[p. 43]
[Den geestelijcken a b c]
Hs. Brit. Mus. Sloane, nr. 1174:
Die totter hellen gheheel es ghesoncken.
Mijn wederpartie heur haestelick rast;3
Om mij te verdruckene staen zij en loncken;4
[5]
Zij hebben mij bitteren dranck gheschoncken.
Ontfermt mijns doch, Heere, midts dijnder deucht,6
Gheeft mij dat u appostelen droncken,7
Van den nieuwen most, die den gheest verheucht.8
Leert mij bidden, twelck ghij vermeucht;
[10]
Doet open mijn lippen, mijn stemme sal rijsen;
Trect mij naer u en verwint mijn jeucht;11
Dijnen lof sal ic vulcomelick bewijsen;
Die heydenen u met veel woorden prijsen.
[p. 44]
+Besiet mijn allende, aenhoort mijn kermen;
[15]
Mijn ghebet laet in u ooren clincken:
Ic roupe tot u, wilt mijns ontfermen;
O Heere, wilt mijns doch vroech ghedincken.17
Overvloedich mij die tranen ontsincken;
Ontfanct mijn crijschen, mijn suchten, mijn beven;
[20]
Ic en can gherusten, eten noch drincken;
Die wateren des drucx zijn hooch verheven;
Mijn ghebeenten verdort, mijn crachten begheven;22
U pijlen hebben mij alte zeere ghewondt.23
Haest u gheringhe, vernieut mijn leven;24
[25]
Mijn wederpartye zouckt zoe menighen vondt;25
Maer, Heere, al ghij wilt, zoe ben ic ghesont.26
[p. 45]
Van boven tot beneden ist al gheschent.28
Mijn viant leet zoe nau en luystert;29
[30]
In mij en es gheen cracht meer bekent.30
Waer ic ghekeert ben oft ghewent,
An alle canten es druckich lijden;
Die hooghe berghen zijn nu present33
Op mij ghevallen, an allen zijden.
[35]
Maer ghij, Heere, alleen, meucht mij verblijden;35
Ontfanct mij allendich, die ben versteken;36
Ghij weet die jaren, hueren en tijden.37
Al ben ick nu van den wech gheweken,
Die den Heere betrout en sal niet ghebreken.39
[p. 46]
Onmachteloos vinde ic mij selven ghestrect.41
Mijn wederpartie ziet mij nu slapende;42
Dies es hij subtylijcken tot mij verwect.43
Omdat ic deur sonde ben onperfect,
[45]
Doer mijn gecorrumpeerde broosche natuere,45
Zoe siet hij mij naectelick, onghedeckt,
En wil mij verschueren, an elcke ure.47
Maer, Heere, aenziet ghij u creatuere,
Verdruct ter aerden ligghende, beproeft,
[50]
En hoe die viant, die wreede figuere,50
Mijnen gheest inwendich deur tvlees bedroeft;51
Die den strijt sal winnen Gods hulpe behoeft.
[p. 47]
+En es dit niet wel een zelsaem wondre
Dat ze heur tanden dus hebben ghewet?54
[55]
Zij spannen heur boghen, secreet bijsondre,55
Heur schutten nijdich op mijn ziele gheset;56
Zij spreyen behendich een bedrieghelic net;
Om mij te vanghen zij neerstich waken.
Maer, Heere, aenhoort doch mijn ghebet,
[60]
Helpt mij vernielen dees aertsche draken;
Op u wil ic mijn hope staecken,61
Anders moest ic heur hope subject zijn;62
Gheeft mij den wille en tvolbrengen der zaken,
Zoe sullen ze van u deur mij beghect zijn.64
[65]
Uut hem selven en can gheen vlees perfect zijn.
[p. 48]
Leert mijn voeten op trechte treden;67
Zijt mij een casteel van machte groot;
Dijnen rechten erm brengt mij in vreden.
[70]
Al comt mijn wederpartie ghestreden70
Met ghesperde caken en meynen ontzinnen,71
Lecht ze onder mijn voeten beneden,
Opdat ze u moghende hant bekinnen.73
Met u wil ic den strijt beghinnen,74
[75]
Zoe wordt heur voernemen heel vertraecht;75
Al zijn sij stout om mij te verwinnen,76
Doer u es zoe menighen strijt ghewaecht.77
Tes goet te vervolghen dat den Heere verjaecht.
[p. 49]
[80]
Ghij zijt die toevlucht, die ic belie;80
Mijns viants voernemen wilt doch beletten,
Mijnen schilt, mijn beschermsel zijde ghie.
Die menschelijcke hulpe zet ic op dzie,83
Mijn borcht, mijn steenrootze, mijn stercheit al,84
[85]
Daer ic op betrouwe tot elcken tie,85
Mijn troost, mijn toeverlaet, mijn meeste ghetal,86
Ghij die mij bevrijt voer tviants val,87
Een victorieux prinche, zoet in daenschouwen,88
Anders gheen hulpere in daertsche dal.89
[90]
Wie can hem voer zijn macht onthouwen?90
Vermaledijt die hem op menschen betrouwen.91
[p. 50]
+Hoort doch, Heere, heur stoutelic dreyghen,
Heur blasphemich verwoedende quaet;93
Zij doen mij heel te gronde neyghen;
[95]
Ic sta, ic en weet nau hoet met mij gaet.95
Hoe zijn zij verheven in den hoochsten graet96
Ende en dencken om gheen dessenderen!97
Maer hoe tgras lustigher en rijper staet,98
Hoe den maytijt naerder om myneren;99
[100]
Al ziet men ze nu hoghelijck triumpheren,
Ghelijck den roock ziet men ze verdwijnen.
Ten baet subtylheyt, noch argueren,102
Den Heere vernielt se met heelen dossijnen.
Der werelt voerspoet vergaet met pijnen.104
[p. 51]
[105]
+Ic hebbe ghelooft uut den gront van mijnder herten,
Daeromme spreect mijnen mondt voerwaer;106
Den Heere aanziet ons bitter smerten
En gheneest ons deerlick lijden zwaer.
Al was ick in ancxste en in grooten vaer109
[110]
Dat hij mij midts zonde hadde vergheten,110
Ic zie zijn goetheit zoe openbaer.
Hij zal mijn ziele vreucht laten weten,
Mijn ooghen kennelick doen hooghe secreten;113
Dies wil ic mij voer zijn ooghen stellen;
[115]
Zijnde met Davidt in drucke gheseten,
Wil ic mijn ghebreken voer hem vertellen:116
God helpt zijn vrienden uut diepste der hellen.
