|
|
|
| |
VI. Liedt.
Verclarende int corte, het Inhoudt des sesten boecx, of het derde boeck vande Regeringe des Hertogen van Alba: Opte voys vanden negen en seventichsten Psalm: De Heydenen zijn in u erfdeel gevallen.
GRaef Lodewijck ,,'sPrins van Oraengien broeder, +
Socht in Vranckrijck,, Duc d'Alba 'sLandts verwoeder,
Met nieu verbont ,,te spelen nieuwe parten,
In synen gront,, neemt hy't geheel ter harten: +
Hy krijcht toesegging groot,
Van Caerl de negend' snoot,
Maer 'twas om te bedriegen,
En hen in slaep te wiegen.
| | | |
+ Die van Vtrecht ,,die waren seer beladen,
Den Spaenschen specht,, conde hem niet versaden,
Met goet en bloet ,,van Borgers, Magistraten,
Die sy verwoet,, met huyt en haer op aten,
Men deed' wel clachten swáer,
+ Daer volchde geen straf naer,
VVant den Hertoch vol tooren,
VVas op haer seer gestoort,
Al wert daer veel vermoort,
Hy stopte beyd' sijn ooren.
+ Hy meenden nu ,,te comen t'sijn vermeeten,
Dies hy seer ru,, haer dede heel op vreeten,
Boven dien oock ,,mosten sy t'sijn believen,
Met eenen smoock,, overlev'ren haer brieven,
Tegen dit Spaensch gespuys,
Haer Chartres principael,
Op 'tSlot Vree'burch brengen.
+ De Magistraet ,,heymelick protesteren,
Dat sulcke daet’ niet soud,, prejudiceren,
So sy 'tgewelt ,,niet wederstaen en mochten,
Zijnde versnelt,, van so veel Spaens gedrochten,
Die in wreetheyt verstaelt,
Omtrent seventien maenden,
Sochten dan eenen schijn,
Om plondren so sy waenden.
| | | |
Den Hertoch wil ‘tot Brusel eerst beginnen, +
Secreet en stil,, tienden penninck te innen,
Hy had gepast ,,aldaer selver te weesen,
En meende vast,, sy souden hem al vreesen.
Alsmen 'tPlaccaet verconden,
Riepens' met volle monden.
De Backers fier ,,en wilden niet meer backen, +
Coorncopers dier,, hielden 'tcoorn in haer sacken, +
Brouwers met een ,,en wilden oock niet brouwen, +
Tappers gemeen,, bier noch wijn tappen wouwen, +
De Coopluyden al t'saem, +
Van cleyn en groote naem,
Hielden winckels gesloten,
Vercosten waer noch stof,
VVol, linnen, fijn noch grof,
Het heeft elck een verdroten.
De Hertoch gram ,,meende van toorn te rasen, +
Spooch vier en vlam,, 'twelck som wilden aenblasen,
Men vreesde seer ,,voor oproer der Soldaten,
Die het geweer,, daer deur mochten aenvaten,
Doch sijn voornemen quaet,
VVas dat hy vroech of laet,
Haer daer over sou prangen,
In haer deuren doen hangen.
| | | |
Dit liep haest voort ,,en dede seer vermind'ren
Aen allen oort,, zijn authoriteyt hind'ren,
Men begon vry ,,wat wt de borst te spreecken,
Met moede bly,, de hoofden op te steecken;
+ Die Prince vernam haest,
Dat het volck was verbaest,
Dacht 'tis geen tijt om slapen:
'Twas nu tijt op te staen,
Pap biedend' mostmen gapen.
+ 'Tscorte hem měest ,,dat hy niet cond wtrichten,
Aen die gelt feest,, want saecken van gewichten,
En conden niet ,,ter handt werden getogen,
Dus was het liet,, te geven naer vermogen:
Men geeft beter een deel,
Dan quijt te zijn 'tgeheel,
En noch te blijven slaven,
| | | |
Dus sprackmen in het Landt,
Buy'en, biedt nu de handt,
VVildy niet euwich draven.
'Twas buyten hoop ,,'tscheen moeyten al verloren,
Alsmen vast coop,, maeckt' met Enckhuysen, Horen, +
En ander meer ,,Steden seer wel gelegen,
Tot tegenweer,, wasmen al om genegen:
Duc d'Alb' in weelden sliep, +
Hy acht dat Princen macht,
Geheel was t'onderbracht,
Dus liet hy hem verdoven.
Het was oock soo ,,die macht die was seer cleyne,
Maer God hulp boo,, die comt die eer alleyne,
Daer den Duc mee ,,die Geulen wilden krencken, +
Heeft hyse ree,, int Landt weerom gaen wencken:
VVt haer Landt soude drijven,
'SConincx Rebellen snoot:
Daer mocht niet een schip blijven.
'SPrins Admirael ,,de Grave vander Mercken, +
Als principael,, met veel schepen en bercken,
Vertogen ras ,,Doch wisten niet waer loopen,
VVant op dat pas,, was voor haer geen plaets oopen:
| | | |
Verloor Duc d'Alb' sijn Bril,
Doch hy was niet verslegen.
