[p. 2]
Die historie van Heynken de Luyere
Ghy weet wel wat Heynken die Luyer bedreef,
En hoe die ghetracteert wert van eenen vileyn,2
Dwelck ick aen eenen mijnen vrient eerst schreef
Soo hy u te kennen gaf, weet ick wel certeyn.
5
Al was die materie van wijsheden cleyn,
U begheerte heeft my alsoo doen verwecken,6
Dat ick u de historie voorts wil ontdecken.
Hem ontmoette op eenen tijt een Cappelaenken+
Die Thantwerpen int stadt was wel vermaert,9
10
Die scheen gheweent te hebben menich traenken,
Duer den druck die zijn herte hadde beswaert.
Ten lesten heeft hy Heynken zijnen noot verclaert
Hoe hem ontloopen was eylaes een zijn nichte,13
Die schoon van aenschijn was en van leven lichte.
15
Hij begheerde hertelijck op hem zijnen vrient15
Dat hij hem dese nichte wilde helpen soecken,
Want ick weet wel, seyde hy, dat ghy my dient
En verkeert oock gheerne met witte doecken;18
Aldus laet ons gaen aen allen hoecken,
20
Wy sullense wel vinden met deser practijcke,
Want ghelijck compt geerne by zijns ghelijcke.
Heynken en wist niet wat hy antwoorden zoude,
Hy was al te qualijcken voorsien van preste;23
Ten lesten antwoorde hy dat hy gheerne woude,
25
Maer het ghebrack hem dien tijt aent beste.
[p. 3]
Ke, zijt te vreden, sey de Paep int leste,26
Ick salt al betalen soo wat ghy verteert;27
Die Arbeyt is altijt den cost wel weert.28
Niet gheven, dacht Heynken, neen dat is goet.29
30
Hoe legghen wijt best aen, wilt daer op achten,
Want wie zijnen aenslach eerst wijsselijck doet,31
Die mach te beter victorie verwachten.
Compt, ghaen wy, sey de Pape, by den gheslachte:33
In elck huys sullen wy een Pintken buysen,34
35
Die Nonne die wy soecken en is gheen kuyse.
Sy accoordeerden tsamen ende ghinghen voort36
Die Stadt heel omme, nu hier en daer.
Sy seylden menighe Havene aen boort38
Om te weten oft dees Nichte nieuwers en ware,
40
Maer watse veel sochten, daer en volchden niet naere:40
Sy sadt yewers ghecamert secreet en stille.
Tis quaet om vinden, dat verloren zijn wille.
Hier dronckense een Pintken, daer twee oft drye
En besochten dien dach wel twintich Plecken;
45
Sy creghen menich dreelken neven de Zije45
Die henlieden hulpen den Wijn uut lecken.
Hier mede moesten oock Tghelt vertrecken,
Den put is diep diemen niet uut en crijcht.
50
Thooft wert hen wat lichte met hem beyden
Deur den dranck en oock deur dloopen ontrent.51
[p. 4]
Zouden wy nu van malcanderen scheyden,
Seide de Pape, wy blyven voor eeuwich geschent.
Soo ghy wilt (seyde Heyne) ick bens content,
55
Waer ghy my voorgaet ick volghe u achtere,
Non forcse al steldy u meerse wat tachtere.56
Sy en ghingen niet verre uuter cammerstraten,
Waer datse vonden een nieuweerdinne58
Die noch wijn tapte uut steene vaten,59
60
Daer slopen sy als twee hoender dieven inne.60
Sy vraechden huer terstont ten eersten beghinne:
Hebdy hier niet nieus dat sidt in muyten?62
Men sal geen broot voor vrienden sluyten.63
Die vrou sach huer gasten waren wel ghehouwen.64
65
En begherdy, seytse, geenen wijn noch bier?
En souden wy niet, wa iae wy in trouwen!
Hebdy oock wat propers, brenghet ons hier.67
Och hier woont (seyde se) soo frayen dier.
Laetse comen (seyde de Pape) gheringe, waer esse?69
70
Sy ontboter eene, daer quammer wel sesse.