[p. 52]
+Keert tot mij, Heere, mijn boosheyt beken ic;
Die zonde es mij altijts teghen ghestaen.119
[120]
Voer u ooghen alleen een sondaer ben ic
En teghen u heb ic dit quaet ghedaen.
Ontfermt u mijns, Heere, naer u vermaen,122
Zoe blijven u woorden rechtveerdich ghepresen123
En ghij verwint alle oordeelen zaen.124
[125]
Wij zijn doch alle in sonden gheresen.125
Ghij moet ons verlosser, ons toevlucht wesen,
Den steen des aenstoots, ons vast confoort,127
De zondaers mismaecte cranckheit ghenesen,128
Diet al ghefundeert heeft op deenich woort.
[130]
Dees zotheyt heeft tzwerelts wijsheyt verstoort.130
[p. 53]
Mijn moeder heeft mij in sonden ghebaert,
En niet dan boosheit en es mijn affectie.133
Ic ben metter brooscher natueren bezwaert;
[135]
Tgoet dat ic wille, hebbe ic ghespaert,135
En tquaet dat ic hate, dicwils vulbrocht.
Dus hebbe ic deur mij selven de zonden vergaert
En deur u gracie de deucht ghezocht.
Mijn vleesch en hadde dat noyt ghedocht,139
[140]
Want alle menschen zijn als hoy ghemeene;140
Ghij hebt ghedaen dat ic niet en vermocht,
Onse rechtveerdicheit es besmet onreene.
Daer en es niemant die goet doet, oock niet eene.143
[p. 54]
[145]
Als ic mij spieghele in dijne wet.
Om heur te volbrenghen wil icx mij moien,146
Maer tvlees es tghene dat mij belet;147
Zij leert ons een leven reyn ombesmet,
Publicerende, Heere, wat ghij begheert,149
[150]
Heyschende dwerck en den wille met;150
Och, zij es zoo goet en zoe eel expeert,151
Maer, laessen, als een tweesnijdende zweert,152
Slaet ze mij misdadich heel te gronde.
Als overtredere, zoe ben ic weert
[155]
Verdoemt te zijne tot elcken stonde.
Doer de wet en compt maer kennisse van zonde.156
[p. 55]
+Niet en gaet, Heere, met dijnen knechte
Int oordeel, om zijn saken te vermonden yet,157-158
Want in dijn teghenwoordicheit naer tgherechte159
[160]
En werdt gheen levende rechtveerdich vonden niet.
Wij zijn dieghene, die Adam in sonden liet.
Ons uuterste wercken zijn heel vilein.162
Maer, Heere, tot mij in allen stonden ziet:
Om dijn gheloofs wille zoe ben ic reyn. -164
[165]
Dijne gherechticheit, die ist certeyn
Diet al can ghenesen, dadt tvleesch bevlect.166
Al zijn ons deuchden noch, eylassen, cleyn167
En tmenschen natuere tot zonden trect,168
Dijn bermherticheit boven al dijn wercken strect.169
[p. 56]
[170]
+Opent mijn ooghen, zoe crijgh ic tghesichte
Ende mijn salicheit sal ic terstont aenzien.
Hij quam in de werelt met zijnen lichte;172
Die duysternisse moeste rasch van hem vlien.
Hij heeft die sacrificie voer alle lien
[175]
Naer Melchicedechs oorden, zelve voldaen;175
Hij es dieghene certeyn, deur wien
Wij int huys des Heeren mueghen gaen.
Tis hem al onder zijn voethen ghestaen;178
Alle oordeelen zijn hem toeghescreven.179
[180]
Wie in hem ghelooft heeft ghenade ontfaen180
En es vast gheerft int eeuwich leven.181
Den menschen en es anders gheenen naem ghegheven.182
[p. 57]
Want hij en begeert tot gheenen stonden
[185]
Den doot van den zondaere, maer dat hij bekeere
En worde in hem dan levendich vonden.186
Hij bedect ons boosheit, vaecht uut ons zonden,187
Reynicht de nieren, maect gheheel sneewit,
Wast met ysopen, curreert de wonden.189
[190]
Zijn troostelijcke botscap is doch dit:
Al die ghevallen is, staet op en sit;
Om niet muechdy wijn en melck halen.192
Al waren wij voermaels tot zonden verhit,193
Als die Heere verheft, wie mach ons dalen?194
[195]
Die hem selven betrout moet dickmaels falen.195
[p. 58]
+Quaet waren wij menschen deur overtredinghe,
Gaende van deen quaet in dander voort;
Quaet was den offer, onsen dienst, ons bedinghe;198
Doer tquaet was God Vadre te recht verstoort,
[200]
Maer tgheloove in God Zone gheeft goet confoort,200
Ons stellende met God Heylich Gheest in vreden,
Zoe dat wij ons lichamen, alst heylighen behoort,
Tot een levende offerhande besteden,
Om wapenen te zijne der gherechticheden,
[205]
Die die vierighe pijlen des viants blusten.205
Die zonde en crijgt gheen macht meer ons leden
Ghehoorsaem te maken tot heure lusten.
Wel hem die den sabot des Heeren zoe rusten.208
[p. 59]
[210]
Ic diffier u macht ende al u onrechten,210
Want mijn verlosser nu crachtelijck leeft.
Hij sal zijn goetheyt an Zyon hechten,
Die mueren van Jherusalem weder oprechten,212-213
Daer al dijn macht voer moet zwijcken.214
[215]
Al comdy brieschende als leeuwen om vechten,215
Voor mijnen standert moetty nu wijcken.216
Meendy dat ic betrouwe op schilden, pijcken,217
Rosvolck, bolwerck oft op tsmenschen kindren?218
Al quamen op ons alder weerelt rijcken,
[220]
Zij en souden ons palen niet vermindren.220
Es God met ons, wie mach ons hinderen?221
[p. 60]
Mijn vianden beghinnen voer mij te vluchten;
Ic crijghe victorie jeghen heuren danck224
[225]
En jaegh ze naer in allen ghehuchten.225
Die Heere heeft verstoort al heur gheruchten.226
Zij worden te schanden, die mij benijden;227
Hij heeft in vreucht verkeert mijn suchten.
In Jacops stercheit wil ic verblijden.229
[230]
Hij leert mij stoutelijck int her nu rijden,230
Mijn hooft opheffen, mijn voeten rueren,
Mijn vingheren oorloghen, mijn handen strijden;
Ic springhe met mijnen God wel over die mueren.