'Tgeluckte wel ,,want veel daer deur verblijden,
+ Seer haest en snel,, so quam Vtrecht wt lijden,
'Twas groot geluck ,,Spaengaerts mosten vertrecken,
En wt den druck,, quamen noch and're plecken:
Hy wouder veel doen worgen,
Brengen, nu most hy't borgen.
+ De Spaengaerts fel ,,meenden haest te verjagen,
Brengen in quel,, de Geusen so sy plagen,
Maer was verkeert ,,sy mosten't self becoopen,
Geus was geleert,, veel Spaengaerden versoopen:
+ Treslong die stack in brant,
Van haer schepen en schuyten,
Dies quam de vrees daer in,
Sy liepen deur dick, din,
Die vuyle Spaensche guyten.
Met schant gevlucht ,,slootmen haer al de poorten,
Men was beducht,, voor haer aen allen oorten,
+ Die van Dordrecht ,,haer beleeft'lick afwesen,
Sonder gevecht,, dies werden sy gepresen:
+ Maer die van Rotterdam,
Dat sy haer buyten slooten:
| | | |
Veel Borgers sy doorschooten.
Bossuus bedrijf ,,was dit te deser Steden, +
Man en wijf,, beclaechden dit met reden,
Een Neerlandts Graeff ,,die Hollandt gouverneerde,
Dat hy als slaef,, 't Spaens boos opset vermeerde:
Tegen hem te ontsteecken;
De Spaensche bloetdorst heet, +
Is corts daer na seer wreet,
Tot Delfs-haven gebleecken,
Incarnatie op't Innemen van den Briel.
dIe geVsen VVt engeLant VertreCken,
deVr aLbaas VVreedt bestIer,
sII neMen den brlel Vast, en ander Vlecken,
en VerVVaChten den VIant fIer.
Eerste Pause, de selve voys.
VLissingers koen ,,die Duc d'Alb' wilde dwingen, +
Deur Garnisoen,, Casteel en ander dingen,
Krijgen dispuyt ,,met de Spaensche fourieren,
En jagen uyt,, Walen met rasen, tieren: +
De Spaengaerts inden dut,
| | | |
Want sy dorsten't niet wagen.
+ Pachieco cleyn ,,die hier niet van en wiste,
Die wert certeyn,, binnen gebrocht met liste,
Hy sach al om ,,waerom hy was gevangen,
Men sloech de trom,, alsmen hem soude hangen:
+ Treslong dee dit tot spijt,
Om dat Duc d'Alb' eertijt,
Sijn broeder had doen dooden;
Hy riep seer om het swaert,
Men sey'twas wel bewaert,
Om Spaengaerts wt te rooden.
+ 'Tbleef hier niet by ,,Camphere ging oock wijcken,
Van den Ducx zy,, Enckhuysen van gelijcken,
Medenblick mee ,,Alckmaer Edam en Hooren,
Meer ander stee,, vreesden niet meer sijn tooren:
Hebben 'tjock afgesmeeten,
Woerden was oock niet flou,
Leyden dient niet vergeeten.
+ Binnen Haerlem ,,daer waren oock gecomen,
Die haere stem,, wtspraecken sonder scromen,
En seyden stout ,,de Prince van Oraengien,
Die was van out,, des Conincx van Hispaengien
Stadthouder vroom en goet,
Die wou storten sijn bloet,
| | | |
Om haer al te beschermen,
Die met wijf noch met man,
En had' eenich ontfermen.
D'een Stat quam vroech ,,d'ander was ooc genegen,
Handt aen de ploech,, te slaen, om den Duc tegen +
Te zijn, voortaen ,,ja hem gants te verdrijven,
Elck dee vermaen,, met brief aen vrund' te scrijven,
Van den Duc d'Alba straf,
En haer terstont begeven,
Tot Oraengien goedertier,
Daer met heel Hollandt schier,
'Twas al voorspoet ,,inden rijt van vier maenden,
Het Spaensch gebroet,, gingt anders dan sy waenden,
In Hollandt fijn ,,was nau een Stadt te vinden,
Die hem in schijn,, aen den Duc wil verbinden:
Dan die Stadt Amsterdam, +
Heusden, VVeesp, Muyden stram,
Amsterdam wert besprongen.
'THof van Hollandt ,,en vand' Rekening t'samen, +
Met onverstant,, tot haerder grooter blamen,
Verliepental ,,met brieven en pampieren,
Met groot getal,, volchden Spaensche banieren:
Sy lieten 'tLandt in noot,
Dat menich mensch verdroot;
| | | |
Sy dachten haest weerkeeren;
Mosten 'tgereet verteeren.
Tweede Pause: opte selve voyse.
+ GRaef Lodewijck ,,diemen meende te slapen,
Heeft haestelijck,, Bergen snel gaen betrapen,
In Henegou ,,'twelck hy heeft ingenomen,
Men riep Nassou,, het scheenen ydel dromen:
Hy wist niet waer hen wachten;
Hy sach 'tliep al te loor,
D'een naer en d'ander voor,
'Twelck hy seer luttel achten.
