[p. 121]
Eerste uytkomst.
periosta, Vader van Roemer.
‘Wanneer met redens keur men 's Werreldts gangh gaet peylen,618
‘Dan merckt men eerst te recht sijn aengebooren feylen;
620
‘De schoonheydt, schat, en stam, daer sich so sot op roemt
‘De nietigh trotse mensch; is dat hem eerst verdoemt;621
‘En dient ons tot een last, wy keuren 't een voor 't ander,622
‘De wijsen sijn ons sot, en sotten weder schrander:
‘Siend' zijn wy mollich blind, en hoorend' zijn wy doof:624
625
‘De trouwe men mistrout, d'ontrouwe heeft geloof:
‘Wy brommen van ons luck, als ons de ramp komt vooren:626
‘Wy sien het rechte padt en loopen willens v'rlooren.
‘In droef heydt sijn wy bly, in blijdtschap gantsch bedroeft:
‘Den Rijcken krijght geschenck, en neemt van die 't meest hoeft.
630
‘De deuchd' is groote schand', de eer die leyt vertreden:
‘De mensch, de sotte mensch alleen loopt buyten reden;
[p. 122]
‘Hy gaept na anders doen, vergeet sijn eygen plicht;632
Omsweeft met op-mercks oogh, ghy sult haer schendaet vinden,634
635
In alles wat haer breyn, sott'lijck gaet onderwinden.635
Wie walght niet als hy siet haer kibbeligh gekijf;
Om hebb'-lust, staets-genot, dat weynigh heeft om 't lijf?637
Ach recht bedroefde eeuw! daer wy bedroeft in dwalen,
Wie souw u dwalingh gang grondkundich kunnen malen?639
640
Niemandt van 't sterflijck volck, en is so wijs noch kloeck,
Die 't ons meer toonen kan als eyghen ondersoeck.641
Ick ondersocht eenmael, na d'oorspronck des verkeertheyt,642
En leyden selfs te werck het murch van mijn geleertheydt,643
Maer naer langh ondersoeck bevondt ick dat het niet644
645
Dan door verdorven aert Natuurlijck meest gheschiet;645
En als ick doen de grondt noch dieper gingh door-gronden,646
Vondt ick dat yder een versuymloos is vol sonden:647
Soo dat de Aerdtsche mensch, my scheen maer enckel windt,
En minder noch als niet, dat hy soo yv'righ mindt.649
650
Waer door ick niet alleen mijn sellefs en vermaeckte,650
Maer al des Werrelds prael, en hoochste glory laeckte.
En dat ick 't niet en liet alleen'lijck om mijn Soon,652
Het Hof ick laten souw om te gaen met der woon
[p. 123]
In 't eensaem schuwe Wout, en mijn tijdt daer besteden654
655
In aendacht, tot Gods eer, in vasten en gebeden:655
Nu kan ick het niet doen, de sorghe van mijn kindt,656
My afghesloofde Man in dese onlust bindt:657
Hy is een ruwe gast, geen gelijck met de Vader;
Die Gode dient en vreest, en hy hoe langs hoe quader:659
660
Ick weet niet waer 't aen schort? 't feylt aen d'opvoedingh niet,660
Noch aen goet onderwijs, noch voorgang, noch oock yet661
Dat hem van mijn natuur, soo seldsaem, gaet verscheyden:662
't En is de Moer oock niet, want die kon sulcx niet leyden:663
Wie geeft men dan de schult? niemandt dan qua gewoont,
665
Die door de ommegang de domme jeucht toe troont.665
Dit leert men in het Hof; School-vrouwe van de sonden,666
Al watter teghen God, en sijn wil wordt gevonden:
Voor eerst Godd'loos gevloeck, en twistigh achterklap,668
Dobb'len, speulen, den dronck, tot Hoerery een trap,669
670
Die brenght het vechten voort, duwellen, moorderyen,
't Verderf van lijf en ziel, en and're duyv'leryen.671
O Soon! hoe slady gae, mijn sorgh aen u besteet,672
Die ick soo dwars bevind tot mijnder herten leet:673
Geen eer u dwinghen kan, noch godtvrucht u beteug'len,
675
Noch dwangh van straf korten, u gaylheyds dwase vleug'len:675
Staegh roemt ghy sonder daet, u swetsen heeft geen endt,676
Ghy beeldt u wond'ren in, en maeckt u soo bekent,
[p. 124]
Dat sy door 't heele Hof, u in de wand'ling noemen
680
In 't twisten zijt ghy ree, in 't vechten also graegh;680
Maer denckt in tijdts eer't schiet, voor 't bloedigh onderlaegh,681
Als dat beurt ist te laet, dan helpter geen berouwen;682
Dan ist och! och! wat sant sal my nu ach behouwen?683
't Is u genoech geseydt soo ghy maer volcht mijn raedt,
685
't Sal u behouding sijn, u wel-vaert en u baet.685
O Godt die 't al beheert! geeft hem doch beter sinnen,686
Laet hem sijn qua aenwenst door goe gewoont verwinnen.