Wie mach teghen zijn mueghende hant ghedueren?234
[p. 61]
[235]
+Totten Heere wil ic mijn ziele verheffen,
Mijn vervolghers zijn nu verre verjaecht;
Hij sal mij leyden op den wech zoe effen
Dat ic niet en slibbere, hoe zeere dat vlaecht.238
Hem zij lof, dien alle gherechticheit behaecht.
[240]
Hij heeft aenghezien ons zwaer allende
En onser vianden voernemen gheplaecht;241
Hij verlost ghevanghen, verlicht die blende;242
Hij bewaert onder zijn vlueghelen die bekende,243
[245]
Tzweert der godlosen brengt hij ten ende;245
Die betraende wanghen can hij verdrooghen,246
Den hooghen verneeren, den neeren verhooghen.247
[p. 62]
+Vrolic laet ons wesen nu verheucht,
Den Heere vulmaecte kennisse bewijsen;249
[250]
Hij sal tlant vervullen met zijnder deucht,250
Ons, dorstighe, laven, die hongherighe spijsen,
Die bedroufde van herten weder verjolijsen;252
Hij doet in hemel, in aerde zijn macht,253
Die vruchten waschen, die planten rijsen;254
[255]
Wat can hem ghebreken, die op hem wacht?255
Hij heeft zijn belooften altijts vulbracht,
Die hij Abram, Ysac en Jacop dede.
Hij es eenen pylaer, mijns levens cracht;
Dies stort ic daghelicx voer hem mijn bede.
[260]
Hij brengt zijn vrienden in deewighe vrede.
[p. 63]
Ziende hoe wonderlic hijt al regeert;262
Sij verbreyden zijnen lof in allen monden,263
Want elc het zijne ghestadich useert.264
[265]
Die hemelen der hemelen, reyn ghefondeert,265
Loven, vercondighen, uutspreken zijn eere.
Looft hem, ghij enghels, alle menschen verneert;267
Ghij coninghen, vorsten, rechters, haest zeere;268
Jonghelinghen, maechden, looft oick den Heere
[270]
In dorpen, in steden, in sprinchen hoven.270
Hij conforteert ons crancke leden theere271
En salft ons met gracien onder en boven.272
Al wat adem heeft moet den Heere loven.
[p. 64]
[275]
Looft hem met psalmen, herpen en snaren,
Speelt op chimbalen, pijpen, tamboeren,276
Looft hem alle, ghij hemelsche scharen;
Ghij dochters van Zyon, wilt nu vergaren,
Uut alle poorten Gods eere vertellen,279
[280]
En wilt dijnen brueders zijnen naem verclaren,280
U instrumenten op tzoetste stellen;
Vergaedert in een, alle Ysrahels ghesellen282
En singt een nieu liet, reyn ombesmet,
Hij en sal zijn volck met hongher niet quellen,
[285]
Maer leyden ze in een weyde zeer goet en vet.285
Der ouders herpen is der heylighen ghebet.286
[p. 65]
+Zonne, mane ende tfirmament,
Looft hem, ghij sterren ende alle planeten;
Blicxem, dondre, uuten wolcken ghesent,289
[290]
Doen ons die moghentheit des Heeren weten.290
Dlicht, duysternisse, alle hooghe secreten,291
Reghen, wint, dau, mist, haghel, sneu, ijs,
Berghen, dalen, dafgronden om meten,293
Vier, water, lucht, aerde gheeft lof en prijs;
[295]
Cruyden, vruchten, elcken boom oft rijs,295
Alle metalen, gemmen, hoe vaste ghestaect,296
Loven, dancken en maken ons wijs297
Hoers scheppers werek, dwelc niemant en laect,
Want zijn handen hebben dit al ghemaect.
[p. 66]
Draken, serpenten, der adren gheslachten;301
Hoe wonderlick bezorcht hij die cleynste myeren,302
Die jonghe ravens die op hem wachten;303
Dies zij hem lof uut alle ghedachten.304
[305]
Hij spijset al tsamen, minst metten meesten,305
Oft tzoude vergaen en van hongher versmachten.306
Et loven hem alle manieren van beesten,307
In boschen, in weyden, in wilde foreesten.308
Looft hem ghij vischen, die u int water geneert,309
[310]
Looft hem alle, ghij levende gheesten,
Looft hem, alle voghelen, die zijt gheveert,311
Want God is doch aller eeren weert.
[p. 67]
Die hier in druck oft trybulacien zijt;314
[315]
Wilt met bedinghe om hulpe wenschen,315
Want tleven der menschen es hier eenen strijt.
Ziet met wien ghij vechtende zijt
Teghen u eyghen lusten, met vleesch en bloede,
Teghens tzwerelts regenten, teghens tvijants nijt.319
[320]
Waect, weest nuchteren, zijt op u hoede,320
Bekendt u overtredinghe, als de vroede;321
Die Heere der heerscharen zal u ontfermen,
Als ghij dan ghecocht zijt met Cristus bloede;323
Gheeft hem die eere, ghedenct die ermen,
[325]
God sal u oock in der eewicheyt ontfermen.
[p. 68]
M+
+Als beghinnende const doende, een fondeersel,
Gheeft hij in kennisse luttel machts natuerlijc;
Om proeven quam rasch sulcx triumpheersel
Vant xtrackt ysrahels zoe. z 9foort is ruerlijc.
[330]
Const hij zijne Ab bet scrijven figuerlijc,330
Rechtveerdich hij deet, met herten bli,331
Vvant ghewillich werck en is niet suerlijc332
Laet hij hem duncken, macht wesen vri.333
Siet aen zijn simpelheyt, alle meesters ghi,334
[335]
Noyt en leerde hij in consten yet clercx;335
Al heeft hij ghefaelgeert dicmael hierbi,336
Scholieren maken eerst veel slechtelijx wercx337
En jonghe discipulen en gheeft men niet stercx.338
emendaties
Het opschrift werd overgenomen uit het Register van het handschrift, fol. 141v., waar vermeld wordt: Den geestelijcken a b c per cornelis crul.
