[p. 193]
Het vierde deel, vierde bedrijf
kardin
met het kint
-
.
Zo haast
Gryane
was van't kindeken ontslaghen,
Gaft haar wacht-vrouwe my, om heym'lijc wech te dragen.
1460
Ick heb het kleene wicht al bevend' anghevaart,
1460
De slappe moeder sprack bewegelijck van aart;
1461
Moet ick och lieve kint! zyn strengher van manieren
1462
Als 't hart-vochtighe Vee, en woede wilde Dieren?
En is dit Moeders hart, gheen harde Marbersteen,
1465
Dat het sich niet erbarmt over myn vleys en been?
Och! mocht myn waarde soon het leven maar verwerven,
1466
Ick souw soo huechlijck om zynent wille sterven.
1467
Met dat sy dit sprack: wierp sy haar schreyend' om
Haar blieck-blanck aanschijn, in Cristalle tranen glom,
1469
1470
't Scheen dat haar weerlóós-lijf int nat óóch-water swom.
1470
Wy hebben haar vertroost, en redelijck verbeden.
1471
Immers ick ben tot hier met 't kleene kind ghereden,
1472
Wist ick, o goede Godt! wat ick besluyten souw.
Ick vreest te gheven an een arme Boere vrouw.
1475
Kardin
hebt ghy de last om 't sus dan anghenomen?
1475
Ick duchte dat haar schult door 't kind noch sal uytkomen
Want door al 't lantschap wijt is seer verspreydet dit,
1477
[p. 194]
Dat om
Florendus
wil
Gryaan
ghevanghen sit.
Onsichtich wijt ghedacht, bedenckt de saack wat varder,
1479
1480
Ick wilt gaan brenghen by een Kluysenaar of Harder.
O breyneloos besluyt, seer jachtich gants onstelt.
1481
Ick salt gaan legghen voor een vondelingh int velt.
Vaart wel ellendich kindt, de Heer wil u beschermen,
1483
Ick hoop dat yemandt sal sich over u erbermen.
1485
Al evenwel 't is best dat ick de plaatse merck,
1485
De Schepper aller dingh werckt wonderlijck zyn werck.
De hongher praamt myn Maagh, om spoedigh 't huys te raken,
1487
Ick sal
Gryane
wel een lueghentie wijs maken.
binnen
.
bouwen
Langh-lijf
-
.
O bloemerharten! gangs bloet! mach ick nou niet parlementen?
1489
1490
Gords-sackerlóót! ick sweert by seven sacken Krenten,
1490
't Waar by myn sier niet goet, datme nou een schijtvalck te moet // quam,
1491
Ackerlijden! dat ick nou by aalwaardighe Klaas-kloet // quam
1492
Ick leyde waraftich wel een kancxie goet kóóp.
1493
O hongdert vijftien Turcken! hoe is myn de kop opter loop?
1494
1495
Ja wel kyeren 't is te bijster! Ja wel souwt myn niet moeyen?
1495
Sie daar, ick wodt wel, om ien van myn alderbeste Koeyen;
1496
[p. 195]
Dat mier is: ick wout wel om ien pinck, om ien Vaars, en om ien Kalf,
1497
Dat is goelickjes op myn reeckeningh, een, twee Koeyen, of aarhalf.
1498
Ick sech noch, 't is uyt de kerf, 't is te mal om of te kallen,
1499
1500
Myn wijf
Sinnelijcke Neeltje
, is vlusjes gaan legghen, en vallen
Inde kraam, van een dóót kijnt: 't is van zyn leven niet ghebuert,
Ick had tangsjes myn rietschip schier van myn lijf gheschuert.
1502
Daar ick met soo veel moeyten mee inde Wijngaart ewrocht hadt.
1503
O duysent stuyvers! dus om niet? o duycker! wel wie docht dat?
1504
1505
By gadt
Neeltje
is dit vuer al myn woelen en voor myn swieten?
1505
Ghy selt in een maant niet vande suycker-stock ghenieten.
1506
Maar weersoordighe
Neeltje
komt hier, en seght eens Nebben:
1507
Heb ghy niet ghehadt? moer ghy selt oock niet hebben.
Hoe wel dat ickje liever heb, als mennich man zyn vrouw,
1510
Wangt ick souw 't hart wel uyt myn lijf duwen, en ghevent jouw.