Valt op syn knien en leest syn Pater noster.-
Tweede uytkomst.
Roemer, Lichthart, Koenraedt, Vader van Roemer, een stomme Edelman met Koenraet komende, Vechthart, Capiteyn van de Guarde met sijn Soldaten.
roemer
Kom maer uyt jouw schelm, ha eerloose guyt,
Ick jaeghje in een swingh de ziel ten lichaem uyt.689
690
Verrader komt maer hier, ick sweerje soo te kerven,
Datje van d'eerste steeck, sieltooghende sult sterven.
lichthart
Hier ben ick Geck, en Nar, hier ben ick swetser nou,
Kom geefme hebje 't hart, (gelijck jy seght) een dou,693
[p. 125]
roemer
Dat voelje haest in jouw rebben.
lichthart
Waerj'een rechschapen quant, jy sey my d'oorsaeck eerst,
roemer
Jy bent een schende faem.697
lichthart
Dat segh jy nu van veerst,
Maer komt wat nader ick salje dat haest doen liegen.
roemer
Jy bloedt? waer het een aer.699
roemer
Al ree man als je wilt.
Treckt oock.
De Vader van Roemer staet schielijck op.
[p. 126]
periosta
Hout mijn Soon en bedaert, ay set u selfs in stilt,701
Uyt vechten komt geen goet, als alle ramp en rouwen.702
roemer
Laet Vader, laet me gaen, 't is om mijn eers behouwen.703
periosta
Die eer die valt te duur, die door 't stael wordt ghekocht.
roemer
705
Wijckt Vader aen een zijd 't is al ghenoch ghekrocht,705
Ick moet hem of hy my, dees gladde klingh deur-booren.706
periosta
Ach Soon en doet het niet, ach! ach! jy bent verlooren.
koenraet uytkomende
Wat rumoer hoor ick hier? Ja Roemer benje daer!
Ick hebje langh ghesocht en nu soo benje klaer,709
710
Kom tsa teghen my eerst, de kerf-stock afgekurven,710
Eerje tegens een aer, sout in duwellen durven;
Ick ben d'outs daer 's u pandt.712
Toont hem de handtschoen, en treckt van leer.
[p. 127]
koenraet
Wat segje van de naest? Hy heeft my eerst doen dagen.
roemer
715
Kom bey maer aen, staa vast, ick vrees' doch voor geen slagen.
lichthart
Twee op een mach niet gaen, ay laet de voortocht mijn!716
koenraet
Dat doen ick nemmermeer, ick sal de eerste zijn:
Verweerd u.
lichthart
Niet alsoo.
[p. 128]
periosta
720
Och Soon u Vader hoort, en staeckt doch dit gevecht,720
Dat sonder moordt of bloedt, niet en kan sijn geslecht.
vechthart uytkomende seght.