paleografische / codicologische opmerkingen
De beginletter van elke strofe is een met drakenkoppen en andere figuren versierde gekleurde initiaal, iets hoger dan de gehele strofe vóór dewelke ze telkens getekend staat (70 tot 90 mm.). De andere beginletters der verzen zijn rooddoorstreept. Na de versierde initiaal komt in het Hs. steeds een gewone hoofdletter die in de translitteratie niet werd geschreven.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
1. Cr. S. W. uwen dienaer
2. Cr. Pl. S. W. was ghesoncken
3. Cr. W. seer haestich
5. DBr. W. En hebben
6. Cr. S. W. Ontfermt u mijns [] Heere
Cr. S. W. midts uwer deucht
7. Cr. Pl. S. W. Maect mi als u Apostelen
8. Cr. S. W. nieuwen wijn
10. Cr. Pl. S. W. Doet op mijn lippen
12. Cr. S. W. Uwen lof.
13. Cr. S. Want die heydenen
varianten die in slechts één bron voorkomen
1. Cr. Aenhoort toch
S. Aenhoort [] Heere
3. S. seer haestelijck
6. Pl. Ontfermt mijns [] Heere
DBr. Ontfermt mijns Heere doch
13. DBr. De heydenen
W. Want de heydenen
Het opschrift werd overgenomen uit het Register van het handschrift, fol. 141v., waar vermeld wordt: Den geestelijcken a b c per cornelis crul.
paleografische / codicologische opmerkingen
De beginletter van elke strofe is een met drakenkoppen en andere figuren versierde gekleurde initiaal, iets hoger dan de gehele strofe vóór dewelke ze telkens getekend staat (70 tot 90 mm.). De andere beginletters der verzen zijn rooddoorstreept. Na de versierde initiaal komt in het Hs. steeds een gewone hoofdletter die in de translitteratie niet werd geschreven.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
1. Cr. S. W. uwen dienaer
2. Cr. Pl. S. W. was ghesoncken
3. Cr. W. seer haestich
5. DBr. W. En hebben
6. Cr. S. W. Ontfermt u mijns [] Heere
Cr. S. W. midts uwer deucht
7. Cr. Pl. S. W. Maect mi als u Apostelen
8. Cr. S. W. nieuwen wijn
10. Cr. Pl. S. W. Doet op mijn lippen
12. Cr. S. W. Uwen lof.
13. Cr. S. Want die heydenen
varianten die in slechts één bron voorkomen
1. Cr. Aenhoort toch
S. Aenhoort [] Heere
3. S. seer haestelijck
6. Pl. Ontfermt mijns [] Heere
DBr. Ontfermt mijns Heere doch
13. DBr. De heydenen
W. Want de heydenen
+Fol. 1
1belast: bedrukt, bezwaard.
3wederpartie: tegenpartij; heur rast: zich rept.
4staen zij en loncken: staan zij te loeren.
6midts dijnder deucht: door Uw goedheid, uit goedheid.
7dat: wat; de beeldspraak in vss. 7-8 is waarschijnlijk ontleend aan het verhaal van het Laatste Avondmaal (Matth. 26:26, Marc. 14:22, Luc. 22:19).
8most: wijn, meestal jonge wijn.
11verwint mijn jeucht: overwin de boze neigingen die eigen zijn aan mijn jeugdige leeftijd.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
17. Cr. Pl. S. Wilt mi doch
18. Cr. DBr. de tranen
24. Cr. S. W. en vernieut mijn leven
26. Cr. Pl. DBr. als ghi wilt
varianten die in slechts één bron voorkomen
17. W. wilt mij [] vroech gedyncken
19. Pl. mijn zuchten en beven
20. Cr. gheeten [] ghedrincken
Pl. heten [] ghedrincken
22. W. mijn gebeente verdorren
23. Pl. dijn pilen; duerwont
DBr. alle seere duerwont
25. S. Want mijn wederpartye soect [] menighen vont
26. S. Heere met een woert maect ghij mij van als ghesont
W. Maer [] als ghij wilt Heere soo
17. Cr. Pl. S. Wilt mi doch
18. Cr. DBr. de tranen
24. Cr. S. W. en vernieut mijn leven
26. Cr. Pl. DBr. als ghi wilt
varianten die in slechts één bron voorkomen
17. W. wilt mij [] vroech gedyncken
19. Pl. mijn zuchten en beven
20. Cr. gheeten [] ghedrincken
Pl. heten [] ghedrincken
22. W. mijn gebeente verdorren
23. Pl. dijn pilen; duerwont
DBr. alle seere duerwont
25. S. Want mijn wederpartye soect [] menighen vont
26. S. Heere met een woert maect ghij mij van als ghesont
W. Maer [] als ghij wilt Heere soo
+Fol. 2
17vroech: spoedig.
22verdort: ghebeenten wordt als een verzamelwoord opgevat, vandaar de enkelvoudsvorm van het werkwoord.
23alte: al te.
24gheringhe: spoedig.
25wederpartie: tegenpartij; vondt: list.
26al: als.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
37. Cr. DBr. de jaren
varianten die in slechts één bron voorkomen
27. Cr. van machten ben ick heel
28. Pl. tes al gheschent
32. W. ist druckich lijden
35. Pl. Maer Heere ghij alleen
36. Pl. Anhoort mij allendich
38. Cr. Al ben ick [] van den wech
S. Al ben ick [] van uwe weghen
37. Cr. DBr. de jaren
varianten die in slechts één bron voorkomen
27. Cr. van machten ben ick heel
28. Pl. tes al gheschent
32. W. ist druckich lijden
35. Pl. Maer Heere ghij alleen
36. Pl. Anhoort mij allendich
38. Cr. Al ben ick [] van den wech
S. Al ben ick [] van uwe weghen
+Fol.3
27Cranck van machte: Zwak; verduystert: van geestelijk licht verstoken.
28gheschent: in rampzalige toestand.
29leet zoe nau en luystert: ligt zo nauwkeurig (of: listig) te luisteren.
30en es bekent: is.
33nu present: nu.
35meucht: kunt.
36versteken: verstoten.
37hueren: uren.
