[p. 100]
Lof Van de Armoede
Ghy Gheesten die niet gaaren rust1
Gheeft doch wat stilt, en hoort met lust2
Een leeck een wonder spreuck bewysen:
(Want ick wil dat ghy't wel verstaat)4
5
De Armoed' die een yder haat,
Voor goedt en boven Rijckdom prysen.6
Want d' Armoed' is van outs gheweest
Een op-weckster van kunst en gheest,
Een Dienst-boo van Philosophye,
10
Een goede gaaf van Godt den Heer,
Een Lief-hebster van Lof en Eer,
Een vyandin der hovaardye.
D' Armoede gheeft steets goeden raadt:
D' Armoede is een seeck're staat:14
15
D' Armoede is onbesorght en veylich:15
D' Armoede is nucht'ren en nut:16
D' Armoede oock veel quaats beschut:17
D' Armoede maect de Menschen heylich.
[p. 101]
D' Armoede let de Helden niet19
20
In staat te styghen, soo men siet20
Aen Eumenes Schalck en Schrander:21
Dees Voer-mans Soone wel begunst22
Quam door gheswindicheyt en Kunst23
Aen't Swagerschap van Alexander.
25
En Tamerlaan, die grooten Heldt25
Was eerst een Herder op het Veldt
Die Baiazeth verwon met stryen,
Dees al van joncks tot hoocheyt clom
En keerden Coninckrijcken om29
30
En brachtse tot syn Heerschappyen.
Virgili den kloecken Poeet31
(Die voorst van de Latynen treedt)32
Was Soone van een Potte-backer.33
Horatius Vader was een Slaaf,34
35
Maer niettemin soo was hy braaf,35
Iae groot van Gheest, aardich en wacker.36
[p. 102]
Den Coninck Cresus machtich Rijck,37
Die niemant waanden syns ghelijck,
Quam Solons spreuck eerst in ghedachten39
40
Als hy ghebonden lagh op 't vier,40
Te weten dat men niemant hier
Voor dat hy sterft sal salich achten.
Want Policrates den Tyran,43
Waar soo gheluck'ge Rijcke Man44
45
Dat hy noyt ong'luck heeft ontfangen,
Dees Mensch die noyt in ramp en viel
Die liet noch 't leven of de Ziel47
Daar 'tlichaem aen een koort bleef hangen.48
Het is voor groote Heeren quaat
50
Te treffen ofte houden maat,
Haar vryheyt doet haer schendich doolen,51
Den schralen Man soo vaack niet dwaalt,52
Vermits 't aen macht van ghelt hem faalt,
Door Armoet blyft veel quaats verhoolen.54
[p. 103]
55
Daer hier den Brasser of den Vraat55
Sijn holle maagh tot swalpens laat,56
En 't eel vernuft in Wijn verspillen.57
Daar leeft den Armen heel ghesont,58
Syn oogh en twist niet met de mont,59
60
Sijn rechter hant met slincxsche willen.60
De schurfden Laz'rus laf en lam61
Quam inden schoot van Abraham,
Al wiert hy eerst so strengh en schamper63
Van slempers slaven straf ghedriest:64
65
Wie wellust soect zyn Siel verliest65
Laas! met den prachtighe Slampamper.66
De Armen vinden kunst en raat,
Sy schrandriseren vroegh en laat:68
Als den paf-sack weydelijck coppert,69
70
En smetst en smult, en snorckt en slaapt,70
Of als hy na syn asem gaapt
Recht als een ruych ghevoeten Croppert.72
[p. 104]
Sy hebben lust noch rust int lijf,
Haar hart en hooft dat is al styf,74
75
Haar ooghen bol doen niet dan staaren,75
Haar ooren groeyen toe van smeer,76
Sy kennen Godt, noch Wet, noch Leer77
Doch Bachus Feest sy vieren gaaren.78
Dies sy verbuyst en dorstich zyn79
80
Na sarpe of na geyle Wijn,80
Dees doet verhit na boelen gyllen,81
Daar 't Lichaem licht'lijck van ontfanckt82
Veel vuyle sucht, ja leempt of kranckt,83
Die't met veel sweets weer moet uytquylen.84
85
De Armen syn hier meest af vry,85
Want starcken dranck, noch leckerny
En port haar tot gheen boose lusten.87
Want die syn kost wint in syn sweet,
En cleyn Bier drinct, en droogh broot eet,89
90
Die wenscht niet meer als wel te rusten.
