[p. 55]
Cluchte van eenen Dronckaert
Een dronckaert by hemzelven meynt dat hy wonder siet.
Hou, zal ic vallen, aenmerct my doch ditte!
Ic en zie nau waer ic gae oft zitte,
Ic starre al keec ic door den nevele!3
God gheve de straten t'vallend' evele,
5
Sy zijn zoo vol putten ende kuylen,
Twaer om te vallen twee oft dry buylen;
Die droncken ware, ic meyne ter meer bekoopt.7
Ou, ziedy niet waer ghy henen loopt?8
Ic steec u op u pensen, ghy zulter af hijghen.9
10
Aymy, dit gaen zou my dorst doen kryghen,
Mijn biersnare is my van dorst ontsoncken.11
Ziet dit volc staen tapperen al waert droncken,12
Snaerman isser in, wat meughense kallen?13
Wacht, wacht, dien muer zal op my vallen
15
En dien boom, onbeyt, waer reys ick!15
Zou ic ooc verdoolt zijn peys ick?
Dat moest ic weten by gans paert!
Ou, dats waer, twas naer Hemelrijc waert,
Ons Heere heeft my ter kermisse ontboyen,
20
Hy heeft zoo goeden bier ghezoyen20
Dat hair zal hebben op synen muyle.21
[p. 56]
Aymy, daer terde ic weder in een kuyle,22
Desen wech zou een mensch ter neder legghen;
Maer hoe 't is, ic heb wel hooren zegghen
25
Den wech van Hemelrijc en mach niemant verswaren.25
Ou, dats waer, ic moeste eens snaren,26
T'is best dat ic eens drincke eer ict vergate.
Lijfgaten! of ic nu voor de poort zate,28
Zoo zoude ic weten alle de practijcken,29
30
Ic zoude door tsleutelgat ligghen kijcken:
Zach icker niet drincken, wat myns gheschiet,
Ons Heere en kreech my in Hemelrijc niet.
Maer twaer tijt dat ic te gaen begonste.33
Helpe, oft ic nu wijdt terden konste,34
35
Ic zouder zijn eer langhe wijle.
My dunct ic ben wel ter halver mijle,
Ic meyne ic Hemelrijc schier zal zien.
Ou, ghy vrienden, wilter yemant iet ontbien38
Aen syne Huysvrouwe oft aen syne maghen,
40
Ic zal de bootschap gheren draghen
Aen Sinte Peeter oft aen Sinte Michiel.
Byder doot, had ic nu de ziel
Van mynen wijve, hoe blijde ic ware,
Ic droechse in Hemelrijc met huye met hare!44
45
Ic wouse Sinte Peeter hadde ghegrabbelt,45
Want sy en doet niet danse kijft en knabbelt.46
En kruyst, en vaent, vloect en notelt,47
Ic wouse te nobis waer gheschotelt,48
[p. 57]
Nochtans en drinc ic maer eens ter weke.
50
Nu, wilter yemant me, die spreke.
Ic zal hem ghezelschap houden gherne,
Ic zal hem vertoeven aen ghene taverne,52
Daer zal ic doen een pintken meten.53
Ou, dats waer, ic zoude drinckens vergheten!
55
Helpe, darmen, dats edelen traen!55
Nu wil ic voorts naer Hemelrijc gaen,
Ic komer wel ter schoteltijt ic meyne.57
Wat dou! desen wech valt my herde kleyne,58
Ic moeter nochtans, al waer hy noch zoo hooghe.
60
Och longheren, had ic nu noch een ooghe
Achter myn voorhooft, mocht dat gheschien,
Want ic en zals niet half konnen ghezien
Met twee ooghen, tisser zoo frisch.63
Wadou, ic en zie nieuwers gheenen wisch!64
65
Ben ic noch vande taverne verre?
Hola, daer valt byna een perre66
Van boven neder, is dat goet spel?
Ha, ic zalder volcken wesen, dat zie ic wel,68
Ic zach daer een keersse zoo my dochte.
70
Tjan, ic de wel dat ic dit drincken brochte,70
Ic en zie noch gheen taverne wijt noch breet.
Ic meyne tot deser Kermisse luttel volcx geet,
Nochtans ic dencke daer is veel wijns,
Maer niet voor t' Aken oft Sinte Caryns:74
[p. 58]
75
Daer maectmen eerst de beste ciere,
Daer taptmen daechs wel hondert vaten met biere.
