliden, altijt in vreden zijn.
175
Coemt, ic sal u schencken den alre besten wijn.
DIE MINNENDE SYEL
Rou, pijn ende swaer versuchten is al in mi vergaen;
O oversuete ihesu, dat heeft dijn min ghedaen,
Claer, schoon ende ongemeten; veel crachten zijn daer in.
180
Mijn hert beghint te bernen recht als een seraphin.
JHESUS
Coemt, mijn wtvercoren, gaet blidelic in mijn rust;
Daer seldi horen der engelen vroude ende lust.
Die in groter ere bi mi verheven sijn.
185
Dat ghi hem sijt ghelike, dat is die wille mijn.185
[p. 107]
DYE MINNENDE SIELE
Gheen vroude en mach my meer lusten in al der werelt wijt.
Alleen is mijn begeren, o ihesu, daer ghy sijt,
In vrouden aen te scouwen dijn suete claer aenschijn,
190
Ewelic sonder eynde in dinen love te zijn.
JHESUS
Mijn schoon, mijn wtvercoren, nu lijt u een corte tijt;192
Daer in stelt u genuegen, dat gi mi te wille zijt.
Ic heb veel om di geleden, wilt des gedachtich sijn
195
Ende laet doch dinen wille ghehelic in die mijn.
DIE MINNENDE SIEL
O jhesu, suete brudegom, siet mi van binnen aen
Ic heb dijn suete beelde diep in mijn herte staen.
Metten cruce verheven, bleec, bloedich ende seer ontdaen;
200
Dye vlammen dijnre minnen sijn doer mijn hert gegaen,
JHESUS
Mijn bruyt, mijn wtvercoren, ic bin int herte dijn,
Ick heb dijn ganse wille gehelijc in die mijn.
Ghi hebt mi al gegeven, dat is in dijnre macht.
205
Ic heb minnentlic ontfanghen, daer ic langhe na heb gewacht.
DIE MINNENDE SIEL
Hert, moet, cracht ende sinnen zijn lieflic opghedaen.207
Mit groter lust ende geren heb ic di nu omvaen.
O ihesu, suete brudegom, al ist boven mijn macht,
210
Ick bin daer toe gecomen doer dijn bernende minnen cracht.
JHESUS
Mijn bruyt, mijn wtvercoren, wilt nu in vreden sijn:
Ic heb dijn hert wt minnen verenicht mit dat mijn.
Ick en wil u niet begheven noch laten in gheenre noot;
215
Om dijn minne bin ic gestorven inden cruce den bitteren doot.
[p. 108]
[V] Een liedeken
Dye werelt hielt my in haer ghewalt
Mit haren stricken menichfalt;
Mijn macht had si benomen.
220
Si heeft mi menich leet ghedaen, eer ic haer bin ontcomen.
Ick bin die werelt af ghegaen;221
Haer vruechde is also schier ghedaen222
In also corten daghen.
Ic en wil die edel siele mijn niet langer daer in waghen.
225
Ic sie den enghen wech bereyt,225
Dye recht tot ewiger vrouden leyt.
Natuer, wilt niet versaghen!227
Ic wil daer vromelic doer gaen, om ihesus te behagen.
Ic voele in mi een vonkelkijn;
230
Het roert so dic dat herte mijn.
Daer wil ic wel op waken:231
Die min vermach des altemael een vuer daer af te maken.
Nu mochdi horen een groot beclach:
Natuer si roept ‘o wi, o wach!’234
235
Haer vroude moet si laten.
Daer si haer lange in heeft verblijt, dat moetse leren haten.
Addeu, addeu, nature mijn!
Mijn hert dat moet ontcommert zijn.
Ten mach gheen claghen baten.239
240
De mijn siel alleen begeert, hem wil ic nu in laten.240
Mijn vyande nemen des nauwe waer,
Heymelic ende openbaer;
Sy legghen mi valsche laghen.
Hyer om so moet ic wacker zijn by nacht ende oeck bi daghe.
[p. 109]
245
Ic en wil my daer niet in verslaen;
Met vrouden wil ic[t] aengaen,
Ic selse wel verweren.
