*

* 3. in, v. D.: op, HA.: van.

[XXVI] BALLADE

AL verkeerde tvoetsel van mijnder spijsen

in gallen en in dranck van ijse

en dbedde in doornen daer ic op slape,

al sagic elcken inden paradijse

5
en mi tussen leeuwen vol van afgrijse

om te verschueren ghelijc den blauwen scape, vs. 6

meer wonders ic in mi seluen rape

[f. 45 v°] dat si daer ic altoos na gape

mi dus begeeft.

10
si mi behaecht in swerelts betrape vs. 10

bouen alle dat leeft,

mijn herte dat beeft, mijnen lichaam sneeft

vs. 6 den blauwen scape: het onnoozele schaap.

vs. 10 swerelts betrape: eig.: wat de wereld in haar macht heeft; hier omschrijving voor: de wereld.

[p. 62]

  *

als die de doot op die lippen heeft.

Ic smake te hant alle bitter vruchten,

15
dus scriuic mits dat mi op die tonge cleeft,

die ghetrouwich mint moet dicwil suchten. vs. 16



     Als si mi trooswater int aensicht goot

ende haer ghelu haer so minlijc ontsloot

dat lanck tot bider eerden hinck,

20
ghecammet onder een bonnetken root,

met beyden armen ic na haer schoot

als oft ic gheulogen had in shemels rinck.

als ic een cusken van haer ontfinck

sueter dan noyt geur van balseme ghinck

25
so roock si present.

nv heb ic een eeuwich hantghewrinck

tot sleuens ent.

waer mijn torment in boecken geprent,

ten leeft gheen mensche die redene kent

30
hi en soude medeliden int herte draghen.

[f. 46 r°] al heeft si haer sinnen van mi ghewent

die ghetrouwich mint moet dicwil clagen.



     Ic verhiefse bouen der engelen weerde,

wist ic niet dat god den mensche op deerde

35
schoonheyt gegheuen heeft bi natueren. vs. 35

om haren danck en sijt begheerde, vs. 36

so die verwesen is moet buygen ten sweerde,

soudic mi laten in stucken schueren.

vermaledijt sijn poorten en mueren

40
die mijn lief dus houden binnen dueren,

grendelen en sloten,

en nijders tonghen tot allen hueren

vol archs ghegoten.

die fenijnighe schoten doen mi verdoten

* 23. als ic een cusken, HA.: door de woorden die ick.
44. verdoten, HA.: verdroten.

vs. 16 Vgl. met dezen stok dien van een refrein in BA., fol. Fij v°: ‘Wie hertelijck mint moet dicwils trueren’.

vs. 35 bi natueren: volgens den menschelijken aard, dus: vergankelijk, sterfelijk?

vs. 36 om haren danck: te harentwille.

[p. 63]

  *

45
mijn lief noch in haer bloysel ghesproten vs. 44/45

bi clappen vileyne, dit doet mi sneuen.

dus comt my noch wten monde ghevloten:

die ghetrouwich mint moet dicwil beuen.



     Wistic nv Iunoes nigromancie,

50
Virgilius conste oft touerie vs. 50

die de tanden der serpenten als mans verkeerde,

[f. 46 v°] had ic te baten der aluen faeyerie, vs. 52

ic soude om mijns liefs melodie vs. 53

eenen throon doen maken daer icse in eerde;

55
waert dat haer gracie dan op mi meerde, vs. 55

meer vruechden dan oyt Poete en leerde

soudic scriuen,

nv bliuic vol wanhopen als die verseerde

arme fugitijuen.

60
moet ic dus bliuen, ten baet gheen kijuen,

al hangic als die niet en verworghe vs. 61

noch seg ic, men machs mi niet ontdrijuen, vs. 62

die getrouwich mint is dic in sorghe.



     Pigmaleon op een steenen beelt verhit

65
creech door sijn trouwe reyn onbesmit

int eynde troost van sinen miskieue.

haer ter eeren die in diepte der herten sit vs. 67

soudic in een siden hemdeken wit

tornoyen teghen meer mans in grieue, vs. 69

70
al waert dan dat ic duysent wonden besieue, vs. 70

vercreech ic den troost van mijnen lieue

ic waer ghenesen.