Sy ghingen den wijn daer schincken en drincken.
Deen sey, ick brenge u dit en dander dat,72
Sy lieten heur stemmekens daer lustich clincken,
Soo dat die Pape geheel zijn sorge vergat.
75
Die gheyten stortten daer dat meeste nat75
En droncken, een mensche mocht hem ververen.76
[p. 5]
Op een quaey merct, seytse, salmen wel teren.77
Weest willecom, seyde de vrouwe, mijn gilden minoot,78
Laet ons desen avont vry vruecht bedrijven.
80
Heuren pot en was nau een pinte groot,
Sy const qualijck lesen, maer herde wel schrijven.81
Dus vrolijck sullen wy alle ons leefdage blijven,82
Seyde eene die haer seer vrolijck bewees,83
Want sy den lijfcoop boven die coomenscap prees.84
85
Als sy dlijf wel vol dus hadden ghegoten,
Soo zijn de vroukens altemet verhaert.86
Theeft hen beyden oock ten lesten verdroten,
Want thooft was hen deur den dranc ter degen beswaert.+
Sy ghinghen te bedde tsamen ghepaert
90
En sliepen vrylijck eerst sonder sorghen;
Den avont was goet, maer tghebrack aenden morgen.91
Smorgens wert de Pape seer vroech ontwaeckt.
Waer ligghen wy, dacht hy, nu en schuylen?93
Gans doot, tis hier al qualijck ghemaeckt!94
95
Ick sorghe tsal hier schier willen vuylen:95
De weerdinne mocht om heur ghelt wel muylen96
En Heyne die en sal niet willen gheven.
Tis beter ghevloden dan beschaemt ghebleven.98
Hij stont gheras op, al en wast gheen dach,99
[p. 6]
100
Maer die weerdinne ghinc heur deur verstercken.100
Ghoeden dach sey hy vrouwe, wat eest tghelach?101
Rekent my, ick moet ghaen naeder Kercken.
Ghy moghet, sey sy, aen dat gheschrifte mercken,
En daer stonden gheschreven meer cruycen en vanen,104
105
Men souder den duyvel wel mede vermanen.105
Daer staet acht guldens en twee blancken,106
Dats van binnen en dit is van broot en wijn.107
Haddy de helft, ghy mocht u bedancken.108
Ten sal, seydese, niet een mijtken min zijn.109
110
Tjan, dacht de Pape, soo stae ick fijn;110
Moet ickt al betalen, tsoude my schier verdrieten.
Tgheselschap waer goet en de het verschieten.112
Hy ghinck in zijn Tesse ende besach zijn ghelt,113
Doen bevont hy dat hem al te vele ghebrack;114
115
Daer heeft hy haer terstont vier guldens ghetelt
Die zy voor haer helft in haer Borse stack.116
Mijn Gheselle, seyde hy, leet noch onder u dack,
Die sal u dander doen hebben alsoot behoort;
Als de Peerden ghelijck trecken, dan ghaget best voort.119
120
U woorden, seydese, ghoede Redenen ghelijcken;
[p. 7]
Ghelijck te betalen is Ghesellen voere.121
Sy de de deure open en de Pape ghinck strijcken.122
Terstont soo wert Heynken oock in roere;123
Al wast dat hem Thoot door den dranck noch swoere,124
125
Hy is properlijck vanden bedde ghetreden.125
Die wat op dlijf heeft slaept selden met vreden.126
Tjan, dacht Heyne, wy waren ghisteren wel blijde,
Maer tmocht nu wel eenen nae smaeck crijghen.+
Tis best dat ick my versie te tijde,129
130
Hy is wijs die zijn eyghen schande can swijghen.
De Pape moet betalen, ick wil gaen vijghen131
En laten hem hier voor tghelach te pande.132
Sulck waent bedrieghen crijght selve schande.133
Heyn ghinck properlijck af tot voor de deure.134
135
Och, dacht hy, const ick nu den sleutel beclippen!135
En doen Heyn vast sochte in elcke scheure,136
Trock hem die weerdinne by zijnder slippen.