Daer staet den hontskop pal, de eerdief, snoo verrader,722
Wat gevecht heeft hy hier? voor my is hy noch nader,723
Hier Roemer dat hoort my, ghy logenaer dees klingh,724
725
Wel eer een snoo Quoljon in sijn verwaentheydt vingh:725
Ick wil u valsche hart, u uyt het lijf noch rucken,
En duysentmaal mijn swaert, daar deur en deur noch drucken.
Sijt op u hoe.728
Treckt sijn degen.
koenraet
Hola Vechthart 't is mijn beurt.
lichthart
't En is niet soo, ick bent, die hy eerst heeft gekeurt.729
periosta
730
't Is best dat ick hael de Capiteyn van de Guarde.
[p. 129]
roemer
Ghy Juffer schender snoot kom, komt vry met u darde,731
Alleen zijt ghy te bloo, ghy Vechthart sonder daet,
Dan zijt g'een Rodemondt wanneer men u by-staet:733
Ick acht u niet een stroo komt alle dry te samen.734
vechthart
735
Hier ben ick reed alleen voor hulp souw ik my schamen:735
Verweerdu benj'een Man.736
Schiet toe en word van d'ander gehouden.
koenraet
Noch ick, dus voor u siet,
't Duwel dat komt my toe.
[p. 130]
lichthart
740
Ons oock.740
koenraet
Hout Vechthart rust, of anders ick en jy
Besoecken met het stael, wie van ons d'eerste zy.741
vechthart
Ick ben te vreen, kom aen, laet ons de kans gaen wagen,742
Ick meen ghy sult eer langh 't berouwen daer afdragen.743
koenraet
Acht jy my soo geringh, neen woorden niet, maer daet,
745
Dat is een Man in 't veldt, die 't doet, en weynich praet.745
lchthart
Nu is de bane ons, past Roemer op u degen.746
[p. 131]
vechthart
Om datse teghens hem geen reden heeft noch recht.749
750
Kom looten wy wie eerst den aengangh sal beginnen750
Van 't Duwel, en wie 't beurt, mach sien dat hy 't kan winnen;751
Doch sonder yemants hulp.
lichthart
Voor my ick ben te vreen.
koenraet
En ick alst wesen moet, en wil niet seggen neen.753
[p. 132]
koenraet
Heer Capiteyn 't gheschiet, hoe wel dat doch heel noode.
capiteyn
Gaet, gaet Mesjeurs in vree en volght mijn ghebooden.
Sy steken haer degens op, doch dreygen Roemer met 't ghelaet,- en gaen wech, als oock de Capiteyn met syn volck.
periosta
Hadd' ick dit niet belet, nu waert ghy licht al doodt,
765
En ick ach! kinderloos, hoe roeckeloos en bloodt765
Waeghdt ghy u leven kindt, dat om een haver strootjen,766
Dan gaet het sus en soo daer hapert weer een kootjen,767
Dan wiltmen met ghewelt een yder op het lijf,
En wie het vaeck eerst soeckt, die raeckt oock vaeck eerst stijf,769
770
Hoe braef is dat men mach met een heel huyt gaen slapen.770
roemer
Hoe braef ist dat men sichs revengeert met de wapen.771
periosta
En als dan d'een, of d'aar, blijft liggen in het zandt?
roemer
Die heeft de wil ghehadt al leydt hy schoon vermandt.773
[p. 133]
periosta
Maer als Iusticy daer gaet koppen om de wraecke?774
roemer
775
Die 't niet ontloopen kan, die dient daer voor te waecken.775
periosta
Dit recht en is noch niet, maer 't hooge recht hier naer?776
roemer
Tut, tut, wie denckt daer om, dat acht ick niet een hayr.
periosta
Spreeckt Soon niet te Godloos, dit leven kan haest enden.778
periosta
780
Och! wat ist my een kruys, dat ick mijn Soon bevindt
Soo dol en Goddeloos, en in sijn sonden blindt.
