[p. 182]
Vermeerderingh
Een ander Clucht-
Van een Huys-man en een Barbier-aant.
Myn Botter, mijn Kaes, mijn Hennen, mijn Eyntvogel met mijn Smient,1
Daer heb ic al vry wat mier of emaect, dan onse Sijbrech wel mient,2
Ick hebber ien moye mors-penning in mijn dief-sack of an een sy esteken.3
O gangs bloet hoe heb ick daer die pap-eeters uyt estreken,4
5
Die melck muylen, sy leggen de hiele halven tijt ande mam,5
Sy mache gien knoopige Verkens, maer sy mogen wel gortige Ham,6
Die lecker tangden, sy wraken het spec om wat gorts of om wat knoopen,7
En in de winter comeset ongs ten duyrsten ter vriende bee ofcoopen.8
En van al mijn Ayeren en isser geloof ick niet ien goet,
10
Sy sinnen miest al vuyl of wat anneset, of ten minste half uyt ebroet,10
[p. 183]
Wangt ongse broetse sprenckelde crieltie, die was over ien maent al clocx,11
Sose daer gien jongen in en vijnen so hebben sy al vry wat gelocx.12
Die stee-kliecken hebben so gaern overwicht en botter die geel //is,13
Sy weten niet vande gouts-bloemen, noch dat de boom van een dicke deel// is,14
15
En so ongse Koeyen heur verworghen of sieck zijn sterven heur eyghen doodt,15
Of heur self verdreyncken of sneuvelen en smooren inde sloot,16
Daer maecken wy Tonne-vleys of, dat coopen de Schippers omt jaer drie pongden,17
Dat geven sy Jan-Rap en zijn maet, die sterven daer af als katten en hongden.18
Loopende Lijsbet ongse buer-meyd, dat is by gord ien loose feecx,19
20
Die creech binnen sjaers tot buytekangsie ien moye sulvere sleutelreecx,20
Met ien rechtschapen sulvere ongerriem, en ien paer sulvere messen.21
O vijfmenten s'is van klinck, o s'is ien perige sack, neen byget s'is van sessen,22
'Tis wel waer heur Moer matter de melck toe, maer wat deese, sy goot23
Daer claer watertie in, en dus comtet datter dus veul over schoot,24
[p. 184]
25
Ja wel 'tis ien hecht van ien meyt: jonghe Jaep hetter veul weers omme// daen,25
Se het ien aasingtie hier eseyt, de burgers die souwender mee uyt momme// gaen,26
Se wil wel besien wesen, se gaet daerse gaet, al gaetser as een slurf// heen.27
O bloet sy kan so karnen, en so voeren, en so wasschen, en so turf// treen,28
Je meucht deyncken of sy niet proper is, sy claertet mit heur voeten,29
30
Daer angdere wel goet schick een planckje hebben moeten,30
Se het lang met de vaering loopen, deur 'thiele langt31
En waert niet wel locken wou, daer hulpse hem te rechten mit heur hangt.32
Je meucht seggen tis ien panckt, hetse loopen met de sneering.33
Ick moeter na geven datter na comt, sy verstater op de neering,34
35
So wel as de Mient vande Schuytluy, ja schier so wel as heur moer,35
S'is nou alle Mans gayng, ast alle seyt, s'is nou alle mans voer,36
Het is te wongder so'er de Weenaers en Vryers verbadden// in37
Daer is hier Mieuwes mal-monckt, en Goossen kley-treer met sijn gladde// kin,38
[p. 185]
Die hebben heur lang na gaen, tis je niet te seggen, wat sy wel of// staet,39
40
Wodder droncken Dircje niet me inde Barech, op een half vat die of// gaet,40
Maer s'is te duysent duyvels arch, wy sellen ien Jongspul hebben inde buert,41
Blauwe Barent die het Jan schram des Schouts swagers huys gehuert,
O bloet comtet iens slaachs, ick wil daer iens na haer gat tarnen,43
Ick plechme dit hayr altemets een reys te laten of barnen,44
45
Maer ick wil nou mijn baert laten barbieren om twee blancken,45
En geef ick de knecht een oortie hoe besuckt wilme die bedancken,46
Hier Miester Gorus die scheert de luy hiel goet coop,
Dan trouwen daer veur het hy so geweldich de loop,48
O 'tis ien giest van een man, daer meugen gien wongden wesen49
50
Of hij weetse met de Wilde boeren salf wel te genesen,50
Ja al had jy noch iens so qua'en ding, an jou lijf,51
Hy weetet te miesteren, en hy coestert met ien Wijf,52
Vande scheurbuyck, so stilletjes datse niet iens luyt riep,53
Nochtans so douwden hy heur datter de matery uyt liep,54
[p. 186]
55
Hy wort zo veule beesicht ande schancks en ande wael vande hoeren.55
Hy clopt
Hem sick! hou! go'en dach in huys, go'en dach, maer scheermen hier boeren,56
Sy hebben me hier ewesen, ist hier inde vergulde plat// luys.