De Prince cloeck ,,heeft oock niet stil geseten,
Maer dee versoeck,, openbaer en secreten,
Hoe dat hy mocht ,,den Hertoge verjagen,
Met 'tSpaens gedrocht,, dit was naer elcx behagen:
+ Hy had veel volcx te hoop,
'Tscheen nu al voor den winde;
Dies was Duc d'Alb' ontstelt,
VVat doen hy vast versinde.
+ Hy vernam met ,,dat Sutpheen was verlooren,
Sonder belet,, Deutecum Doesburch vooren,
Deur de Graef van ‘VVilhelm vanden Berge,
| | | |
De susters man,, vanden Prins loos en erge:
Dat kreech hy oock ten deel,
Daer toe Herderwijck, Campen, +
Hasselt, Steenwijck en Swol,
Vollenhoof, 'twas op rol,
Papou most hier al schampen.
In Vrieslant oock ,,is Batenburch gevallen, +
Snel als een roock,, sonder bestorm van wallen,
Krijcht Boolswaert, Sneeck ,,en ander plaetsen inne,
En met een streeck,, als Dockum tot gewinne, +
Van Spaengaerts ende VValen;
Schouwenburch comt oock daer, +
Veel mosten't lach betalen.
Den Hertoch was ,,perplecx in al sijn saecken, +
Haestich en ras,, most hy nochtans yet maecken,
Sonder veel gelt ,,cond' hy niet onderwinden,
Qualick getelt,, niemant hem en beminden:
VVant sterck liep de voys,
Hy vreesde meest ,,dat van daer soude comen, +
'Tgeheel tempeest,, dies heeft hy voor genomen,
Met alder spoet ,,Bergen te gaen besluyten,
| | | |
En hy vont goet,, te comen wtermuyten:
Hy sondt sijn Soon voor heen,
Met seer veel grof geschut,
'Twelck Nassau most gehengen.
+ Gansch onversaecht ,,so waren die van binnen,
Nochte vertraecht,, hoopten oock meer te winnen,
Sy vielen wt ,,daech'lijcx om schermutseeren,
Met trom met fluyt,, om haer cloeck te verweeren:
Don Fred'rijck heeft verstaen,
De Françoysen quamen aen,
Om Lood'wijck te ontsetten;
Lood'wijck ontboot ,,datse souden verbeyden,
Den hoope groot,, die sijn broeder ging bereyden,
Hy hadse niet ,,van doen tot desen tijden,
Want in verdriet,, soudense moeten strijden:
Stelden 'tontset te werck,
Dan werden haest geslagen,
Twaelf hondert bleeffer doot,
Conden 'tlijf nau ontdragen.
+ Ienlis haer Hooft ,,die werde daer gevangen,
Iumel verdooft,, ging oock de selve gangen,
Dolhaim gequest ,,quam te Bergen gevloden,
| | | |
En sterf ten letst,, 'twelck de saeck seer versnoden:
De Hertoch van Alba ras, +
Die quam oock op dat pas,
In't Leger selfs met machten;
Spaengaerden, Walen veel,
Hoochduytschen een groot deel,
Om die Stadt te vercrachten.
De Prince van ,,Oraengien comt te velde, +
Veel duysent man,, hem tegen Duc d'Alba stelde,
Comt over Rijn ,,en neemt in Rueremonde, +
Met Loven fijn,, handelt hy en Dermonde:
De Stadt van Mechelen goet,
Neemt hy in metter spoet,
Voorts treckt hy na Duc d'Alben,
Dan die maeckt geen gewach,
Ten heelen noch ten halven.
Omtrent die tijt ,,werden vermoort deurstoten, +
Door boose nijt,, veel duysent Hugenoten,
Binnen Parijs ,,tegen beloft en trouwe,
Rijck, groot en wijs,, sy quamen al in rouwe:
VVert opte straet gewont,
Naer in sijn huys deursteecken;
Ten holp beede noch smeecken.
Navarre vroom ,,sou Conincx suster trouwen, +
Hy quam in scroom,, Condé was in benouwen,
De Coninck straf ,,sprack sy souden versaecken.
| | | |
+ 'Tgeloof gaen af,, of mosten den doot smaecken:
Souden't niet practiseren;
Wiessen de handt in't bloedt,
Dat deden Fransche Heeren.
+ Seer groot belet ,,was dit voor de Nassouwen,
VVant het ontset,, van Bergh in Henegouwen,
Dat was gedaen ,,Duc d'Alba wou niet wijcken,
Nochte niet slaen,, dus most de Prins wech strijcken:
+ De Stadt ging met accoort
Over, Duc d'Alb'hiel woort,
Seer cleyn bleef het vermogen.
Derde Pause, op de voorgaende voys.