Binnen.
[p. 134]
+Derde uytkomst.
Willighart knecht van Roemer eerst alleen uyt, daer nae Roemer oock.
willighart
Och hoe moeyelijck is ons broot-kost slavernye,782
Wy zijn in staage angst, en selden ons verblyen:783
Gedurigh duurt ons dienst, 't is altijdt dit of dat,
785
Of soo wy niet en doen dan gaen wy after 't gat.785
In huys ist altijdt wat, geeft dit, krijght dat met haesten,
Loopt hier, loopt daer, seght dat, roept die, hy is de naeste,787
Gaet by Me-joncker die, en by Me-juffer daer,
Of volght my by de koets, of in 't jacht waer ick vaer.789
790
's Nachts als men slaept en rust, dan wil Me-joncker drincken,
Of pissen, of yet aars, dan moet ick gaen rinckincken791
By 't doncker, by de Maen, en doen wat hy my seyt,
Somwijl ist brengme licht, of roept het aen de Meyt,793
Mijn Heer dat is een geck, en maeckt veel gecke kuren;
795
Hy later geen in 't vat, of selden datse suren,795
Des morgens als het daeght, dan leyt hy Moeder naeckt,
Dan ist stoock mutsert aen, en eycken hout dat kraeckt,797
Dan moet ick hem het lijf met warme doecken wrijven
Van boven tot beneen, en somwijlen oock stijven
800
Sijn, jy weet wel, daer na de toonen aen zijn voet,800
Sijn rugg', en aars, en al, met al sijn poppe goet,801
Daer na zijn kleeren oock, dan ist treckt aen mijn leersen;
Hout jongh jy treckt te stijf, wilt nu weerom wat eerzen,803
[p. 135]
Dan spoortmen niet te strack, en als hy is gereet,804
805
So danst hy een galliard, en daer mee heenen treedt.805
Noch, hout daer komt hy aen, hy souw my soo licht hooren,806
Hoe vloyden hy my dan dees kop en bey mijn ooren.807
roemer
Willighart!
willighart
Wat belieft mijn Heer.
roemer
Gaet tot Joffer Margriet,
Seght haer dat ick haer wensch, veel vreuchden, geen verdriet,
810
En dat soo 't haer belieft, ick garen met haer kouten810
Dees na-middagh in 't koel, of wil sy het op-souten811
Tot op een ander mael, dat zy 't my weeten laat,812
Gaet wacker heen en weer, ick wacht u hier op straat.813
willighart
Ick sal 't doen Heer.
[p. 136]
Oock wat mijn hartjen lust, en waer mijn ziel na nijght.
Ist dat mijn jeught my streckt, naer 't boeten van mijn minne,818
+Ick hoef geen Joffre gunst met bidden te gewinnen:
820
Die schoonste schoon Margriet, de pronck-parl van ons landt
Die hebb'ick na mijn wensch volkomen op mijn handt,
Die schoone die uyt munt in 't geen men acht voor schoonheydt,
Niet alleen hier maer waer datmen haer oock ten toon leyt,823
Die schoone die by elck is voor de schoonst gheacht,
825
En met de grootste pronck in af-komst van gheslacht.825
Die schoone die verciert is met veel goede gaven,
En om wiens minne gunst men d'Hoffelijckst siet draven827
Met meenight voor haer deur. Die schoone die verheught
Door 't sedighe gelaat, de adelijcke jeught,829
830
Ter plaetsen daer zy is. Die schoone die my jonde830
Dat ick my roemen mach te hebben haer ontbonden
De Maeghdelijcke bant. En dat ick alle dach,832
Wanneer het my gevalt ter sluyck by komen mach.833
En dat hier door, om dat ick haer alleen hebb' slechtlijck834
835