mr. gorus
Neen Huysman gaet tot de plockebeurs, of ginder op 't Stadt// huys58
Jy selt daer niet t'onpas coomen, want siet sy scheeren
60
Daer ien hielen dach, de burgers, de coopluy ende heeren,
En so veul de boeren an gaet, die scheermen deurt hiele lanckt,61
Ja in veul herbergen, daer de schaer uyt hangt,62
Ick bin wel moeyelijck, dat me Vaar dit Amicht my, liet leeren,63
Over mits dat dit volck hier iens 'sjaers in April om niet scheeren,64
[p. 187]
boer
65
Neen by loo, as onse Velt-scheerers maer iens scheeren het velt,65
So hebbese de kost, en vry slapen, mit ien hangt vol gelt,
Met noch so veel biers asse op ien dach meughen kitten.67
mr. gorus
Huysman wilje schooren wesen, hee.
boer
Jaack Miester.68
mr. gorus
Wel gaet sitten.
boer
Ick heb hier veul nae-volck, ick heb ien reys eweest tot myn peets.69
mr. gorus
70
Wiljet hayr cort of lang hebben, op sen boers, of op sen steets.
[p. 188]
boer
Maecket as dat ien wijs is, na dattet best wil focken.71
mr. gorus
Sel icket op de kam ofsnyen, of houje liever je locken72
Wat lang by je aasengt, op sen ouwe Testaments dat staet fraey.73
boer
Doetet wat van't ou, en van't nieu, want ic ben toch so tusschen baey,74
75
'Tselme leven niet vergeten watme moertje saliger seyde,75
Goelijckges twee ueren te veuren eer sy't of leyden,76
Kijnd seydse goet meyd, hout altoos de middel-wech, het gaet hoe't gaet,77
En dat doe ick oock, waer dat ick ga, ick hou altijt de middel-straet.
mr. gorus
Dat dunckt mijn is quaet, 'tis wel goet hier t'Amsterdam,
80
Maer ghy souwt wel beclontert uyt comen datje in Brabant quam.80
[p. 189]
boer
Ick val altoos midden int geen de luy segghen,81
Ick gaa oock altijts midden in mijn bedt legghen.
Ick drink soo gaern, niet hiet noch kout, maer ast half ien half aar// is,83
Ick eet so gaern kost die niet te raeuw noch niet te gaer// is.
85
Looftme yemant een sootje vis om ien stuyver, dat schat ic half of op ien grootje,85
En as ick by vrysters bin, ick grijp altijt na 't middel mootje,86
Ick praat so gaern van't middel-rift, en vant middel schot,87
En as ick immers een wijf hebben most, ick hadse gaern niet te wijs noch niet te sot,88
Ick slacht Jan hen goet man, die waer dat de luy in krakeel vielen89
90
Daer was hy't altijts middelen, en scheyden, en 'tschiel dielen.90
Ja ick en pleech niet iensjes te hooren een goet Sermoen,91
Of ick plechter altijts de helift wel an of uyt te doen.92
En dus volg ick mijn moers seggen, en dat is me niet berouwen.93
[p. 190]
mr. gorus
Wel an Huysmans seuntje, ick sel oock het middel houwen.