Wat noot wast had icker myn wagen, en paarden niet op verkoft,
1511
Met de schuyt, mit seyl, mit treyl, mit riemen, mit bóóts-haken, mit de brie-doft
1512
Somma, sommarum, het sel al besuckt vuel beloopen,
1513
Dattet gien schanckt en was, ick sout mit bruyn-Dirck Jan-Otten of koopen,
1514
[p. 196]
1515
Al sou ick bygort noch geven seven vaan int ghelach,
1515
Hoe sal Symen // en Tymen // en Jeelis // en Kneelis // en Ceelis // en Meelis voeren de vlach
1516
Ick sel myn hooft niet hiel houwen, so sellense myn scheeren:
1517
Maar as ien dingetje is gheschiet, so moetment ten besten keeren.
Benedijste Domine
, wat is dat vuer ghekrijt?
1519
1520
Dats de gheest van myn zuen, voel ghy dat wel die is uyt zyn tijt.
1520
Heer hoe staat myn lijf en rijdt, myn dunckt ick swiet het meyn,
1521
Wie vat myn daar van afteren? ist niemant, 't sou myn wel ontgaan certeyn.
Gangs velten! sietmen hier een reys staan, en swoegen en hijgen
1523
Wat icker om doe, 't is al niet, ick kan myn naam niet krijghen.
1524
1525
Wel waarom loop ick, deynck ick? hoe bin ick dusken Loer?
1525
Ick wilder weer na toe, kijck al wasser de duyvel in zyn moer.
1526
Animantum, Quadripitantum
. Ick besweer myn vleys en bloedt
1527
Vuer Yser, en vuer Staal, en vuer alle Nickers ghebroedt.
1528
Wat bingie voor een ding? Heb ghy de macht so komt an me,
1529
1530
En bingie ien Weer-wolf, of de Droes? so gaat van me.
Neen vueghel ick gheef de moet soo niet verlooren,
1531
Ghy kompter niet after, gasgie ghy selt dat gat niet bóóren.
1532
[p. 197]
Bin gy by gord een reed'lijck karel? so komt voor den dach,
1533
Ick slacht de blinde, ick wouw wel dat icket sach.
1534
1535
Ick besweerie noch iens, en noch iens, en noch iens, dat is dries,
1535
Ay gy oolicken scherluyn! heb gy gien hart, krijt ghy alries?
1536
Dats nou al evenvuel. Ick moetet iens besoecken.
1537
Ben gy vervaart voor wat slabbermenten en vloecken?
1538
O Gortelingen! wat is hier? wat hoor ick vuer gekruen?
1539
1540
Alle vongen, niemet me t'samen. Een moye leckere Suen.
1540
Wel hoe mach hy hier komen? daar bin ick in verwongdert!
Dit is van dat Volckjen, die so lóópen en koten int hongdert.
1542
Ick sie wel dit is al van een Haachse Juffer, of hier uyt de stadt,
Die sukke vervaarlycke wrongen hebben om huer gat.
1544
1545
Sy hebben sukke koel-koussen, sukke ongeschickte gróóte hoepen,
1545
's Nachts lóópt dat hiete goedt op de kittel-iacht uytsnoepen,
1546
Besonger in duese stadt, daar hebbense soo veel kuers,
1547
Hier in ien Travaeren, of in ien berdiel, of in ien hoeck vande buers.
1548
Daar gater so mennigh uyt dienen, uyt nayen, uyt kraam-bewaren, uyt schuuren,
1549
1550
Die haar vriendelyckheytje om een steeck-pennick verhuuren:
1550
Dus wordense altemet al lachende gangs volmaakt,
1551
[p. 198]
En dit doet datter altemets een kynt int kak-huys, oft int water raakt.
1552
Maar 'tis al om niet sy mooghent Lodder-houwtje niet ontbeeren,
1553
Neen seker, is dit ien Hoer? so ist ien Hoer met eeren;
1555
Want sy bewaart huer kyntje, en soeckt ien goede Vaar.
1555
Neen warachtich, ick scheyncker noch ien goet Jaar.
1556
Nou ick magh gaan, en vragen of ick met myn kunst gefaalt // heb
1557
Ick sel seggen: dat ick dit kindt al moerlycke-liennich uyt de Voolwyck gehaalt // heb.
1558
Wat Frangkse-Blanken! wat gants Lichters! wat schiet myn in myn sinnen,
1559
1560
Ick selt de buren wys-maken, dat het myn kynt is, dan sel ick 'twetspel winnen.
Die moye ionge lacht my toe, 'tis seper wel indiefte moy,
1561
Dat ick dat mannetje so liet leggen, dat waar immers gien roy,
1562
'tHet ien kruysje an zyn Hooft, en ien gouwe kettingje om zyn hals,
Ick selt brengen by myn wyf, die selt houwen als huer kynt in als.