39Wie op de Heer betrouwt zal niet ten onder gaan, of: hem zal niets ontbreken.
paleografische / codicologische opmerkingen
In de initiaal D is de datum 1539 aangebracht.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
46. S. W. mi nu naectelijck ontdeckt
47. Cr. S. W. tot elcker ure
varianten die in slechts één bron voorkomen
40. Cr. sijn mi becnapende
41. S. Seer machteloos vind'ick
42. Pl. vindt mij nu slapende
S. die siet mij nu slapende
43. Pl. op mij verwect
44. Cr. doer de sonde
S. deur sonden
45. Pl. door mij ghecorrumpeerde
46. Cr. mi nu naectelick al heel ontdeckt
47. Pl. in elcke huere
DBr. aen elcke huere
48. Cr. aensiet toch ghi
S. aensiet toch [] u arm creatuere
W. aensiet doch ghij
50. DBr. de viant de wreede figuere
S. deur t'vleesch beproeft
In de initiaal D is de datum 1539 aangebracht.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
46. S. W. mi nu naectelijck ontdeckt
47. Cr. S. W. tot elcker ure
varianten die in slechts één bron voorkomen
40. Cr. sijn mi becnapende
41. S. Seer machteloos vind'ick
42. Pl. vindt mij nu slapende
S. die siet mij nu slapende
43. Pl. op mij verwect
44. Cr. doer de sonde
S. deur sonden
45. Pl. door mij ghecorrumpeerde
46. Cr. mi nu naectelick al heel ontdeckt
47. Pl. in elcke huere
DBr. aen elcke huere
48. Cr. aensiet toch ghi
S. aensiet toch [] u arm creatuere
W. aensiet doch ghij
50. DBr. de viant de wreede figuere
S. deur t'vleesch beproeft
+Fol. 4
40Ducht: Vrees; sijn mij vercnapende: onderwerpen mij aan zich, maken mij tot hun knecht.
41Onmachteloos: Onmachtig; contaminatie van onmachtich en machteloos.
42wederpartie: tegenpartij.
43Daarom werd hij, in zijn sluwheid, opgewekt, opgehitst en nu belaagt hij mij.
45gecorrumpeerde: verdorven.
47an elcke ure: elk ogenblik.
50figuere: wezen.
51bedroeft: in de war brengt.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
53. Cr. S. W. En ist niet
56. Cr. W. Haer pijlen
61. Cr. S. W. Want op u
62. Cr. Pl. S. W. haer wreetheyt subject
varianten die in slechts één bron voorkomen
56. Pl. Huer tanden nidich
S. Haer nijdighe pijlen worden op
57. W. behendich en behendich [] bedriclijk net
59. Cr. aenhoort toch
53. Cr. S. W. En ist niet
56. Cr. W. Haer pijlen
61. Cr. S. W. Want op u
62. Cr. Pl. S. W. haer wreetheyt subject
varianten die in slechts één bron voorkomen
56. Pl. Huer tanden nidich
S. Haer nijdighe pijlen worden op
57. W. behendich en behendich [] bedriclijk net
59. Cr. aenhoort toch
+Fol. 5
54ze: zij, ‘de aertsche draken’ (vs. 60). Hier ziet de dichter de ‘wederpartie’ als een groep belagers, een aantal aardse bekoringen. Men vgl. vss. 70-73.
55secreet bijsondre: zeer heimelijk.
56schutten: pijlen; op mijn siele: in letterlijke betekenis ofwel in de zin die de uitdrukking anima mea in de psalmen heeft: mij zelf; gheset: gericht.
61staecken: vestigen.
62Anders zou ik aan hun hoop, hun verwachtingen onderworpen (= subject) moeten zijn; anders zou ik geen kans hebben te ontkomen aan wat zij ten aanzien van mij hopen te bereiken.
64beghect zijn: een voorwerp van spot worden.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
69. Cr. S. W. Uwen rechten arm
70. Pl. S. W. Als comt
Cr. W. mijn wederpartie gheschreden
71. Cr. S. Met ghespreede caken
77. Pl. DBr. door u es [] menighen
78. Cr. Pl. de Heere
varianten die in slechts één bron voorkomen
67. Cr. En leert
68. Cr. van machten groot
70. Cr. Als dan coemt
75. DBr. heel verjaecht (achteraf gecorrigeerd tot versaecht)
78. S. die Heere
DBr. daer den Heere verjaecht
69. Cr. S. W. Uwen rechten arm
70. Pl. S. W. Als comt
Cr. W. mijn wederpartie gheschreden
71. Cr. S. Met ghespreede caken
77. Pl. DBr. door u es [] menighen
78. Cr. Pl. de Heere
varianten die in slechts één bron voorkomen
67. Cr. En leert
68. Cr. van machten groot
70. Cr. Als dan coemt
75. DBr. heel verjaecht (achteraf gecorrigeerd tot versaecht)
78. S. die Heere
DBr. daer den Heere verjaecht
+Fol. 6
66Faelgeert mij niet: Laat mij niet in de steek.
67op trechte treden: de rechte weg gaan, het goede pad volgen.
70Al komt mijn tegenpartij strijdend aan.
71en meynen ontzinnen: en zijn zij voornemens mij van het verstand te beroven; hier wordt het onderwerp plots als een meervoud gedacht, wat ook in de volgende verzen gebeurt.
73moghende: machtige; bekinnen: kennen, erkennen.
74Met u: Samen met U, met Uw hulp.
75vertraecht: verlamd.
76Al zijn zij zo stoutmoedig dat zij trachten mij te overwinnen.
77Met Uw bijstand werd reeds zo menige strijd gewaagd.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
81. Cr. S. wilt toch beletten
84. Cr. Pl. S. W. mijn sterceyt en al
90. Pl. DBr. voor u macht onthouwen
varianten die in slechts één bron voorkomen
79. Cr. Ghenade Heere
80. DBr. de toevlucht
82. DBr. mijnen beschermer Heere sijde gije
83. Cr. De menschelijke hulpe
85. DBr. op elcken tije
86. Cr. mij meeste getal
S. mijn toeverlaet, behoeder voor misval
89. Pl. hulpere binnen tzweerels dal
S. Anders en weet ick gheen hulpe int aerdsche dal
W. anders gheen hulpe
90. Cr. van u macht
91. Cr. Vermaledijt zijn se die hun op
DBr. Vermalendijt is hij die hen op
81. Cr. S. wilt toch beletten
84. Cr. Pl. S. W. mijn sterceyt en al
90. Pl. DBr. voor u macht onthouwen
varianten die in slechts één bron voorkomen
79. Cr. Ghenade Heere
80. DBr. de toevlucht
82. DBr. mijnen beschermer Heere sijde gije
83. Cr. De menschelijke hulpe
85. DBr. op elcken tije
86. Cr. mij meeste getal
S. mijn toeverlaet, behoeder voor misval
89. Pl. hulpere binnen tzweerels dal
S. Anders en weet ick gheen hulpe int aerdsche dal
W. anders gheen hulpe
90. Cr. van u macht
91. Cr. Vermaledijt zijn se die hun op
DBr. Vermalendijt is hij die hen op
+Fol. 7
79mijns ontsetten: mij ter hulp komen, bevrijden.