DVc d'Alba wreedt ,,hebbende dees victory,
Treckt op gereet,, zijnde vol ydel glory,
+ En geeft tot prijs ,,de Stadt van Mech'len schoonen,
Men hoort gekrijs,, van veel hondert persoonen:
Men verschoont jong noch out,
'Twert al beanxt, benout,
Plond'ren, vrouwen schoffieren;
'Twas al flux flux geeft gelt,
VVast niet terstont getelt,
So bruycktmen wree manieren.
| | | |
De Stadt van Diest ,,nemen in die Spaengaerden, +
Dermond' verliest,, die geen die haer bewaerden,
Oock so verloopt ,,'s Princen Volck en Soldaten,
Men hadt gehoopt,, sy souden't niet verlaten:
Sy coopen haer selven vry,
Met veel duysent ducaten;
Duc d'Alb' daer toe verstaet,
VVant hy most meer aenvaten.
Don Frederico ,,wert voor Sutpheen gesonden, +
'T was wapen woo,, al dats' op strate vonden,
Sloegen sy doot ,,hingen de som aen boomen,
Niemant weer boot,, 'twas al vol anxt en scroomen:
Graef vanden Berch vliet, +
Laet Borgers in verdriet,
Dus sonder moeyt of slacht,
Kreech hys' in syne macht,
Gebruyckten veel wreedtheden.
Deur dese scrick ‘zijn wt Vrieslandt gevlooden, +
Met groot onschick’ laten Borgers in nooden,
De Grave van ,,Schouwenburch met sijn Knechten,
Met het gespan,, want sy wilden niet vechten:
Brengt sleutels van de poort,
De Spaengaerts self in handen;
VVant haer niemant en sluyt,
Geus verloopt al met schanden.
| | | |
Die van Naerden ,,gaen Don Fred'rick begroeten,
Syne swaerden,, hoopten sy te versoeten,
Men gaf gehoor ,,Borgers souden behouwen,
Lijf, goet, tresoor,, sy souden niet verflouwen:
Men deeds' in die kerck gaen,
In zuyden noch in noorden.
+ In corten tijt ,,benamen syse 'tleven,
Tot meerder spijt,, sy veel wreetheyts bedreven,
Aen vrouwen teer ,,die sy moorden, dootstaecken,
'Tviel al ter neer,, voor haer bloedige kaecken:
Hebben sy't aen allen cant,
Van vrouwen met kind' swaer,
VVie sou al dit mes baer,
+ 'Twas niet genoech ,,de menschen te vernielen;
Over een boech,, so vele hondert zielen,
Maer men verboot ,,die dooden te begraven,
Die naeckt en bloot,, daer lagen voor de raven:
+ Meer af en mochte kennen,
En muyren deed'men pladt,
Van de Boer-dorpers schennen.
| | | |
Iaer-dicht op het innemen van Naerden.
tot naerden gesCIede de sChrICkeLIICXte Moort;
daer oIIt Is af gesChreVen off gehoort.
Vierde Pause: op de selve voyse.
NAer dit bedrijf ,,gaen sy voor Haerlem trecken, +
Daer man en wijf,, malcanderen op wecken,
Tot tegenstant ,,want wat souden sy hoopen,
Van den vijant,, dan het so te becoopen:
Van Sutpheen, 'twas geen schersch,
End' van Naerden bysonder;
'Ten was voorwaer geen wonder.
Meenich vroom feyt ,,fo sachmen aldaer plegen, +
Elck was bereyt,, den Spaengaert te staen tegen,
Lijf, goet en bloet ,,gingen sy willich wagen,
Alle onspoet,, geduldelijcken dragen:
Schooten met loot en cruyt,
Om hen self te beschermen;
Meenich storm sloegense af,
Het was der Spaengaerts graf;
Die mosten oock eens kermen.
De Prince siet ,,hoopten haer te ontsetten, +
'Tgeluckte niet,, de Spaengaerts dat beletten,
| | | |
+ Daer bleeffer veel ,,Borgers, Soldaten, Heeren,
Daer van een ceel,, gemaeckt is 'thaerder eeren:
Den honger was seer groot,
VVant sy hadden geen broot,
Om 'tleven t'onderhouwen;
Te slaen den vijant wreedt,
Maer lietend' om de vrouwen.
+ De noot drong haer ,,sy mosten accorderen,
Het groot gevaer,, ging dagelicx vermeren,
Door hongers noot ,,wasser vele gestorven,
Die dat ontvloot,, wert deur het swaert bedorven:
Verwachten oock geen baet,
+ Die Soldaten ,,mosten een van twee kiesen,
'Tgeweer laten,, haer wter Stadt verliesen,
Of op genae ,,en ongenade blijven,
Sy riepen jae,, al soumen ons ontlijven:
Dus lach de moet in 't sant,
Van die haer so vailjant,
En vroom hadden gequeeten;
VVaren, deur fault van eeten.
De vijant boos ,,was wreedt en ongenadich,
Sonder verpoos,, deed' hy dooden gestadich,
| | | |
Met 'tscherpe swaert ,,men daer vele onthoofden, +
Mannen vermaert,, hy van 'tleven beroofden:
Françoys, VVael, Engels, Schot,
D'ander verdronckmen voort,
Dit swaer Beleg ,,duyrd' eenendertich weecken, +
Vant eerst ontseg,, was den moet noyt besweecken,
Thoonden haer cloeck ,,in 't vechten ende strijden,
Aen geenen hoeck,, sy haer oyt en vermijden:
Mout-koeck, Paerd', hond' en Cat, +
Cool-stronck en VVijngaert-blat,
VVaren hier lecker spijsen;
Dit maecktender veel cranck,
Tot overgaen harer dwanck,
Niet des vijants begrijsen.