[f. 47 r°] maer nv ben ic gheplaent wt Venus brieue, vs. 73

vervloect, verwesen

75
ben ic mispresen, vol drucs gheresen,

so moet icse voor donghenadichste lesen

* 49. nigromancie, HA.: imaginatie.
69. in, HA.: int.
76. iese, HA.: ick my.

vs. 44/45 De zin is wellicht: de giftige pijlen (van de ‘nijders’) maken mijn bloeiend lief razend (verdoten bij Kil.: delirare, desipere) door hun laaghartigen laster.

vs. 50 Hier worden de verhalen van Virgilius den toovenaar en van Jason door elkaar gehaald.

vs. 52 faeyerie: toovermacht.

vs. 53 melodie: heerlijkheid.

vs. 55 op mi: jegens mij.

vs. 61 Hoort wellicht bij dus uit vs. 60; er ontbreekt echter een vs. vóór of na 60.

vs. 62 mi ... ontdrijven: mij er van afbrengen.

vs. 67 vg. Vgl. met deze passage de volgende uit Hand. d. Amour. T 3 r°: ‘Ick zoude door de liefde, en syt begheerde, Waer ick te peerde met mynen sweerde In myn wit hemde eenen strijt doorhouwen, Ter eeren van alle schoone Vrouwen’.

vs. 69 in grieue: met smart.

vs. 70 besieue: kreeg, opliep.

vs. 73 gheplaent: uitgevlakt.

[p. 64]

  *

die oyt op eerde was verscheenen.

al schiet ic mijn pijlen met slappen pesen, vs. 78

die getrouwich mint moet dic met drucke wesen.



80
     Verdraecht pampier, tis een cleen sake,

quansuys oft ic teghen v sprake

suldi den gront mijnder herten weten.

nv dunct mi dat ic fraude smake,

voys, tonghe en wille roept nv wrake

85
op haer daer ic nv ben af vergheten.

een ander is in haer herte gheseten,

ic heb al mijnen swaren arbeyt versleten

op een blaw belof, vs. 88

ic bliue als Troylus opt reck ghesmeten vs. 89

90
int lijden grof,

daer en comt niet of mer als sant en stof

verteyrtse mijn vruecht in twijfels hof vs. 92

si is stranger dan moorders met ghijsarmen, vs. 93

dus seg ic en cander voor scieten geen schof, vs. 94

95
[f. 47 v°] die getrouwelic mint moet dicwil kermen.



     Twy maecte god sulcken lichaem perfect

daer een gheueyst herte in is ghedect;

ic sout hem vraghen, waert dat ic mochte.

mi dunct dat bouen natuere strect

100
dat si met mijnder ionsten gect

en daer ic so eerbaerlijc consent versochte.

beuontse doch eenich vileyn ghedochte

oft waert datic oneerbaerlic wrochte,

so mochte mi plagen vs. 104

105
wrake opt gelaet dat si voort brochte

om mijn behaghen. vs. 105/106

* 94. schof, HA.: schoft.
96. HA.: Tfy van sulcken lichaem perfekt.
98. sout hem, HA.: soude eens.

vs. 78 De zin is: ik bereik niets met al mijn moeite. Al heeft den klemtoon, of men leze ic schiet al.

vs. 88 blaw: ijdel.

vs. 89 reck: een martelwerktuig (Mnl. Wdb. VI, 1242).

vs. 92 verteyrtse: doet zij te niet. - twijfels: wanhoops.

vs. 93 ghijsarmen: tweesnijdende strijdbijlen.

vs. 94 schof: schuif; vgl. Mnl. Wdb. VII, 603: ergens een schof voor schuiven.

vs. 104 mochte: lees wellicht mochtse.

vs. 105/106 De zin is: wee over het (liefelijk) gelaat dat zij toonde om mij te behagen (of: waarin ik behagen schiep; vgl. vs. 109).

[p. 65]

  *

ic mach wel claghen en vloecken de dagen

dat mi die beenen mosten draghen

daer mijn oogen om haer schoonheyt loegen.

110
mi tuycht den sin, ic en derfs niet vraghen,

die ghetrouwelic mint moet dicwil ploegen. vs. 111



     Wrake ouer haer schielose sinnen, vs. 112

lof moet haer duechdelic persoon gewinnen,

wrake der onghetrouwe die si mi doet,

115
lof diemen wel mach in eeren minnen,

wrake dat ander de vruecht bekinnen,

lof die ionst mijns herten bloet, vs. 117

wrake dat ic so steruen moet,

[f. 48 r°] lof die schoonste die oyt ghinc ouer voet,

120
wrake der tyrannicheyt,

lof daer mijn volmaecte hope op stoet,

wrake haerder viandicheyt,

lof wijse verstandicheyt,

wrake mijnder brandicheyt,

125
lof die ic excusere voor schandicheyt,

wrake der bitterheyt die ic moet proeuen.

mer wat baet alle vayliandicheyt,

die getrouwelic mint moet dicwil droeuen.