Waer wildy henen (seydese) seght lieve lippen?138
Ghy moest betalen eer ghy van hier vervliecht;139
140
Tis een onweert gast die zijnen weerdt bedriecht.
Och laet my uut, seyde Heyn, eer den dach wort cleer,
Op dat my die clappers niet en mellen.142
Dat sal ick wel doen (seydese) maer gaet eerst int leer,143
[p. 8]
Ghy moest hier eerst wat leeren tellen;
145
Ten is geen maniere van goey ghesellen
Datse gaen en willen haer ghelach niet gheven,
Elck moet toch by zijnder neeringhe leven.
Mijn Heere, seyde Heyn, die salt verlegghen,148
Hy sal voor ons beyden vry eerlijck betalen.
150
Ghy moeste my, seydese, van wat anders segghen,
Met sulcke woorden en suldy niet halen;151
Verlaetdy u daer oppe soo muecht ghy wel falen:
Hy heeft zijn deel ghegheven ende my voldaen,
En die niet schuldich en is die mach vrijelijck gaen.
155
Hoe, wech? seyde hy, dat en is niet waer!
Hy leyt vast en slaept daer boven.156
Wae, Ghilde, seydese, ghy zijt al verre van daer,157
Dien pol is ons al langhe verschoven.158
Ick en soude my daer af niet beloven,159
160
Dacht Heyne en liep daer boven int leste:
Datmen siet gelooftmen gemeynelijck tbeste.161
Die Pape was wech, Heyn stont verbaest.
Vrou, sey hy, en hebdy tghelt niet ontfangen?
Wat sal (dit sey de vrouwe) my dunct dat ghy raest,164
165
Hebdy nu nae tfutsel boeck verlanghen?165
Ghy sult my betalen oft ic sal u doen vanghen,+
Ist zake dat ghijs te vele hier maeckt.167
Sulck meynt alleen gaen, die aen eenen knape geraect.168
[p. 9]
Hoe soudick betalen, sprack Heyne, twaer conste,169
170
Ick en hebbe in mijn Borse niet een inckel cruys;170
Daerom, weerdinne, thoont nu u Jonste,
En gheeft my oorloff dat ick ghae naer huys.
Wat, meendy dat ick dul ben oft confuys?173
Soudick tghelach soo laten aent bert staen?174
175
Met ydelen borsen ist quaet ter merct ghaen.175
Heyn beghonst vast te besien al omme,176
Maer de Vrouwe ghinck nae sinen tabbaert tasten.
Alree alree! rieper eene, Ick come ick come!
En was een Ruffiaen, oft sulcke ghasten.179
180
Wildy de weerdinne sey hy overlasten?
Betaelt oft ghy sult u cleeren verliesen;
Van twee quaden moetmen tbeste kiesen.
Och Vrient (seyde Heyne) dit wort al te quaet,
Soudt ick mijn cleeren hier moeten laten,
185
Soo en wost ick my selven doch gheenen raet;185
Mijn Vrienden souden my voor eeuwich haten.
Tis noch duyster (seyde de Vent) achter straten,
Schiet uute, en maeckt dat ghy thuyswaert strijckt;188
Tis quaden Pant die zijnen Meester wijckt.189
190
Waert sake (seyde Heyne) dat ghy my kende,
Ghy en soudt my dese schande niet te voren houwen;191
Maer gheeft my doch oorloff dat ick yemant sende
Tot mijn Vrienden, diet my leenen souwen.
Dat sal ghebeuren, seyde de Vrou, in trouwen,
[p. 10]
195
Ontbiedt vry eenen diet u leenen sal.
Liefde doet vele, maer Tghelt doeghet al.
Heyn sprack soo vriendelijck en soo schoone:
Ghesel sey hy, wilde my een vrientschap bewijsen?
Ghy crijcht een paer Cousen tot uwen loone.199
200
Die Weerdinne salder oock proffijt uut rijsen:200
Ick sal de Herberghe voor elcken ghaen prijsen
Ende andere ghesellen hier daghelijcx bringhen;
Vrientschap sonder schade mach ick wel ghehinghen.203
Met vrientschap sonder schade ben ick wel gherieft,
205
Laet hooren, sey de Vrouwe, wat ghy begheert.