Hy, desen wech maect my erre // saen.77
Zoude ic al klappende niet te verre // gaen?
Dat mocht ghebeuren wel gheringhe.79
80
En oft ic ooc iewers ter zijden ghinghe?
Tis best ic hier toeve en gaen wat rusten.
Dats waer, ic moest eens drincken oft ic zou verdursten.
Aymy, zielgaten! dat is een edel nat!83
Wil ic ooc noch opwaerts treden wat?84
85
Ja ic in trouwen, ic en ben nu niet verre.
Aymy, ic stiet my daer aen een sterre!86
Daer moet ic by gans bloet af hijghen,
Zoudic veel zulcke stooten krijghen,
Ic en quamer niet naerder een stroo.
90
Vyanen! daer viel ic byna, hola hoo!90
Goey, ic wil my gaen te ruste stellen,
Hier op dees wolcke daer wil ic my vellen92
En netten myn kele, sy is zoo drooghe.
Helpe, zoo en zat ic noyt zoo hooghe!
95
Wat zie ic al wonders, my dunct ic droome!
Ou, ziet waer ghinder Aken staet en Roome,
Keulen, Tricht, Ghent en Dermonde,97
Parijs, Orliens, heel de werelt int ronde,
Ic zie my zelven scheel en losch!99
100
Hou, ziet ghinder achter ghenen bosch
Daer komt volc met wapenen, wien willen sy erch?101
En ziet doch ghinder achter ghenen berch
Daer komter noch op ten ander sije.103
[p. 59]
Byder doot, dat is haer wederpartije,
105
Helpen darmen, hoe zalmen nu schermutsen,
Ic wedde sy en zullen my hier niet blutsen,106
Want ic ben wter peerden voeten ghezeten.107
Wie zal desen strijt winnen, ic wouds wel weten,
Daer moeter doot blijven van beyden zijden.
110
Byder doot, sy laten malkander lijden,110
Zalmen hier niet vechten? dat doet my failgeren.111
Gans lijf, sy gaen de dorpen pilleren
En forceren de vrouwen, ist quaet behoet,113
En d'ander hebben daer eenen armen bloet,
115
Eenen arbeyder vanden dorpe ghevanghen,
Die zullen sy inde palen gaen hanghen116
Ende breken hem armen ende beenen;
Aylacen, de onnoosele ontgheldent alleenen,
Sy verrayen die sy schuldich waren by te staen.119
120
Ou, ziet ghinder loopt eenen Vos met een haen
En de vrouwe komt hem naer gheloopen.
Loopt, necker, loopt! goy, hy ist ontloopen,122
Hy zalder gaen mee verheughen syn kinderen.
Onbeyt, wat konnen gene twee klercken verminderen?124
125
Sy zijn zeer beswaert met haer condicien;125
Gans doot, sy verkoopen malkanderen haer beneficien!
Daer Simon, daer, helpt sacrelegie den stier af bijten.127
Ou ziet ghene vrou haren man staen smijten!128
Ic wou ghyer by waert dat ghyt saecht,
130
Hy staet en ziet al waer hy ghekraecht.130
[p. 60]
Ke, weert u! God gheve u blame en lastere!
Ay goey, hy en derf, goey Jan hinnen tastere!132
Ghy zout u tot haren tuyten rassen.133
Wacharmen, sy doet hem de schotelen wassen,
135
Oft anders saechdy noch vremde kluyten.135
Hou, ziet my ghenen kasse boeve staen stuyten,136
God gheve hem ramp in synen quinckele!137
Hy heeft daer twee tanden van een schimminckele
En beenen van peerden met grooter sommen,139
140
Hy zeydt tzijn al goede Heylichdommen,
Want sy en kennent daer niet, hy spreect al Wals.
Siet dien hondt loopen met den pot aenden hals!
Die heeft in Vrou vuylens keucken ghekeken143
En daer heeft hy syn hooft inden pot ghesteken,
145
Zeker dats een zeer vremde kluyte,
En syn hooft en kander niet weder uyte;
Dits een colacie aerdich en puer,147
En daer loopt hy met den hoofde teghen den muur
En hy gaet loopen al waer hy sot.