Belofte toegheseyt van haer te trouwen echt'lijck,
Dat sonder zy te voor de grondt mijns harten wist,836
En alleen door den eedt die ick swoer, heeft gegist837
Dat mijn hart alsoo was, gelijck mijn woorden waren;
Daer meenigh maeghd door is, vaeck qualijck mee ghevaren:839
840
Daer ick met valsche schijn, mijn trouw aen hadd' belooft,
Hun latende daer na als d'eer hun was ontrooft.841
[p. 137]
Maer tot noch toe ben ick ghebleven gantsch volstandigh842
In liefde tot Margriet: 't sy dat ick was uyt landigh,
Of selver hier in't Hof. Tot haer soo streckt mijn sin,844
845
Dat ick niet liever dan alleen by haer en bin:
Ja soo seer dat ick niet nalaten kan te swerven
Ghestadigh voor haer deur op hoope van te werven
Het lodderlijck gegluer haer lieffelijcks ghesicht,848
't Welck in dees jonghe borst, eerst heeft den brandt ghesticht,
850
En soo ick my dit schaem te plegen alle dagen,
Ick send mijn dienaer dan by haer en doe haer vraghen;
Ghelijck ick hebb' ghedaen, wanneer het haer belieft
Dat zy my met een praet, of ander gunst gerieft,
Nu 't wordt vast laet, mijn jongh vertoeft te komen,854
855
Ick mach gaen 't is geen roy, hier langh te blyven dromen.855
+Vierde uytkomst.
Juffer Margrieten Vader in Priesters kleedingh daer hy de Priester toe gekoft- heeft hoort haer biechte onbekent, daer na in sijn gewoonlijcke kleedinge t'huys synde, bestraft haer van haer ongebonden en wulps leven.
Juffer Margriet, haer Staet-dochters, de Priester, eyndelyck haer Vader.-
[p. 138]
Gaet ras ick verwachtje! Claertjen ick gae te kercken,858
Wilt onderwijl aen 't goet, met vlijt en sinnen wercken.859
claertjen
860
Ick sal het doen Me-vrou.
Gaet binnen.
fytjen
Hier ist Me-vrou by een.860
margriet
Seer wel kom gaet met my.
Juffer margriet komt by de Priester (of haer Vader vermomt) die achter een gordijn zit. Sy knielt voor hem neer en zeydt.
Ick arme sondigh mensch, bekenne, en belye
De sonde, die mijn ziel bevechten, en bestrye:863
Ach Heer! ach! ick beken, met zuchten, en getraen
865
De sonde; waer me ick mijn Schepper heb misdaen.865
[p. 139]
Mijn Heer; ick bid dat u gelieft mijn biecht te hooren,
En bidt voor my aen Godt; dat gramschap noch Godts tooren867
In sijn verbolgentheydt, my drucken niet te seer.
biecht-vader
Kom dochter, kom mijn kindt, en knielt ootmoedigh neer:
870
Belijd voor uwen Godt, en my Gods dienaer mede,
In welcke sonden ghy u plicht hebt overtrede.
margriet
Ick moet bekennen, ach! hoe wel ick qualijck kan,
Dat ick mijn trouw verlooft heb aen een Edelman,873
Die my van die rijdt af, tot min heeft aengedreven,874
875
Soo dat ick hem (oy me!) mijn maeghdom heb gegeven.875
biecht-vader
Wel, dochter, segh my voorts hoe dat dit is gheschiet,
Wast met u Vaders wil?
margriet
Neen Heer.
biecht-vader
Weet hy 't dan niet?
margriet
Ach neen, waer over ick my op het hoochst beklaege.878
[p. 140]
biecht-vader
Ghy, Dochter, hebt u hier seer qualijck in ghedrage,
880
Ghy hebt u lelijck hier vergrepen tegens Godt,
+Lichtvaerdich overtreen sijn heylighe ghebodt.
Want Godt ghebiedt men moet hier in sijn Ouders kennen.