Seght my eerst (seyde Heyne) op dat u ghelieft,206
Hoe veel heb ick hier nu al verteert?
Ick hebt ghelach (seydese) mijn Heere vercleert,+
Tis elcken vier gulden, al luydet wat selden;209
210
Daermen vele verteert, moetmen oock veel ghelden.210
Vier guldens, seyde Heyne, way dats een cleyn sake,
Tis goeden Coope, mach ick daer mede volstaen;
Die sal ick wel crijghen tot mijnen ghemake,213
Wilde dese gheselle wat met my ghaen.
215
Ick weet eenen vriendt, doe icx hem eens vermaen,215
Hy leentse my wel deur een venster met liste;216
Goey vrienden zijn beter dan ghelt inde kiste.
Ten is dat niet, sey die vrouwe, soo wy meynen,
En ghinck op een nieu daer weder kijven.
220
Ick hoor wel, ghy ghinckt hier gheerne met Heynen.
[p. 11]
Dese ghesel, sey Heyne, sal by my blijven.
Siet hy my wat anders dan recht bedrijven,222
Latet my vry metter doot becoopen;
Diemen vast houdt en can niet wech gheloopen.
225
Al waer hy (sey die Vent) als de duyvel sterck,
Ick derf hem leyden by mijnder zijden.
Tjan dacht Heyne, dit is ommers goet werck,227
Waer ick daer buyten, ick soude my verblijden.
Vrou, sey Heyne, wilt u soo langhe doch lijden,229
230
Ick sal hem tghelt doen hebben eer hy van my scheyt;
Tis goet vrientschap doen daermen profijt af verbeyt.
De Vent dacht, die cousen waren ghoet ghewonnen;232
Laet my, seyde hy, met hem ghebeeren,233
Hy en sal my nu ontvlieghen connen
235
Al waer hy eenen voghel oock met veel veeren.
Hy bant zijn mes ane en beghonst te sweeren:
Ist dat ghy nu anders doet dan ghy my seght,
Denckt dat ghy eenen strick voor u selven leght.
Die deure ghinck open, sy quaemen bey buyten;
240
Den Vent greep Heynen metten arm wel vaste.
Och, dacht Heyne, cost ick alsoo nu stuyten,241
Dat ick my hulpe uut desen laste.
Hy sprack hem soo vriendelijck toe alst paste,
En heeft hem menighe cluchte vertelt.
245
Schoon worden, dacht dander, en ghelden geen ghelt.245
Dit compt, dacht Heyne, van dit schocken en brocken.
Waer sal ick nu henen, noorden oft suyen?
[p. 12]
Voor deerste reyse die mettenen luyen.
250
Tis best dacht Heyne, dat wy derwaerts ghaen cruyen;
Desen Vent die wil altijts met my ghaen;
Opt Kerckhof salmen van schult doch vry staen.252
Daer quam wat vremts doen in zijn sinnen;
Hier sal ick hem, dacht hy, wel mede bestoppen.254
255
Comt gaen wy, seyde hy, hier ter kercken binnen,
Ick sal de Costre eerst op ghaen cloppen.
Wy pleghen voormaels soo dickwils te soppen257
En heeft my veel diensten ghepresenteert,
Maer men kent geen vrientschap voor datmense useert.259
260
Wilt hijt u leenen, soo corten wy onsen ghanck,
Doet hijt niet soo moeten wy noch voorder trecken.
Ick sals u mijn leefdaghe oock weten danck
Dat ghy my dus helpt mijn eer decken.
Ick en weet niet, sey de Vent, oft ghy my meynt gecken;
265
Niet te min doet tghene dat ghy ontbint;265
Met proeven men altijt de waerheyt bevint.
Dus goet, dacht Heyne, crijghe ick aldus ghehoor,267
En ghinck zijn cluchte in hem selven voorts dichten.268
Sy quamen in die Kercke tot voor die Choor;
270
Daer stont die Costre, die zijn keerse ghinck lichten.270
Nu hoop ick, seyde Heyne, mijnen druck sal slichten;271
Blijft ghy hier, ick sal hem naer ghelt gaen vraghen;
Men sal den noot die vrienden secretelijck claghen.