[p. 105]
De grootste quelt de grootste schrick,
Want rusten sy een ooghenblick
Het minste dingh dat steurt haar slaapen,
Sy vreesen voor haar Rijck of Kroon,
95
Of dat men haar int bedd' sal doon95
Door list of kracht van snoode Knapen.96
Den Armen in syn grauwe Py
Banct onbeschroomt zijn Wat'ren-bry98
Tot onderhout van't swacke leven.
100
Men leest seer veel van Prinschen-moort,
Maar niemandt heeft noch oyt ghehoort
Dat eenich Arm Man is vergeven.
De Mensch die hier int Claag-huys sit,103
En Godt met ernst ghestadich bidt,
105
Is die niet wel duysent maal beter
Als die int Lachuys vrolijck slempt
En met den Armen scharst en schempt?107
Dat vraagh ick elck verstandich weter?
En seyt de Schrift niet claar en naact
110
Weest nuchteren, ja bidt en waact?110
Vergheefs en staat oock niet gheschreven111
Siet dat ghy u niet en verbrast,112
Noch dat gh'u ziele niet verlast113
Met sorghe van dit nietich leven.114
[p. 106]
115
Den Rijckaart licht zyn leven krenct,115
Met sorgen leyt hy 's nachts en denct116
Hoe dat hy dit of dat sal winnen:
Want goet en stopt gheen giericheyt,118
Maar als den Armen neder leyt
120
Soo rust syn Lijf, zyn Ziel en sinnen.120
Of als den Rijcken waact en braact,121
Op dat gheen Dief met list hem taact122
Zyn Huys-raet, Kleed'ren of Iuweelen.
Soo leyt den Kalis bar gheponst124
125
En ronct soo sorgh'loos dat het gonst:125
Daar niet en is, can men niet steelen.126
Door Leghers van Moes-koppers quaat127
Den Armen Bloet al singend' gaat
Vry en vranck d'onvaylige straaten.
130
Maar comt een Coopman in het Wout
Met sijn ghesteent en Oosters-gout,
Hy moet het gout en 't leven laten.
[p. 107]
Een Arm Mensch (Rijc van goet verstant)
Acht al de Wer'lt syn Vaderlant,
135
Al is hy Ballinghslants ghebannen,135
Hy Pilgrimmeert in syn ghemoet,136
Acht yder een zijn naasten bloet:137
Sijn dat gheen rechte Rijcke Mannen?138
Alchmenas Soone grof en groot139
140
Heeft Monster-Dieren fel ghedoodt,
Ooc Reusen ruych, en snoo Tirannen.141
Maar stercker wert met recht gheacht
Die zyn ghemoet neemt in zyn macht.143
En 't quaat met reden can uytwannen.144
145
D'een leeft vernoeght in Cel en Cluys,
Den ander in syn stroyen huys
Is met zijn Armoed' wel te vreden,
Woont by zyn Vroutge saart en kuys148
Met grooter vreucht en cleynder kruys149
150
Als wylen ons voor-Ouders deden.150
[p. 108]
Den Schoen-minck glat en wel beteert,151
Wel louter singht en quinckelleert152
Als hy het Kosgie maar mach winnen.153
De Coopmans gift hadt hem ontstelt,154
155
Hy brocht hem weer zyn sorgh'lijc ghelt:155
Hoe minder goet, hoe blyer sinnen.
Hoe meerder goet, hoe minder rust,
Dat is den Vroeden wel bewust,
Dies sy niet tydelijcks verkiesen,159
160
Maar houden 't al voor Eb en vloet,160
En recht alst is voor anders goet:161
Die niet eygent, can niet verliesen.162
De Schat die men met moeyt verwerft,
Met sorgh' besit, met droefheid derft164
165
Doet menich mensch tot quaat bekooren165
Tot dieft, onkuysheyt, twist of nydt,166
d'Edele Ziel, en duere tydt167
Laas! Minst gheacht wert meest verlooren.
[p. 109]
De Doodt met bitt're smarte//quelt
170
Den Rijcke die zyn harte//stelt
Op der Fortuynen blinde gaven,171
Gheen grooter schrick is hun als 't graf.172
Maar den beroyden naact en laf173
Dien is de Doodt een soete Haven.174
175
Hoe Salich is den Armen Man
Die sich tot Godt wel gheven can,176
En wederwaardicheyt can draghen,177
Met een stantvastich vroom ghemoet178
Die even neemt het suur alst soet,179
180
Wie mach oock so een Mensch beclagen?
