[p. 175]
Eerste uytkomste.
margriet met haer nacht-mantel gaet na de Linde-.
Legdy hier verslagen versmoort al in u bloet,
1295
Dat heeft ghedaen u roemen en u hooghe moet:1295
Och legdy hier verslagen die my plach te troosten,1296
Mijn lief, mijn soete lief, dat dee een van de snoodsten,
De snoodste van het Hof, O snoode moorders hert,
Dat ghy my arme Vrouw brenght in soo groote smert.
1300
Nu is mijn hoope uyt, mijn troost die leydt verslagen,1300
Die laet my lyder na, veel droef beweende daghen.1301
O Roemer hier licht ghy, en ick, die droevich sucht,
Sie uwe wonden aen, met sinnen heel beducht:1303
Die waent dat hem 't geluck staegh luckigh sal geleyen,1304
1305
Wort door een ongheval, schielijck daer van ghescheyen;1305
Noyt wast gheluck soo groot of baerden ongheluck,1306
't Geen ick, bedroefde Maeght, nu selfs vind' in dit stuck:1307
[p. 176]
Ick waende my 't geluck op 't alderhooghst liep mede,
Om dat ick werdt bemindt en vyerich aen gebeden,
1310
Van die, die 't herte heeft volkomen in sijn macht,1310
Maer 't schijnt mijn volle vreucht, wordt nu van druck verkracht.1311
Vermits mijn tweede ziel soo deerlijck leyt verslagen
In 't soetste van sijn tijd, in 't groenste van zijn dagen,1313
Ach! gae ick weder t'huys, en sie of yemandt daer
1315
Is, die my dese doodt mach setten in de baer,
Op dat hy in een tomb geleyt mach worden prachtich.1316
Ha lief als ick u beeld, noch eens maer wordt gedachtich,
Soo dunckt my dat ick noch u wesen voor my sie,1318
En u uyt grond mijns harts mijn jonste noch aenbie:1319
1320
Hoe vrund'lijck hebb' ick vaeck mijn hert-Heer hooren spreken,
Verselt met een gevley, en soete minne-treken;1321
Met boerten en gestreel swom 't hart in liefd', en lust,1322
Hoe dickmaels heeft zijn mondt, dees lippen wel gekust:
Ay wat ghenoot ick niet voor lusten, vreuchd, en weelde,1324
1325
Niet denckend' dat het gayl alsulcke droefheydt teelde.1325
Hier is mijn Vaders poort, ick klop stoutmoedich an,
Ach! isser niemandt in Graef ofte Edelman,1327
Die my mijn tweede ziel, en waertste helpt begraven?1328
Ay hoort my niemandt nu! wil niemandt my handt-haven?1329
1330
Ghy Heeren hoort mijn bee, en siet waer ick om kom.
Ach! moet ick sonder hulp van u weer keeren om?1331
Ontfermt u om het lijck, of om mijn droeve lijden,
Een Edelman het is, die lacy! leyt verscheyden,
De dooden hulpe hoort, naer Christelijcke leer,1334
[p. 177]
Het is zijn laeste gift, wilt 't rif dat niet ontseggen,1336
Ghy Heeren hoort mijn bee, wilt hem in d'aerde leggen,
Het sal u zijn gheloont hier na in 't Paradijs,
Kom siet mijn tranen aen, en doet doch na de wijs,
1340
Van 't heylich Christendom, och wilt ghy dan niet hooren:
Soo wordt het Godt geklaeght, en zijn geswinde tooren.1341
Tweede uytkomst.
vechthart in raserny alleen.
Wat hebb' ick nu bericht? nu is mijn eer geheelt,1342
Mijn gramschap oock gheblust, maer Roemer blijft gekeelt.