Die minne voert so groten brant, si en moeten my niet deren.
Daer vast staet mijn betrouwen in:
250
Hy sterct mi met zijn hoghe min;
Sijn cracht doet my verwinnen;
Sijn gaven zijn so menichvout, gheen hert en macht versinnen.
[VI] Een Leydeken
Hoge vrouden zijn hier boven inder ewicheit,
255
Daer ihesus zijn vercoren haer stede heeft bereyt.255
Jhesus te behagen, dat is al mijn begeert,
Alle dage daer om te sterven, dat is hi mi wel weert.
Wije ihesus wil behaghen, die si daertoe bereyt
Sijn herte ledich te maken van min der ydelheyt.
260
Wye met ihesus minne van binnen is omvaen,260
Die mach zijn lof wel singen: haer scult wert afghedaen.261
Die ihesus minne dragen, zijn wel geheten vroet:
Si hebben wtvercoren dat alre beste goet.
Wie suver is van herten, na ihesus wil bereit,
265
Dye moet wt minnen dalen in dyepe oetmoedicheyt.
Dye haer eyghen wille laten, ihesus sijn onderdaen,
Gheen tonghe en mach wtspreken wat si van hem ontfaen.
Dye Jhesus minne smaken, den alre besten wijn,268
Altijt is haer begeren in sinen dienst te sijn.
[p. 110]
270
Jhesus aen te scouwen in zijn hoge majesteyt,
Daer na is mijn verlanghen, och waer mijn siel bereit!
Wat vroude mach mi hier lusten in desen iammerdael?
Myn hert dat loopt van binnen tot Jhesus altemael.
[VII] Een ander goet leydeken
275
Nu hoert, ic sal enen nieuwen sanc beginnen:
Die min, die min, si wil my ummer dwinghen,276
Dat ic mi hier verbliden sal
Ende ic bin hier beneden in een dal.278
Ic hoep, ic sel die minne noch wel besinnen.279
280
Den rou, den rou, daer sal ick mede beginnen:
Sy sal my werven also wael281
Der duven sanck te singhen inden dael.282
Nu sal mijn hertken vrolic sijn in liden.
Natuer, natuer, si wacht aen allen siden;284
285
Sy laecht dat edel duufken fijn;285
Hier om so moet ick vrolic in liden zijn.
Der duven sanck, den singhe ic int verborgen.
Hoe wel, hoe wel, sal ic nu leeren sorghen
Hier beneden in dit dal.288
290
Dat duufken is beanxt[et] over al.
Nu hoert, ic sal der duven sanck begeven.291
Die min, die min, si wil in vrouden leven292
Ende singhen mitter nachtegael;293
Dat sal die edel siel verwerven wael.
[p. 111]
295
Die min, si heeft in vruechden menich liden.
Nu hoert, nu hoert, waer sal die min verbliden?
In enen boemgaert wael ghedaen,297
Daer sal die min die nachtegael verstaen.
Die nachtegael heeft suetelic ghesongen.
300
Den clanc, den clanc, heeft wonderlic gheclonghen.
Nu is die min met rou bevaen:
Hoe salse nu den yersten slaep ontgaen?302
Die min, si wil in vruechden altijt waken.
Natuer, natuer, ghi selt in vreden slapen;
305
Die min en can gherusten niet:
Sy wil in vruechden clagen haer verdriet.304-306
Der minnen vruecht is liden ongemeten:
Den sanc, den sanc, en can sij niet vergeten,
Hoe haer verhief die nachtegael;309
310
Die minne sal ontsinnen altemael.310
Die nachtegael, si sal den wech bereiden.
Die min, die min, si wil van henen scheyden312
Over berch ende over dal,
Daer si haer lief in vruechden vinden sal.
315
Die min, si heeft twee rode lichte wangen;315
Die min, die min, si gruet haer lief met sange[n].
Sy wert so vriendelic omme vaen;
Nu is der minnen claghen al ghedaen.
[p. 112]
Die min, si ys vry, edel, wel gheboren.319
320
Haer lyef, haer lyef, de heeftse wtvercoren.
