[p. 21]
[Die tweede Cluchte van Heynken de Luyere]
Hier beghint die tweede Cluchte van Heynken de Luyere, hoe dat hy met zijn geselle te Satroysen was gegaen, om daer die mate te nemen van die gelasen, die welcke, soo hy seyde, aen zijnen Meester besteet waren te maken van eenen Coopman. Waerachtelijck gheschiet, ende seer ghenuechelijck om lesen.+
[houtsnede]+
HI hadde te Satroysen oock wat kennisse;
Die, dacht hy, wil ic den penninck voorts ionnen,2
Soo en doe ick niemanden anders schennisse,
Ten sal henlieden niet gheschaden connen,
5
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ende en gheven accyse van Bier noch Wijn;
Van heur goet en mach oock niemant erfgenaem zijn.
Hy quam int convent en hielt goey maniere,
En ghinck den Cock om den mont vast smouten,9
10
Maer twasser al van sueren biere,10
Niemant en wilde met hem wat couten.
Hy schoot daer al verloren zijn bouten,12
Nochtans mercte[n] sy wel wat sorghe hy droech:
Die eens schamelijck siet, ist al ghenoech.14
15
Tis nu, dacht hy, comen alsoo ick u sey,
Men mach vander Monnicken miltheyt wel swijgen,
[p. 22]
Sy en sullen niemanden gheven een Ey,
Dan om eenen Capoen wederom te ghecrijghen.
Al ist datse schoon spreken, stuypen en nijghen,19
20
Tis al nae hebbinghe dat sy lieden haken
En men can van nemers, gheen ghevers maecken.
Ick sal heur dees beleeftheyt, dacht hy, wel loonen,
Ende van daer sonder eten oft drincken.23
Hebbense my bedroghen, ick salse oock hoonen,
25
Als sijs vergheten hebben, sal icx ghedincken
..................
Mach die sake anders na mijnen wille zijn.
Sy laten hen wel hooren die eerstwerf stille zijn.28
Heynken toefde wel drie weken oft meer+
30
Eer hy die Satroysen eens quam besoecken;
Donbeleeftheyt dede zijn herte soo seer,
Hy hadse wel willen met heur spijse vervloecken.
Tis tijt, dacht hy, dat ick my nu ghae vercloecken,33
Die saecke en mach niet langhe gedraelt // zijn;
35
De gheborchde schult moet eens betaelt // zijn.
Hy ghinck tot eens ghelaesmakers binnen
Metten welcken hy dickwils vereende,37
Begheerende op hem uut goeder minnen,38
Dat hy hem wat van zijn ghereetschap leende.
40
Dander dacht wel dat hy daer wat mede meende,40
Dus ghaf hy hem al tghene dat hy daer socht;
Schoon voort ghedaen, dacht hy, is half vercocht.42
Hy nam daer schrabbers, crobbers en maten43
[p. 23]
Ende bant eenen ghelaesmakers voorschoot aen;
45
Hy cost hem selven alsoo ghelaten,45
Al hadde hy dambacht seven Jaer ghedaen.
Soo is hy terstont ten Satroysen gheghaen
Met eenen zijn gheselle, rechts op die Noene;48
In allen saken heeft men hulpe van doene.
50
Sy quamen tsamen ghegaen tot inden pant,50
Waer dat uutermaten schoon ghelasen stonden.
Heynken nam zijn mate terstont inde hant,
Ende heeft zijn ghereetschap daer voorts ontbonden.53
Daer stont eenen Moninck die sy daer vonden;
55
Dacht hy: wat comen dese twee hier schuymen?55
Ten zijn gheen Voghels van onser pluymen.
Heynken beghonst seer neerstich te werckene
En heeft die lenghde en breede gheschreven.58
Als dit den Moninck beghonst te merckene,
60
Dits goet dacht hy, worden ons ghelasen ghegheven;
Tjan, twaer my leet had icxse verdreven,
Naer dit volck en sie ick niet langher omme,62
Die hier wat brenght is altijts hier willecomme.