D' Armoede is ghewisselijck
Van zonden arm, van deughden Rijck,
Dies is sy alder eeren waardich.
Socrates maact zy vroom en vroet;184
185
Epaminondas strengh van moet;185
Homerus kunst-rijck en goet-aardich.186
[p. 110]
Attallus en Diocletiaan187
Sijn willich uyt haar Rijck gegaan188
In onghedwongen Arremoede.189
190
De Armen leven onbenijdt,
De Vorsten zijn niet sonder strijdt
Noch sonder vrees of quaat vermoeden.192
Door overromp'len van een stadt
Gheraecken somtydts uyt haar Schat194
195
De Burgers Riick, en oock d'Edelen
Die men haer huys en Hof verbrant,196
Dies doolens' over Zee en Sant,197
'T zijn al gheen Guyts die gaan beedelen.198
De Trotsers die met macht ghebien199
200
Sijn al gheen Deughdelijcke Lien,
Hoewel sy't veel tyts willen blycken.201
De grootste Dief (o 't is te snoot!)
Verwyst de kleynste vaack ter doodt.203
Wat oordeel wil daar Godt op strijcken.204
[p. 111]
205
Maar die in weelden is ghewent,
En plotst bedooven in ellent206
Laas! met veel broodeloose buycken,207
En zyn Ellende morrend' draaght
En over Godt en Mensche klaaght,
210
Die can syn Armoed' ooc mis-bruycken.
De dinghen die men sichtbaar siet211
En zyn voor seecker anders niet
Alsmense neemt of can verhand'len,213
Den reynen zijn sy alle reyn,
215
De Sotten doen sy int ghemeyn
Op slim on-weghen wand'len.216
De Armen vinden troost aen Godt
Als haar de Werelt schots bespot218
Verachtet als onnutte slaven:
220
Ghy Vroomen weest doch niet bedroeft
Als u de Heer door Armoedt proeft:221
De goede Godt gheeft goede gaven.
[p. 112]
Godt maact ons Arm na den Gheest223
Op dat ons honghert aldermeest224
225
Na 'tHemels broot (de Spijs der Zielen)
Sijn levend' Salich-makend' Woort226
Soo wy dat nutten als 'tbehoort
Hy sal zyn Rijck ons mede-dielen.
dat worde waer.
So wie met smaack dit hoort of leest,229
230
Of die het lust hier op te schryven,
Sijt ghy begaaft met hoogher gheest
En laatet inde Pen niet blyven,
Maar toont u leerlijck Rijm of Dicht233
Voor elckerlijck verstandelaar:234
235
De Kaers bestolpt en gheeft gheen licht235
Als op den vryen Kandelaar.236
Ghelijck de Son voor elck wandelaar.
'T kan verkeeren.
g.a. bredero.
Anno 1614. Den vierden Ianuarij.
Gepubliceerd in Ned. Rijmen 1620, fol. C1r-D1r en in ed. Verberg (zie blz. 87 hiervoor) fol. B2v-C3v. Verder in Ned. Poëmata 1632, fol. C1r-D1r; 1638, fol. C1r-C4v; 1644, fol. A6v-A7v. Deels opgenomen in Angeniet; zie de Bijlagen 3 en 4.
Titel in cursief, fractuur en romein; tekst romein met enkele woorden in cursief en klein kapitaal; zinspreuk cursief, naam klein kapitaal. De woorden Dat worde waer na vs. 228 in fractuur, gr. corps.
Titel de Armoede Verb. Armoede - 8 op-weckster Verb. Opwreckster - 9 Dienst-boo van Verb. dienst-bood vande - 10 den Verb. en - 11 Lief-hebster volgens Verb.; A C D E Lief-hebber - 12 hovaardye Verb. hoovaerdijen - 13 t/m 18 D'Armoede Verb. 13, 14, 16 t/m 18 De Armoed 15 D'Armoed - 18 de Menschen Verb. de mensche
Titel in cursief, fractuur en romein; tekst romein met enkele woorden in cursief en klein kapitaal; zinspreuk cursief, naam klein kapitaal. De woorden Dat worde waer na vs. 228 in fractuur, gr. corps.
Titel de Armoede Verb. Armoede - 8 op-weckster Verb. Opwreckster - 9 Dienst-boo van Verb. dienst-bood vande - 10 den Verb. en - 11 Lief-hebster volgens Verb.; A C D E Lief-hebber - 12 hovaardye Verb. hoovaerdijen - 13 t/m 18 D'Armoede Verb. 13, 14, 16 t/m 18 De Armoed 15 D'Armoed - 18 de Menschen Verb. de mensche
1Gheesten: talenten, vernuften; hier: rederijkers.