150
Daer leghet smout met den hutspot,150
Hem dunct hem is dlijf nu verschenen.151
Onbeyt, waer loopt gheen volc al henen?
Dat moet ic weten, by gans paert!
Ou, men leydter twee ter ghalghenwaert.
[p. 61]
155
Den eenen ken ic, t'is een ransoeneerder,155
Een boeve, een straet-roover, de meeste pilleerder156
Die hier int lant mach wesen onverholen,157
En den anderen en heeft maer een kese ghestolen,
Dats een arme diefte voor allen lien.159
160
Onbeyt, wat zal ghinder gheschien?
Daer komter twee harde zeer ghereden.
By der doot, sy hebben den boeve verbeden,162
Dats groote schaye, by gans rooc!163
Ke, Heere, bidt voor den anderen ooc,
165
Dat dien armen bloet mach wt verstranghen // zijn.165
Neen, neen, hy moet ghehanghen // zijn
Om eenen salighen kese die hy heeft ghestolen.167
Ke, loopt alle den necker bevolen!168
Ghy sterct den boeve in sijn malicie,
170
T'was eens Heeren knecht - daer bleec justicie! -170
Dus gaet hy quijte zonder hindere.
Hou, ziet my ghenen molder ghindere172
Inden sac staen scheppen al waer hy zot!173
Dats een, dats twee, dats dry, hout hoersesone hot!174
175
Daer zal uwen coniam int pec om blaken.175
Ontbeyt, wat mach ghenen man daer maken?
Tis een Testamenteur van kleynen bederve,177
Hy verkoopt der weesen goet en erve
[p. 62]
En Testament sleypt hy onder syn loeye179
180
En de kinderen gaen achter strate om goeye,
Sy en hebben niemandt diese bevrijen.181
Ou, ziet my ghinder Huyben staen vrijen182
Voor Labsoetens venster met synder quenen.183
Goy, sy hevet ghehoort, daer gaet sy henen
185
En komt ter venster en gheeft hem de hant
En hy staet daer buyten en klippertant,
Van kouwen meynt hem den sin beswijcken.
Ou, ziet my ghenen Munnic gaen strijcken
Met dier Vrouwen by avont spaeye!
190
Goy, hy gaetse daer achter bichten, waeye,
Hy zalse gaen klopsolveren schier.191
Ziet ghenen hoersoen tapper met gheen bier,
Godt gheve datmen op syn beenen moet fluyten!193
Hy ghiet twee ghelten waters in een vat kuyten,194
195
Godt gheve hem schande en onghevoech!
Hout necker, hout, ist noch niet ghenoech?196
Waer ic ons Heere, ic en liets niet gheschien.
Help, wat moet ic al wonders zien,
Tis wonder hoe ic my kan ghepaeyen.199
200
Ou, ziet eenen man met eenen kalve ghelaeyen.
Waer gaet hy henen? zoo ic versinne201
Zoo gaet hy tot eens Wethouwers inne:
Nu zal hem wel goet recht aenkleven,203
Maer d'ander die niet en hebben te gheven,
[p. 63]
205
Al hebben sy goet recht, ten baet gheen treuren,
Zeer qualijc zal hem syn recht ghebeuren;
Christoffel houden sy in grooter weerde.207
Ou ziet, daer valt eenen Munnic vanden peerde
En synen pels slaet hem over syn hoot,
210
Nu leyt hy achter metter keuckenen bloot,210
De kinderen staen met hem en ghecken.
Ja, hy staet oppe en gaet hem decken,
Hy en weet nau waer hy zal onder duycken.
Ou beyt, waer gaet gheen vrouwe metter huycken?
215
Goy, tot des rijcmans neffens de tralie!215
Ziet hy leent haer ghelt op een falie216
Zonder woecker te gheven na noch voren,217
Maer brenght sy tghelt niet, de falye blijft verloren.218
Dats groote vrientschap wiet hoort oft ziet,219
220
Dat en is gheen woecker, ke neent toch niet,
Maer thien werf anders zonder gabben.221
Ou, ziet ghene twee verckens staen slabben,
Sy worden op malkanderen erre.223
Gans doot, daer stooten syt al om verre,
225
Waer zullen sy nu haer stur[t]gat me laven?225
Ou, ziet my ghehen Monic draven
Met syn panfier onder syn kappe!227
Ic vergete te drincken met mijnen klappe.228
Hout oppe, ghy en doet niet dan ghy stout.229
230
Y daer is een ghehout man die een meysken hout.