Hy is so wonderlic ghedaen;
Der minnen vreuchde en can gheen hert verstaen.
[VII] Een ander Leydeken
Ihesus, den ic wtvercoren heb boven al dat ye ghewert,324
325
Sijn hert heeft hi mi op ghedaen, dat heb ic langhe begheert.325
Sijn min is suet ende over claer.
Hi heeft my eewich heyl ghebracht,
Dat neme ic vriendelick waer.
Dat ic by hem niet bliven en mach, dat doet my grote pijn.
330
Als ic sijn gansse trouwe ghedenc, so sprinct dat herte mijn.
Al ist dat ic ellendich bin,
Ic heb tot minen troost te pande
Sijn edel, ongemeten min.
Dat ic hem niet aenscouwen en mach, dat ys mi dicwil swaer.
335
Ick hoer zijn oversuete stemme, dye neme ic vriendelick waer.
Sijn woert is mi soe oversuet,
Dat my zijn hete minne
Daer in versmelten doet.
Eer ic hem soude laten, den ic heb ombevaen,339
340
Al dat ye ghescepen wert, dat soude eer vergaen.
Ic ders wel liden openbaer:341
Noch hoger gaet zijn trouwe tot mi,
Dat weet ic wel voorwaer.
Dat ic versmaet der werelt bin, en is my gheen verdryet:344
345
Den ic met gansser herten min, hy en sal mi laten niet.
Der werelt gunst maect cort iolijt;346
Ic en sal daer na niet geren:
Mijn vruechde is boven tijt.348
[p. 113]
Die mijn siel altijt begeert, och mocht ick bi hem zijn!
350
So waer mijn wenschen vol gheschyet. Nu sprinct dat herte mijn.350
Hoe selden dat ic by hem bin,
Nochtans heeft hy te pande
Mijn gansse hele min.
Dyemen niet volprisen en mach, hem wensch ic openbaer
355
Mijn hert na zijn behagen tot enen nyen iaer.
Daer in sal schoon gescreven staen:
‘Jhesus’, dyep tot inden gronde,
Sinen hogen sueten naem.
Dye dit leydeken heeft ghedicht, en sal ic melden niet.
360
Dat is ganslic om hem gheschyet;
Ten was haer gheen verdryet.
Haer wtvercoren is schoon, wit ende root.362
Sy wil hem gestadich blyven, ganslick tot inder doot.363
Item men leest dat sinte Bernaert dese navolghende puncten
365
ghemaect heeft op de seven dootsonden1.
Dat yerste punct is:
Doe ick bekende, dat dye alre overste voer mi die alre367
nederste wert, so en mocht my gheen mensch alsoe seer
verdrucken, mi en docht, dat ic meer verdruckens weerdich369
370
was.
Dat Tweede:
Doe ic bekende, dat my gheen dinc dan god vernueghen en
mocht, dochte mi wonder, dat ic enich ander sueken soude.
Dat Derde:
375
Doe ick bekende dye edelheyt mijns lichaems, dat mi ghe-375
[p. 114]
oerloft is dat reyn lichaem Christi in minen mont te ontfanghen,376
so docht mi weerdich alle mijn crachten daer toe
te keeren, hoe dat ic mijn hert ende mijn lichaem in onbevlecter
reynicheit behueden soude.
Dat Vierde:
Doe ic bekende die sueticheit der hemelscher spijsen, soe en381
mocht my die gulsicheit der eertscher spijsen niet langher
verleyden.
Dat Vijfte:
385
Doe ick bekende, dat na soe corten arbeit die eewighe385
vruechde vercreghen wert, so docht my veel te cleyn
wesen wat ick met minen live arbeiden mocht.387
Dat Seste:
389
Nye en vertoornde my ontrou van menschen, als ick docht,
390
dat ick minen god also ontrou gheweest hadde.
Dat Sevende:
Doe ick bekende, dat god also groten sondaer tot ghenaden
nam, so en woude ick ghenen mensch haten om sijnre
boesheit wille.