95
Hoe vaert het langsje, binje noch niet ehylickt, je wort al out,95
boer
Ick hylick altemet iensjes, maer ick heb noch noyt etrout,96
mr. gorus
Wel hoe, maeckjy'et dan met de Schout, en neemt hy gien boeten.97
boer
Wel hay, geckjer mee, souwe mekaer gien vrientschap doen moeten,98
Hy doetet selfs wel waer dat hy can of mach, O maech99
100
Dat is niemedallen, dat is nou al ien gemiene plaech.
mr. gorus
Datmen hier sucke Schouten had, men souse wel haest of schaffen,101
Hy hoort van't gebreck vry te zyn die der ien ander om wil straffen,
Doch het gaet hier oock quaet genoech toe in dese Stadt.
[p. 191]
boer
Ja wel wil ickje seggen, ick hebber ien reys ien Vrijster hadt,
105
Ick hebse noch, jaack trouwen, laet ick recht// spreecken,105
En nou looptse by ien aer, maer ick selt op de knecht// wreecken,106
Ick sel hum lieren dat hy'er me sel uyt// houwen.107
[p. 192]
mr. gorus
Huylt niet mijn vaer, elck ien moet hebben dat hem op eleyt// is,116
Wel wat schorter an isse rijck, of van ien groot gheslacht.117
boer
Ja jy meucht dencken, heur susterling haalden drie kyeren op ien nacht,118
En heur peete-moey, Geert Gerrits, die hadder in de vijf jaer negen,119
120
En heur moer het corteling vande drieentwintichste inde craem elegen,
Wat hettet te beduyden s'is te ondeuchdelijck van goe Ayeren set,121
Dan trouwen: ick ben oock van me vaers volck vant vollen bet,122
Heer me vaer was sucken vrouwen man, en datje van bey mijn oome// wist123
En van me moers wegen en bin ick seper an gien boome// pist,124
125
Suck steeckelich volck isset, wat ick heb sucke vrienden.125
Was daer niet me nicht...... die int huys daerse dienden126
Met de seun vander huys, moytjes op de vliering// sat,127
Daerse in een ooghenblick, heure buyck so vol spiering// at128
[p. 193]
Datse heur lijfje liet uyt setten, want heur worden al heur goetje te nau.
130
Wat had Nel van gords-wegen een spul met Jan soete-kau,130
Hendrick Jansz platbroeck, die wil ick noch niet eens noemen,
Wat helpet hy vaert so gaern met Claertje clonters om botter bloemen,132
En trock hij niet uyt met de wayschuyt, hier met Angeniet,133
Halffen tijt waerse inde hoy-clommen, of int langhe riet,134
135
En hoe qualijck hil heur broetsche Baertje, de weeuw van Tijmen,135
Och seyse, as ick sen schrift sie, so duncktme sou ick wel swijmen,136
Ja sprackse teugen sijn vaer, so jy sen schildery niet en vermomt,137
Ick segje dat, ick sel sterven eerme rechte sterf-dach comt,138
Quamender de luy niet binnens-huys, vant zuyen en oosten,139
140
De bueren hadden genoech te doen ierser wel connen troosten.140
mr. gorus
Wel hoe voerse toch, ick geloof niet datser noch so qualijck hout.141
boer
Wat ten leet niet lang, of sy had weer een jonghe springer etrout,142
[p. 194]
Heur ierste mans vrienden spraecken heur toe, datte hangden noch cleefden,143
Wel seyse; hoe baerje so, heb ick hum langer trout as hy leefde,144
145
Ick wil hem hebben seyse, spijt al die 't lief of liet// is.145
mr gorus
Wat duncktje fijn-man, of het water te kout of te hiet// is,146
Ick hebbet so wat gemiddelt, 'tis nou van passen laeuw.147
boer
As het so hiel hiet is, so wort het vleys so raeuw,
Maer miester wat moet jy altemet veur vreemde dingen// crijghen.149
mr. gorus
150
Dat moeten wy niet segghen.
boer
Maer wat meuchjy sucke dinghen// swijghen.150
[p. 195]
mr. gorus
Nou Huysman houtje monckt, ay lieve laetje kallen// wat.151
boer
Kees Knol seyde die niet teugen alde weerelt, dat hy ien splinter evallen// hat
In sijn after kartier, maer sen wijf, hoe meenichmael vertrockse153
Dat hy pleech te singen. Alle de genuchten, die leggen inde Bockse.154
155
Wist de moye jonghe meyt, watter inde bocksen leyt,
O hy stack sijn neus so gaern, in een ander mans koocken,156
Maer die soeticheyt die issem wel suerlijck oppe broocken,157
Hy seyde teughen 'tvolck dat hy veultijts met het spit equelt// was,
Maer as ick hum in sijn liessen sach, sach ick wel hoe hy estelt// was,159
[mr. gorus]
160
Help wat heb jy lang hayr.
boer
Ja vaer lang hayr, lange sinnen,160
[p. 196]
mr. gorus
Nou het hooft is eschooren, laet ons nu aen de baert beginnen.