Wist dat u wijf, dat zoudy bekoopen.
[p. 64]
Ou, ziet my ghenen Meyer om syn zettinghen loopen232
Daer hy verkoopt der lieden koeyen en bedden.233
Tis voor den Heere, maer ic zou wel wedden
235
Het blyfter half eert wt syn handen sprinct.
Ou, ziet ghinder zit eenen Advocaat en drinct
En raet synder wederpartijen.
Zoo manneken, zoo, nemet ghelt van beyde zijen,
Daer zal uwen coniam noch om versinghelen.239
240
Ou ziet ghenen dorpman sijn koren staen minghelen
Vol dravicx, vol saets, by gans vacht,241
Daer mede zal hy betalen syn pacht;
Ten waer geen wonder dat hem syn meester stoorde.243
Ou ziet myn Joncvrouwe metten breen boorde,244
245
Sy gaet al pronckende al waert eenen priem,245
Wat langher sleyp, wat frisscher riem,246
En haer moeder gaet nalicx om broodt.247
Ou ziet my ghene twee wijven, byder doot,
Die vechten om eenen lollepot.249
250
Zoo toe malkanderen, och Heere God,250
Ghy meuchter om lachen dat ghy zout hucken.251
Byder doot, daer gaet den lollepot onstucken
Op malkanderens herssebecken, goy, goy,
En daer vlieghen de doecken bey vanden hoy!254
255
Zoo en sach ic myn daghen noyt vremder schollen,255
Byder doot, tzijn twee gheschoren bollen,256
[p. 65]
Ic moeter om lachen dat ic zou roncken.
Wadou, ic en hebbe in langhen niet ghedroncken,
Ghiet oppe, ic en doe niet dan ic stuyte.259
260
Wat zal ic nu zegghen, myn bier is uute260
En noch en kan ic gheen taverne bespien!
Helpe, wat moet ic al wonders zien!
Ja, Heer Domine, ja, wie zoude u dat optijghen?263
Ic ziet wel, maer ic wilt nu swijghen,
265
Want ic en hebbe niet meer te buysen.265
Aygoy, ic wil nu gaen van hier verhuysen
En vullen myn bierpot, dat meenic.
Wil ic voorts naer Hemelrijc? ke neen ic!268
Kom icker naerder, dat gheeft my wonder269
270
Oft ic ontmoete den blauwen donder,270
Een stalkeerse, oft een sterre metten steerte.271
Ic en komer niet, tis quaet gheveerte,
My splete van dorste liever myn biersnare.273
Ic wou ic weder daer beneden ware
275
Inden Kruyswaghen oft inde Krauwels.275
Al quame my halen Sinte Pauwels,
Ic en quamer niet naerder dan hier.277
Adieu, ons Heere, drinct zelve u bier,
Ic wil gaen beneden by myn ghezellen,
280
Dien wil ic vanden Biersteker gaen vertellen.
Ic gheloove hy zal noch slaghen ghenieten,
Men zal hem leeren water int bier ghieten!
Dat zal hem ghebeuren, by gans paert!
Adieu, ic gae ter herberghenwaert.
Niet meer zoo Crul.
3starre staroog, staar al alsof
7Die droncken ware voor iemand die dronken was (de spreker zelf is het natuurlijk niet!) ter meer bekoopt zou er nog te meer oplopen (?)
8Gesproken tot iemand die de dronkaard tegen het lijf loopt
9op open
11biersnare (vgl. beneden vs. 272), de snaar die met bier gespannen wordt, een fig. uitdrukking waarbij gezinspeeld wordt op de bet. darm die snaar nog thans in Z.-Nedl. heeft
12tapperen een ww. dat aldus luidt is nergens opgetekend; wellicht leze men topperen, wat, als frequentatief van toppen, zou kunnen betekenen rondtollen
13Snaerman de man die de biersnare spant, dus het bier
15onbeyt wacht, ho!
20ghezoyen gebrouwen
21dat zijn mannetje kan staan, dat niet flauw is
22terde trap
25verswaren te zwaar vallen
26snaren de snaar spannen, de biersnaar nl.