     Hoe mocht wt haren monde

130
vloeyen so engheliken faconde vs. 130

sonder meenen, om mijn abuseren.

al waert dat mi Venus in brieuen sonde

en ic selue die misdaet niet en bevonde, vs. 132/133

ic souwer noch teghen appelleren.

135
haer paruere droech ic in mijn cleren,

die colueren deedse mi quarteren, vs. 136

niet om troost verleeninge,

maer om datse met mi soude boerderen

* 132. in ontbr. bij HA.

vs. 111 ploegen: den ploeg der minne trekken (vgl. LXXIX, 34).

vs. 112 schieloos: onnadenkend.

vs. 117 ionst: lees wellicht: ic ionne.

vs. 130 faconde: welsprekendheid, en vandaar: schoone woorden.

vs. 132/133 De bedoeling hiervan is mij niet duidelijk.

vs. 136 quarteren: een geslachtswapen met een ander in één wapenschild vereenigen (Mnl. Wdb. VI, 856). Na quarteren leze men een punt, geen komma.

[p. 66]

vindic haer meeninghe.

140
ic sie die. vercleeninge, wt rechter versteeninge vs. 140

voetse haer herte in mijn weeninghe

[f. 48 v°] en laeft mi met amoreusen drancken.

mi en baet glose, parabel noch leeringhe,

die ghetrouwelic mint moet dicwil iancken.



Prince
145
     Die van desen dichte acteur is

heeft medeliden met hem die in sulcken labuer is,

want hi weet wel den smaeck van sulcke sope,

god danckende dat sinen tijt so na duer is.

want vrouwen beloften meest deel faueur is,

150
een blase vol wints, een ydel hope.

ontlast v in tijts van sulcken nope

so ic ghedaen hebbe, dat wil ic pluchten. vs. 152

na diuerse conclusie dat ic weer hope

die getrouwelic mint moet dicwil suchten.

vs. 140 vercleeninghe: geringschatting; vgl. X, 22.

vs. 152 ic (2): lees wsch. ooc. - pluchten: plegen, bedrijven; vgl. VIII, 14.