1564
kardin
-
1565
'tLang leven, en de Tydt maackt dickwils wys, en out,
1565
Der gener die veel hoort, en 'tbest daar van onthouwt.
1566
[p. 199]
Maar 'tgeen ick hoor, en sie, en kan ick nauw vertrouwen;
Ick twyffel, of ick't sal voor dróóm, of waarheyd houwen.
En weet ick dan niet wel dat sy
Florendus
mindt?
1570
En heb ick niet gesien haar beyder kleene Kindt?
Heb ick niet menichmaal
Gryane
hooren sweren:
Dat sy
Tarisius
nu, noch nimmer sou begeeren?
Koom ick niet uyt de Zaal, die schier van blydschap barst?
En heb ick selve niet veel Wyns in't lijf geparst?
1574
1575
En sagh ick niet terstont die groote weytsche Hansen,
1575
Met d'Edel-vrouwen braaf, so heerelycken danssen?
1576
Heb met myn oogen ick niet opentlyck gesien,
Het Steeck-spel Ridderlyck, van so veel Edel-lien?
En sie ick niet de sleep van Princen, en van Heeren,
1579
1580
Die 't nuwe houwelyck pompeuselyck vereeren?
1580
En hoor ick 'tspelen niet? en 'tsnaterend geschal
Gryane
is de Bruydt, raadt wiese trouwen sal?
Tarisius
, ghy iockt. Ben ick myn selven al?
1583
Gryane
, licht, verkeert, gaat so lichtvaardich bouwen
1584
1585
Een lasterlycke schant, voor al 'tGeslacht der Vrouwen.
1585
Ay trouweloose Vrouw! heeft u getrouwste vriendt
1586
Met zyn oprechte Trouw, dees valsheydt wel verdiendt?
Ick sweer! ick sal't den Prinsch volkomen laten weten;
1588
Op dat hy't uyt zyn zin mach stellen en vergeten.
1590
Ick sal stil-swygend' nu afvaardighen een knecht,
1590
Die van dees handel hem ten volle onderrecht.
1591
[p. 200]
tekstkritische noten
griane
de Bruydt
-
.
De Blydschap komt van myn:
1592
Een yeder iuyghd van vrueghd.
Een woningh vande pyn
1594
1595
Is laas! myn ionghe ieughd.
Ay! hoe bochten myn gedachten // wilt?
1596
Om 'tontrouw die ick doe,
Ay Hemel! al myn klachten // stilt?
Ten quam by my niet toe.
1599
1600
Speelt, springt, en quinckeleert,
Vervrolyckt, u verblydt:
Myn droevigh Hart begeert
Wat vryheyt, en wat tydt. Ay, hoe &c.
Besadicht u myn hart,
1604
1605
Hoe holdy dus ontoomt?
1605
Helas! van enckel smart,
t'Gesicht van Tranen stroomt. Ay, hoe &c.
De Leckernye soet,
1608
Die proevende, vermaackt
1610
In mynen mondt als roet,
Of bitt're galle smaakt. Ay, hoe &c.
De blye sang, en spel,
Luyd-klagend' in myn Oor,
My dunckt dat ick seer hel
1614
1615
Florendus
suchten hoor. Ay, hoe &c.
De lieffelycke Lucht,
Dat is my niet dan stanck,
De Rueck die andren helpt,
1618
[p. 201]
tekstkritische noten
Die maackt my flauw en kranck. Ay, hoe &c.
1619
1620
Ick doe niet dan ick suf,
1620
Afwysich, schuw, en koel,
1621
'kHeb in myn Man geen puf,
1622
Noch lieffelijck ghevoel.
Hoe bochten myn ghedachten // wilt?
1625
Om de ontrouw die ick doe.
Ach Hemel! al myn klachten // stilt,
Ten quam by my niet toe.
En quamt by u niet toe, onsalichste der wijven?
1628
Met wat bewijs-konst soeckt ghy uwe schult te stijven?
1629
1630
Florendus
, lieve vrindt! wat suldy segghen ghy:
Als ghy de tijdingh krijght van myn verradery?
En dat ick uwe duecht so qualijck ga belóónen?
Ach fy ontrouwe vrouw! wat onschult suldy tóónen?
1633
Sijt ghy niet trouwelóós, Min-eedich, en vervloeckt?
1634
1635
't Bewimpelen is wech, 't is om niet wat ghy soeckt.
1635
Voorwaar ick mach met recht my wel int harte schamen:
Ick ben niet waardich int gheselschap te versamen
Van ware Minnaars, die met een stantvaste sin
1638
Volstandich bleven in haar kuyse soete Min.