80die ic belie: die ik belijd, waarin ik geloof.
83op dzie: op zij.
84borcht: burcht; steenrootze: steenrots.
85tot elcken tie: te allen tijde, steeds.
86mijn meeste ghetal: wat ik het meest tel, het hoogst acht.
87Gij die mij beschermt tegen de valstrik van de vijand.
88prinche: vorst; zoet in daenschouwen: aangenaam om aan te zien.
89hulpere: helper.
90Wie kan zich tegenover zijn macht staande houden?
91die hem: zij, die zich.
emendaties
Em. 102. Hs. naer argueren. Ook de andere vijf bronnen hebben noch.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
92. Cr. S. Hoort toch
93. Cr. Pl. S. W. En haer blasphemich
94. Cr. S. W. Si doen mijn siele
99. Pl. S. DBr. naerder is om myneren
101. Cr. S. so sullen si verdwijnen Pl. W. zullen zij verdwijnen
varianten die in slechts één bron voorkomen
97. Cr Ende en ghedenken
W. Ende [] gedencken
98. S. en rijp staet
99. Cr. nader is om myneren
100 Cr. Als ziet men
113. Cr. Die Heere
S. Daer ghij uwen godlijcken gheest niet en laet schijnen
104. S. Ts'godlooser cloeckheyt, can de siel naemaels pijnen
Em. 102. Hs. naer argueren. Ook de andere vijf bronnen hebben noch.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
92. Cr. S. Hoort toch
93. Cr. Pl. S. W. En haer blasphemich
94. Cr. S. W. Si doen mijn siele
99. Pl. S. DBr. naerder is om myneren
101. Cr. S. so sullen si verdwijnen Pl. W. zullen zij verdwijnen
varianten die in slechts één bron voorkomen
97. Cr Ende en ghedenken
W. Ende [] gedencken
98. S. en rijp staet
99. Cr. nader is om myneren
100 Cr. Als ziet men
113. Cr. Die Heere
S. Daer ghij uwen godlijcken gheest niet en laet schijnen
104. S. Ts'godlooser cloeckheyt, can de siel naemaels pijnen
+Fol. 8
93verwoedende quaet: razende kwaadaardigheid.
95nau: nauwelijks.
96verheven: trots, overmoedig.
97dessenderen: afdalen, nederig worden.
98lustigher: weelderiger.
99Des te nader is de oogsttijd, waardoor ze vernield worden.
102subtylheyt noch argueren: spitsvondigheid noch geredetwist.
104vergaet met pijnen: gaat ten onder in pijn.
paleografische / codicologische opmerkingen
In de initiaal I (vs. 105) is de datum 1539 17 no / vem / ber aangebracht.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
105. Cr. Pl. S. W. uut [] mijnder herten
107. Cr. Pl. S. Die Heere
varianten die in slechts één bron voorkomen
109. W. en [] grootten vaer
110. S. deur sonde
W. hebben vergeten
111. S. Ick sie deur de schrift zijn goetheyt
112. Cr. vruecht laten meten
113. Cr. En mijn ooghen
Pl. Mijn ghebeenten kennelick doen
S. Ende mij bekent maken
W. Mij kenlijck doen
114. W. voer [] ooghen stellen
116. W. voer hem stellen
In de initiaal I (vs. 105) is de datum 1539 17 no / vem / ber aangebracht.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
105. Cr. Pl. S. W. uut [] mijnder herten
107. Cr. Pl. S. Die Heere
varianten die in slechts één bron voorkomen
109. W. en [] grootten vaer
110. S. deur sonde
W. hebben vergeten
111. S. Ick sie deur de schrift zijn goetheyt
112. Cr. vruecht laten meten
113. Cr. En mijn ooghen
Pl. Mijn ghebeenten kennelick doen
S. Ende mij bekent maken
W. Mij kenlijck doen
114. W. voer [] ooghen stellen
116. W. voer hem stellen
+Fol. 9
106Daarom spreek ik waarlijk; dit doet mij spreken.
109vaer: vrees.
110midts zonde: wegens mijn zondigheid.
113kennelick doen: laten kennen, openbaren.
116ghebreken: znw. o. rampzaligheid, treurige toestand.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
128. Cr. Pl. S. DBr. Des sondaers
129. Cr. W. op u woort
varianten die in slechts één bron voorkomen
119. DBr. De sonde
Pl. Die sonde es in mij altijts
120. S. Wat is toch van mij? voerwaer een sondaer ben ic
W. Voor u oogen [] een sondaer ben ick
123. Pl. dijn worden
124. DBr. alle oordeel
125. Cr. Wij sijn toch alle
S. Wij sijn toch al
DBr. Wij sijn doch al
126. Pl. ons troost, ons thoevlucht
W. ons verlossen
129. S. op u goddelijck woort
DBr. op deeuwich woort
130. Pl. Dees wijsheit heeft
128. Cr. Pl. S. DBr. Des sondaers
129. Cr. W. op u woort
varianten die in slechts één bron voorkomen
119. DBr. De sonde
Pl. Die sonde es in mij altijts
120. S. Wat is toch van mij? voerwaer een sondaer ben ic
W. Voor u oogen [] een sondaer ben ick
123. Pl. dijn worden
124. DBr. alle oordeel
125. Cr. Wij sijn toch alle
S. Wij sijn toch al
DBr. Wij sijn doch al
126. Pl. ons troost, ons thoevlucht
W. ons verlossen
129. S. op u goddelijck woort
DBr. op deeuwich woort
130. Pl. Dees wijsheit heeft
+Fol. 10
119De zonde heeft mij altijd afkeer ingeboezemd.
122naer u vermaen: zoals Gij gezegd hebt.
123rechtveerdich: te recht.
124oordeelen: het oordeel der mensen; zaen: spoedig.
125gheresen: voortgebracht, geboren.
127steen des aenstoots: Vgl. I Petr. 2:7, waar Christus de steen des aanstoots, een oorzaak van ergernis genoemd wordt; confoort: sterkte, bijstand.
128De: Des; mismaect: ellendig; ghenesen hangt ook af van moet in vs. 126.