Ick hebb' mijn eed volbrocht, ick hebb' mijn plicht gequeeten,
1345
Maer Roemer leyt eylaes van't nootlot ach verbeeten,1345
Om liefd', om Raserny, om u snoo Margariet,
Om u soo is hy doodt, om u ben ick tot niet:1347
Om u wordt Roemers huys vervult met droeve traenen,
Om u mijn Ridders stam moet in de droefheydt banen.1349
1350
Om u ick doolen moet, gestadich in onrust,
Om u ick derven moet mijn vrunden en mijn lust,
Om u verlaet ick 't al, eer, tijtels, hooghe staten,1352
En al wat my hier na, mocht tot mijn grootsheyt baten.1353
Werwaerts sal ick nu heen, 't is vyandt waar ick gae,
1355
't Is vyandt waer ick zit, 't is vyandt waer ick stae:
't Is vyandt over al, al gingh ick in het Noorden,
In 't woest bevroosen landt, of aen de zuyder boorden,
[p. 178]
Waer dat de heete Son, de geele Moren schroockt,1358
Of waer 't bekleurde volck, de hooghe Reusen roockt,1359
1360
't Gemoet beklaegt my staegh, 't gemoet doet niet dan vroeten.1360
't Gemoet my staegh de beul, of hencker doet ontmoeten,1361
't Gemoet lelt my aen d'oor dat ick een Moorder bin,1362
't Gemoet seyt dat ick maer een kint des doodts en sin.1363
't Gemoet my rasend' maeckt, 't gemoet doet my wanhopen,
1365
So dat ick ben versuft niet wetende waer loopen.
Hy peynst wat.
Sus! wat is dat! ick hoor 't is 't ruyschen van 't geboomt,
Neen, neen, voorseker neen, my dunckt daer ymandt koomt,
Hoor! hoor! sy kommen aen gewis om my te vangen,
Kom aen maer alsje wilt, ik laet me so niet prangen.1369
trect den degen.
1370
Ha guyts komt vry maer aen, datser een, en dat toe,1370
Seght wat benje voor volck? me dunckt 't is een koe,
Hoe een koe! 't is de Ballieu met zijn rackers;1372
Wat willense me doen, wy sijn ommers mackers.
Staa van me seg ick jouw, of dees klingh raeckter deur,1374
1375
Datser een, twee, drie, vier, seght wiljer noch aen breur,1375
So stae vast als een Man, ho, ho, je most niet loopen:
Komje weer ick segtje, so sel ick je noch aers stroopen.1377
+Nu wie rester noch van den hoop isser niemandt, niemandt niet,
Soo is mijn hert gherust van 't geen daer is gheschiet,
Rust wat op sijn gevest, worpt eyntlijck 't Rapier wech.
1380
Light daer vervloeckte stael, ghy zijt die Roemer moorden;
Ghy zijt het die my tot 't bloedigh duwel bekoorden.
[p. 179]
Rolt helm oock daer heen, ick hebb' u niet van doen,
Daer oock ghy ringhkraegh mee ick mach u niet meer voen,1383
Het harnas past my niet, 't Ridderschap is verlooren,
1385
Geen wapens ick begeer, want sy my niet en hooren:1385
Ick wil my onder d'aerd' gaen bergen in een kluys,
En woonen daer een jaer, in dat eensame huys:
Wat segg' ick van een jaer, waerom niet al mijn leven?
Dat om de boose moort die 'k gruw'lijck hebb' bedreven.1389
1390
Ay my ick ben soo moe, laet ick wat rusten hier,
Daer na soo gaen ick heen, verr' uyt de werrelt schier.1391
Hy valt neer, en begint te sluym'ren, daer na opspringende.
Och! och! ay berght mijn lijf! wat Monsters sijn doch ditte?
't Zijn spoocken, duyvels zijn't, soo wel swarten als witte.
Siet daer, daer, daer, O my! sy kommen na my toe,
1395
Och! och! ick ben soo bangh, so bangh; 'k en weet niet hoe:
Sy hebben krauwels en d'ooghen als koolen glimmen,1396
Haer klauwen en nagels sijn twee snydende vlimmen.1397
Hy loopt dan hier, dan daer.