5gheware: waarachtige, echte
18Boven wise ende onderscheit: alle wijzen en verscheidenheid te boven gaand, God gaat deze in zijn eenheid te boven
20den: dien
26is hier te hant: is nu gekomen
30gevoelen: beseffen
36vroude: vreugde
37moghen: kunnen
40hem: hun; onderscheyt: onderscheidingsvermogen
42vloyen: vloeien ; hem: hun
44De: die
49gescapenheit: het geschapene
51ezelgijn: domoor
54moet: moge
63hem op gerecht: zich opgericht
66mach: kan
70crancken schijn: hulpeloze gedaante
73moghentheyt: majesteit
75Gheware: echte
76doghen: lijden
83de: die
85veynster der genaden: Maria wordt het venster der genade genoemd: zij kan nog toegang geven aan de zondaren voor wie de deur des hemels is gesloten
86Die: slaat op genade
87wonnentlic: heerlijk
89onbevaen: omschenen
91duve: in het Hooglied wordt de liefste ‘mijnre duve’ genoemd
92naerre bi: naderbij
96ghenomen: bevangen
98snoden: schamele
100Alsoe: zoals
107onse crancheit aengetogen: onze zwakke menselijke gedaante aangenomen
127wedersanck: keerzang, refrein
133vanter: vond er
134werp: wierp
136gaerden: tuinieren
138boom: hoofdzonde
140wael: wel
141toochen: trok hem; altemael: geheel en al
143bestaen: ondernemen
146lelyen: de lelie is het zinnebeeld van reinheid
148minne: geliefde
149becleven zijn: wortel hebben geschoten
152rode rosen: de roos is het zinnebeeld van vurige liefde
154der sonnen: enkelvoud
164is op ghedaen: staat open (voor u)
165ontfaen: ontvangen
172naerre: nader
173ghestoert: ontsteld
185hem; hun
221bin die werelt afghegaen: heb de wereld vaarwel gezegd
222schier: spoedig
225bereyt: open liggen
227Natuer: menselijke, zinnelijke natuur
231op waken: de wacht over houden
234o wi, o wach: o wee, helaas
239Ten: 't En
240De: dien
255zijn vercoren: aan zijn uitverkorenen - haer stede: hun plaats
260omvaen: bevangen, vervuld
261haer: hun
268den alre besten wijn: bijstelling van Jhesus minne
276Die min: hier in de mystieke betekenis van het streven naar eenheid met Jezus: ummer: steeds
278in een dal: in de mystieke betekenis van diepe neerslachtigheid
279besinnen: geheel omvatten
281Sy: de minne; werven: gedaan krijgen
282Der duven sanck: den zielezang
284Natuer, natuer, si wacht aen alle siden: de (lagere) menselijke natuur loert aan alle kanten
285laecht: belaagt
288sorghen: bezorgd zijn, mij in acht nemen
291sal der duven sanck begeven: zal het (klagend) lied der ziel laten varen
292Die min: het minnend gemoed
293nachtegael: in de mystiek beeld voor Jezus
297boemgaert: lusthof, het paradijs, de hemel; wael ghedaen: schoon
302Hoe ...: het eerste indommelen na het ontwaken in Jezus
304-306De lagere menselijke natuur kan rustig slapen, maar het minnend gemoed moet in vreugde wakker blijven en zijn smart uiten om het gemis van en het verlangen naar Jezus
309Hoe haer verhief die nachtegael: hoe het lied van den nachtegaal het heeft omhoog geheven
310ontsinnen: buiten haar zinnen geraken
312van henen: van hier
315Die min, si heeft twee rode lichte wangen: de minnende ziel is als een lichtblozende bruid
319ys vry, edel, wel geboren: is van vrije, edele, goede geboorte
324den: dien; ghewert: ontstond, werd geschapen
325op ghedaen: geopend
339ombevaen: omvat
341ders wel liden openbaer: durf het wel openlijk bekennen, belijden
344versmaet der werelt: versmaad bij de wereld
346iolijt: vreugde
348is boven tijt: gaat het tijdelijke te boven
