[p. 88]
21
Der vrouwen heimelijcheit
Der vrouwen heimelijcheit is een gynaecologisch-obstetrisch traktaat dat in de veertiende eeuw uit het Frans vertaald werd. De bron van die Franse tekst is De secretis mulierum dat aan Albertus Magnus (ca. 1193-1280) wordt toegeschreven. De Middelnederlandse tekst is mogelijk in de buurt van Kleef geschreven (Van Doorn en Kuiper 1976-1977 en Claassens 1996).
De Middelnederlandse tekst is bijzonder omdat de auteur zijn tekst gelardeerd heeft met 24 lyrische intermezzi, waarin hij zijn liefde voor de dame in wier opdracht hij de tekst schreef tot uitdrukking brengt (zie ook de proloog, uitgegeven in Blommaert 1846). Nu eens uit hij zich bijzonder hoopvol, dan weer ten einde raad (vgl. ook Van der Poel 1996).
De vertaalreflectie in de proloog beperkt zich tot de opmerking dat de tekst in opdracht van de dame vertaald is. Verderop in de tekst laat de auteur zich explicieter uit over het vertalen. Opmerkelijk daarbij is dat hij steevast verwijst naar zijn Latijnse bron, terwijl onderzoek heeft uitgewezen dat hij hoogstwaarschijnlijk gebruik gemaakt heeft van een Franse intermediair (vgl. Van Doorn en Kuiper 1976-1977). Mogelijk speelt hier de algemeen geaccepteerde betrouwbaarheid van Latijnse bronnen (en het ontbreken van betrouwbaarheid in het geval van Franse bronnen, vgl. ook de proloog van het Bouc van seden) een rol.
In het laatste citaat geeft de auteur inzicht in zijn bevoogdende werkwijze. Hij zegt het grootste deel over methoden voor het plegen van abortus weg te laten, om niemand in die verleiding te brengen. Abortus is immers een zondige daad. Maar om eventuele critici die zouden willen beweren dat hij niets van dit onderwerp afweet de mond te snoeren, heeft hij toch een paar methoden beschreven.
[p. 89]
Mijn herte ende minen zin,
Dat ic en peyse meer no min
Dan altoes te doene dat haer behaghe;
10
Want ic haer minne met herten draghe,
So ghestadelike sonder berouwen,
Dat ic genieten hope miere trouwen,
Want die lieve vrouwe mijn,
Die niet beter en mach zijn,
15
So dunct mi werdich alre eeren.
Doer haren wille willic mi keeren
Op mine materie die ic vant
In eenen boec, die was valiant,18
Ende die waerheit oec seit
20
Van der vrouwen heimelijcheit.20
Maer ic bidde miere liever joncfrouwen,
Welc tijt zij dit boec zal scouwen,
Oft daer inne iet sal lesen,
Dat sijs mi niet tonthouder moet wesen24
25
Dat ic bescrive hare heimelijcheit,
Die ic metter waerheit
Inden sal, so ic best mach.
God die gheve hare goeden dach!
Sie es die beste die ic noeit sach,
30
Ende daer ic noeit tieghen te sprekene plach,
Ofte die noeit in mijn herte lach.
vs. 774-784
[p. 90]
Hier af vint men vele saken,38
Maer ic wils een ende maken,
40
Want daer mochte sonde ligghen ane.
Wat holpe dat ic dade te verstane,
Het mochte noch zulc hier namaels horen
Daer quaet af zoude comen te voren,
Diere met in sonden mochte comen
45
Ende meer scaden mochte dan vromen.42-45
Doch hebbics wat ontbonden,46
Dat niemen en derf orconden47
Dat ics niet en versta no ne weet.48
3orborlec: nuttig.
4-5Doer ... gheploghen: vanwege haar wens zet ik mij
aan dit werk, waar ik tot dusver nog maar weinig ervaring in
heb.
18valiant: goed, deugdelijk.
20heimelijcheit: geheimen, meer specifiek de
gynaecologie.
24tonthouder: te boos, te afwijzend.
33vertrecken: vertellen.
35-37Daer ... an: het kost grote moeite het Latijn om
te zetten in Dietse verzen die geen onzin vertellen.
38Hier
af: hierover (dat verwijst terug naar een betoog over
verschillende manieren waarop vrouwen ongewenste zwangerschappen
kunnen afbreken).
42-45Het ... vromen: iemand zou het kunnen horen,
waardoor een hoop ellende zou kunnen ontstaan doordat diegene erdoor
in zonden zou vervallen en er meer nadeel dan nut van zou
ondervinden.
46ontbonden: vertaald.
47orconden: beweren.
48Dat ... weet: dat ik er niets van afweet.