[p. 13]
Ghy en cont my, dacht die Vent, daer niet ontcomen,
275
Want die plaetse en stont niet verre van daer.
Heyn heeft die Coster byder hant ghenomen,
En leyde hem properlijck voor den outaer.277
Wat isser, sey die Coster, Heyn, hebdy vaer,278
Oft schuylter wat quaets in u ghedachte?
280
Die wat op dlijf heeft, gaet gheerne bij nachte.
Och Coster, seyde hy, tis ons soo qualijck verghaen,
My mach half verdrieten dat ick leve.
Siedy ghinder, sey hy, die gheselle wel staen:
Die quam ghisteren in die Stadt, en tis mijn Neve.
285
Hy begheerde dat ick te nacht by hem bleve,
Hy wilde ghaen Ruyteren nae Jonghers maniere;286
Sulck meyne vreucht vinden, en coopse wel diere.287
Te nacht was een Meysken by ons gheseten+
Die wy nochtans noyt te voren en saghen;
290
Dit heeft heuren Pol terstont gheweten,290
En heeft ons uutermaten seer comen plaghen.
Hy heeft gheworpen, op die deure gheslagen,292
Ten lesten is hy in huys ghebroken;
Men meynt dicwils wreken, maer het wort hem gewroken.
295
Den Pol quam vloecken, bannen en sweeren:295
Waer zijn die verraders? wast dat hy daer riep.
Mijn Neve track zijn mes en wilde hem weeren,
En dander deur die hitte in zijn mes liep.298
Aldus, eylacen, dat Godt soo costelijck schiep299
300
Is door zijnen toedoen ghebleven doot.
[p. 14]
Die de saecke aenghaet voelt den meesten noot.
Nu weetty wel, die dienaers sullen hem soecken
En waer hy ghevanghen, ick bleef oock beschaemt,
Dus help ick hem gheeren in eenighe hoecken,304
305
Alsoo die vrientschap wel betaemt;
Noyt en was hy van misdaet befaemt,306
Dus gheeft my nu raet ghelijck mijn wijsere;
Tis beter in de Rijsers, dan in dijsere.308
Ick soude hem wel op onsen Toren brenghen,309
310
Maer mijn vader die soude soo kijven;
Daerom bid ick u, Costere, wilt toch ghehenghen
Dat hy desen dach hier mach by my blijven.312
Ick salt aen zijn vrienden terstont ghaen schrijven
Datse hem by avont comen vercleeden;
315
Die onbekent gaet canmen haest wech gheleeden.315
Sijt te vreden, sey die Coster, ick salt wel maken,
Ick soude voor u al meer doen dan datte.
Sy en sullen daer niet aen gheraken
Daer ick hem brenghen sal, alsoo ick schatte.
320
Laet my mijn dinghen beschicken watte,
Ick sal hem gaen leyden secreet op mijn camere;321
Tkerchof is vry, maer die kercke is bequamere.322
Segt dan, seyde Heyne, dat ghy my sult helpen,
Want zijn hert is heel door rou gheblust;324
325
Ghy sult hem zijnen commer daer mede stelpen
[p. 15]
En zijn conscientie wort dan te beter gherust.
Ghesel, riep de Coster, weest vry ghesust!
Ick sal u ghaen helpen, soo dese begheert;+
Deen vrientschap is altoos dander weert.
330
Tjan, dacht die Vent, dit ghaet wel te wercke;
Hy en heeft my ommers gheen beuselen verhaelt.331
Heyn quam gheras by hem inder kercke:332
Nu wordy van u ghelt, sey hy, terstont betaelt.
Ick heb hem van ses guldens ghetaelt,334
335
Ontfanghet altemael, hy salt u langhen,335
Daer en is geen verlies om tghelt tontfanghen.