Huysman meugjy wel wijn.
boer
Ick plechse niet te meugen ruycken.162
Maer datme moer nou suc sock gaf (ic sechje dat) 'kwod noch wel suyken,163
Ay hoorje wel sech ick Miester ey claertet so wat fraytjes met de baert te scheeren.164
165
Me Vaer zaliger plechme alle ding mit de kaert te leeren:
Wilje eens ien roemsteeckje of een gefthumtje, ick kant van beyts,166
Negen blaetjes, een Gelders troefje, of langsknechten, of bockslaen, of op syn leyts,
Ick wont weer met het bort astme met sincken aersling liep,168
'Kwist om mijn vijfthien jaer al wat op den taerling liep,169
170
Hoe dickwijls het me vaer, mijn wel uyt de Herberg elost,170
Al can ick wat, ick hebt voor niet niet, 't hetme wel een Daelder ekost,171
[p. 197]
Me Vaer seyden altijts liert wat so kenje wat, oft boeren niet wou deugen,172
Die niet spelen en connen, waer ofse de kost me crijghen meugen.173
O hoe heb ick de wittebrootskinderen wel uytet nest enomen.174
g.a. bredero.
eynde
Dit moet noch onder aen de Clucht vande Boer ende Barbier.
mr. gorus
175
Wel Huysman dat gelt is verdient, wel moetet jou becomen,175
Wat je lijckt jou selfs niet, wel trouwen jy bent wel ongnaertich eguert.176
boer
Kijck we selle mitte maets ien selschap hebben, daer in ongse buert177
Ick word angers int hiele Jaer niet iens eschooren.
[p. 198]
mr. gorus
Y get de meysjes selle je na loopen, je sout ien Princes becooren.179
180
Alt volck selle jou aensien, ja wel je bent te ongenadighe moy,180
Ja wel dat ick ien vrouw was, ick liep stracx met jou te koy,181
Je sel al de meyden wilt maken.
mr. gorus
Mijn wijf is van huys, me knecht uyt verbijnen.183
Heer ien mensch wort hier so ribbesact vande ontrouwe dienstboo'n.184
185
Jy fijnman comt iens after, en siet iens waer dat ick woon,185
Hout me wat geselschap, ick selje op mijn Cijter ien deuntje// speelen.
boer
Ic sel om jouwent willen, noch ien Lietje van ien huysmans seuntje// queelen.
g.a. bredero
-Een ander clucht: een tweede klucht, nog een klucht.
-Huys-man: boer.
Gepubliceerd in de Vermeerderingh bij de Klucht Vanden Hoogduytschen Quacksalver, 1622, fol. D4v-E2v en E3v; 1629, fol.* J4v-J2v en fol. J3v; 1637, fol. J4v-K2v en fol. K3v; 1644, fol. E8v-F3r. Opschriften romein en cursief; tekst in fractuur, maar vs. 154b en 155 romein; rolaanwijzing in de marge romein; ondertekening en het woord Eynde romein; verscheidene afkortingen.
2 Sijbrech K M N Sybrich - 3 of M N af - 6 knoopige Verkens K M N knoppighe Verken; sy K M N se - 8 ofcoopen K M N oft coopen - 9 isser M ister
2 Sijbrech K M N Sybrich - 3 of M N af - 6 knoopige Verkens K M N knoppighe Verken; sy K M N se - 8 ofcoopen K M N oft coopen - 9 isser M ister
1Smient: een klein soort wilde eend.
2mier: meer; of emaect: voor gemaakt, voor ontvangen; onse Sijbrech: dit is waarschijnlijk een zuster met wie de ongetrouwde boer (vgl. vs. 96) samenwoont. Deze veronderstelling berust mede op vs. 77, waarin de stervende moeder nog een goede raad geeft aan een dochter.