Doch, Dochter, soo der in u hert meer sonden bennen
Ontdeckse.
margriet
Daer is niet, mijn Heer, dat my beswaert,884
885
Al wat ick heb misdaen is al gheopenbaert.885
biecht-vader
Tot sonds versoening offert Gode u ghebede,886
Sijn grati sy met u, en gaet hier me in vrede.
Margriet gaet na huys.
margriet
Kom Fijtjen gaenwe t'huys, my dunckt het wordt heel spade.
fytjen
't En is maer vijf Me-vrou.889
[p. 141]
fytjen
Waer is Claertjen ick klop en niemant komter voort?891
margriet
Klop hart, waer is het Volck, ick loof niet datse slapen?892
Of achter in den Hof, aen 't Juffere rack vergapen.893
fytjen
Daer komt yemandt soo 'k sie, 't is u Vader Me-vrou,
margriet
895
Wat jaeght den ouden Man in 't koele avonts-douw.
vader van margriet
Wel dochter sydy daer, hebt ghy u gaen vermeyen?896
vader
Dats wel gedaen mijn kint,
Siet datje soo volhert gelijck ghy nu begint.
900
Gaet Fytjen ghy in huys, wy sullen hier wat kouten.
[p. 142]
fytjen
Ick gae Heer.
vader
Mijn dochter ick moet my verstouten
Als Vader toe behoort, die sorgh draeght voor sijn kinders,902
Te seggen u het geen, dat my dunckt van veel hinders;903
Dat is dat ick vermerck dat ghy soo vryelijck praet
905
Met een soo lichte quant als ick oyt sach op straet,905
Of in het Hof, vol drogh, meenedich en wanlaten,906
Die meenigh Edel maeghd heeft van haer eer gaen praten,907
En dan noch met haer spot, wacht u voor sulcken quant,
Hoe wel ick hoor ghy hem verheven hebt tot Sant909
910
Van uwe wulpse Min, siet toe dat sulcx ten ooren910
Van my doch niet en komt, ick sou 't niet kunnen hooren.
Ick liet u van my gaen, niet als een kindt maer vreemt,912
Dus siet toe watje doet, en wie oock datje neemt,
Keurt niemandt sonder my, laet my maer zijn de rader,914
915
Ick ben de naest, en sorgh voor u als een trouw Vader.
Ick hoor dat Roemer heeft van u beloft en trouw,916
Dat ick in geenderwijs mijn leven toestaen souw.917
Foy Margariet wat's dat? sout ghy u soo vergeten,
Soo wensch ick dat de doodt u van jongs hadd' verbeten.919
920
Met Roemer, Roemer, O, ick sach u liever doodt,
Soo was ick uyt de sorgh, en ghy oock uyt de noot.
[p. 143]
margriet
Mijn Vader hebb' ick oyt 't geen dat de dochters plicht // is
In 't minst over getreen, of waant ghy dat soo licht // is923
+De neyging mijns Natuur, dat yemandt 't sy wie 't zy
925
Ontrooven sal mijn eer met een gheveynsd' ghevry?
Neen Vader denckt dat niet, u dochter is te eerlijck,926
Want soo 't soo waer denckt vry dat sy niet souw begeerlijck927
Sijn om te volghen na, 't geen ghy aen my ghebiedt,
Dus acht geen klappers tongh, sy sijn te looven niet.929
vader
930
U vrye ommegangh gebruyckt met jonge knapen930
Doet seggen hun, ghy hebt, by dees of die gheslapen:
Dan seghtmen 't Roemer is of een Vechthardus weer,
Maer speeltme niet dien treck, of ick weet oock een keer,933
Ick weet voorseecker dat de Dochters hebben sinnen,934
935
Dat sy soo keurigh zijn als Jonghmans in het Minnen.935
[p. 144]
Vyfde handeling.
De knecht van Roemer, Roemer, Claertjen.
knecht.