1639
1640
Ter werelt gheen Minnaar en schiede van een vrouwe
1640
So snellen Echt-brueck, ach! is dit myn staghe Trouwe?
1641
Ach! wat ist dat ick doe gants teghen wil en danck?
[p. 202]
Ghelijck ick hier betuych met laauwe tranen blanck,
En met dit truerich hart, dat my dus is ontstolen,
1644
1645
Nochtans so langh ick in dit lichaam noch sal dolen;
Sult ghy daar gants en al de voocht daar over zyn.
1646
Hoewel
Tarisius
bedriegh'lijck dat van myn
1647
Door moeders toe-doen quaat, heeft weten te ontschaken,
1648
Om u ong'luck en 't myn helas! dus groot te maken:
1649
1650
My wallecht van dit Hof, en van myn Vaders haat,
Waar door ick, lacy! heb bedreven soo veel quaadt.
1651
Myn overspel die heeft myn Echten-bandt ontbonden:
1652
Ick heb myn eyghen kint soo liefdelóós versonden:
Ha! meyneedighe vrouw! ay myn, ick raas! wat raadt?
1654
1655
De ghemeente kóóssert niet dan van myn schant en smaadt.
1655
O schandelues ghemoet! dat noch om eere steyghert,
1656
d'Aard is u te nauw, de Hemel werdt gheweyghert.
1657
Komt strenghe dóót, ick bidts, ick sie in u niet quaadts,
1658
Doorstóót dit sondich hart, of wisselt my van plaats,
1659
1660
Daar al myn lusten doch Aam-borstich woest na jachten,
1660
Bevredicht domme vrouw, dyn vlieghende ghedachten.
1661
Ghy ruylt niet door het lant u klaghen, noch u smart,
1662
Ghy draecht de wroegher in het binnenst' van u hart.
1663
U schulden sterven niet doort trecken uyt de landen,
1664
1665
U volghen over al u lachterlijcke schanden.
1665
[p. 203]
Al myn harts-tochten snel die jóócken na wat varsch,
1666
Ick wert dit gróóte Rijck en dese lieden warsch.
1667
Als ick de plaatse sie daar ick eens sat ghevanghen,
Vernuwt myn oude smaat, so wast myn langh verlanghen,
1669
1670
Die heftich plundert myn verwonnen jonghe borst,
1670
Dat door nieusgiericheyt, noch na verand'ringh dorst:
1671
Besonder als ick denck, laas! om myn Vaders tóóren,
1672
't Verdriet my langher van
Florendus
oock te hóóren,
De Minne-klachten van myn harts-verterend wee.
1674
1675
'k Wil met
Tarisius
gaan reysen over Zee,
Na 't oude Edel Hof, van 't Rijcke
Hongerijen
,
So worstel ick met vruecht eens uyt myn droevigh lijen.
1677
tarisius
Hoe komt
Gryane
dat dit son-ghelijck aanschijn,
Dus van een vochten damp, ghe'klipseert schijnt te zyn?
1679
1680
Wat kribbich strijen doet, dit zedich wesen tanen?
1680
't Ontfonckert my myn hart, alleen door het vermanen,
1681
De droefheyt, uwe schoont, benevelt, noch bemist
1682
Het traantgie luyster-gladt, u blancke-vel vernist
Wat doet myn waarde Vrouw so weder-waardigh belghen?
1684
1685
Wat ong'lijck is het lief, die ghy niet kunt verswelghen?
1685
[p. 204]
So yemandt uwe vruecht, u weelde, of u eer
1686
Benijt
Gryaan
. Ick sweert de saack betreft my meer.
1687
Wie durft een Keysers kint, dats meer! myn bruyt verdrucken?
1688
Ick houde hem de kop in hondert duysent stucken:
1689
1690
Wien heeft Princesse lief! u hóócheyt tock mis-daan?
1690
griane
Niemant myn eyghen-hart, 't komt my door toeval aan.
tarisius
Myn wel beminde Vrouw, wat doet u dan bedroeven?
griane
Bekende swackheyt; Heer! door 't noot'lijck onderproeven.
1693
tarisius
Wie zyn verborghen druck eens uytklaacht, wert verlicht.
1694
griane
1695
Een vruchtelóóse daad verbetert, noch en sticht
1695
tarisius
Sult ghy u echte-man yet wat te segghen schuwen?
griane
Lust u myn lieve helft myn lijen te vernuwen?