2lust: aandacht; term veel gebruikt in middelned. rechtstaal.
4dat ghy't wel verstaat: begrijp dit goed. Het haakje voor Want behoort voor dat te staan.
6Voor: als.
14een seeck're staat: een toestand van veiligheid.
15onbesorght: zonder zorgen.
16nucht'ren: sober, ingetogen; nut: nuttig.
17veel quaats beschut: weert veel kwaad af.
19 D'Armoede Verb. D'Armoed - 21 Eumenes Verb. Cumene seer - 22 begunst Ang. 104 ter hant - 23 gheswindicheyt en Kunst Ang. 105 geswindheyd en verstant - 24 Aen Ang. 106 An - 25 die Verb. dien - 26 Herder Verb. Harder - 29 Coninckrijcken Verb. Koninghrycken - 31 den kloecken Ang. 107 die grooten - 34 Horatius Ang. 110 Horati - 36 Iae groot van Gheest, aardich Ang. 112 En wel begeest aartigh
19let: belet, verhindert.
20In staat te styghen: tot een hogere stand op te stijgen.
21Eumenes: secretaris van Alexander de Grote; huwde Artonis, de zuster van Alexanders vrouw Barsine. Lees terwille van het metrum E-u-ménes; Schalck: listig.
22wel begunst: zeer begaafd.
23gheswindicheyt: vlugheid van geest; Kunst: bekwaamheid.
25Tamerlaan: Timoer Lenk, een turkse veldheer en heerser (1336-1405), die grote delen van Azië veroverde, in 1395 doordrong tot in Moskou, en in 1402 de turkse sultan Bajezid I versloeg..
29keerden (...) om: bracht ten val.
31Virgili: de latijnse dichter Vergilius (70-19 v.C.), schrijver van de Aeneis.
32Die voorst enz.: die de eerste is onder de latijnse dichters.
33een Potte-backer: in sommige levensbeschrijvingen van Vergilius wordt inderdaad gezegd, dat zijn vader pottenbakker was. Zie ook Verkuyl 1982, blz. 276, aant. bij vs. 109.
34Horatius: beroemd latijns dichter, vooral lyricus (65-27 v.C.); hij was de zoon van een vrijgelatene.
35braaf: fier, onbevreesd.
36aardich: scherpzinnig, vindingrijk (vgl. WNT, Suppl. I, kolom 261); wacker: levendig.
37 Den Conick Verb. Den Koningh Ang. 113 De Coningh - 38 waanden Ang. 114 waande - 39 Quam Ang. 115 Schoot - 42 sterft Ang. 118 sterf - 43 den Ang. 119 die - 44 geluck'ge Ang. 120 luckige - 48 aen Ang. 124 an; hangen. A hangen (zonder punt) - 50 ofte Verb. of te - 54 verhoolen. A verhoolen (zonder punt)
37Cresus: koning van Lydië (595-526 v.C.); hij was fabelachtig rijk.
39Solon: wetgever van Athene (ong. 640-560 v.C.); de bedoelde spreuk volgt in de vzn. 41-42.
40't vier: de brandstapel. Volgens een onhistorisch verhaal van Herodotus werd Croesus na zijn nederlaag tegen de Perzen ter dood veroordeeld, maar op wonderbaarlijke wijze gered.
43Policrates: Polycrates, tiran van Samos, in 522 v. C. door de Perzen verslagen en vermoord.
44Waar: was.
47noch: toch nog; of: ofwel.
48Daar: terwijl
51Haar vryheyt: hun onbegrensde macht.
52schralen: arme, schamele.
54verhoolen: verborgen, achterwege.
55Daer: terwijl; Brasser: zuiplap.
56tot swalpens: tot de inhoud klotst; laat: vult, vollaadt.
57verspillen: bij een nevenschikking met of (zie vs. 55) komt ook de meervoudsvorm voor (zie ook Verkuyl 1982, blz. 276, aant. bij vs. 133). Na dit vs. leze men een komma.
58Daar: overtollig bijw; herhaling van het voegw. Daer (vs. 55).
59en twist niet: verzet zich niet tegen, dus: kijkt niet naar wat de mond toch niet te eten kan krijgen.