Hy liep totten Pater, en droech die tijdinghe,
65
Hoe datse om die maten van ghelasen quamen.
Die Pater, dit hoorende, creech een verblijdinghe
En quamen inden pant doen beyde te samen;
Als hijse aensach en kende die namen:68
Hoe, ghesellen, seyde hy, wat meyndy by desen?+
70
Sullen constenaers nu moeten wercklieden wesen?
[p. 24]
Heynken wrochte soo neerstich encle vaste,71
Hy en dorste hem naulijck totten Pater keeren.
Mijn Vader, seyde hy, brenght my in desen laste,
Dat ick gheen vreucht meer en can vermeeren;74
75
Die heeft my dit ghelaesmakers Ambacht doen leeren
Ende ick en verstaets my noch seer weynich,
Maer al doende moetmen leeren, seetmen gemeynich.
Certeyn, seyde die Pater, dats my lief om hooren,
U Vader die doet seer eerlijcken en wel;
80
Ghy en meucht u daeromme nie verstooren,
Maer doet altijts nae ws vaders bevel;
Een Ambacht is te prijsene boven sanck oft spel,
En acht niet, al mach u die sulcke verwijten,83
Broodeloose consten brenghen selden profijten.
85
Ick gheloofs wel, seyde Heyne, ghy seght al waer,85
Twaer al goet, waer ick dees Leerjaren deure,
Maer die vallen my nu int eerste soo swaer,
Want ick qualijck ghewent ben tot sulcken labeure.
Ke, ghy sullet leeren, seyde hy, wel te keure;89
90
Al salt u eerstwerf wat varen moeten,90
Die niet en besuert en sal niet besoeten.
Maer, sey Heyne, nu ickt ane heb ghenomen,92
Ick salt voorts leeren, latet costen wat mach.
Die wijle waren daer ander ghasten comen,
95
Die den Pater ghenoot hadde den selven dach.
Neempt van dit wercken, sey hy, nu verdrach,96
En laet ons ghaen eten tot onsen ghewinne;
Elcken dach heeft wel een maeltijt inne.98
[p. 25]
Ist soo laet (seyde Heyne) dat soude ick becoopen;99
100
Hoe is ons den tijt soo over ghestreken!100
Blijft hier, sey die Pater, waer wildy loopen?
Wy moeten te noenen noch breeder spreken.
Heyn heeft zijn ghereetschap weder op ghesteken103
En dede soo hem die Pater beval.
105
Tis goet, dacht hy, alst comt soomen wenschen sal.
Die Pater sette Heyne bij zijnder zijden,
En zijn gheselle creech oock een goey stede.
Sijt willecom, sey die Pater, maer ghy moet u lijden.108
110
De ghasten merckten, datmen hem eere aen dede.
Aldus brocht hem deen en dander een bacxken.111
Cleyn maten, dacht Heyne, vullen wel een sacxken.
Heyn adt, al hadde hy yewers staen dijcken,113
Men dorstet hem vrylijck maer eenmael heeten;114
115
Hy ghinck die Cloosters knapen ghelijcken115
Die dickwils eten datsy sweeten.
Wie soude dees Cloosters spijse weten,117
Dacht Heyne, ick en vinde gheen sake hoe;
Tis hier al boter totten bodem toe.
120
De Pater vraechde hem daer voor die lieden,120
Wie hem die ghelasen gheven wilde?
Heynken zeyde: diet tonsent quam ghebieden,122
[p. 26]
Is een vreemt Coopman, seer rijck ende milde,
Die heel liberael is voor de arm ghilde,124
125
Want hy ons drinckghelt gheeft menich werven;
Hy en sal gheen Tasey om een Ey bederven.126
Hy heeft hier Thantwerpen in stadt ghewoont,
Nae dat hy seght, meer dan veerthien Jaren;
Nu heeft hem Godt met alsulcken rijckheyt gheloont,
130
Dat hy weder nae zijn landt wil varen,
Maer eerst wil hy zijn Jonste openbaren.131
En stellen ghelasen tot zijnder memorien;
Men ghedenckt die menschen best bijde Historien.