1697
[p. 205]
tarisius
Int minste, o myn siel! ick jun u alles goet,
Doch van u wonder-wóórt my een verklaringh doet.
1699
griane
1700
Myn Bruydegom! myn Heer! myn terghen nieuwe lusten,
1700
Om met u hóóghe Prins recht-vredelijck te rusten;
1701
Int heerlijck ghebiedt van u toekomend'erf.
1702
O wel gheboren Vorst! so 'ck dese vruechde derf
1703
Ghy mist dan eer yet langh, u vrouwe, en myn leven,
1705
Ick sal verlof myn siel door 't laatste snackie gheven.
1705
tarisius
Ghy bid myn Vrouwe 't gheen ick langhe heb ghedocht,
Doch dat uyt weyg'rens vrees aan u niet is versocht.
Ick ben daar toe ghesint, ghy muecht van my begheeren
1708
Al wat in mynder macht is mueg'lijck te ver-eeren.
1709
griane
1710
Tarisius
myn lief! treckt met my uyt dit Hof?
tarisius
Princesse! ghy sult sien dat ick het niet verslof,
1711
Laat ons de Keyser gaan ons opset nu ondecken?
1712
Wy sullen daattelijck na
Hongarijen
trecken.
[p. 206]
lyomenus
komt in Griecken-landt
-
.
Als ick met mynen last int Hof des Keysers quam,
1714
1715
De droefste tijdingh, laas! ick voor myn Heer vernam.
Want
Gryaan
die is met
Tarisius
haar Neve
Ghetrouwt, en heeft haar voorts na
Hongeren
begheven.
Wel wie komt ginder aan? Ay siet! het is myn Heer,
Die hóófdelóós vast dwaalt, dan herwaarts, heen en weer,
1719
1720
Wt lust om weten, maar ick sorghe, en ick vreese
Dat dese boodtschap hem niet anghenaam sal wesen.
florendus
Sijt welkoom
Lyomeen. Lyomenus
zydy daar?
Hoe statet met myn lief? hoe gatet toch met haar?
Ghy brenght my droefheydt soo 't schijnt an u ghebaar;
1724
1725
Wat let haar, is sy sieck?
lyomenus
of sy ghesturven waar,
Het was voor u myn Heer, veel beter ja het waarlijck.
Ach
Florendus
!
florendus
Myn vriendt
Lyomenus
spreeckt klaarlijck:
Wat batet dat ghy myn dus int verlanghen houwt?
lyomenus
Ach Heer ick vreese.
florendus
spreeckt?
[p. 207]
lyomenus
Griaan
die is getrout
1730
Met
Tarisius
, en is met hem oock weck ghevaren.
florendus
Ghetrout, en wech? o Godt! wilt toch myn siel bewaren?
lyomenus
Helas hy is al stijf, ach my! wat grooter noodt.
Ach
Frene! Frene
, komt, hier leydt
Florendus
doodt.
frene
Ay haalt een spieghel knap, so erkennen wy den Aassem,
1734
1735
Daar is noch leven, siet al 't glas betreckt van waassem.
Hy siel-tóócht, och hy sterft! zyn hart springht in zyn lijf.
Vervloeckt en snoodt gheslacht, vervloeckt, valsch, ontrou wijf.
1737
Vervloeckt, valsch, ontrou-wijf, lichtvaardighe
Gryane
!
Ja lichter als de windt, ja lichter als de Mane.
1739
1740
Verkeerder als verkeert: on-menschelijcke Vrouw!
1740
On-duldich, en on-eel, on-waardich en on-trouw,
1741
On-voelijck, en on-soet, on-lijdtsaam, on-ghenadich,
1742
On-recht, on-echt, on-kuysch, on-duerich, on-ghestadich.
1743
Al wandelt sich te met der mannen moedigh hart,
1744
1745
In vrouw de wanckelheydt recht uytghebeeldet werdt;
1745
Want siet der vrouwen sin, die drijft met lichte vlaghen.
Helpt
Lyomenus
my het lichaam binnen draghen;
En sien of starcke roock die door de Neuse treckt,
1748
Syn levendighe gheest niet weder en verweckt.
1749
binnen
.
[p. 208]
de tydt
-
1750
Ick ben de oude
Tydt
, nochtans so wacker vlugh,
1750
Myn aassem-rijcke lóóp, keert aarsselingh niet te rugh,
1751
Maar dese schrale Leen vermaghert door de wijlen,
1752
Die schartelen so snel, als d'aldervluchste pijlen.
1753
De eerste Vrouw bracht myn onsterflijckheyt ter dóót,
1754
1755
Door t'quaat ingheven valsch, der lóóser slanghe snóódt.