60met slincxsche willen: (twist niet) met wat de linkerhand wil. In slincx zit ook een woordspeling met het begrip ‘sluw, oneerlijk’.
61schurfden: met zweren overdekte; Laz'rus: een bedelaar die door de engelen ten hemel gedragen werd; zie Lukas 16:20-32; laf: zwak.
63strengh: hardvochtig.
64Van slempers slaven enz.: door de slaven van de verkwisters wreed getart.
65wellust: genot.
66met: evenals; prachtighe Slampamper: prachtlievende verkwister.
68schrandriseren: piekeren, denken na.
69paf-sack: veelvraat; weydelijck: uitbundig; coppert: fuift.
70smetst: schranst. De viervoudige alliteratie in dit vs. heeft een sterk emfatisch effect.
72een ruygh ghevoeten Croppert: een duif met beveerde poten en een geprononceerde krop.
73 rust Verb. en Ang. 143 loof - 74 t/m 76 Haar Verb. Heur - 78 sy vieren Verb. vieren sy - 79 verbuyst Ang. 149 steets buys - 80 Na sarpe of na Ang. 150 Van sarpe en van - 84 moet uytquylen Ang. 154 uyt moet quijlen - 85 af Verb. en Ang. 155 of - 86 starcken Verb. en Ang. 156 stercken; noch Verb. of - 88 kost Verb. brood - 89 cleyn Bier Ang. 159 schar-bier
74al styf: helemaal verstard.
75ooghen bol: bolle ogen.
76toe: dicht; smeer: oorvet.
77Wet: nl. Gods wetten (geboden); Leer: godsdienst.
78Bachus Feest: eig. het feest van de griekse god van de wijn, Bacchus; hier: een drink-partij.
79verbuyst: dronken.
80Na: naar; sarpe: rinse; geyle: aanhitsende, prikkelende.
81boelen: hoeren; gyllen: ontuchtig verlangen.
82Daar (...) van: waardoor.
83sucht: kwalen; leempt: geslachtsziekten (ook: gebrekkigheid).
84uytquylen: kwijtraken, uitscheiden.
85hier (...) af: hiervan.
87port: spoort aan.
89cleyn Bier: goedkoop dun bier.
95doon: doden, vermoorden.
96kracht: geweld; snoode Knapen: boosaardige, misdadige bedienden.
98Banct: verorbert; onbeschroomt: onbevreesd; Wat'ren-bry: met water bereide pap.
103Claag-huys: huis vol droefenis.
107En met den Armen enz.: en de armen bespot en beschimpt.
110Weest nuchteren: zie I Petrus 4:7: Komt tot bezinning en wordt nuchter, opdat gij kunt bidden.
111Vergheefs: zonder reden.
112verbrast: met spijs en drank overlaadt.
113verlast: bezwaart.
114sorghe van: vrees voor; dit vers is een toespeling op Matth. 16:25.
115licht: gemakkelijk; krenct: bederft, schaadt.
116leyt hy 's nachts en denct: ligt hij 's nachts te denken.
118goet: bezit; stopt: maakt een einde aan; giericheyt: hebzucht.
120Soo rust: dan rusten.
121braact: in de weer is.
122taact: ontsteelt.
124Kalis: arme man; bar gheponst: schamel toegedekt.
125gonst: zoemt, bromt.
126Daar niet: waar niets.
127Door: door ... heen; Moes-koppers quaat: boze rovers.
135Ballinghslants ghebannen: tot ballingschap veroordeeld.
136Pilgrimmeert enz: keert tot zichzelf in (lett. maakt een pelgrimstocht in zijn innerlijk).
137bloet: bloedverwant.
138rechte: waarlijk.
139Alchmenas Soone: de legendarische griekse held Herakles (lat. Hercules), de zoon van Zeus en Alkmene; beroemd om de twaalf ‘werken’: grootse daden, die hij verrichtte.
141ruych: ruw.
143neemt in zyn macht: beheerst.
144met reden can uytwannen: door zijn redelijkheid kan uitzeven, verwijderen.
148saart: teder, lieftallig.
149grooter vreucht: nl. dan de rijke mensen.
150Als wylen: zoals eertijds.