28lijfgaten aarsgaten (?), krachtterm
29weten te weten komen practijcken manier van doen
33te gaen begonste op weg ging
34wijdt terden grote stappen nemen
38ontbien bestellen, overbrengen
44met huye met huid
45Ic wouse S.P. ik wou dat S.P. ze ghegrabbelt meegepakt
46danse ... knabbelt dan kijven en morren
47kruyst van kruisen bij het kruis zweren vaent van vanen een vaantje nageven, een heilwens, maar ironisch opgevat (zie WNT XVII, 30 en 36) notelt zanikt, jeremieert (vgl. neutelen, WNT)
48te nobis in het huis van nobis, de nobiskroeg, d.i. het vagevuur (zie J.J. Mak in Volkskunde 1948, 11 vg.) gheschotelt opgeborgen, weggesloten (vgl. afschotelen, WNT. Suppl.)
52vertoeven opwachten ghene taverne die hij nl. in de verte meent te zien
53meten tappen
55traen nat, drank
57schoteltijt etenstijd
58valt ... kleyne is voor mij erg ongeschikt, ligt mij niet, is moeilijk te begaan voor mij
63er nl. daar boven, in de hemel frisch schoon
64wisch krans of bundel groene takken als uithangteken van een wijn-of bierhuis
66perre pereboom (misschien echter met zinspeling op de bet. ‘hille-bille’ die Kiliaan opgeeft en ook Lambrechts Naembouck)
68volcken volliken, weldra
70de deed brochte meebracht
74niet voor niet boven, niet meer dan t'Aken oft Sinte Carijns men zal hierbij niet aan steden, maar aan herbergen moeten denken Carijns is een verbastering van Quirinus
77erre boos wrevelig
79gheringhe spoedig, licht
83zielgaten een soortgelijke krachtterm als longergaten (zie Mnl. Wdb. en WNT)
84noch opwaerts verder naar boven
86stiet tekst stiec
90Vyanen misschien de naam van een wijnsoort waarbij de dronkaard zweert? (Mnl. Wdb. op viane)
92vellen neerzetten
97Tricht Maastricht Dermonde Dendermonde
99losch synoniem van scheel
101wien ... erch op wie hebben zij het voorzien
103komter komen er (nl. soldaten, volk)
106blutsen treffen
107wter peerden voeten uit de weg; vgl. Bredero's Moortje, vs. 2285
110lijden passeren
111doet my failgeren is een misrekening voor mij
113ist quaet behoet als er niet goed wacht gehouden wordt (?)
116inde palen tussen de palen van de galg
119verrayen maken ongelukkig, richten te gronde
122necker drommel; vgl. 168; 196 goy (bij) gode
124Onbeyt wacht wat ... verminderen wat hebben die twee voor iets onbehoorlijks, minderwaardigs (?) te verhandelen
125Zij staan er niet best voor wat hun omstandigheden betreft
127Simon Simon Magus, de vader van de simonie den stier af bijten? mij onbegrijpelijk
128smijten afranselen
130ghekraecht gekeeld, gewurgd
132Ay goey ach god en derf durft niet hinnen tastere sukkel, janhen
133u ... rassen haar flink bij haar vlechten pakken, op haar kop geven
135saechdy de toeschouwer plaatst zich hier op het standpunt van de vrouw, die tot haar man zegt: anders (als je niet doet wat ik zeg) zou je rare dingen zien gebeuren
136kasse boeve vent met een kas, een relikwiekas nl. waarmee hij rondtrok om geld in te zamelen (zie WNT op kasboef en kassenaar) stuyten opsnijden, een grote mond opzetten
137quinckele snater (niet in de wdb.)
139met grooter sommen bij de vleet
143Vrou vuylens vgl. Veelderh. Gen. Dicht. 115 volg., waar Vrou vuyla de dienstmaagd van Vrou Laudate is
147colacie verhaal, anecdote
150leghet ligt het den hutspot de hele boel
151hem is dlijf nu verschenen het leven is hem (weer) toegevallen, hij voelt zich als herboren nu hij van de pot bevrijd is (?)