Die vier guldens die zijn voor mijn ghelach
En den eenen schenck ick u om drincken,
Die rest sullen wy versmetsen vanden daghe,339
340
Oock sal ick dees vrientschap noch langhe ghedincken.
Hier deur beghonst den Vent zijnen moet te sincken;341
Ick weets u grooten danck, seyde den armen bloet.
Tis al bate, watmen den beleefden doet.343
Als de Coster zijn werck hadde voldaen,
345
Quam hy by Heynen ende vantse staen clappen.
Compt, ghesel, sey hy, wilt boven met my ghaen,
En die Vent volchde hem terstont na op die trappen.
Met dien ghinck Heyne ter deuren uut snappen;
Aen zijnen aers en was gheen kerre ghebonden,349
350
Hy liep soo den Hase doet voor die honden.
De Coster nam een keerse en maeckte wat viers.
[p. 16]
Hebdy gheen coude (sey hy) wildy u niet wermen?
Inder waerheyt, ghy compt hier in veel dangiers;353
Wat onnooselder saken, ay lacen, wachermen!354
355
Tsoude een steenen hert ontfermen,
Die Fortuyne die ghy nu moet becoopen;356
Maer niemant en can zijn ongheluck ontloopen.
Wat ongheluck, sey dander, ist dat ghy my vertelt?
Ick en heb niet ghedaen dat my mach berouwen,
360
Maer ick bids u vriendelijck gheeft my mijn ghelt
Op dat ick mach ghaen by mijnder Vrouwen.
Ke, ghy meucht, seyde de Coster, my wel betrouwen,362
En hout my doch in dese sake niet suspect;
Tverlichtet smenschen herte, alsmen den druck ontdect.364
365
Noch en weet ick niet, sey dandre, wat ghy meent,
Al seydy my van dit ongheluck tot morghen.
Certeyn, sey de Coster, ghy wort noch vercleent,367
Houdy u ongheluck voor die vrienden verborghen.+
Wat wildy voor my veel vreesen oft sorghen,
370
Ick weet wel wat man dat ghy hebt versleghen;
This beter ontdeckt dan meer schaden ghecreghen.
Eenen man doot (sey dander) nu hoor ick vry!372
Jae suldy my dan gheen ses guldens gheven?
Hoe, ses guldens (zey die Coster) hy seyde my
375
Datter eenen onnooselijck doot was bleven,
En op dat ghy mocht salveren u leven
Soudick u hier op mijn camer bewaren;
Inden noot en salmen gheen vrienden sparen.
[p. 17]
Ghans cracht, gans macht, wat voeren zijn ditte!379
380
Soude my den dief hals alsoo bedrieghen?
Hy spranck die trappen af door die hitte;381
Nu en sal hy die doot, dacht hy, niet ontvlieghen,
Ick sal den verrader wel leeren lieghen,
En ghinck die deur vander kercken sluyten.
385
Men soeckt dickwils binnen al ist daer buyten.
Hy vloeckte, God gheef hem den ramp de crampe,
En liep soo rasende voor Tsacrament.387
Daer ontstack hy een tortse aende Lampe;
Nu wort den Dief, dacht hy, van my gheschent.
390
Hy socht hem alle die Kercken ontrent,390
Maer en costen niet vinden, al hadde hi noch een tortse.391
Subtijlheyt is somtijts beter dan fortse.
In deen hant was een tortse, in dander een sweert,
Haddy ghesien hoe hy in die ghestoelten clam!394
395
Met dat hy dus bysterlijck heeft ghebeert,395
Eenen Priester inde Kercke naer die metten quam.
Hy hoorde wel den Vent was uuter maten gram;
Tis best dacht hy, hier weder uut ghespronghen // snel;
Dat die Zoch doet, becoopen die Jonghen wel.
400
De Vent wert die Priester terstont ghewaer;
Hy liep gheras en sloot daer die deure.401
Her, Her! ghy Dief (seyde hy) heb ik u noch daer?402
En meynden Heynen wel hebben ter keure.403
De Vent liep nae, en die Priester veure;
405
Sy en saghen door gramschappen aen wit noch blau,
By nachte zijn doch alle Catten grau.