3mors-penning: extraatje; dief-sack: broek-zak; de woorden diefzak, ‘zak voor gestolen goed’, en diessack, ‘dijzak’ werden met elkaar vereenzelvigd; of: van; an een sy esteken: weggestoken.
4gangs bloet: bastaardvloek (vervorming van ‘Gods bloed’); pap-eeters: stedelingen; uyt estreken: bedrogen.
5leggen (...) ande man: drinken melk (mam: borst).
6mache: houden van; knoopighe Verkens: varkensvlees waarin gortachtige korrels voorkomen in het vetweefsel; gortige: hetzelfde als knoopige.
7wraken: keuren af; wat gorts of (...) wat knoopen: de in de vorige aant. bedoelde korrels (gorts is een 2e naamval, afhankelijk van wat: wat gortigheid).
8comeset ongs: komen ze het ons; ter vriende bee: met een beroep op de vriendschap; ofcoopen: afkopen.
10miest al: bijna allemaal; anneset: aangezet, bedorven.
11sprenckelde crieltie: gespikkelde krielkip; over ien maent: een maand geleden; clocx: broeds.
12daer: dit verwijst wel voornamelijk naar de eieren van de krielkip; vijnen: vinden; gelocx: geluk (2e naamv. in de verbinding met vry wat).
13stee-kliecken: schimpwoord voor stadslui.
14vande gouts-bloemen: daaruit werd een kleurstof bereid om de boter geel te kleuren; boom: bodem (van het vat); deel: plank.
15heur verworghen: zich wurgen, doordat ze ergens in verstrikt raken; zijn: zijnde.
16sneuvelen en smooren: doodgaan door verstikking.
17omt jaer: elk jaar.
18Jan-Rap en zijn maet: het lagere scheeps-volk.
19Loopende: ongetrouwde; by gord: verbastering van ‘bij God’.
20binnen sjaers: in het lopende dienstjaar (van mei tot mei), in plaats van aan het einde daarvan; sleutelreecx: sleutelketting.
21rechtschapen: deugdelijke, stevige; ongerriem: onderriem, riem om het middel waaraan de vrouwen hun sleutels, tasje of beurs en soms een mes of schaar hingen.
22vijfmenten: verbastering van sacramenten; s'is van klinck: ze mag er wezen; ien perige sack: een sappige meid (perig is afgeleid van peer).
23matter: mat haar (nl. als ze de melk ging uitventen).
24dus (1): daardoor; dus (2): zo.
25ien hecht van ien meyt: een forse, stevige meid; weers: moeite (in de 2e nmv. in de verbinding met veul).
26aasingtie: gezichtje (van aanzicht); hier eseyt: onder ons gezegd; souwender mee: zouden ermee, nl. met zo'n ‘aasingt’; uyt momme gaen: met schrik aanjagende mombakkesen de straat op gaan.
27Se wil wel besien wesen: ze is de moeite van het aankijken wel waard; se gaet daerse gaet: ze gaat onverstoorbaar haar gang; al gaetser as een slurf heen: al loopt ze er als een slons bij.
28voeren: mennen.
29proper: flink, bekwaam; claertet: speelt het klaar.
30Daer: terwijl; goet schick: zoals het behoort; een planckje: nl. om turf te trappen.
31vaering: dekstier.
32wel: goed; locken: lukken.
33ien panckt: een juweel (panckt: pand, iets kostbaars); de rest van dit vs. is vermoedelijk corrupt.
34moeter na geve datter na comt: moet haar de lof geven die haar toekomt; verstater op de neering: heeft verstand van zaken doen.
35Mient: gemeente, door de Huys-man (uit onwetendheid?) gebruikt voor gilde.
36gayng: gading; ast alle seyt: kortom; eig. zoals het al gezegd is; een soort bevestigende toevoeging.
37te wongder: verbazend; (er) verbadden: haar smeekten met hen te slapen, met hen te trouwen; in: en; Bredero gebruikt dit voegwoord slechts zelden in rijmpositie; een ander voorbeeld in de Spaanschen Brabander, vs. 139.
38mal-monckt: met de rare mond (dezelfde naam in Moortje, vs. 2933).
39na gaen: achterna gelopen; je: emotionele versterking van de bewering (een zg. dativus ethicus); of staet: moet doorstaan.