*	* 3. in, v. D.: op, HA.: van.
[XXVI] BALLADE AL verkeerde tvoetsel van mijnder spijsen in gallen en in dranck van ijse en dbedde in doornen daer ic op slape, al sagic elcken inden paradijse 5 en mi tussen leeuwen vol van afgrijse om te verschueren ghelijc den blauwen scape, vs. 6 meer wonders ic in mi seluen rape [f. 45 v°] dat si daer ic altoos na gape mi dus begeeft. 10 si mi behaecht in swerelts betrape vs. 10 bouen alle dat leeft, mijn herte dat beeft, mijnen lichaam sneeft	vs. 6 den blauwen scape: het onnoozele schaap. vs. 10 swerelts betrape: eig.: wat de wereld in haar macht heeft; hier omschrijving voor: de wereld.
[p. 62] * als die de doot op die lippen heeft. Ic smake te hant alle bitter vruchten, 15 dus scriuic mits dat mi op die tonge cleeft, die ghetrouwich mint moet dicwil suchten. vs. 16 Als si mi trooswater int aensicht goot ende haer ghelu haer so minlijc ontsloot dat lanck tot bider eerden hinck, 20 ghecammet onder een bonnetken root, met beyden armen ic na haer schoot als oft ic gheulogen had in shemels rinck. als ic een cusken van haer ontfinck sueter dan noyt geur van balseme ghinck 25 so roock si present. nv heb ic een eeuwich hantghewrinck tot sleuens ent. waer mijn torment in boecken geprent, ten leeft gheen mensche die redene kent 30 hi en soude medeliden int herte draghen. [f. 46 r°] al heeft si haer sinnen van mi ghewent die ghetrouwich mint moet dicwil clagen. Ic verhiefse bouen der engelen weerde, wist ic niet dat god den mensche op deerde 35 schoonheyt gegheuen heeft bi natueren. vs. 35 om haren danck en sijt begheerde, vs. 36 so die verwesen is moet buygen ten sweerde, soudic mi laten in stucken schueren. vermaledijt sijn poorten en mueren 40 die mijn lief dus houden binnen dueren, grendelen en sloten, en nijders tonghen tot allen hueren vol archs ghegoten. die fenijnighe schoten doen mi verdoten	* 23. als ic een cusken, HA.: door de woorden die ick. 44. verdoten, HA.: verdroten. vs. 16 Vgl. met dezen stok dien van een refrein in BA., fol. Fij v°: ‘Wie hertelijck mint moet dicwils trueren’. vs. 35 bi natueren: volgens den menschelijken aard, dus: vergankelijk, sterfelijk? vs. 36 om haren danck: te harentwille.
[p. 63] * 45 mijn lief noch in haer bloysel ghesproten vs. 44/45 bi clappen vileyne, dit doet mi sneuen. dus comt my noch wten monde ghevloten: die ghetrouwich mint moet dicwil beuen. Wistic nv Iunoes nigromancie, 50 Virgilius conste oft touerie vs. 50 die de tanden der serpenten als mans verkeerde, [f. 46 v°] had ic te baten der aluen faeyerie, vs. 52 ic soude om mijns liefs melodie vs. 53 eenen throon doen maken daer icse in eerde; 55 waert dat haer gracie dan op mi meerde, vs. 55 meer vruechden dan oyt Poete en leerde soudic scriuen, nv bliuic vol wanhopen als die verseerde arme fugitijuen. 60 moet ic dus bliuen, ten baet gheen kijuen, al hangic als die niet en verworghe vs. 61 noch seg ic, men machs mi niet ontdrijuen, vs. 62 die getrouwich mint is dic in sorghe. Pigmaleon op een steenen beelt verhit 65 creech door sijn trouwe reyn onbesmit int eynde troost van sinen miskieue. haer ter eeren die in diepte der herten sit vs. 67 soudic in een siden hemdeken wit tornoyen teghen meer mans in grieue, vs. 69 70 al waert dan dat ic duysent wonden besieue, vs. 70 vercreech ic den troost van mijnen lieue ic waer ghenesen. [f. 47 r°] maer nv ben ic gheplaent wt Venus brieue, vs. 73 vervloect, verwesen 75 ben ic mispresen, vol drucs gheresen, so moet icse voor donghenadichste lesen	* 49. nigromancie, HA.: imaginatie. 69. in, HA.: int. 76. iese, HA.: ick my. vs. 44/45 De zin is wellicht: de giftige pijlen (van de ‘nijders’) maken mijn bloeiend lief razend (verdoten bij Kil.: delirare, desipere) door hun laaghartigen laster. vs. 50 Hier worden de verhalen van Virgilius den toovenaar en van Jason door elkaar gehaald. vs. 52 faeyerie: toovermacht. vs. 53 melodie: heerlijkheid. vs. 55 op mi: jegens mij. vs. 61 Hoort wellicht bij dus uit vs. 60; er ontbreekt echter een vs. vóór of na 60. vs. 62 mi ... ontdrijven: mij er van afbrengen. vs. 67 vg. Vgl. met deze passage de volgende uit Hand. d. Amour. T 3 r°: ‘Ick zoude door de liefde, en syt begheerde, Waer ick te peerde met mynen sweerde In myn wit hemde eenen strijt doorhouwen, Ter eeren van alle schoone Vrouwen’. vs. 69 in grieue: met smart. vs. 70 besieue: kreeg, opliep. vs. 73 gheplaent: uitgevlakt.