1755
Voor
Adams
af-val was noch tydt, noch endt beschreven,
1756
Ten waar de sond' de tyd waar eeuwichlyck ghebleven.
1757
De dorre doot die is staart-Juffer van de tyd,
1758
Door my komt dat de Mensch van ouderdom verslyt.
1760
De aartsche sotten my door kortswyl licht verquissen,
1760
Dies haar de wreede dóót komt straffen eer zyt gissen.
1761
Ick til tot s'Hemels tip, van daach een machtigh ryck,
1762
En stortet morghen laagh, bemoddert inden slyck.
1763
Ick maak de wereldt ouwt, 'k vernietigh alle dinghen,
1765
Ick draagh de standaart van wufte veranderinghen.
1765
Myn lichtvaardighe tret die wandelt als de windt,
Wiens stappen, treen, noch spoor, men nieuwers niet en vindt.
1767
Ick werdt by velen noch heel onbekent versleten,
1768
[p. 209]
Die myn waardye gróót noch recht ghebruyck niet weten.
1770
De
Keyser
wert door my vernedert tot een
Boer
,
En in zyn plaatse klimt een over-schalcke Loer!
1771
Myn speel-kindt de Fortuyn verkeert haar gunst by buijen,
1772
De werelt-wyse, haar kind'ren in hoocheyt kruijen.
1773
So haast den ouden Prins d'onsichtbaar ziel ontvoer;
1774
1775
Tarisi
wert ghestelt an 't Koningh'lycke roer,
Die 't Heerlyck stierden wys, in voorspoet, twintigh Jaren,
1776
De tydt die 't al ontdeckt gaat u dit openbaren.
1777
Soo haast
Prymaleion
de oude Prinsche sterf,
1778
Liet hy 't lichaam de aard,
Florendus
't ryck tot erf.
1779
1780
Die eensaam truerigh quynt, om d'ontrouw van zyn vrouwe,
En heeft zich stemmigh noch in eerbaarheydt onthouwe.
1781
Kaniam
, en
Olyvier
die bleven in een slach,
1782
Waar van hem 't Kristenryck wel hooch beroemen mach.
1783
De woede werelt raast, en doet by buerten strijen,
1784
1785
Uyt d'een zyn droefheyt wast, den ander zyn verblijen.
Palmerijn
't klene kindt wascht schotich op en stouwt,
1786
En raakt door avontuur uyt 't wilde woeste wouwt.
Syn boerigh leven warsch, gheprickt van 't edel bloet,
1788
Volcht Prinschelyck den aart, van 't adel vroom ghemoet:
1789
1790
Het lachende gheluck bejonstichde zyn daghen,
1790
[p. 210]
Wert van zyn Vader Ridder onbekent gheslaghen.
1791
Hy swerreft over al, en is een yeder nut,
De Joff ren staat hy voor, den slappen hy beschudt:
1793
't Veel Mondigh snel gherucht blaast met haar faam Klaroenen,
1794
1795
Syn hooch-gheroemde lof, voor Heeren, en Baroenen.
Al wat op aarde schynt verdonckert voor 't ghesicht,
1796
Brengt
Waarheyt
ende
Tydt
int helder klare licht.
Doch d'oudheyt dempt oock vaak, veel Heerelycke gaven
1798
Die voor ons ooghen zyn, als doot en diep begraven.
1800
Want door het varsche nuw, het oude gants ontmunt,
1800
Dus sterft de huechenis van afkomst, kracht, en kunt
1801
Maar als den Hemel sal al het gheschapen schenden;
1802
So sal des tijdts beloop gants onweerkeerlijck enden.
1803
binnen
.
florendus
-
Men kan sich uyterlijck wel veynsen voor de lien,
1804
1805
Maar niemant kan het hart als onsen Schepper sien.
'k Heb met een loosen-schijn ghestilt myn onderdanen,
1806
Die teghen myn ghemoet tot houwen myn vermanen:
1807
Doch met bedinghe, dat ick soude maar een jaar
1808
In Pelgrimagie zyn, en dan bewillighe haar.
1809
1810
Op dees voor-waarde ick myn Adel ben ontweecken,
Maar ick docht in myn siel, myn lief! noch eens te spreecken.
[p. 211]
Na groote moeyt, en sweet, bestoven, en bespadt,
Quam ick hier met myn Neef te
Bude
inde stadt.
Het wert op gist'ren my gheseyt, in mijnen óóren:
1815
Gryane
souw van daach ter Kercke Misse hóóren,
Ick ga na 't Altaar hóóch, daar ick doch staach voor kniel
Myn Gods-dienst off ren op de goddin van myn siel.