40Wodder: wou er (-er is verbonden met me: ermee); Barech: hooiberg; op een half vat enz.: op conditie van een half vat bier als boete voor wie zich gewonnen gaf.
41te duysent duyvels arch: zó ontzettend slim; Jongspul: feestje met zang en dans, hier bij het inwijden van een nieuw huis (zie vs. 42).
43comtet iens slaachs: als ik de kans krijg, als het zo eens uitkomt; na haer gat tarnen: te pakken nemen.
44plechme: placht mij; de vormen van de tegenw. tijd van plegen hebben bij Bredero en anderen vaak de betekenis van de verl. tijd (vgl. Stoett, Moortje, blz. 120, bij vs. 184); of barnen: afbranden, afschroeien.
45twee blancken: 1 1/2 stuiver (vgl. WNT II, kolom 2780).
46oortie: oordje, d.i. 1/4 stuiver; besuckt: ontzettend.
48Dan trouwen: maar ja; het hy so enz.: heeft hij zo verschrikkelijk veel klanten.
49ien giest van een man: een geweldig knappe man; bljkens het vervolg van de zin was mr. Gorus ook wondheler; meugen: kunnen.
50Wilde boeren salf: een ook elders wel genoemd huismiddel (zie Kruyskamp [1969], blz. 164).
51noch iens so qua'en ding: nóg zo'n kwade ziekte.
52miesteren: genezen; coestert met: behandelt.
53Vande scheurbuyck: hier obsceen bedoeld.
54matery: ‘etter’, eveneens obsceen.
55beesicht: als dokter geraadpleegd; schancks: Oude Schans; wael: Oude Waal, een inham van het IJ; vande: door de.
56Hem sick: hé daar (sick: zeg ik); hou: hallo, hé; maer: wel.
58plockebeurs: de plaats(of: de man) waar men geplukt (afgezet) wordt (Kruyskamp, [1969], blz. 164: het belastingkantoor); mr. Gorus speelt met de dubbele betekenis van scheeren (vgl. vs. 56 en 59).
61In de marge staat in alle drukken: En besonder in't Hoff.
62daer de schaer uyt hangt: waar men afgezet wordt.
63Ick bin wel moeyelijck: het zit me wel dwars; Amicht: ambacht, vak (waarschijnlijk ongeveer uitgesproken als: ammecht); de komma voor liet dient ter aanduiding van het dubbelrijm, maar de tegenhanger in vs. 64 ontbreekt).
64om niet: voor niets; scheeren: grappen maken, nl. met 1 april; de tweede woordspeling met scheeren; de meervoudsvorm sluit aan bij het collectivum volck.
65Velt-scheerers: grasmaaiers; de boer heeft de woordspeling dus niet begrepen.
67kitten: drinken, zuipen.
68Jaack: ja ik, jawel.
69nae-volck: familie; tot myn peets: naar mijn peet (vgl. voor de -s bijv.: naar opoes, bij tantes).
71as dat ien wijs is: zoals het de mode is; na dattet enz.: zoals het het mooiste staat.
72ofsnyen: afsnijden.
73aasengt: zie vs. 26; op sen ouwe Testaments: naar de oude zede.
74so tusschen baey: zo'n beetje tussen oud en jong in.
75'Tselme leven niet vergeten: ik zal het van mijn leven niet vergeten; een constructie met het wederkerig werkw. zich vergeten (eig. 'Tselme me leven).
76Goelijckges: zo ongeveer; 't of leyden: stierf.
77goet meyd: blijkbaar is de raad aan een dochter gericht (zie de aant. bij vs. 2); in verband daarmee moet ick oock in vs. 78 beklemtoond worden.
80beclontert: bemodderd; datje: als je.
81int geen de luy segghen: eufemisme voor ‘in de stront’; de boer wil dat grove woord niet uitspreken. (Vgl. Spaanschen Brabander, vs. 439.)
83niet hiet noch kout: niet heet en niet koud (bijw. bepaling bij drinck); half ien half aar: half het een, half het ander.
85Looftme yemant: als iemand mij te koop aanbiedt; dat schat ic enz.: dan is mij dat de helft, nl. een groot, een halve stuiver, waard. Na of (af) denke men: namelijk.