[p. 64] * die oyt op eerde was verscheenen. al schiet ic mijn pijlen met slappen pesen, vs. 78 die getrouwich mint moet dic met drucke wesen. 80 Verdraecht pampier, tis een cleen sake, quansuys oft ic teghen v sprake suldi den gront mijnder herten weten. nv dunct mi dat ic fraude smake, voys, tonghe en wille roept nv wrake 85 op haer daer ic nv ben af vergheten. een ander is in haer herte gheseten, ic heb al mijnen swaren arbeyt versleten op een blaw belof, vs. 88 ic bliue als Troylus opt reck ghesmeten vs. 89 90 int lijden grof, daer en comt niet of mer als sant en stof verteyrtse mijn vruecht in twijfels hof vs. 92 si is stranger dan moorders met ghijsarmen, vs. 93 dus seg ic en cander voor scieten geen schof, vs. 94 95 [f. 47 v°] die getrouwelic mint moet dicwil kermen. Twy maecte god sulcken lichaem perfect daer een gheueyst herte in is ghedect; ic sout hem vraghen, waert dat ic mochte. mi dunct dat bouen natuere strect 100 dat si met mijnder ionsten gect en daer ic so eerbaerlijc consent versochte. beuontse doch eenich vileyn ghedochte oft waert datic oneerbaerlic wrochte, so mochte mi plagen vs. 104 105 wrake opt gelaet dat si voort brochte om mijn behaghen. vs. 105/106	* 94. schof, HA.: schoft. 96. HA.: Tfy van sulcken lichaem perfekt. 98. sout hem, HA.: soude eens. vs. 78 De zin is: ik bereik niets met al mijn moeite. Al heeft den klemtoon, of men leze ic schiet al. vs. 88 blaw: ijdel. vs. 89 reck: een martelwerktuig (Mnl. Wdb. VI, 1242). vs. 92 verteyrtse: doet zij te niet. - twijfels: wanhoops. vs. 93 ghijsarmen: tweesnijdende strijdbijlen. vs. 94 schof: schuif; vgl. Mnl. Wdb. VII, 603: ergens een schof voor schuiven. vs. 104 mochte: lees wellicht mochtse. vs. 105/106 De zin is: wee over het (liefelijk) gelaat dat zij toonde om mij te behagen (of: waarin ik behagen schiep; vgl. vs. 109).
[p. 65] * ic mach wel claghen en vloecken de dagen dat mi die beenen mosten draghen daer mijn oogen om haer schoonheyt loegen. 110 mi tuycht den sin, ic en derfs niet vraghen, die ghetrouwelic mint moet dicwil ploegen. vs. 111 Wrake ouer haer schielose sinnen, vs. 112 lof moet haer duechdelic persoon gewinnen, wrake der onghetrouwe die si mi doet, 115 lof diemen wel mach in eeren minnen, wrake dat ander de vruecht bekinnen, lof die ionst mijns herten bloet, vs. 117 wrake dat ic so steruen moet, [f. 48 r°] lof die schoonste die oyt ghinc ouer voet, 120 wrake der tyrannicheyt, lof daer mijn volmaecte hope op stoet, wrake haerder viandicheyt, lof wijse verstandicheyt, wrake mijnder brandicheyt, 125 lof die ic excusere voor schandicheyt, wrake der bitterheyt die ic moet proeuen. mer wat baet alle vayliandicheyt, die getrouwelic mint moet dicwil droeuen. Hoe mocht wt haren monde 130 vloeyen so engheliken faconde vs. 130 sonder meenen, om mijn abuseren. al waert dat mi Venus in brieuen sonde en ic selue die misdaet niet en bevonde, vs. 132/133 ic souwer noch teghen appelleren. 135 haer paruere droech ic in mijn cleren, die colueren deedse mi quarteren, vs. 136 niet om troost verleeninge, maer om datse met mi soude boerderen	* 132. in ontbr. bij HA. vs. 111 ploegen: den ploeg der minne trekken (vgl. LXXIX, 34). vs. 112 schieloos: onnadenkend. vs. 117 ionst: lees wellicht: ic ionne. vs. 130 faconde: welsprekendheid, en vandaar: schoone woorden. vs. 132/133 De bedoeling hiervan is mij niet duidelijk. vs. 136 quarteren: een geslachtswapen met een ander in één wapenschild vereenigen (Mnl. Wdb. VI, 856). Na quarteren leze men een punt, geen komma.
[p. 66] vindic haer meeninghe. 140 ic sie die. vercleeninge, wt rechter versteeninge vs. 140 voetse haer herte in mijn weeninghe [f. 48 v°] en laeft mi met amoreusen drancken. mi en baet glose, parabel noch leeringhe, die ghetrouwelic mint moet dicwil iancken. Prince 145 Die van desen dichte acteur is heeft medeliden met hem die in sulcken labuer is, want hi weet wel den smaeck van sulcke sope, god danckende dat sinen tijt so na duer is. want vrouwen beloften meest deel faueur is, 150 een blase vol wints, een ydel hope. ontlast v in tijts van sulcken nope so ic ghedaen hebbe, dat wil ic pluchten. vs. 152 na diuerse conclusie dat ic weer hope die getrouwelic mint moet dicwil suchten.	vs. 140 vercleeninghe: geringschatting; vgl. X, 22. vs. 152 ic (2): lees wsch. ooc. - pluchten: plegen, bedrijven; vgl. VIII, 14.