1817
Hier gheschiet de Vertooning vande Mis
.
lerinde
O goede Vader! van waar mach hem doch spruyten
1818
Dees snelle sieckte die hem 't harte schijnt te sluyten?
1819
frene
1820
Door d'onghewoont, myn Vrouw! van dese frissche koelt
1820
Sijn laffe harte nu verand'ringh schielijck voelt.
1821
Want so wy Pelgrims van
Jerusalem
afreden,
1822
Wy op de harde wech een groote hette leden.
1823
lerinde
De Koningin vertreckt stracx na haar gulde zaal,
1825
Volcht ons van verre na, en vraaght dan na't kouraal
1825
Daar aalmis wert ghedeylt de vremde arme luyden.
Men sal u daar versien, met starcke goede kruyden,
Of hem by gheval die flaauwt weer over quaam.
1828
[p. 212]
florendus
-
Jofvrouw ick weet u danck, gaat kint in Godes naam:
1830
Hoochwaardighe Princes! erbarmelijck, en milt
1830
U woecker-loose handt reaalsch ontsluyten wilt?
1831
Gunt u gunstighe-gunst, om redenen twee-spaltich,
1832
Dees arme Pellegrim, slap, sieck, en onghestaltich.
1833
Verblickt, verlebt, verweert //
1834
1835
Verdort, verwelckt, verteert.
Wat gemelijcke sin heeft u goetheyt gheplundert,
1836
Dat ghy tot s'naastens hulp, so traachlijck vadsich lundert?
1837
Bewegelijcke Vrouw! heeft u myn drange smart
1838
Begóóchelt soo 't ghesicht, betóóvert soo het hart,
1840
Dat gh'u on-lochbaar lief niet kennende en wart?
1840
griane
Ach
Lerinde
! Myn siel die overstelpt van rouw,
lerinde
-
Wat let de Koningin? wat let de Konincx Vrouw?
griane
Hier is
Florendus
die inde Kerck lach beswemen,
1843
Wert hem myn Man ghewaar hy sal hem 'tleven nemen.
[p. 213]
1845
Daarom bid ick: dat ghy van mynent weghen spreckt,
Dat hem beheve dat hy stracx van hier vertreckt.
1846
Myn smart syn droeve druck die ick niet kan belóónen,
1847
Want trouw, en eer, verbiedt hem eenich jonst te tóónen.
1848
So vlugh de oude liefd melyelijck opstijcht,
1849
1850
So vlugh door Echt-plicht hy my sackende ontsijcht.
1850
O swacke Vrouwen aart! wech dolle terech-lusten!
1851
Ghy bagghert an myn hart, en sulter gheensins rusten.
1852
Ten is gheen Koningh die zyn geylle lusten boet,
1853
Maar die door reden dwingt zyn Koninglijck ghemoet.
1854
1855
Wech prickel sucht des vleesch! wech kittel-siecke mallicheydt!
1855
Wech schijn-soete wellust! wech onkuysche bevallicheydt!
1856
Gaat heen. Myn maarte gaat, seght: dat de Prins verreyst,
1857
Vermidts de hooghe noodt, nootwendich dit vereyscht.
1858
lerinde
-
Ay moedelóóse Prins! myn smart u smartich smarten,
1859
1860
Het snijdt beweechelijck
Gryane
door het harte
1860
U dubbelvoudich leydt, en noyt ghehoorde trouw,
Zy sandt my dat ick u opentlijck segghen souw:
1862
Dat haar verlede jonst versturven is doort houwelijck,
1863
Van
Tarisi
die sy mint, kuysch en ghetrouwelijck.
[p. 214]
1865
Zy waarschuwt Prinsche u! voor onverwachte nóódt,
1865
Want vindt de Koningh u ghy zyt een wisse dóót.
1866
florendus
Edel
Lerinde
! wilt de Koningin
Griane
,
Om mynent wille doch eens huesselijck vermane;
1868
Dat haar gheliefte zy, voor al myn moeyten swaar,
1869
1870
Te gunnen: dat ick mach eens spreecken teghen haar.
Ay gaat vriendinne gaat! en vraachtet aan myn Vrouwe.
lerinde
-
Vertoeft grootmoghend Vorst, ick salt haar voor gaan houwen:
1872
Sachtmoedighe Princes! verhoort my eens in dit?