130verstoort: in de war gestuurd.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
133. Cr. S. W. [] Niet dan boosheyt
135. S. W. dat hebb'ick ghespaert
137. Cr. S. DBr. W. uut mi selven
141. Cr. Pl. S. DBr. W. Ghi hebt voldaen
varianten die in slechts één bron voorkomen
136. Pl. dicmaels vulbrocht
138. S. die deucht
DBr. u groote gracie
142. Cr. en besmedt
133. Cr. S. W. [] Niet dan boosheyt
135. S. W. dat hebb'ick ghespaert
137. Cr. S. DBr. W. uut mi selven
141. Cr. Pl. S. DBr. W. Ghi hebt voldaen
varianten die in slechts één bron voorkomen
136. Pl. dicmaels vulbrocht
138. S. die deucht
DBr. u groote gracie
142. Cr. en besmedt
+Fol. 11
131Laat mijn zwak karakter voldoende zijn (ter verklaring van mijn zondigheid en ter rechtvaardiging van uw hulp).
133affectie: neiging.
135ghespaert: verzuimd (te doen).
139ghedocht: bedacht; versta: mijn natuur ware er nooit toe in staat geweest op eigen kracht tot de deugd te komen.
140als hoy ghemeene: als gewoon hooi, niets meer dan hooi, ofwel slaat ghemeene terug op menschen en betekent het: alle mensen zonder onderscheid.
143Vgl. Rom. 3:19-20.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
151. Pl. DBr. Och zij es
Cr. W. en oock gheheel (Cr. eel) expeert
154. Cr. S. Als een overtreder [] ben icx. (S. ic) wel weert
varianten die in slechts één bron voorkomen
146. Pl. Om die te volbringhen
DBr. wil ic mij moeyen
149. S. Aenwijsende, Heere,
150. S. Oock is zij soo goet en gheheel
156. Pl. Door die wet
S. Want deur die wet
151. Pl. DBr. Och zij es
Cr. W. en oock gheheel (Cr. eel) expeert
154. Cr. S. Als een overtreder [] ben icx. (S. ic) wel weert
varianten die in slechts één bron voorkomen
146. Pl. Om die te volbringhen
DBr. wil ic mij moeyen
149. S. Aenwijsende, Heere,
150. S. Oock is zij soo goet en gheheel
156. Pl. Door die wet
S. Want deur die wet
+Fol. 12
144verfoyen: verfoeien.
146wil icx mij moien: wil ik mij inspannen.
147dat: dat het.
149Publicerende: verkondigend.
150De daad en de wil samen eisend.
151eel expeert: zeer beproefd, degelijk (cfr. Lat. expertus).
152laessen: helaas; als een tweesnijdende zweert: Vgl. Rom. 7:7-13: De Wet is heilig, maar brengt tevens kennis van zonde.
156Vgl. ook Rom. 3:20.
emendaties
Em. 161. Hs. Wij dieghene. De andere vijf bronnen hebben Wij zijn dieghene.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
158. Pl. DBr. In dijn rechtvaerdigheit om
159. Cr. S. W. Want in uwer tegenwoordicheyt
160. Cr. S. W. En wort gheen levende
Pl. DBr. En wordt gheen leven
163. Pl. DBr. in desen (DBr. dese) stonden
166. Cr. W. Diet al regeert dat
167. Cr. W. Al sijn nu eylacen ons deuchden
Pl. DBr. Al sijn ons deuchden [] eylaessen
varianten die in slechts één bron voorkomen
157. S. Niet en gaet o Heere
DBr. met uwen knechte
159. Pl. in u tegenwoordicheyt
Cr. na tgerechte
W. na gerecht
163. W. in alle sonden siet
164. S. Om dijns naems wille
165. W. die is certeyn
166. S. Diet al regeert, maer wij zijn bevlect
167. S. Dan Heere al zijn onse deuchden cleyn
168. S. En dat smenschen natuere
169. Cr. U ontfermherticheyt boven alle u wercken rect
Pl. boven alle [] wercken strect
S. U ontfermicheyt boven al u wercken rect
DBr. U bermherticheyt boven al u wercken strect
W. U ontfermerticheyt boven allen u wercken reckt
Em. 161. Hs. Wij dieghene. De andere vijf bronnen hebben Wij zijn dieghene.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
158. Pl. DBr. In dijn rechtvaerdigheit om
159. Cr. S. W. Want in uwer tegenwoordicheyt
160. Cr. S. W. En wort gheen levende
Pl. DBr. En wordt gheen leven
163. Pl. DBr. in desen (DBr. dese) stonden
166. Cr. W. Diet al regeert dat
167. Cr. W. Al sijn nu eylacen ons deuchden
Pl. DBr. Al sijn ons deuchden [] eylaessen
varianten die in slechts één bron voorkomen
157. S. Niet en gaet o Heere
DBr. met uwen knechte
159. Pl. in u tegenwoordicheyt
Cr. na tgerechte
W. na gerecht
163. W. in alle sonden siet
164. S. Om dijns naems wille
165. W. die is certeyn
166. S. Diet al regeert, maer wij zijn bevlect
167. S. Dan Heere al zijn onse deuchden cleyn
168. S. En dat smenschen natuere
169. Cr. U ontfermherticheyt boven alle u wercken rect
Pl. boven alle [] wercken strect
S. U ontfermicheyt boven al u wercken rect
DBr. U bermherticheyt boven al u wercken strect
W. U ontfermerticheyt boven allen u wercken reckt
+Fol. 13
157-158Ga niet, Heer, met Uw dienaar in het oordeel om zijn handelingen in enig opzicht aan het licht te brengen.
159naer tgherechte: naar recht en billijkheid.
162uuterste wercken: voornaamste, beste daden; vilein: lelijk, slecht.
164Om dijn gheloofs wille: Om het geloof in U.
166dadt: dat het.
167eylassen: helaas.
168En al trekt de menselijke natuur tot zonde.