Myn Heer ick hebb' gheweest by Juffer Margariet,
En vraeghde uyt u naem oft te pas quam of niet
950
Dat ghy in d'avondt-stondt, met haer mocht deviseeren;950
Sy excuseerden haer door 't versoeck van ander Heeren,951
Hoewel ick niemandt sach als Vechthart soo 't my docht,
Die weeck doen hy my sach, en hiel hem of hy socht
Yets achter 't linde-laen; daer de Liguster-haghen
955
De kennis sijns persoons my uyt 't ghesicht ging dragen.955
Sy sach wel dat ick keeck soo yverigh na hem toe,956
[p. 145]
Daerom sloot sy de deur: ick lachten om 't ghedoe
Dat sy verlegen was, ick sach haer voorts in 't aensicht958
En sach sy was soo bleeck ghelijck het bleecke Maenlicht:
960
Ick nam mijn af-scheyt voort, en dacht die Joncker soeckt960
Geen Roosjens in 't prieel, maer Juffer wel gedoeckt:961
roemer
Wat segje daer jy guyt mijn Juffer sal 't wel laten.962
knecht.
Nochtans sach ick haer eerst door een spleet vriend'lijck praten.
roemer
Wast Vechthart dieje saeght!
knecht
Ja 't Heer, of't was sijn Geest.
roemer
965
Wat voor antwoordt is dat? seght of hy 't is geweest.
knecht
Ja 't Heer, na ick het meen, en vast oock souw ghelooven.
roemer
Souw my die schelm en guyt soo van mijn Juffer rooven?
Neen dat en lijdt ick niet, ick wil van stonden aen968
[p. 146]
Met een opsette moet hun beyde steuren gaen:969
970
En wil dien roover 't hart gaen uyt sijn lijve rijten;
En al sijn inghewant gaen voor de honden smijten.
O deghen staet my by, kom doen wy d'Offerhandt,972
Van dien vervloeckten drogh, en eer vergeeten quant:
Kom gaen wy eer hy vliet, ick wil hem gaen verrassen,
975
En dese handen beyd in sijnen bloede wassen.
knecht
Mijn Heer hier komt haer Maeght.976
roemer
Waer isse? Wat wilt sy?
claertjen
Mijn Heer Me-vrouw u groet, en wenscht u aen haer zy;
Dees Brief die sendtse u, wilt d'Inhout daer van lesen.
knecht
Nu is hy weer genesen,
980
Strax was hy dol en mal, nu ghedwee als een schaep.
roemer
Seght Me-vrouw 't sal gheschien, ja eer dat ick noch slaep.
[p. 147]
claertjen
Wel Heer.
gaet binnen.
roemer
Wat seyje flus, dat's ommers nu al logen.982
knecht
Mijn Heer het geen ick sey, dat sach ick met mijn oogen.
roemer
't Ghesichte vaeck bedrieght, ick g'loof Me-vrouwen brief;984
985
Hoe souw sy sulcx doen, neen sy heeft my al te lief;
Ick acht nu geen gesegh, laet Vechthart vry wat heng'len,986
Hy vindt niet wat hy soeckt sy laet hem so wat beng'len,987
En geckt met hem als blijckt, nu 't is genoech ick ga,988
Gaet voor en siet na 't mael oft reed is, ick volgh na.989
618met redens keur: met het oordeel des onderscheids; zie voor de aanhalingstekens blz. 215.
621is dat hem enz.: is hetgeen hem vóór alle andere dingen rampzalig maakt. In plaats van de puntkomma achter mensch leze men een komma; de puntkomma achter verdoemt is overtollig.
622wy keuren 't een voor 't ander: wij vellen een averechts oordeel. De auteur gaat over op een meer subjektieve formulering door niet meer te spreken van de mens, maar van wij en ons.
624mollich: als een mol.
626brommen van: pochen op; komt vooren: overkomt, overvalt.
632Hy gaept ... doen: hij kijkt met aandacht naar hetgeen anderen doen.
