Verantwoording

Op 1 februari 1911 vroeg Couperus aan zijn uitgever Veen of hij naast de reeds voor dat jaar geplande bundel Antieke verhalen nog een bundel feuilletons en verhalen wilde uitgeven. Als Veen er niet voor voelde, zou hij de bundel elders aanbieden.1 De uitgever antwoordde: ‘Ongaarne zie ik natuurlijk dat je met je boeken naar een ander gaat [...]. Er komen [...] dit jaar reeds twee boeken van je2 en heusch, kerel, dat is al veel voor Nederland in één jaar. Om er nu nog een derde bij te geven zou bepaald de markt overvoeren zijn.’3 Volgens Veen had de boekhandel geen zin in de bundels en hij gaf Couperus de raad een nieuwe roman te schrijven in plaats van reeds gepubliceerde feuilletons en verhalen te bundelen. Couperus reageerde op 17 februari 1911: ‘Je zachte jeremiade heb ik mogen ontvangen: we zullen dus maar niet meer denken over “nog een bundel” voor dit jaar. Alleen had ik gaarne, dat je dit goed begreep: ik schrijf geregeld feuilletons en kleine verhalen (ik moèt wel leven van mijn pen) voor Vaderland en Gr. Nederland en ik zoû gaarne geregeld die verhalen nog eens willen herdrukken, al is het maar voor een modest honorarium.’4

Drie maanden later kwam het tot een breuk tussen Couperus en Veen. Volgens Couperus had de uitgever hem in een brief van 4 mei 1911 ‘bespottelijke’ voorstellen gedaan voor de uitgave van

de roman Antiek toerisme en enkele bundels feuilletons.5 Daarop wendde Couperus zich tot uitgeverij Van Holkema en Warendorf te Amsterdam. Hij kende deze uitgeverij goed. Zij gaf sinds januari 1903 het tijdschrift Groot Nederland uit, waarvan Couperus redacteur was.

Op 13 juni 1911 sloot Couperus een contract met Van Holkema en Warendorf. Hij verkocht toen het volledig auteursrecht van Antiek toerisme en van twee bundels feuilletons en verhalen voor ƒ 1000, -.6 Ruim een jaar later, toen de relatie met Veen hersteld was, zou Couperus bekennen dat hij de drie boeken ‘voor een prikje’ had verkocht.7 Een ervan was de bundel Schimmen van schoonheid. Hij werd in augustus 1912 door Van Holkema en Warendorf gepubliceerd.

Bronnen

Voorzover ons bekend, zijn van de verhalen in Schimmen van schoonheid de volgende door de auteur geautoriseerde bronnen overgeleverd:8

A. voorpublikaties in tijdschriften:

B. een uitgave in boekvorm: Louis Couperus: Schimmen van schoonheid. Amsterdam, Van Holkema & Warendorf, [augustus] 1912. De gebonden exemplaren verschenen in een getekende band waarvan de ontwerper niet bekend is.

Weliswaar is er geen correspondentie tussen Couperus en Van Holkema en Warendorf over de produktie van Schimmen van

schoonheid overgeleverd, maar het staat vast dat de tijdschriftpublikaties van de feuilletons en verhalen als kopij hebben gediend voor de boekuitgave. Een aantal zetfouten komt zowel in Het vaderland en Groot Nederland als in de boekuitgave voor. Deze fouten moeten uit de krant en Groot Nederland zijn overgenomen en door Couperus over het hoofd zijn gezien. Bovendien had Couperus de gewoonte de nummers van Het vaderland zorgvuldig te bewaren om ze bij bundeling van de feuilletons als kopij naar de uitgever te sturen.10 Verder ligt het voor de hand dat Van Holkema en Warendorf als uitgever van Groot Nederland de desbetreffende nummers van het tijdschrift naar de drukker heeft gestuurd.