Och sy brengen Roemer voor den dagh bleeck en doodt,
Sijn lichaem siet soo leelijck, en soo grauw als loot,
1400
't Bloedt uyt de wonden sijpt, O my! sy kommen nader,1400
Ey loopt Vechthardus loopt, eer dat jy 't noch krijght quader:
Waer sal ick heen? waer doch? want nergens ben ick vry,
Waer dat ick loop of niet, Roemers schim is my by:
De Furien my staagh met hare geesels nypen,1404
1405
En in mijn teere hert haer wreede stremen knypen.1405
O Godt, O goede Godt, wat lyden gaet my aen,1406
En mach als ick 't bedenck gaen tyen hier van daen.1407
Binnen.
[p. 180]
Derde uytkomst.
Iuffer margriet soose weder komt van haers Vaders huys.-
Hier leghdy dan mijn troost gewentelt in u bloet?
Dat heeft gedaen helaas! u fiere hooghe moet;
1410
Soo over dwaelsch als prat: en u vermetel roemen1410
Van dingen die een man met eeren niet mach noemen.1411
Hoe dick, helaes! hoe dick, hebb' ick ghepropheteert
(Godt betert!) dese val, maer u noyt om-ghekeert.1413
Hoe dick, helaes! hoe dick docht my het hert te breecken,
1415
Als ick u hoorden van u schenderyen spreecken;1415
Hoe ghy d'onnoselheydt der Joff'ren hebt bekoort,1416
Hoe dick, helaes! hoe dick mijn Geest my wel voorseyde,
Dat die wrockighe wraeck, u leven lagen leyde.1419
1420
Helaes! nu is vervult mijn leyde Prophecy,1420
Met u rampsael'ge doodt, en met den druck van my,1421
Om dat ick 't snoode werck versweegh en gingh verschoonen,1422
Den heelder wil de straf als den misdader loonen.1423
Och ick ellendighe benaude Creatuur,
1425
Hoe wel hebb' ick verdient het geen ick nu besuur:
Ach radeloose Vrouw, die sonder wil en weten,
Van Ouwers wijs in raedt, u selven hebt vergeten;1427
Soo verre, dat ghy nu het alderbeste goet,
En leven van u lief helaes! nu derven moet:
1430
Ach! d'oorsaeck van u doodt ben ick en 't blinde minne,1430
[p. 181]
Laes! duysentmael helaes! het gaetmen aen mijn sinnen.1431
Waerom hebb'ick mijn lief doch met soo luttel raedts1432
Verdachvaert buyten 't Hof op een onvrye plaets1433
Onveylich, ongebaent, daer doch ghewoon vergaren1434
1435
Moes-koppers, Knevelaers, Straetschenders, Moordenaren.1435
Sach ick sottinne noyt dat men het Oosters Gout,
En 't kostelijck ghesteent in ys're kamers houwt:
In koffers van Metael, kleynoodjen en juweelen,
Om datse dieven loos ons niet en soude steelen?1439
1440
Och of ick oock soo wis en wel beslooten hadt1440
Mijn onbetaelbre pandt, mijn onverlijckb're schat,1441
Mijn trouwe Bruydegom, die my O smart! tot vordel1442
En voortgang van ons Echt den maegdelijcke gordel
Eerst ontbandt, O droefheydt! hoe was ick soo verkeert?1444
1445
Mijn Ouders hebben sulcx my immers noyt geleert.
O Opperste regent! die in u suyv're zalen
Mijn lieve bedt-genoot gelieft hebt op te halen,
Treckt my uyt dese druck, en uyt mijn rouwe groot;1448
Vereenight my met hem nu door een sachte doodt.
1450
O gloriose Godt verhoort mijn klaeghlijck schreuwen;
Ontfanght de ziel mijns liefs in 't Coninckrijck der eeuwen,
By 't heylich Hemel-volck besont, begloort, als gout,1452
Hoe komt Margrieta ghy het lichaem niet en bouwt1453
Een graf van wit albast, of van karbonckelsteenen,1454
1455
Door Meesters kunst gemetst! helaes mijn bitter weenen
Dat sent my een rivier van sulv're tranen af,
Van dese parlen lief so bouw ick nu een graf.
[p. 182]
Waerom en mach ick dy als d'Indiaensche Vrouwen,1458
In d'ander werreldt oock nu geen geselschap houwen?