155ransoeneerder een die rantsoen, losgeld vraagt, afzetter, chanteur
156meeste ergste
157onverholen klaarblijkelijk, zonder twijfel
159arme armzalige voor allen lien evident
162verbeden vrijstelling voor hem verkregen
163by gans rooc zie voor deze nog slechts op één andere plaats gevonden vloek Mnl. Wdb. VI, 1609; zou men niet eer moeten denken aan heilige rook, wierook?
165wt verstranghen uit de nood, bevrijd van een bitter lot
167salighen armzalige
168loop naar de drommel!
170daer bleec justicie daar bleek nu eens wat die ‘justitie’ te betekenen heeft
172molder mulder, molenaar
173inden sac ... scheppen zijn schep in de zak steken, nl. om er graan, dat hij malen moet, voor zichzelf uit te halen
174hout ... hot stop
175coniam quoniam, achterste en vandaar lichaam; vgl. vs. 239 (zie voor dit woord Ts. LXIV, 55 en LXV, 75)
177testamenteur executeur testamentair van kleynen bederve waaraan niet veel te bederven -, die niet veel zaaks is
179Testament het testament sleypt ... loeye interpreteert hij volgens zijn wet, zijn wetboek zô dat hij alles in de wacht kan slepen
181bevrijen beschermen
182Huyben Huib, Huibert in woordspeling met huiben, uil
183Labsoetens blijkbaar gevormd uit de stam van labben, kletsen en Soete, een bekende vrouwennaam quenen doedelzak
191klopsolveren een schertsvorm uit kloppen (vgl. WNT VII, 4350, bet. 3) en absolveren
193dat men fluiten van zijn beenderen mag maken, m.a.w. dat hij dood mag gaan
194ghelten maat van vier pinten kuyten kuitbier
196necker vgl. vs. 122
199ghepaeyen tevredenstellen, geheel voldoen aan mijn lust (om te zien)
201zoo ic versinne naar mij dunkt
203zal het recht aan zijn zijde blijken te zijn
207Christoffel Christofoor, de drager; zijn naam komt voor ter aanduiding van een kruiwagen in fig. zin, iemand die vrienden voorthelpt (vgl. Stoett, no 1297)
210metter keuckenen zie voor deze bet. WNT VII, 2591 en nog Van Stijevoorts Refreinen CCXVII, 9
215de tralie het hek (van de kerk?)
216falie wijde mantel zonder mouwen
217woecker gheven geld op rente geven
218brenght sy nl. binnen de gestelde tijd
219vrientschap een daad van vriendschap
221thien werf anders iets heel anders gabben gekheid maken
223erre boos
225sturtgat keelgat
227panfier l. pansier?
228klappe geklap, gepraat
229Dit spreekt de dronkaard tot zichzelf stout stouwt, je stopt het er maar in
232zettinghen belastingen die hij moet innen
233Daer hy de tekst heeft Daer/ daer
239coniam vgl. vs. 175 versinghelen verzengd worden
241saets onkruidzaden
243hem ... stoorde boos werd
244breen boorde een brede geborduurde rand aan haar kleed
245priem met betr. tot een persoon is priem alleen bekend als schimpnaam (schele priem, norspriem, smeerpriem; zie WNT XII, 4116)
246wat frisscher riem wat een mooie gordel
247moet bijna bedelen om haar onderhoud
249lollepot vuurtest
250Zoo toe wsch. niet te verbinden met vechten, maar als aanhitsing op te vatten
251hucken in de knieën doorzakken
254hoy hoofd
255schollen hier genoemd als voorbeeld van iets glads en kaals (in verband met het volgende vers), of l. wellicht schrollen kuren, grillen?
256tzijn twee gheschoren bollen zij hebben allebei een kaal hoofd (nl. geschoren, zoals men bij zotten te doen placht; zie WNT IV, 937)
259stuyte hikken?
260uute op
263optijghen aanrekenen (nl. al het verkeerde dat hij gezien heeft? of doelt het op zijn teleurstelling dat hij nog geen ‘taverne’ ziet?)
265buysen drinken
268voorts verder
269dat gheeft my wonder wie weet
270den blauwen donder een grappige (volksetymologische?) omkering van donderblouw, donderslag
271stalkeerse dwaallicht gheveerte zowel de bet. tocht als gezelschap zou hier passen
273biersnare vgl. 11
275Kruyswaghen, Krauwels blijkbaar namen van herbergen
277naerder dichter bij.