De Borgers mat ,,mosten veel gelts opbrengen, +
Van Spaengaerts sat,, veel leets en trots gehengen,
Geen Borger slecht ,,of hy most onderhouwen,
Soldaet of Knecht,, oock hoeren ende vrouwen:
Verteerden inboel gestelt,
| | | |
Iaerdicht op het innemen van Haerlem.
dle stadt Van haer Lem, zIInde eLLendICh benaVt,
naer sVVaer beLeg, geeft heM den VIant oVer:
VVant sII door honger VVaren VerfLaVt,
de borgers grof getraCteert, de soLdaten groVer.
Vijfde Pause, op de voorgaende voys.
+ DIe van Leyden ,,meenden het sou haer gelden,
Sonder beyden,, sy haest'lijck ordre stelden,
Om tegenweer ,,te doen, sy ras af branden,
Dat haer mocht deer,, doen, huysen, hutten, wanden:
'Tgeboomte datter stondt,
Dorp, huysen, cloosters, slot,
Wert vernielt naer 'tgebot,
Om t'crencken 'tSpaens vermeeten.
+ Aen d'ander zy ,,so was Alckmaer in sorgen,
Datmens' in ly,, sou brengen t'avont, morgen,
Waerom sy haest ,,de Stede deden stercken,
Versien op 't laest,, met veel stercke bolwercken:
Te mogen doen weerstandt,
'Tperijckel te ontvlieden;
+ De Spaengaert mutineert,
Die mostmen hem eerst bieden.
+ De Spaengaert siet ,,wil van Haerlem niet trecken,
Om in verdriet,, te brengen ander plecken,
| | | |
Marquijs Vitel ,,comt om haer t'accorderen, +
Doch cost niet wel,, stillen al haer begeren:
Het quam seer wel te pas,
Want daer en tusschen was,
En 't was alom seer pover.
Ten viel niet licht ,,de mutery te stillen,
Nochtans geslicht,, werden ten laest haer grillen,
Omtrent dees tijt ,,dat d'een d'ander socht krencken, +
Hoord'men subijt,, dat den Duc had bedencken,
Hy maeckt veel schepen reêt,
Haer te brengen tot schande.
Hy comt voor eerst ,,de Stadt Alckmaer bespringen, +
Die hy seer neerst,, en cort hoopt te bedwingen,
Met veel geschut ,,Duytschen, Spaengaerden, VValen;
Seer meenich hut,, wert gemaeckt sonder dralen:
Terstondt beschiet hy plat,
Met twintich groote stucken; +
Meer dan twee duysent schoot,
Schootmen in corter stoot,
Sy vallen aen ,,te stormen en beclimmen, +
Malcander slaen,, sy op vest met vergrimmen,
| | | |
D'een die climt op ,,d'ander stort weer ter neder,
Datse in't sop,, vallen met sport, met leder:
Daer blijfter meenich doot,
Elck dede daer sijn beste;
D'een d'ander niet en spaert,
Maer crenckt met spies, met swaert,
+ En slaense af in't leste.
+ Die vrouwen teer ,,die weerden haer als mannen,
Behaelden eer,, tegen dese tyrannen,
Hoepen geteert ,,calck-water, kesel-steenen,
Haest metter veert,, worpens' onder haer heenen:
Maer sy wilden't niet geven;
Sy vochten voor haer wijf,
Vry haer geloof te leven.
+ De vijant fel ,,al was hy afgeslagen,
Quam weer aen snel,, met versch volck henluy plagen,
Meer in getal ,,doch ten mocht hen niet helpen,
Want het liep al,, om Spaengaerts te verdelpen:
Thoonden hem vroom en koen,
Alsmense op ging scheeren.
+ Ten derde mael ,,is hy noch weer gecomen,
Met hoochmoets prael,, te verdrucken den vromen,
| | | |
Dan cregen slaech ,,daer bleeffer wel tien hondert,
Die haere maech,, niet meer jeuckten bysondert:
Vroech in den morgen stondt,
Tot savonts t'seven uyren;
Twintich vier Soldaets vroom,
Dertien Borgers niet loom,
Sonoy gaf last ,,te openen de sluysen, +
Het water wast,, de Spaengaert moet verhuysen,
Hy wert vervaert ,,hy meent hy sal verdrincken, +
Deur 'swaters aert,, laet hy sijn hoochmoet sincken:
Steecktmen deur dam en dijck,
'Tgeschut blijft in het slijck,
Hoe raeck ick wt den Lande,
Dacht hy, geheel verbaest,
Dus brack hy op met haest, +
Vliet van Alckmaer met schande.