Hier sullender drie staen, en te Prekeren twee,134
135
Ten Minrebroeders eene ist, soo ict onthiele,
Opdat hem Godt bevrije van alle wee,
En dat ghy naemaels bidt voor zijn siele.
Twaer my leet, sey de Pater, dat hem yet misviele;138
Ick bidts u dat ghy hem van onsen tweghen danckt,
140
Want met Voghelen, men altijts voghelen vanckt.140
Jae sekere, drie ghelasen, dat sal wat vullen,
Onsen Pant mocht soo wel vol gheraken;
Als ander goey herten dit hooren sullen,
Moghen si daer oock twee oft drie doen maecken.
145
Tis goet, dacht Heyne, ick verstae wel die saecken,
Ghy clopt op die haghe, wilter yemant nae hooren,146
Maer men moet somtijts doof zijn al heeftmen goey ooren.
[p. 27]
Die Materie bleef daer, sy dronckent uute,148
En de Pater wilde rechts vrolijck wesen.+
150
Heynken quam gheheel in zijn cluyte,150
En heeft daer menich Refereynken ghelesen.151
Den tijt ghinck wech, twert spade midts desen,
En niemant en sprack een woort van scheyden;
Met vreuchden canmen wel den tijt verbeyden.154
155
Heynkens gheselle speelde daer een duentken
Op die clavecordie, daer hy Meester op was.156
Dats wel ghespeelt, seyde Heyne, mijn suenken,
En bracht hem eenen vollen uut, op dat selve pas.158
Dit is dat oyt den bedroefden ghenas,159
160
Riepen de ghasten, en waren al blijde;
Daermen vreucht hanteert, staet den druck op de zijde.
Twert meer dan tijt, si moesten van daer;
Sy dancten den Pater van drincken van eten.
En laet niet, sey die Pater, ghy en comt morghen naer,164
165
Als ghy die ghelasen voorts sult meten.
Dat en sal ick, sprack Heyne, niet vergheten,
En soo oorlof nemende ghinck hy vertrecken.
Tis somtijts conste die wel can gecken.168
Heynken quam sanderdaechs wel vroech wedere
170
Ende sijn gheselle en bleef oock niet achtere;
De Pater ghinck wandelen vast op en nedere,
En was henlieden daer een verwachtere.
Nu slachty (sey de Pater) den goeden pachtere,173
[p. 28]
Dat ghy u woort soo wel compt houwen;
175
Die altoos waer seyt, machmen betrouwen.175
Dat soude my (sprac Heynken) seer qualijc betamen,
Leughenen te lieghenen voor alsulcken Man,
Ick mochts mijn leefdaghe lanck wel schamen,
Want ick die vrientschap niet verdienen en can.
180
Tis ghoet, sey die Pater, weest willecome dan,
En ick sorghe dat u Meester mocht kijven;181
Die dient moet in subiectie blijven.
Mijn Meester, seyde Heyne, is soo beleeft,
Eenen dach werckens oft twee en mach niet schayen.
185
Wie ist, seyde Pater, die ons dit al gheeft?
En sou ick den Coopman niet connen gherayen?
De questie, seyde Heyne, is quaet om payen,187
Wy heeten hem al Monsieur, hy draecht schoon cleeren,
En daermen profijt af heeft, moet men altijts eeren.+
190
Ick gheloof wel, seyde Pater, dat also ghebeurt,
Tis nu al Monsieur datmen hoort vermonden.
Daer ben ick (dacht Heyne) meest ghecontroleurt,
En hadde ick die leughenen daer niet ghevonden.192-193
Hy heeft hem voorts menighe cluchte ontbonden,194
195
Wat Historie dat zijn soude, ende wat werck,195
Met beuselen verdooftmen menighen clerck.