[p. 18]
Moort, Moort, riep die Priester, och eenen last!
Desen Vent wil my inder Kercke vermoorden!+
Met dien quam tvolck na de mettene vast,
410
Die dit gherucht al tsamen aenhoorden.
Of my, dacht die Vent, dit volck verstoorden,411
Comense hem te bate ick, lijde hier noot,412
Veel honden is ghemenlijck der Hasen doot.
Midts dat hy wat stille was op tselve pas,
415
Hoorde hy hoe die Pape ghenade heeft ghesonghen;
Doen wert hy ghewaer dat een ander was
Ende sach wel, Heynen was hem ontspronghen.
Hy hadde gheeren uuter Kercken ghedronghen,418
Maer die lieden hem over den hals haest quamen;419
420
Als deen Schaep loopt, dan loopense al tsamen.
Den Vent bleef staende metten blooten messe,
En den Priester lach half in onmacht.
Nu comt die Kercke, seyt volck, in cesse,423
En hebdy ons niet wel in lijden bracht?
425
Maect u wech, sey een ander, maect dat ghy u wacht,
Oft wordy ghevanghen, ghy sulter om lijden;
Sy varen al hier qualijck, die de kercken ontvrijden.427
Den Vent is daer metter haesten ontvloden,
En dede zijn vrouwe dit ongheluck verstaen.429
430
Tsanderendaechs heeft hem die Lantdeken ontboden,430
Die heeft hem een swaer aensprake ghedaen;431
Hy en const soo ghoeden coop niet ontghaen,
Hy en moester die Stadt om ruymen eer yet lanck.433
[p. 19]
Sulck dient om loon, maer en crijcht gheenen danck.
435
Heynken en dorst in langhen oft breet niet comen,
Soo was hy voor den Vent altijts beducht.
Ten lesten heeft hy door den Pape vernomen
Dat hy by nacht was wech gevlucht.
Heyn ghinck inde ghebuerte, en heeft ghesucht,
440
Vraghende, oft sulck volck daer noch woonde ontrent;440
Men vraecht wel naer den wech al is hy bekent.
Dat volck, sy zijn al wech van achtere,442
Wildijse yet hebben, oft sonderlinghe spreken?
Neen, seyde Heyne, ick bender wat aen tachtere.444
445
Wy hooren wel, seyden sy, ghy claecht van ghebreken;445
Hier heefter al meer gheweest vander weken;
Ghy meucht die schult in u doot boeck wel schrijven.447
Die wech is, seyde Heyne, die moet wech blijven.+
Aldus was die vrouwe te recht bedroghen,
450
Want sy snutte den Paep aen zijn ghelach,450
En den knecht dat was een schalck doortoghen,451
Die menich mensche soo te bedrieghen plach.
Nu bedroochse Heyne beyde op eenen dach,453
Nochtans en was niemant int zijne gehoont,454
455
Maer elck naer zijn misdaet te recht gheloont.
Als Heynken voorden Vent aldus moeste vlieden,
Die hem volchde en socht in allen straten,
Soo dede hy dat hem zijn vrienden rieden
Ende nam de vluchte tot zijnder baten,459
[p. 20]
460
Maer Antwerpen cost hy soo qualijcken ghelaten;
Aldus en ghinck hy niet verder cruyen,461
Dan daer hy die clocken hoorde luyen.
Hy besocht zijn vrienden vast rontsomme die stede,
Alsse buyten op haer plaisantien quamen,464
465
Waer dat hy veel vreemde bootskens dede,465
Diese hem oock ten besten afnamen,
Al was hy willecom, hy ghinck hem schamen,
Dinckende datmen seyt vande stoute gasten;468
Men can die vrienden wel overlasten.
Finis.
2ghetracteert behandeld vileyn schurk
6doen verwecken aangespoord, opgewekt
+bl. 4
9int stadt in voorzetselverbindingen werd stad vrij vaak onzijdig gebruikt; vgl. II, 283
13een zijn nichte een zogezegde nicht, iemand die hij zijn nicht noemde
15op van
18witte doecken het vrouwvolk
23preste in het Antwerps voor een (weggeborgen) hoeveelheid (WNT), blijkbaar eert. ook voor geld.