Duc d'Alba boos ,,verstont dit met verstooren, +
Sonder verpoos,, heeft hy een eed' geswooren,
Dat hy dit sou ,,haer al t'samen verleeren,
Man, kinder, vrou,, wil hy seer wreed' tracteren:
Daermen Boots-volck aennam,
Om t'scheep te gaen bevechten;
Had den last hier van nu,
| | | |
+ Hy comt op zee ,,met groote Oorloch-scheepen,
En meend' alree,, hy soudese verleepen,
Met groot gewelt ,,comt hy om te bestrijden,
Daer tegen stelt,, hen, om sich te bevrijden,
+ 'TNoorthollantsch Scheeps-volck cloeck,
Die hen niet maecken t'soeck
Maer den Vijant ontfangen;
Sy clampten boort aen boort,
Schieten alsoo't behoort,
En blusschen haer verlangen.
+ Den Admirael ,,van Noorthollandt gepresen,
Quam sonder fael,, en dede Bossu vresen,
Hy leyde vast ,,aen boort sonder te scromen,
Van sulcken gast,, en cond' hy niet ontcomen:
Men vocht daer fel en heet,
Bossu kreech sijn bescheet,
| | | |
Dat hy hem most opgeven; +
VVant hy kreech geen ontset,
Daer naer hy moste leven.
Seer groote buyt ,,hebben sy hier gekregen, +
Kogels en cruyt,, grof stucken twintich negen,
Spaengaert, Duyts, VVael ,,die werden daer gevangen,
Maer principael,, ging Bossu self dees gangen:
Tot Hoorn werdens' gebracht,
D'ander gingmen vervolgen;
VVeecken van daer terstont,
Siende hen seer verbolgen.
Dees victory ,,die quam oock seer te baten, +
Die noch in ly,, t'Haerlem gevangen saten,
Sy souden haest ,,de doot hebben gestorven,
Maer noch int laest,, hier deur genae verworven:
VVant had Duc d'Alba strang,
'Teen mes hiel inde schey
Iaer-dicht op't afwijcken van Alckmaer.
de spaengaerts soChten te Vergeefs t'VernIeLen feL,
de stadt aLCMaer, en aLL'e d'InVVoonders zIeLen sneL.
| | | |
Seste Pause, opte selve voys.
TEr wijlen dat ,,dese saecken geschieden,
So was elck prat,, om voordeel te bespieden,
+ Duc d'Alba socht ,,Enckhuys met list te krijgen,
Bossu die docht,, Medenblick met stilswijgen,
Met 'tmaecken van verbandt,
Maer het woude niet lucken;
VVant het quam al int licht,
D'aenslach en bleef niet dicht,
Dus raeckten't al in stucken.
+ Die Zeeuwen stout ,,hadden sonder beletten,
Heel onverflout,, begonnen te besetten,
Met schepen veel ,,Middelburch en Armuyden,
Rammekens van wegen den Prince van Oraengien ingenomen. Met het Casteel,, Rammekens naer 'tbeduyden:
Dit heeft Boysot gepraemt,
Met t'beschieten, mineeren;
Dat hy't onder 'sPrins macht,
Met accoort heeft gebracht,
Groot'lick tot sijnder eeren.
+ Daerentegen ,,wilmen Middelburch spijsen,
Deur onweegen,, diemen henluy ging wijsen,
Ende men zeylt ,,den Roompot in met machten,
'Twelck niet en feylt,, de Zeus daerop niet dachten:
+ Christoffel Monsdragon,
Die quam op't Landt by son,
Met vijftien vaendel VValen;
| | | |
Hy droech hem cloeck en vroom,
En hielt sijn volck in toom,
Ind' Middelbursche Palen.
Mons de Poijet ,,neemt Geertruyden-berch inne, +
Sonder belet,, 'twelck was een groot gewinne:
Hy had'verstant ,,met som die daer van wisten, +
Om desen pant,, te leveren met listen:
Die sloegen sy daer doot,
VVert Gouverneur ter plaets,
Dan 'tcost hem na sijn leven.
Baldeus comt ,,de eerste mael voor Leyden, +
Veel volcx gesomt,, die daer waren bescheyden, +
Hy lach daer voor ,,wel meer dan viere maenden,
Doe most hy door,, maer quam weer eer sy't waenden:
Hy neemt in Maeslants-sluys, +
'S Graven-haech met gedruys,
Die't meest tot Delff ontloopen;
Veel 'tmetter doot becoopen.
Als Duc d'Alba ,,'tspit had geweynt in d'asschen, +
Cond' hy't daer na,, niet wederom schoon wasschen,
Dies seynd' hy aen ,,den Coninck van Hispaengien,
Dat hy wil saen,, tegen 's Prins van Oraengien,
Die hem mach gaen te keer,
VVant hy cond' niet wtrechten;
| | | |
Deur den seer grooten haet,
Tegen hem end' sijn knechten.
+ Hy krijcht bescheyt ,,om te mogen vertrecken,
Sijn quaet beleyt,, gingmen al om ontdecken,
Nochtans hy roemt,, dat hyder heeft doen sterven,
Die hy som noemt,, die niet en mochten swerven,
+ Achtien duysent voorwaer,
Ses hondert menschen claer,
En dat deur des Beuls handen;
Behalf die d'Oorloch snoot,
En Spaengaerts sloegen doot,
Ia vernielt zijn met schanden.