Die Pater gheloofde al wat hy seyde,
En Heynken ghaf hem dlafhuyt ghenoech.198
Tis tijt, sey de Pater, dat ick nu scheyde,
[p. 29]
200
Maer blijft te Noenen by ons, en neempt u ghevoech.200
Ick salt gheerne doen, seyde Heyne, en hy loech,
Mijn gheselle sal oock by ons blijven;
Tzijn vrienden die de Heeren den tijt verdrijven.
Sy schepten vry oppe, soo sy voormaels plaghen.204
205
Wanneer, seyde die Pater, sal dit werck zijn voldaen?205
Ick dinck, sey Heyn, in die Sincxse daghen,
Oft ten lancxsten als den ommeghanck sal ghaen.207
De Pater dede den Gastmeester een vermaen,
Segghende: als dese hier comen, maecktse goede chiere;209
210
Men gheeft doch die vrienden vanden besten biere.
Swerckendaechs, seyde Heyne, en mach ick niet uute,
Maer Sheylichdaechs comes ick u altemet by.
Hy nam soo oorloof met dien besluyte.
Nu ben ick, dacht hy, van mijn gheloofte vry,214
215
Sy meynen profijt te hebben van my,
Maer tsal hun faelgeren hoe dat zijt maken;216
Die sulcke mist, die nochtans wel meynt raken.
Heynken quam elcken heylighen dach int convent
Ende altijt bracht hy yemanden mede,
220
Soo langhe dat den Sincxsen quam ontrent;220
Liet doen die Satroysen in heuren vrede.
Hy wandelde over al wel buyten die stede,
Nu hy hem soo vrolijck hadde ghewroken;
Tis een man dacht hy, die doet dat hy heeft gesproken.
225
Den Sincxsen ghinck voorby, Heyn en quam vast niet.225
[p. 30]
Wat mach, dacht die Pater, dit bedieden?
Is hem hier eenich onghelijck geschiet?227
En ickt wiste, dat soudick wel verbieden.228
Hy vraechde nae Heynken diversche lieden,
230
Maer en creech gheen tijdinghe achter noch voren.
Die eenen contrarien wech soect, doet aerbeyt verloren.
Ick wil, dacht die Pater, hem selven ghaen soecken,
Want dit vertrecken maeckt my gheheel confuys.233
Hy ghinck tot ghelaesmakers in diversche hoecken,
235
Maer wat hy veel sochte, daer en was niemant thuys.
Benedictie! sey hy, ende maeckte een cruys,
Soude my desen Vent oock lieghen moghen,237
Soo waer den Vos vanden Craen bedroghen.238
Hy ghinck tot zijns Vaders, ende groette hem seere:239
240
Waer is, sey hy, u sone diet ghelaesmaken can?
Ghelaesmaken? (sey de vader) certeyn, mijn heere,
Ghy en soeckt my niet, maar meynt een ander man?
Want ick noyt eenighen soon en ghewan
Die ghelaesmaken leert, dwelck my mach rouwen;
245
Die een Ambacht can, is voor den cost behouwen.245
Ke, Heynken, die de Refereynkens can stellen,
Die verstae ick (sey hy) dat een Ambacht doet.247
Dits deerste, sey de Vader, dat ickt hoor vertellen,
Maer ick dincke die saecke en is niet soo ghoet.
250
Wat soude hy wercken, hy en gaet niet eenen voet
Dan daer hy vreucht en solaes mach mercken,
En die gheen ghebreck en heeft, en wil niet wercken.
[p. 31]
Gans doot, dacht die Pater, ick mocht wel peysen;253
Hy heeft my een beusele inde handt ghesteken.254
255
Hy ghinck hem voor den Vader doen veysen:255
Dat ick segghe sey hy, is van hooren spreken.
Soo oorlof nemende is hy thuys ghestreken,
Wesende tot gramschap ter deghe verweckt;
Gheestelijcke lieden worden noode begheckt.
260
Heynken en vertelde dit voor gheen beesten,
Maers seydet die menschen diet best verstonden,
Hoe dat hem die Satroysen deden veel Feesten,
Om die ghelasen diese nu niet en vonden.