1460
Om dat de reden my dit heyloos doen verbiedt.
Waerom volgh ick de daed van Semiramus niet?1461
Die d'asschen van haer man uyt liefd' heeft ingedroncken,
En heeft haer eygen lijf hem tot een graf gheschoncken:
1465
Lands-wyse zijn lands-eer, Maer onse lands gebruyck1465
En laet niet toe het lijck tot Pulpher te verbranden.1466
Des sal ick u mijn lief begraven met mijn handen.1467
Hebdy als den Troyaen dit Ridderlijcke swaert,1468
Voor uwe Dido hier tot haren doodt gespaert?
1470
Soo wacht mijn komste strax, laet ick de kuyl eerst delven,1470
Siet van u weduw' hier den offer van haer selven.
Sy valt in onmacht ende 't swaert syght uyt haer handen, den Heremyt uyt.
Vierde uytkomst.
den heremyt
Hoe staroogt mijn ghesicht, wat mach 't gepeyns bedelven?1472
Wat isser in mijn breyn dat tot den Hemel klimt?
O klare spiegel van de kennis van mijn selven,
1475
Ghy toont my 't kundich quaet, dies my het herte krimpt.1475
Ick selve, sie mijn selfs, met schricken en met schreumen,1476
Mijn ziel is soo bebloedt dat icker selfs af schurck:1477
[p. 183]
Ach etterachtich beeldt! mijn krachten die verkleumen,1478
Ick vrees' meer voor mijn selfs als voor de quaetste Turck.1479
1480
Ick selfs, ben mijn selfs, en Godt de Heere teghen,
Ick selve haet mijn selfs, en lief my inde schijn,1481
Ick selve die ben selfs tot mijn verderf genegen,
Hoe wel mijn selven ick schijn voorderlijck te zijn.1483
Als my verleyt, en vleyt, het vleeschelijck verkiesen,1484
1485
Wanneer ick my verbeeldt die wel gewilde lust:1485
Maer doen ick die genoot, doen deedse my verliesen1486
Mijn naem en goede faem, en mijnder zielen rust.
Hoe dickmaels hebb' ick selfs mijn selven gaen bekyven
Van sonden, die ick selfs voor Godt den Heer beken;
1490
Ick neem wel dickmaels voor de boosheyt uyt te dryven
Maer wat ick laet of doe, ick blijf vast die ick ben.1491
Helaes! dat ick mijn selfs geen wetten en kan maken,
Die mijn verpeende straf af-locken tot het goet,1493
Dat doet mijn droeve ziel veel bitt're tranen braecken1494
1495
Met suchten die gepranght, geparst sijn uyt mijn bloet.1495
Maer wie sal ick mijn leet, meer als mijn selven klagen
Die 't selve hebb' verschult door 't boeten van mijn wil,1497
[p. 184]
Dus moet ick met ghedult mijn smart oock selver dragen:
En klagense aen Godt en swygen voorder stil.1499
1500
Och waert dat ick mijn selfs doch grondich kon bekennen,1500
En mijn onwaerdicheen, en Godes Majesteyt:
Ick souw soo veel ick mocht het quaet my gaen ontwennen;1502
Doch ick geef my gheheel in sijn barmherticheyt.
+O! groote Coningh die de gulde heyl'ge rijcken
1505
Der Hemelen besit, en alles overheert:1505
Laet in mijn selven doch u lieve godtheydt blijcken,
En van de dwael-wegh, my genadelijck bekeert.1507
heremyt
Helaes! wat droeve ramp? wel waerdigh te beklaghen,
Hier leyt een Jongelingh heel jammerlijck verslagen;1509
1510
En dese Maeght die schijnt door groote rouw ghestickt:1510
Ick weet niet hoe ick ben, soo seer ben ick verschrickt.
Ick wil haer met wat kruyt wat wryven, en besprenghen1512
Met water, 'k sal misschien haer Ziel te rechte brengen.1513
Sy bekomt tot haer selven.