+ Hy treckt van hier ,,int leste van den jaere,
Als hy het schier,, vervvert had allegaere,
Elck is verblijt ,,men hoopt nu op een beter,
Doch d'hyprocrijt,, hout hem oock veel secreter:
Adieu nu Tyrant vvreedt ,,gaet maeckt u vveer gereet,
Wech Nederlantsche Roe,, vvy zijn u hier al moe,
Ghy moocht ons niet behagen.
+ Adieu Boosvvicht ,,vvilt u haest van hier packen,
Gaet doet u bicht,, besiet Paus Almanacken,
Wy hebben u ,,hier doch niet meer van doene,
Ghy zijt te gru,, daer comt ander fatsoene,
Ghy hebt ons lang geplaecht ,,ende gemaeckt vertsaecht,
Gaet heen nu andre quellen;
Gaet henen daer ghy hoort,, ghy vint open die poort,
Neemt het besit der Hellen.
Iaer-dicht op't vertreck vanden Hertoge van Alba wt Nederlandt.
dVC d'aLba boos ,,treCkt VVt 'tneer Landt,
sIIn VertreCk Loos,, besChreIIt n'IIe Mandt.
Eynde vande Regeringe des Hertogen van Alba. |
+1571
Graef Lodewijck van Nassau soect hulpe in Vrancrijck tegen Duc d'Alba.
+Coninck Caerle de negende van Vranckrijck doet hem toeseggingen
+Moetwille der Spaengaerden binnen Vtrecht.
+Blijft ongestraft niet tegenstaende de clachten,
+De Hertoghe van Alba doet die van Vtrecht alle haer brieven, chartres ende privilegien op het Casteel Vredenburch brengen.
+De Magistraten protesteren heymelick teghen den Hertoge van attentaten.
+Den Hertoch van Alba wil ,,tot Brusel den tienden penninck doen executeren.
+De gemeente en wil niks geven.
+Ende alle de Neringhen sitten stil, ende oproer is tegen den tienden pennick.
+De Hertoghe is seer ghestoort, ende neemt voor eenige vande rijcxte in haar deuren te deen hangen.
+De Prince neemt hier wt wederom moet, om den Hertoch te bestrijden.
+De Prince ontbreeckt meest gelt, daer hy moeyten om doet met goede vermaninghe.
+Maeckt aenslaeghen op Enchuysen, Hoorn' en ander Steden tot vordel vanden Prince.
+Duc d'Alba gelooft niet dat de Prince enighe macht sal connen opbrengen.
+De Hertoge van Alba schrijft aen de Coningin van Engelandt datse syns Conincx Rebellen wt baer lant soude doen vertrecken, het welck sy om d'Oorlog van haer Landt te weeren heeft gedaen,
+De Grave vander Merck treckt wt Engelandt ende neemt den Briel inne.
+Die van Vtrecht werden van de Spaengaerts bevrijt.
+Duc d'Alba en derft syn voornemen tegen die van Brusel niet te werck stellen.
+De Spaengaerts trecken. naer den Briel.
+Haer schepen werden gebrant, en sy vluchten met schant.
+Die van Dordrecht wijsense beleefdelick aff.
+De Spaengaerts comen. voor Rotterdam,
+Sy comen daerin ende doen grote moort.
+De Graef van Bossu comt hier door in groten haet van 'tgemeen volck.
+De Spaengaerden handelen tot Delfs-haven wiedelick.
+Die van Vlissingen iagen haer garnisoen wt.
+Schieten met grof geschut na de Spaengaerts in de schepen.
+Pachieco sonde gheweest hebben haer Gouverneur ende Casteleyn, wert tot Vlissingen gevangen.
+Treslong doet hem ophangen in weerwraeck dat Duc d'Alba syn broeder had doen onthoofden.
+Veel Steden wijcken van Duc d'Alba: Campheer in zelant, Enchuysen, Hoorn, Medenblick, Monickendam, Purmereynde, Edam, Ondewater, der Gon, VVoerden, Leyden.
+Haerlem begeeft hem aen deu Prince.
+Heel Hollant begeeft hem by naer aen den Prince van Oraengien.
+Amsterdam, Heusden, Muyden ende VVeesp blijven aen den Hertoch van Alba.
+'THof van Hollandt vluchten met die van de Rekening met alle haer brieven ende registers t'Utrecht.
+Graef Lodewijck neemt Bergen in Henegou inne met practijcke.
+De Prince krijcht oock veel volcx by den anderen.
+De Graef vanden Berch neemt Sutpheen, Deutecum.
+Harderwijck, Campen, swol, Hasselt, Steenwijck, Vollenhoof.
+Ioncker Dirck van Batenburch heer van Nederwormter, krijcht in Vrieslandt
+Boolswaert, Sneeck, Dockum, Franijcker.
+De Graef Ioost van Schouwenburch comt oock in Vrieslant als Gouverneur.
+Den Hertoch van Alba is perplecx over 'tverlies van soo veel Steden ende Plaetsen
+Hy seyndt syn soon Don Frederico voor Bergen te Henegou
+Die van Bergen houden haer seer vroom en cloeckmoedich.