Couperus heeft zelf de proeven van de boekuitgave gecorrigeerd, want de volgorde van de verhalen en de wijzigingen in de tekst van de bundel ten opzichte van de tijdschriftversies kunnen onmogelijk aan de zetter of de corrector van de drukkerij (of van de uitgeverij) worden toegeschreven. Couperus had trouwens de gewoonte de proeven van de voorpublikaties en van de eerste druk van zijn boeken zelf te corrigeren. Er zijn geen aanwijzingen dat hij voor de eerste druk van Schimmen van schoonheid van deze gewoonte is afgeweken.

Daarentegen bemoeide Couperus zich vrijwel nooit met de correctie van herdrukken. Dit zal hij zeker ook niet gedaan hebben met de aparte uitgave van het verhaal ‘Lucrezia’ die in oktober 1920 verscheen bij uitgeverij Em. Querido te Amsterdam. Deze uitgave werd gepubliceerd in De Literaire Luxe-reeks. Het welverzorgde boekje was verkrijgbaar in vier verschillende uitvoeringen: ingenaaid, in linnen gebonden, in groen leer, en in peau de suède.11

De herdruk van ‘Lucrezia’ is ongetwijfeld zonder enige bemoeienis van Couperus tot stand gekomen. Enige zetfouten uit de

versie in Schimmen van schoonheid zijn ongewijzigd overgenomen en daarnaast bevat de herdruk een aantal nieuwe zetfouten. Het boekje kon bovendien verschijnen zonder Couperus' toestemming, omdat hij in 1911 het auteursrecht van Schimmen van schoonheid had verkocht aan Van Holkema en Warendorf, in die tijd het moederbedrijf van uitgeverij Querido.12

Van de oplage en verkoop van Schimmen van schoonheid zijn geen cijfers bekend. Volgens Van Booven was de bundel in 1930 uitverkocht.13

Tekstkeuze

Voor deze uitgave van Schimmen van schoonheid is de eerste en enige tijdens Couperus' leven verschenen druk als basistekst gekozen: hij vertegenwoordigt de laatste door de auteur actief geautoriseerde versie. Couperus heeft de kopij ervan geleverd en de proeven ervan zelf gecorrigeerd. Voor de tekstsamenstelling is gebruik gemaakt van het exemplaar van de eerste druk dat zich bevindt in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag (sig. 966 c53).

Correcties

In de tekst van deze uitgave zijn, mede op grond van een woordvoor-woord vergelijking van de tijdschriftversies van de verhalen in Schimmen van schoonheid met die van de eerste druk, de hieronder volgende correcties aangebracht. Na het paginacijfer en het regelnummer wordt eerst de verbeterde lezing gegeven; na de ‘Duitse komma’ (/) volgt de oorspronkelijke, foutieve lezing. De laatste is voorzien van een asterisk (*) als zij ook in de tijdschriftversie voorkomt.14

Variamen

De eerste druk van Schimmen van schoonheid vertoont ten opzichte van de tijdschriftpublikaties van de verhalen de hieronder volgende woordvarianten. Na het paginacijfer en het regelnummer wordt eerst de lezing van de eerste druk gegeven; na het ‘ontstaan-uit-teken’ (<) volgt de vroegere tijdschriftversie.

Afbrekingstekens

In deze nitgave van Schimmen van schoonheid moeten de volgende afbrekingstekens als een koppelteken gelezen worden:

* Voor de bibliografische gegevens werd onder meer gebruik gemaakt van het Bibliografisch Repertorium Louis Couperus, een door zwo gesubsidieerd project, onder redactie van G. Borgers, E. Braches, K. Reijnders, uitgevoerd door Marijke Stapert-Eggen.

Zie voor de editieprincipes van de Volledige Werken Louis Couperus: Algemene verantwoording van de Volledige Werken Louis Couperus. Utrecht/Antwerpen, 1987. De editieprincipes zijn vastgesteld door Ernst Braches, Jan Fontijn, Karel Reijnders, Marijke Stapert-Eggen en H.T.M. van Vliet.