86vrysters: jonge, ongetrouwde vrouwen; 't middel mootje: hun middel, maar met erotische bijbetekenis; zo ook vs. 87.
87middel schot: tussenschot, bijv. tussen twee vertrekken.
88immers: beslist.
89slacht: lijk op; Jan hen: naam voor een sullige man.
90was hy't altijts middelen: was hij altijd bezig te bemiddelen; scheyden: het geschil beslechten; 'tschiel dielen: het verschil te delen.
91niet iensjes: zelfs niet; Sermoen: preek.
92an of uyt: bij of af.
93dus: zo.
95langsje: mannetje, beste man (verkleinwoord van lanst, ontstaan uit landsknecht, ‘soldaat’).
96Ick hylick altemet iensjes: ik ga wel eens met een vrouw naar bed of in het hooi (hylicken: paren; trouwen: een huwelijk sluiten).
97hoe: de komma na hoe denke men weg.
98Wel hay: uitroep van vrolijkheid (hay: hei); souwe: zouden we, zouden de mensen; vrientschap doen moeten: een plezier mogen doen (met erotische bijbetekenis).
99selfs: zelf; maech: man (gemoedelijke aanspreking; lett.: familielid).
101Datmen: als men; haest of schaffen: met spoed afzetten.
105jaack trouwen: bevestiging van het gesprokene, dus ja zeker, waarachtig (jaack: ja ik; trouwen: in waarheid); recht: volgens de waarheid.
106de knecht: die knaap, die vent.
107lieren: leren; me: mee; uyt houwen: ophouden (in deze betekenis niet in het WNT; waarschijnlijk contaminatie met uitscheiden).
109binnen int Paradijs: zijn in de hemel; kijnt: kind (aanspreking); hier: beste man; versien: voorbeschikt.
111waret: waarheid.
113sint Joris heynst: als de hengst van Sint Joris, altijd voorgesteld als een mooi, sterk paard.
114onbeveynst: oprecht.
115het spijtme so: het gaat me zo aan het hart.
116op eleyt: opgelegd, beschoren.
117schorter an: mankeert eraan; groot gheslacht: aanzienlijke familie; de boer vat dit echter op als: grote, uitgebreide familie.
118susterling: nicht, kind van een zuster.
119peete-moey: peettante.
121te ondeuchdelijck: in heel hoge graad (on- is een versterkend voorvoegsel); van goe Ayeren set: uit een vruchtbaar geslacht voortgekomen (set: volt. deelw.; voor de betekenis vgl. MNW VII, kolom 1017).
122Dan trouwen: maar ja; van me vaers volck: van mijn vaders kant; vant vollen bet: van een grote familie; eig.: uit dezelfde ouders geboren, maar de boer blijft star in dezelfde richting denken.
123sucken vrouwen man: zo op vrouwen gesteld; datje: als je; na wist leze men een zg. beletselteken (...), want de boer laat de zin onvoltooid.
124me moers wegen: mijn moeders kant; seper: zeker; an gien boome pist: van goede (hier weer in de zin van ‘grote’) familie (lees: boom epist).
125steeckelich: snel en vaak geprikkeld (in erotische zin).
126De naam van de nicht is oningevuld gebleven.
127de seun vander huys: de zoon des huizes, nl. van haar werkhuis.
128heure buyck enz.: nl. zich zwanger liet maken.
130Nel van gords-wegen: Nee van Godswege; dezelfde naam in Griane en Moortje (vs. 3319); een spul: een vrijage.
132Wat helpet: lieve help; vaert (...) om botter bloemen: gaat boterbloemen plukken (met erotische bijbetekenis). Hierbij staat in alle drukken in de marge: An bloemen; de betekenis hiervan is onduidelijk.
133wayschuyt: weischuit, licht bootje voor de jacht (de vzn. 133 en 134 eveneens met erotische bijbetekenis).
134Halffen tijt: de helft van de tijd; hoy-clommen: hooioppers.
135hil heur: hield zich; broetsche: manzieke.
136sen schrift: zijn getekende of geschilderde portret.
137sen schildery: zijn portret; vermomt: verbergt, er een doek over hangt.
138rechte: echte, oorspronkelijk beschikte; de bijzin betekent: vóor m'n tijd.