+E 4 vo
-nacht-mantel: kledingstuk voor vrouwen om 's nachts aan te trekken (WNT IX, kolom 1424), peignoir.
1295u hooghe moet: uw trotse aard.
1296troosten: mijn liefdesverlangen bevredigen.
1300troost: liefste.
1301lyder: helaas.
1303met sinnen heel beducht: met een zeer benard, beangst gemoed.
1304't geluck: het lot, de fortuin; luckich: gelukkig, geluk brengend.
1305ongheval: noodlottige gebeurtenis; schielijck: plotseling; daer van: daarvan, nl. van het gelukkige lot als begeleider.
1306of baerden: of het baarde (baerden met hiaatvullende -n).
1307vind': bevind, ondervind; in dit stuck: in deze situatie.
1310't herte: mijn hart.
1311van druck verkracht: overmeesterd door verdriet.
1313in 't groenste van zijn dagen: in de grootste kracht en frisheid van zijn jonge jaren.
1316prachtich: met pracht en praal.
1318u wesen: je gelaatstrekken, je uiterlijk.
1319mijn jonste: mijn liefde.
1321een gevley: lieve woordjes; minne-treken: liefdesplagerijen.
1322boerten: gekheid maken.
1324weelde: geluk.
1325het gayl: de zinnelijke liefde (als zelfst. nmw. niet in WNT IV); teelde: voortbracht.
1327in: binnen.
1328waertste: liefste [ziel].
1329handt-haven: helpen.
1331van u: bijv. bep. bij hulp.
1334De dooden hulpe hoort: de doden komt hulp toe.
+F 1 ro
1335hoort de aerd: behoort aan de aarde toe; naer oud' ghewoonten eer: volgens eervolle oude gebruiken.
1341Soo ... geklaeght: dan klaag ik het aan bij God; geswinde: snel straffende.
1342bericht: uitgericht.
1345verbeeten: (lett.) doodgebeten.
1347ben ick tot niet: is mijn leven vernietigd.
1349banen: baden (WNT II, kolom 967).
1352verlaet ick 't al: geef ik het allemaal op.
1353grootsheyt: aanzien, eer; baten: bijdragen.
1358de geele Moren: de volken van Noord-Afrika (WNT IX, kolom 1101); schroockt: schroeit.
1360't Gemoet beklaegt my staegh: mijn innerlijk, mijn geweten klaagt mij voortdurend aan.
1361hencker: beul.
1362lelt: zegt bij herhaling (eig. zanikt).
1363maer ... en sin: slechts ... ben.
1369prangen: in het nauw brengen.
1370guyts komt enz.: schavuiten, kom maar op; en dat toe: en dat nog een, nl. een houw, een stoot: Vechthart strijdt tegen de gestalten van zijn koortsachtige verbeelding.
1372de Ballieu met zijn rackers: de baljuw met zijn gerechtsdienaars.
1374Staa van me: blijf van me vandaan.
1377aers stroopen: op een andere manier villen.
+F 1 vo
1383mee: eveneens; voen: eig. voeden, hier in de meer algemene betekenis van onderhouden, zorg dragen voor?
1385wapens: zie vs. 1208; hooren: toekomen.
1389Dat: en wel.
1391schier: snel, met spoed.
1396krauwels: klauwen.
1397twee: nl. 1. de klauwen en 2. de nagels; vlimmen: scherpe messen, vlijmen.
1400sijpt: sijpelt, drupt zie blz. 31.
1404Furien: wraakgodinnen; nypen: pijnigen.
1405stremen: striemen.
1406gaet my aen: overkomt mij.
-soose: als ze.
1410Soo over dwaelsch als prat: even vermetel als trots.
1411met eeren (bep. bij een man): van eer (WNT III, tweede stuk, kolom 3881).
1413om-ghekeert: bekeerd, ten goede veranderd.
1415schenderyen: schanddaden.
1416d'onnoselheydt: de onschuld; bekoort: verleid.
+F 2 ro
1417om u losse lust: terwille van je lichtzinnige begeerten; swoort: zwoer.
1419die wrockighe wraeck: die wraakzucht van jou.