169boven al dijn wercken strect: overtreft al Uw andere daden.
emendaties
Em. 175. Hs. Naer Melchicedechs oor. Hs. DBr. heeft oorden en de andere vier bronnen oordene. Em. 181. Hs. vast ghelooft, schrijffout verklaarbaar door het feit dat de copiist vs. 180 voor ogen had. De andere vijf bronnen hebben gheerft.
paleografische / codicologische opmerkingen
173. rasch: de c werd uit h verbeterd. Door afsnijden van de bladzijde zijn de letters en resp. in vlien (vs. 173) en in ontfaen (vs. 180) weggevallen.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
173. Cr. Pl. S. De duysternissen moesten
DBr. W. Die duysternissen moesten
174. Cr. DBr. de sacrificie
175. Cr. S. Na Melchisedechs oorden
177. Cr. Pl. S. DBr. W. nu moghen gaen
179. Cr. S. Alle oordeelen die sijn
182. Pl. S. DBr. Den mensch
varianten die in slechts één bron voorkomen
171. S. [] Christum mijn salicheyt
DBr. sal u terstont aensien
172. S. in die werelt
173. W. haest van hem vlien
176. Pl. Hij es de guene
182. Cr. Den mensche
Em. 175. Hs. Naer Melchicedechs oor. Hs. DBr. heeft oorden en de andere vier bronnen oordene. Em. 181. Hs. vast ghelooft, schrijffout verklaarbaar door het feit dat de copiist vs. 180 voor ogen had. De andere vijf bronnen hebben gheerft.
paleografische / codicologische opmerkingen
173. rasch: de c werd uit h verbeterd. Door afsnijden van de bladzijde zijn de letters en resp. in vlien (vs. 173) en in ontfaen (vs. 180) weggevallen.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
173. Cr. Pl. S. De duysternissen moesten
DBr. W. Die duysternissen moesten
174. Cr. DBr. de sacrificie
175. Cr. S. Na Melchisedechs oorden
177. Cr. Pl. S. DBr. W. nu moghen gaen
179. Cr. S. Alle oordeelen die sijn
182. Pl. S. DBr. Den mensch
varianten die in slechts één bron voorkomen
171. S. [] Christum mijn salicheyt
DBr. sal u terstont aensien
172. S. in die werelt
173. W. haest van hem vlien
176. Pl. Hij es de guene
182. Cr. Den mensche
+Fol. 14
172Hij slaat terug op salicheit in vs. 171; Christus die het heil, de redding der mensen genoemd wordt. Vgl. Hand. 4:12.
175Naer Melchicedechs oorden: Naar de orde van Melchisedek; zie Hebr. 6:20.
178Tis hem al ... ghestaen: Alles staat; versta: Hij heeft macht over alles.
179Hem alleen komt het toe te oordelen.
180ontfaen: ontvangen.
181vast gheerft: door erfenis vast gevestigd.
182Voor de betekenis van dit vers vgl. Hand. 4:12.
paleografische / codicologische opmerkingen
In de versiering rond de P is aan drakenbek schild getekend, waarop de vermelding:
D P
Disce
Pati
1650
varianten die in meer dan één bron voorkomen
183. Cr. S. W. nu al van den Heere
187. Cr. Pl. DBr. W. de sonden
188. Cr. Pl. S. DBr. W. heel sneeu wit
189. Cr. S. W. Hi wast met ysopen en cureert
190. Cr. S. is toch dit
191. Cr. Pl. S. DBr. Alle dat ghevallen is
192. Cr. S. W. Om niet so moechdy
193. Cr. S. W. Al waren wi hier voermaels
194. Cr. W. de Heere
195. Cr. Pl. S. moet dicwils falen
varianten die in slechts één bron voorkomen
183. DBr. de goetheit
185. S. Die doot
187. Cr. de boosheyt
S. die boosheyt; die sonden
188. W. die nieren
S. en maect
DBr. links in de rand: Iere.3
189. DBr. links in de rand: psal. 51
194. S. Als ons die Heere verheft
DBr. Als de Heere vertoeft
In de versiering rond de P is aan drakenbek schild getekend, waarop de vermelding:
D P
Disce
Pati
1650
varianten die in meer dan één bron voorkomen
183. Cr. S. W. nu al van den Heere
187. Cr. Pl. DBr. W. de sonden
188. Cr. Pl. S. DBr. W. heel sneeu wit
189. Cr. S. W. Hi wast met ysopen en cureert
190. Cr. S. is toch dit
191. Cr. Pl. S. DBr. Alle dat ghevallen is
192. Cr. S. W. Om niet so moechdy
193. Cr. S. W. Al waren wi hier voermaels
194. Cr. W. de Heere
195. Cr. Pl. S. moet dicwils falen
varianten die in slechts één bron voorkomen
183. DBr. de goetheit
185. S. Die doot
187. Cr. de boosheyt
S. die boosheyt; die sonden
188. W. die nieren
S. en maect
DBr. links in de rand: Iere.3
189. DBr. links in de rand: psal. 51
194. S. Als ons die Heere verheft
DBr. Als de Heere vertoeft
+Fol. 15
183Proeft: Ervaar, Zie in.
186vonden: gevonden.
187Vgl. Ps. 85:3; vaecht uut: wist uit, vergeeft.
189ysopen: Hysop; curreert: geneest.
192Om niet: gratis, zonder tegenprestatie; Vgl. Isaias 55:1.
193tot zonden verhit: vol brandende begeerte naar de zonden.
194wie mach ons dalen: wie kan ons ten onder brengen.
195hem: zich.
emendaties
Em. 206. Hs. in ons leden. Het voorzetsel in ontbreekt in de andere vijf bronnen.
paleografische / codicologische opmerkingen
202. behoort: de t is door afsnijden van het blad weggevallen.
206. leden: en door afsnijden weggevallen.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
202. Cr. Pl. S. DBr. W. ons lichaem
203. Cr. S. W. Tot levende offeranden
DBr. W. te besteden
205. Cr. DBr. de vierighe pijlen
206. Cr. Pl. DBr. De sonde
varianten die in slechts één bron voorkomen
198. Pl. ons bedinghen
200. Cr. in Gods sone
201. Pl. Ons stellende in God-Heilich Geest
204. W. Ons wapenen te sijn
Em. 206. Hs. in ons leden. Het voorzetsel in ontbreekt in de andere vijf bronnen.
paleografische / codicologische opmerkingen
202. behoort: de t is door afsnijden van het blad weggevallen.
206. leden: en door afsnijden weggevallen.
varianten die in meer dan één bron voorkomen
202. Cr. Pl. S. DBr. W. ons lichaem
203. Cr. S. W. Tot levende offeranden
DBr. W. te besteden
205. Cr. DBr. de vierighe pijlen
206. Cr. Pl. DBr. De sonde
varianten die in slechts één bron voorkomen
198. Pl. ons bedinghen
200. Cr. in Gods sone
201. Pl. Ons stellende in God-Heilich Geest
204. W. Ons wapenen te sijn
+Fol. 16
198bedinghe: gebed.
200confoort: troost, sterkte.
205blusten: uitblusten, de kracht (van de vurige pijlen) te niet deden.
208den sabot ... rusten: sabot (Sabbath, rustdag) is eigenlijk op te vatten als een lijdend voorwerp dat de werking van het werkwoord duidelijker omschrijft en de bijwoordelijke bepa