+C 4 ro
633En star-ooght enz.: en houdt zijn oog strak gevestigd op zijn waandenkbeelden, doordat zijn blik misleid is.
635onderwinden: beproeven, ondernemen.
637staets-genot: het genot van een hoge positie.
639dwalingh gang: dwalende voortgang, dwaalwegen; grondkundich kunnen malen: met volledige kennis van zaken kunnen afschilderen.
641als: dan.
642ondersocht ... na: stelde een onderzoek in naar.
643En leyden selfs enz.: en stelde zelf de kracht van mijn geleerdheid te werk (leyden, van leggen; het murch: het merg, het krachtigste).
644naer: na.
645Natuurlijck: op natuurlijke wijze, doordat het in de menselijke natuur ligt.
646doen: toen.
647versuymloos: zonder nalatigheid, zonder er iets aan te kunnen doen.
649En minder enz.: en wat hij zo vurig liefheeft (mij) nog minder dan niets (toescheen).
650vermaeckte: anders (en wel: beter) maakte (vgl. MNW VIII, kolom 2987 en Oudemans TWH, blz. 379).
652dat: als.
654schuwe: wilde, woeste (zie Kiliaen, Etymologicum II, blz. 572 i.v. schouw).
655aendacht: vrome overpeinzing.
656van: voor, om.
657onlust: toestand waarmee ik geen vrede heb.
659en hy enz.: terwijl hij van kwaad tot erger vervalt.
660't feylt: het mankeert.
661voorgang: voorbeeld.
662seldsaem: wonderlijk, zonderling; gaet verscheyden: verschillend maakt.
663sulcx: dit, nl. dat haar zoon van kwaad tot erger verviel; leyden: verdragen.
665door de ommegang: doordat men ermee verkeert, in aanraking komt; toe troont: meesleept, verleidt.
666Dit wijst vooruit naar het eig. lijd. vw. bij leert, nl. vs. 667-671; School-vrouwe: leermeesteres (het Hof wordt dus vrouwelijk gepersonifieerd).
668twistigh achterklap: twistzieke kwaadsprekerij.
669tot Hoerery een trap: bijstelling bij dronck: een trede, een opstap die tot ontucht leidt.
671duyv'leryen: ergerlijke praktijken.
672hoe slady gae: hoe (weinig) acht sla je op.
673Die verwijst naar u (vs. 672) of misschien naar Soon.
675korten enz.: de dwaze vleugels van je wulpsheid kortwieken.
676roemt ... daet: poch je zonder iets te doen.
+C 4 vo
679blauwe bloemen: waardeloze of bedrieglijke verzinsels (zie WNT II, kolom 2796).
680In ... ree: je bent altijd klaar om ruzie te maken; also: even.
682beurt: gebeurt.
683wat sant enz.: welke heilige zal mij nu, ach, redding brengen.
685u behouding: je behoud, redding; wel-vaert: welzijn; baet: (zedelijke) verbetering.
686sinnen: gedachten, gezindheid.
-leest syn Pater noster: bidt een rozenkrans.
694bloode: laffe, bange.
695verkort: te kort gedaan; haest: weldra.
697schende faem: eerrover; van veerst: van op een afstand.
699bloedt: sukkel; waer het een aer: als het nu een ander was; En laetje enz.: vergis je niet.
700Dat kostje: dat is voor jou bestemd, dat geldt jou; Al ree: vooruit.
701Hout: houd op; set u selfs in stilt: wees bedaard.
702als alle enz.: dan alleen maar ellende en verdriet.
703om ... behouwen: om het behoud van mijn eer.
705ghekrocht: gejammerd, gekermd (WNT VIII, kolom 298).
706dees gladde klingh: met deze gladde kling. Of: deur-booren: door het lichaam steken?
+D 1 ro
709klaer: paraat; soo is expletief.
712d'outs: de oudste.
713soo je meugt: zoals je wil; de naest daer aen: het eerst aan bod.