Deen hevet den anderen vast voorts ontbonden,264
265
Soo dat die tijdinghe quam int openbare.
Dat int heymelijck ghebeurt, compt wel int clare.
Een vanden Heeren quam daer nae te gaste
Te Satroysen, daer hy die tijt was ghebeden.
Hy maeckte dat hijt alsoo doen paste,+
270
Dat hy metten Pater inden Pant ghinck treden.270
Pater, seyde hy, hoe langhe ist gheleden
Dat Heynken zijn proeve hier eerst quam stellen?272
Men seyt gheeren daermen af heeft hooren vertellen.
Na dat ick verstae ist seer constich ghevrocht
275
En ghy gaefter niet voor dan spijse en dranck;
Ick wou dat ick die ghelasen aenmercken mocht,276
Ick hebbe daer naer soo grooten verlanck.
Tis goet (sey de Pater) ick weets u danck,
Ick hoor wel, ghy gaet oock in ons schade verblijden,
280
En Ridders moeten voor ons vechten en strijden!280
[p. 32]
Niet te min, Heynken doet soo zijns ghelijcke,281
Maer wat cant ons schaden, dat hy heeft gheten?
Nochtans waer ick nu yewers int stadt kijcke,283
Daer wort my dese saecke terstont verweten.
285
Theeft my wel soo seer ghespeten
Dat hy zijn eygen schande niet en can gheswijghen;286
Sulck doet quaet en wilter noch eer af crijghen.
Daerom bids ick u, Heere, wilt hem bevelen
Dat hy van dit gecken neme verdrach,289
290
Oft hy salder noch een waghenspel af spelen,
Soo hy van Gheestelijcke persoonen plach.
Ick weet raet, sey daer de Heer, stelt eenen dach,292
En laet u tsamen veraccorderen;293
Die vrienden doen menighen twist cesseren.
295
Die Pater was te vreden, tdocht hem profijt
En duutsprake die wert aldus gheschoren:296
Sy en souden malcanderen doen gheen verwijt
En Heynken soude willecom zijn ghelijck te voren.
Dies heeft hy den Pater met eeden ghesworen
300
Dat hy die saecken voorts soude houden secreet.
Twort haeste vergheten daermen niet meer af en seet.301
Dit is nu die saecke dat ick u dit schrijve,
Dat ghijt int secreet wilt segghen voort,
Op dat Heynkens beloefte warachtich blijve,
305
Ghelijck ghy oock wel weet dat soo behoort.
Al wort dan hieromme yemant ghestoort,
Seght tis u int secreete ghesonden,
Op dat ghijt secretelijck voorts sout vermonden!308
+Opschrift: te Satroysen naar (het klooster van) de Kartuizers (fr. Chartreux) besteet besteld
+bl. 16
2den penninck jonnen eig. de klandizie geven, hier scherts voor: gelegenheid geven mij eens te onthalen
9om den mont smouten vleien, strooplikken
10de reactie was als zuur bier
12bouten pijlen
14Men behoeft maar eens een armzalig gezicht te zetten om te laten blijken hoe het gesteld is
19stuypen en nijghen tautologische vaste verbinding
23Wsch. is ginc uitgevallen
28erstwerf in het begin
+bl. 17
33my ghae vercloecken de zaak aanpak
37Met ... vereende bij wie hij kwam
38op van
40wat mede meende iets bijzonders mee voorhad
42voort ghedaen getoond
43crobbers l. crabbers?