Hart-grondelijck de Prinsch dyn hooghe hoocheydt bidt:
1875
U eens te spreecken maar, het welck ghy vaylich kant
1875
Doen, onder de naam van 't wonderlijcke haylich-lant
1876
Van
Pallestijns
ghebercht, en van ons Heeren graf.
griane
Helas ick sorch helas!
1878
lerinde
wat lecht u sorghen af.
griane
Wat Buesel-pleytery hier twisten in myn sinnen?
1879
1880
De taalman vande Eer, en voorspraack van het Minnen,
1880
[p. 215]
tekstkritische noten
Myn sinnelijck vernuft al knib'lend redeneert,
1881
En 't wert an wedersy heel krachtich kloeck beweert.
1882
Het gheen de trotsche eer, voor goedt waan-wetend kavelt,
1883
Wert van de soete Min overredt en ontravelt.
1884
1885
De juyste reden is: de óórdeelaar van 't recht,
1885
Die plaart met d'uytspraack van 't g'lyckformich sin-ghevecht
1886
Ay wil ick? neen! ick vrees! ick moet myn lusten temmen.
Ick sal, ick ga, ick hoop, ick voel my overstemmen.
1888
De
Darij
van myn liefd' barst uyt zyn vaster // grondt,
1889
1890
Ach schroomt
Griane
voor des nijders laster // mondt?
1890
Die vaack uyt looghen-liefd stout swetsen, dat wit swart // is,
1891
Wat schaat hem d'achterklap die suyver in zyn hart // is?
Of schoon de looghen hier ter werelt yemant schent,
De waarheyt maakt voor Godt! de reynicheyt bekent.
1895
Verkeert is 't broetsel die het goet voor 't quaat uytlegghen,
1895
Wel seght de Prins ick kom, heeft hy my yet te segghen?
florendus
-
Ach alderliefste lief! ach uytverkooren Vrouw!
Siet u
Florendus
hier, die zyn beloofde trouw
[p. 216]
Heeft kuysch, en wel bewaart, volghens den dieren eede,
1900
Die ick u inde stadt
Constantinop'len
deede.
Die ick in gheen manier vergiften sal met quaat,
1901
Indien u huesheyt my, die gunst, niet toe en laat,
1902
Dat ick de wille van myn trouwe ondersaten
Volbrenghe, die verstrickt tot huwen myn bepraten.
1904
1905
Uytvluchten zyn vergheefs, sy blyven onghestilt
1905
Ick trouw een ander vrouw so verr' ghy't hebben wilt?
tarisius
Mevrouwe wat is dit? dat ghy tot deser uren
1907
U staat Jofferen al ter zyen hebt gaan sturen?
1908
Om dees uytlanders, hae! wel wat zyn dat voor lien?
1910
Ick moet dees Priesters eens te deghen gaan besien.
florendus
Tarisius
lecht daar!
Tarisius
betaalt
1911
't Gheen over twintigh iaar ghy t'onrecht hebt ghehaalt!
1912
pagie
Waape! moort! Heer Ridders! ter wapen! wapen! wapen!
De Koningh wert vermoort van twee vervloeckte Papen,
1914
1915
Moort inde Kamer van de groote Koningin!
florendus
Dat gheen kleynmoedicheyt vermeestert my de sin.
1916
Wel op myn harte! wilt u krachten nu uytgheven,
1917
[p. 217]
Een schoone sterfdagh verciert het gantsche leven!
1918
Men proeftet goudt int vier, de mensche inde noodt,
1920
Myn voorsichtighe siel, siet hier myn lichaams doot!
1920
Haas op ghy bleecke vrees! verflauwt de moet der wyven,
1921
Men sal my na myn dood gheen bloodicheyd na schryven.
1922
kardin
Waar zyn de Moorders? he!
florendus
wel
Kardin
vrunt! hoe dus!
kardin
Florendus
ach zyt ghyt?
Florendus
ach Heer
Iesus
!
1925
Wat is dit? neemt dit sweert, wilt u hier mee verweeren;
Ick loope na u vrundt de kloecke Prins van
Peere
.
Prins van peere
Ghy Ridders gheeft ghehoor, ay Mannen houwt u stil?
Besadight u ghemoet, betueghelt uwen wil,
1928
Laat Reden dese lóóp bepleyten, en afschaffen,
1929
1930
Die sal de saack, na recht, en na haar waarde straffen.
Heer
Florendus
ick sweert op 't Princelycke woort,
Dat ghy en dees Princes int recht sult zyn verhóórt.
1932
Derhalven gheeft u op dit swaart wilt overlanghen.
1933
florendus
In uwe handen Prins soo gheef ick my ghevanghen,
[p. 218]
tekstkritische noten
1935