139Quamender enz.: dit is een retorische vraag, al ontbreekt het vraagteken.
140De buren hadden enz.: de buren hadden de handen vol om haar te troosten (lett.: voordat ze haar goed konden troosten).
141hoe voerse toch: hoe ging het toch verder met haar.
142ten leet niet: het duurde niet; springer: spring-in-'t-veld, levenslustige jonge man.
143vrienden: verwanten; spraecken heur toe: spraken haar erover aan, verweten haar; datte hangden enz.: dat de handen (nl. van haar eerste man) nog klam waren van het doodszweet.
144hoe baerje so: wat maak je een drukte; langer trout as hy leefde: voor een langere tijd getrouwd dan zijn leven, m.a.w. toen hij stierf was ze vrij.
145hem: nl. die jonge springer; liet: leed, onaangenaam.
146fijn-man: beste man.
147van passen laeuw: precies lauw genoeg.
149Maer: wel; altemet: soms, nu en dan; crijghen: te zien krijgen.
150moeten: mogen; wat meughjy: hoe kun je.
151laetje kallen wat: hou eens op met je gepraat.
153after kartier: achterste; wat er werkelijk met Knol aan de hand was, blijkt in vs. 159; vertrockse: vertelde ze.
154pleech: placht (zie vs. 44); Bockse: broek.
156hy stack enz.: hij ging zo graag met een andermans vrouw naar bed.
157die soeticheyt: dat genot.
159in sijn liessen: daar waren de symptomen van een geslachtsziekte te zien; sach (1): keek; estelt was: eraan toe was.
160Help: lieve help; lang hayr, lange sinnen: variatie op de uitdrukking: gekrulde haren, gekrulde zinnen. - De rolaanwijzing vóor dit vs. ontbreekt in I, K, M en N.
162meugjy wel: hou je soms van; Ick plechse enz.: ik rúik ze gewoonlijk niet graag. De aanvullende gedachte: maar ik drink ze wel graag, wordt in vs. 163 uitgedrukt. De punt achter vs. 162 leze men als een komma.
163datme moer nou suc sock gaf: als m'n moeder nu zulk zog gaf; 'kwod: dan wou ik; suyken: zuigen.
164claertet so wat fraytjes: breng het maar netjes in orde.
166roemsteeckje: een kaartspel (zie WNT XIII, 724), evenals een gefthumtje (het ‘geef 'm’-spel) en de in vs. 166 genoemde spelen. Een dergelijke opsomming in de Klucht van de Koe, vs. 351-352; vgl. Van Rijnbach 1926, blz. 115; van beyts: allebei.
168weer: terug; met het bort: met het verkeer-bord of het triktrakbord; sincken: vermoedelijk een kaartspel, waarin de vijven (fra. cinq) een rol speelden; aersling: mis, verkeerd (eig.: achteruit).
169al wat op den taerling liep: alles wat met dobbelen te maken had.
170het: heeft; elost: vrij gekocht door het gelag of het verlies te betalen.
171voor niet niet: niet voor niets; een Daelder: heel wat geld.
172liert: leer; oft boeren enz.: voor het geval het boeren niet zou lukken.
173waer ofse enz.: hoe moeten die aan de kost komen.
174wittebrootskinderen: verkwistende rijkeluiszoontjes; uytet nest enomen: bedrogen, afgezet. - Na Eynde volgt in I, K en M eerst De Gheboorte van Luys-Bosch en pas daarna als een soort bladvulling de voortzetting van de Huysman. In N ontbreken de naam, het woord Eynde en de aankondiging van het vervolg en zijn de twee stukken samengevoegd.
175moetet: moge het.
176Wat: wel, wel; wel trouwen: waarachtig; ongnaertich eguert: geweldig opgeknapt.
177ien selschap: een partijtje, een feestje; vgl. vs. 41.
179Y get: verbastering van ‘bij God’.
180jou aensien: naar je kijken; te ongenadighe: verschrikkelijk.
181dat: als; stracx: dadelijk; te koy: naar bed.
182se meughen enz.: ze moeten maar een beetje moeite voor me doen.
183verbijnen: (wonden) verbinden; vgl. vs. 49.
184ribbesact: geplaagd, dwars gezeten.
185after: in het achterhuis.