1420leyde: droevige.
1421den druck van my: de last van mijn verdriet.
1422gingh verschoonen: goedpraatte.
1423Den heelder enz.: de straf zal degene die de misdaad verbergt treffen, even goed als de misdadiger.
1427wijs in raedt: verstandig (nabepaling bij Ouwers).
1430minne: minnen (inf.).
1431het gaetmen enz.: ik word er gek van.
1432luttel raedts: weinig overleg.
1433Verdachvaert: rendez-vous gegeven; een onvrye plaets: een plaats waar men door anderen opgemerkt of bespied kan worden; ook: een onveilige plaats (zie MNW V, kolom 1530).
1434ongebaent: wild, woest; gewoon: gewoonlijk.
1435Moes-koppers: zwervend geboefte; Knevelaers: rovers, bandieten.
1439Om datse dieven loos: opdat gemene dieven ze.
1440of ick ... beslooten hadt: had ik maar ... achter slot gehouden, verborgen.
1441onverlijckb're: onvergelijkelijke.
1442vordel: voordeel, bevordering.
1444verkeert: op de verkeerde weg.
1448rouwe: verdriet.
1452besont: door de zon beschenen.
1454karbonckelsteenen: rode edelstenen of halfedelstenen (granaat of robijn).
1458Indiaensche: Indische (zinspeling op de weduwenverbranding bij de Hindoes in India).
+F 2 vo
1464beter of: beter dan dat; kruyck: urn.
1465Lands-wyse: 's lands gebruiken.
1466Pulpher: as (WNT XII, kolom 4804).
1467Des: daarom.
1470strax: weldra.
1475't kundich quaet: het kwaad waarvan ik me bewust ben.
1476met schricken en met schreumen: met angst en vrezen.
1477af schurck: van huiver.
1479, 1481, 1482, 1488, 1489, 1492 selfs Lb. self - 1480 Ick selfs Lb. Ick selve - mijn selfs Lb. mijn self - 1483 voorderlijck Lb. vorderlijck - 1484 Als Lb. Want - 1485 Lb. Als ick na wensch en wil my lodder inde lust - 1486 doen Lb. als - genoot Lb. geniet - doen deedse Lb. so doetse - 1487 en goede Lb. mijn goede - 1488, 1490 dickmaels Lb. dickwils - 1493 verpeende straf af-locken Lb. verpenen straf, of locken - 1497 Die 't selve Lb. Die selve
1478etterachtich: verdorven; de metafoor sluit aan bij bebloedt in vs. 1477; beeldt: de voorstelling die hij van zichzelf heeft; verkleumen: verstrammen, begeven het.
1479selfs: zelf (ook in de vgl. vzn.); Turck: niet-christen.
1481lief my inde schijn: ben mezelf slechts schijnbaar goed gezind.
1483voorderlijck: zo, dat ik mijn welzijn bevorder. De zin wordt in het volgende couplet voortgezet.
1484het vleeschelijck verkiesen: het verlangen naar zingenot.
1485wel gewilde: vurig verlangde
1491vast: steeds.
1493Die mijn verpeende straf af-locken: de verandering van de oorspronkelijke tekst resulteerde in een onbegrijpelijke woordenreeks, die in 1644 onveranderd herdrukt is. Oorspr. lezing: die mijn verpeenen straf of locken: die mij streng straffen of lokken.
1494braecken: storten.
1495gepranght: geperst.
1497Die 't selve enz.: die er zelf de schuld van draag, door alles te doen wat ik wilde.
1499voorder: verder.
1500bekennen: leren kennen. Deze strofe (vzn. 1500-1503) wijkt aanzienlijk af van de lezing in het Groot Lied-boeck.
1502mocht: kon.
+F 3 ro
1505overheert: beheerst.
1507my ... bekeert: wend mij af van (geb. wijs met voorbepalingen: zie Overdiep, § 173).
1509verslagen: gedood.
1510rouw: verdriet.
1512kruyt: kruiden; besprenghen: besprenkelen.
1513te rechte brengen: redden.