26Ke wel
27soo wat al wat
28cost onkosten, loon
29Niet gheven niets voor niets
31eerst wijsselick doet pas na rijp beraad uitvoert
33by den gheslachte daar waar het schone geslacht te vinden is (vgl. Fr. le sexe in dezelfde pregnante bet.)
34buysen drinken
36accoordeerdeu werden het eens
38zij bezochten velerlei plaatsen; de uitdr. ‘een haven aen boort seylen’ klinkt nogal wonderlijk
40daer en volchden niet naere, het had geen resultaat
45dreelken vrijer, jonge kerel
48het komt dan op betalen aan
+bl. 5
51dloopen ontrent het rondlopen
56Non forcse het geeft niet steldy ... tachtere maak je een flink gat in je beurs
58nieuweerdinne (misschien ten onrechte aaneengedrukt?), een nieuwe, pas gevestigde waardin
59steene aarden, van aardewerk
60als hoender dieven stilletjes
62niet nieus geen ‘nieuw haar’, een nieuw meisje in muyten in de kooi, ‘op zolder’
63sluyten wegsluiten
64waren wel ghehouwen het was goed om ze te houden, te doen blijven
67wat propers wat aardigs, een aardig meisje
69gheringe vooruit
72ick brenge u dit drink dit glas op uw gezondheid
75gheyten meiden
76hem ververen er van schrikken
77als de markt slecht geweest is, moet men flinke vertering maken (om zijn verdriet te vergeten)
78gilden fuifnummers minoot (lees minioot of mingnoot), lieve
81schrijven de vertering, de ‘vaankens’ opschrijven
82sullen mogen
83bewees betoonde
84lijfkoop drank die bij een transactie door de koper of verpachter aangeboden wordt
86verhaert verdwenen, 'em gesmeerd
+bl. 6
91tghebrack aen het gebrek, de moeilijkheid kwam met
93ligghen ... en schuylen liggen wij gedoken
94ghemaeckt gesteld
95sorghe vrees schier witten vuylen spoedig hommeles zijn
96muylen een zuur gezicht zetten, met een boos gezicht manen om
98beschaemt te schande gemaakt
99gheras haastig
100verstercken vastmaken
101wat hoeveel
104cruycen en vanen kruisjes en vlaggetjes waarmee de vertering aangegeven werd (een vaan bestaat uit vier streepjes, al of niet met een dwarsstreepje er door)
105vermanen bezweren
106blancken zesduitsstukken; de waardin wil tonen dat ze nauwkeurig gerekend heeft door bij het ronde bedrag van acht gulden (zeker een hele som!) nog een paar centen te voegen
107van binnen wsch.: voor die van binnen, dat zijn de geriefelijke meisjes
108(dit zegt de pape) met de helft mocht je best tevreden zijn
109er gaat geen mijt (1/3 of 1/4 penning) af
110Tjan bij Sint Jan stae ick fijn sta ik er mooi voor (?)
112en de (dede), als er niet was; dus: het zou plezierig zijn in gezelschap te verkeren als men niet behoefde voor te schieten voor de anderen
113ghinck tastte
114al te vele ghebrack heel wat mankeerde
116haer men zou verwachten sijn; misschien is haer gebruikt doordat de gedachte overheerst aan wat zij, de waardin, te vorderen had als haar (van hem) toekomend
119ghaget gaat het (Brabantse vorm)
121voere behoorlijke wijze van doen
122ghinck strijcken ging er vandoor
123wert ... in roere kwam in beweging
124Thoot zijn hoofd swaere pijn deed
125properlijck zachtjes
126wat op dlijf iets op zijn maag, iets dat hem drukt
+bl. 7
129mij versie mijn voorzorgen neem
131vijghen er tussenuit gaan (zie Mnl. Wdb. op vigen; deze plaats is een welkome aanvulling op het schaarse materiaal)
132te pande als borg, om op te draaien voor
133Sulck menigeen
134properlijck zachtjes
135beclippen te pakken krijgen