+De Françoysen die Bergen wilden ontsetten werden geslagen.
+Ienlis en Iumelle france oversten gevangen.
De Heer van Dolhaim wert gequetst en sterft.
+Duc d'Alba comt self voor Bergen.
+De Prince van Oraengien
comt te velde.
+Hy neemt inne Rueremonde, Loven, Mechelen, Dermonde ende meer ander plaetsen.
+Tot Parijs werden vele Heeren, Edelen, Hugenoten vermoort.
+De Conink van Navarre sou des Conincx Suster trouwen, [...] hy Condé gevangen.
+De Coninck wilse doen sterven of moeten haer geloof
afgaen.
+Dit dede de sake vanden Prince groot belet.
+Bergen in Henegouwen wert [...].
+De Spaengaerden plonderen ende berooven de Stadt van Mechelen.
+Diest en Dermonde nemen de Spaengaerts in, en coopen haer selven vry van de plonderinge.
+Don Frederico neemt Sutpheen inne, daer by wreed'lick handelt.
+De Graef vanden Berch vlucht ende verlaet de ingenomen Steden, die Don Frederico inneemt.
+De Geusen verloopen wt Vrieslandt.
+Die Gensen verloopen wt Amersfoort, de Bargemeesteren brenghen de Sleutels over.
+Naerden werdt inghenomen, de Borgeren mannen ende vrouwen al vermoort.
+Groote ende scrickelijcke wreedtheyt tot Naerden bedreven.
+Men verboot de dode lichamen te begraven, die van den eersten totten eenentwintichsten December onbegraven bleven.
+De poorten ende muyren van de Stadt werden geraseert, deur de Huysluyden van de nabuyr Dorpen, die daer toe werden gedwongen op pene van verbrandt te werden.
+De Spaengaerden belegeren Haerlem.
+Resolveren die Stadt te cruden.
+Die van Haerlem dragen haer seer vroom met wtvallen, storm af te slaen ende anders.
+De Prince soeckt Haerlem te ontsetten.
+Maer 'tontset wert nedergeleyt ende slaen.
+Haerlem wert opgegeven deur hongers noot 1573. den 12. Inlij.
+De Haerlemsche Soldaten een deel gehangen, een deel onthooft, ende een deel verdroncken.
+'T Beleg duyrde eenendertich weken.
+VVat haer spijse was daerse hen met mosten onderhouwen.
+De Borgers brengen veel schats op. ende moeten de Spaengaerts in cost onderhouden.
+Die van Leyden breecken veel Huysen en Cloosters af, buyten haer Stadt een half mijl in't ront.
+Die van Alckmaer stercken haer Stadt.
+De Spaengaerden mutineren tot Haerlem.
+VVillen niet optrecken sonder gelt.
+De Marquijs Vitel, comt tot Haerlem ende accordeert mette Spaengaerts van haer betalinge.
+Due d'Albaas opset om het gehed noorder quartier in te nemen, te water ende te lande.
+De Spaengaerts comen voor Alckmaer.
+De Stadt wert met 20 stucken beschoten.
+De storm wert afgeslagen,
+De vrouwen doen mede haer best om den storm af teslaen,
+Tweede aenval afgeslagen.
+Derde aenval der Spaengaerden afgeslagen.
+Sonoy doet de sluysen openen.
+De Spaengaert sorcht voor te verdrincken.
+Breeckt van het beleg op ende vliet met schande.
+Dit wil Duc d'Alba wreecken.
+Bossu Admirael maeckt gereetschap te water.
+Bossu coost met syn oorlochschepen op zee.
+De Noorthollanders tomen hem tegen.
+Den Noorthollandtschen Admirael clampt Bossu aen boort.
+Bossu geeft hem op en wort gevangen.
+De Noorthollantsche krijgen grote buyt van geschut, cruyt, kogels.
+Dese victory quam de, gevangen Haerlemsche Magistraten seer wel te passe,...
+Aenslagen om Enckhuysen, Medenblick ende ander Steden in te nemen, te vergeefs.
+De zeuwen beleggen te water de Steden van Middelburch ende Armuyden, met het casteel Rammekens.
+Middelburch wert gespijst.
+Monsdragon comt met vijftien vaendelen VValen tot besettinge van Middelburch ende Armuyden.
+Gertruyden-berch ingenomen van wegen den Prince.
+T'Seraets wert hier van syn eygen Volck dootgeslagen.
+Eerste belegeringhe van Leyden deur Francisco Baldeus of Valdeus,
+Maeslandtsche Sluys inghenomen ende 's Graven-Hage.
+De Heer van Aldegond: gevangen.
+De Hertoghe van Alba versoeckt ontslaginge van't Gouvernement, ende dat een ander in syn plaetse mach werden gesonden.
+Hy krijcht bescheyt om te mogen vertrecken.
+Den Hertoch van Alba treckt wt het Nederlandt naer Spaengien, In December 1573.
+Het Adieu der Nederlanders aen Duc d'Alba.
|
|
vorige