151 Den Verb. D'een; wel beteert Ang. 185 vet besmeert - 153 Kosgie Verb. kostjen Ang. 187 kosje - 154 hadt hem ontstelt Verb. had hem onstelt Ang. 188 heeft hem ghequelt - 156 blyer Verb. blyder - 158 den Verb. de - 159 Dies Verb. Dus; tydelijcks Verb. tytelycx - 161 anders Ang. 195 Godes - 162 niet Verb. niet en - 165 Doet Ang. 199 Kan - 167 d'Edele Verb. Die ed'le
151Schoen-minck: schoenlapper (zie ook Verkuyl, Angeniet, blz. 276, aant. bij vs. 185); glat: glimmend (van leervet); wel beteert: (de handen) zwart van het pek.
152louter: helder.
153het Kosgie: de kost.
154ontstelt: verontrust.
155sorgh'lijc: zorgen barend.
159Dies: daarom; niet: niets.
160houden 't al enz.: beschouwen het allemaal als iets dat afneemt en toeneemt, komt en gaat.
161recht alst is: juist zoals het is; anders goet: leengoed (vgl. de variant in Ang.)
162niet eygent: niets in eigendom heeft.
164derft: mist, verliest.
165Doet (...) bekooren: verleidt.
166nydt: afgunst. Na dit vs. leze men een punt of puntkomma.
167d'Edele Ziel enz.: de edele ziel en de kostbare tijd, die helaar het minst in tel zijn, gaan het vaakst teloor.
171der Fortuynen: van de fortuin (het lot, het geluk).
172is hun: bestaat er voor hen.
173laf: afgeleefd, krachteloos.
174een soete Haven: vooral in de late middeleeuwen beschouwde men onrust als het grootste kwaad en daarom de dood als een verlossing.
176sich tot Godt wel gheven: zich geheel aan God overgeven.
177wederwaardicheyt: tegenspoed.
178vroom: rechtschapen.
179even: gelijkmoedig, op eendere wijze.
184Socrates: grieks wijsgeer (469-399 v.C.), beroemd om zijn systematische twijfel en de absolute trouw aan zijn geweten.
185Epaminondas: grieks veldheer, staatsman van Thebe (ong. 420-362 v.C.); strengh van moet: sterk van karakter.
186goet-aardich: edel van aard.
187Attallus: mogelijk Attalus III, die zich onthield van regeren en zijn rijk, Pergamum, in 133 v.C. bij testament aan Rome vermaakte. (Maar zie ook Verkuyl 1982, blz. 276, aant. bij vs. 215.); Diocletiaan: Diocletianus (ong. 234-316); hij werd keizer van Rome, maar deed in 305 wegens ziekte afstand van de regering.
188willich: vrijwillig; haar: hun.
189onghedwongen: onverplichte.
192quaat vermoeden: wantrouwen, argwaan.
194haar Schat: hun bezit, hun rijkdom.
196Die: wie (belangh. voorw.), in combinatie met haer te vertalen als wier
197Sant: woest, onbebouwd land.
198al gheen: niet allemaal; Guyts: booswichten.
199Trotsers: hoogmoedigen.
201blycken: schijnen.
203Verwyst: veroordeelt.
204wil: zal; daar op strijcken: daarover vellen.
205 Maar Ang. 227 Doch - 206 plotst A ploft - 207 buycken A bruycken - 209 Godt en Mensche Ang. 231 Goon en menschen - 210 ooc Ang. 232 wel - 213 neemt Verb. neempt - 216 slim on-weghen Verb. slimme ommewegen Ang. 316 slimme dwael-wegen - 219 Verachtet volgens C D E; A en Verb. Verachten - 220 niet bedroeft Verb. goedertier - 221 de Heer door Armoedt proeft Verb. d'Heer proeft met Armoed hier
206plotst: stort neer; bedooven: ondergedompeld.
207met: samen met; buycken: mensen, gezinsleden (pars pro toto).
211sichtbaar siet: kan waarnemen.
213Alsmense neemt: dan men ze opvat; verhand'len: behandelen, verwerken.
216slim on-weghen: slechte dwaalwegen (vgl. WNT X, kolom 2204).
218schots: laatdunkend.
221proeft: beproeft, op de proef stelt.
223maact: make.
224ons honghert: wij hunkeren.
226Sijn ... Woort: bijstelling bij 'tHemels broot. Na dit vs. leze men een punt.
229So wie: als er iemand is die. Vergelijk dit coda met dat van de Lof vande Rijckdom, vzn. 205-206.
233leerlijck: leerzaam.
234elckerlijck verstandelaar: ieder die het begrijpt, iedere goede verstaander.
235De Kaers bestolpt: de kaars die onder een stolp staat; toespeling op Matt. 5:15; ook Lukas 11:33.
236Als op: zoals wél op.