45hem ... ghelaten zich voordoen
48eenen zijn een zekere van zijn; vgl. I, 13
50pant kruisgang, kloostergalerij
53ontbonden te voorschijn gehaald
55schuymen als zwervers rondtrekken (om wat te kapen)
58gheschreven opgetekend
62sie ick ... omme kijk ik op de vingers
68kende vernam
+bl. 18
71vaste onafgebroken
74vreucht ... vermeeren voor mijn pleizier leven
83die sulcke sommigen
85al waer volkomen de waarheid
89te keure ter dege, juist
90varen onaangenaam zijn
92ane ... ghenomen ter hand genomen
96neempt ... verdrach laat varen, pauseer wat
98op elke dag is er een tijd die bestemd is om te eten
99dat soude ick becoopen dat komt slecht voor mij uit
100soo over ghestreken zo snel voorbijgegaan
103op ghesteken bij zich gestoken
108u lijden genoegen nemen (met wat de pot schaft)
+bl. 19
109waer mede wat men nodig heeft, il y a de quoi
111brocht hem ... een bacxken dronk hem eens toe
113al hadde hy staen dijcken als een dijkwerker
114dorstet hoefde het
115cloosters knapen arbeidende kloosterlingen, lekebroeders (niet monnik zoals WNT zegt)
117wie soude ... weten wie zou gedacht hebben dat zij zo goed zijn
120voor in tegenwoordigheid van
122tonsent bij ons, in de winkel (de tekst heeft consent)
124de arm ghilde een pleiziermaker die platzak is
126tasey struif (vgl. voor het sprw. WNT XVI, 213); hij is niet karig
131zijn jonste openbaren blijk geven van zijn gunstige gezindheid
134te Prekeren in het klooster der Predikheren
138misviele overkwam
140een goed woord vindt een goede plaats
146ghy clapt op die haghe gij geeft de mensen het woord in de mond, lokt ze uit hun tent
148Die materie bleef daer men sprak er niet verder over
+bl. 20
150in zijn cluyte in zijn rol als grappenmaker
151ghelesen voorgedragen
154verbeyden uithouden; door komen
156clavecordie clavichord, een klein, draagbaar toetseninstrument
158bracht ... uut dronk hem toe ad fundum
159als er ooit iets was om bedroefden te genezen, dan zo iets
164En laet niet... ghy en comt laat niet na te komen
168't is soms een ware kunst zoals men de lieden beetneemt
173den goeden pachtere die nl. op tijd de pacht komt betalen
175waer de waarheid
181En ick sorghe hoewel ik bang ben
187payen bevredigend te beantwoorden
+bl. 21
192-193op dat punt zou ik het eerst betrapt zijn, als ik dat leugentje niet had verzonnen
194ontbonden verteld
195Wat Historie wat er (op het venster) voorgesteld zou worden
198ghaf hem dlafhuyt (lavuit), nam hem flink te grazen, hield hem voor 't lapje
200ghevoech gerief, gemak
204schepten disten voormaels de vorige keer
205voldaen gereed
207den ommeganck de sacramentsprocessie, op de tweede Donderdag na Pinksteren
209maecktse goede chiere onthaal hen goed
214van mijn gheloofte vgl. vs. 24-25
216tsal hun faelgeren het zal een misrekening zijn
220quam ontrent nabij was
225vast steeds
227heeft hem iemand hier verongelijkt
228En als
233vertrecken uitstellen, talmen gheheel de tekst heeft ghegheel
237zou het kunnen zijn dat hij mij wat wijsgemaakt heeft
238toespeling op de bekende fabel
239tot zijns Vaders naar het huis van Heynkens vader
245is ... behouwen kan in zijn onderhoud voorzien
247Die verstae ick ... dat ... doet die doet toch, meen ik
253ick mocht wel peysen ik had het wel kunnen denken
254heeft mij beetgehad
255veysen veinzen
264vast voorts ontbonden steeds verder verteld
+bl. 23
270pant kruisgang
272zijn proeve ... stellen zijn gezellenproef doen
276aenmercken bekijken
280En ... moeten moeten nogal
281soo zijns ghelijcke wat men van dat slag verwachten mag
283int stadt vgl. I, 9
286zijn eygen schande het is kostelijk zoals de pater de rollen weet om te draaien!
289neme verdrach afstand doe, ophoude
292stelt eenen dach maak een afspraak
293veraccorderen tot een overeenkomst brengen
296gheschoren geveld, bepaald
301seet zeit, spreekt
308voorts vermonden verder vertellen.
