DBNL . Florimond van Duyse, Het oude Nederlandsche lied. Deel 3

[p. 1957]

506. Aldersoetsten nacht.

A.

[p. 1958]

B.

C.

[p. 1959]

A.

 
1.
 
Aldersoetsten nacht wanneer dat is gebooren
 
allen ons geluk, ons vreugt en onsen wensch.
 
Dat kind was lang verwacht, Messias uytverkooren;
 
wy gingen al verlooren,
 
waer hy niet geworden mensch.
 
Want om onzen 't wil laet hy zyn paradys,
 
en heeft voor zyn paleys den armen stal verkooren.
 
Hy leyt hier op hoey,
 
hy leyt hier op stroey,
 
hy beeft van kou en weent van rouw;
 
den haeghel en wynd bestormen het kynd;
 
ten zyn maer slechte doekskens daer men hem in wind.
 
2.
 
Ach! hoe leydt dat kind, in 't midden van twee beesten,
 
in een koude kribb', in eenen vuylen stal,
 
die boven wordt gedient van al des hemels geesten;
 
siet hoe den aldermeesten
 
hier den minsten word van al.
 
Want om onzen 't wil, enz,
 
3.
 
Sondaer, schept nu moed; komt met een vast betrouwen
 
bij dat hemels kind, die naer uw komst verlangt,
 
en valt hem eens te voet; ten zal uw niet berouwen,
 
wilt met hem vriendschap houwen,
 
die uw in genade ontfangt.
 
Want om onzen 't wil, enz.

B.

 
1.
 
Komt hier besoecken die u ziel bemint,
 
Gods soon voor ons geworden een teer kindt.
 
Siet, wat de liefde doet: den grooten Heer van al,
 
die leyd hier by de beesten in den stal.
 
Die God was van der eeuwigheyd,
 
is voor ons mensch geworden in den tyd.
 
Die 't al geschaepen heeft en kleed al wat er leeft,
 
die leyd hier naeckt van kou en schud en beeft.

[p. 1960]

 
2.
 
Syn liefde tot den mensch die is so groot,
 
dat hy gedaelt is uyt zyn vaders schoot
 
en leyd hier op het hoey, doorvlogen van de kou,
 
dat een versteent gemoet bewegen zou.
 
Och, wat en doet de liefde niet,
 
God-Mensch die lyd gebrek en groot verdriet.
 
Die 't al geschaepen heeft, enz.
 
3.
 
Ach, wie en smilt hier niet in soet getraen?
 
Het liefste kind spreekt ons inwendig aen,
 
hy vraegt, tot recompens voor al zyn bitter smert,
 
ook wederliefde met een dankbaer hert.
 
Heeft onzen God dat niet verdient,
 
die ons zoo ongemeten heeft bemint?
 
Die 't al geschaepen heeft, enz.

C.

 
1.
 
Verheugt u, verheugt u,
 
Roomsche en waere kerk,
 
want uwen vyand word onsterk,
 
tenemael magteloos gestelt,
 
dog word ellendig neergevelt.
 
2.
 
Verheugt u, verheugt u
 
nu, gy Christe bruyd,
 
strydende kerk in goed besluyt;
 
ziet, uw vervolger zwemt in 't bloed,
 
waer door gy triompheren moet.
 
3.
 
Verheugt u, verheugt u
 
staeg, o kerke Gods,
 
want Jovianus, keyzer trots,
 
als waeren bystand in beleyd,
 
sweert u zyne getrouwigheydt.
 
4.
 
Verheugt u, verheugt u,
 
Christen zielen t' saem,
 
in dezen zegen wel bekwaem,
 
over de kerk, dat aldermeest,
 
door Vader, Soon en Heylig Geest.

1, 2. t.: Romsch. - 3, 3. Flavius Claudius Jovianus, een Romeinsch keizer

[p. 1961]

(363-364 na Chr.), hief de dwangbevelen op van Julianus tegen het Christendom. - 3, 5. t.: sweer u.

Tekst en melodie.

De Coussemaker, Chants populaires des Flamands de France, 1856, nr. 17, bl. 40. Volgens den uitgever bestaat dit Kerstlied, naar zijne meening een der fraaiste door hem gevonden Kerstliederen, uit drie deelen. De zang nam hij over van een vliegend blaadje, hem ter hand gesteld door den heer Dedrye, pastoor van Craywyck, geboortig van Meteren. Doch d.C. moet bekennen, dat het eerste deel ook voorkomt in: Christelycke liedekens gemaekt voor de sondagschole van de pvochie van Meteren (Ieper, z.j.), waar het tot opschrift voert: ‘Liedeken op den Kersnacht; stemme: soo 't begint’.

Dat het eerste deel afzonderlijk gezongen werd, bewijzen nog de lezingen voorkomende in het Hs. nr. 4858 (c. 1621) der K. Brusselsche Bibl., bl. 137, in het Hs. van Boonen, van het jaar 1695, der Gentsche Bibl. en in drie verschillende 18^de-eeuwsche Hss. in ons bezit.

De aanduiding: ‘stemme: soo 't begint’, zou, volgens d.C., bewijzen, dat de zangwijs opzettelijk voor de bovenstaande drie deelen werd geschreven. Zulke aanduiding slaat gewoonlijk op den eersten versregel van éen enkel lied, en kan ook wel de melodie aanduiden van een vroeger lied met zelfden aanvang. De door d.C. hier gebruikte spelling wijkt af van de gewone door hem gevolgde spelling, en bewijst, dat de tekst niet uit den volksmond werd opgevangen, maar werd afgekeken van een Hs. of van een boek.

Wij laten de eerste strophe met den zang volgen, naar het Hs. van 1695. De aanvang herinnert aan de melodie: ‘O nacht, jalourse nacht’; zie hiervoren I, nr. 165, bl. 615, en hierna: ‘O nacht, o blijde nacht’.

[p. 1962]

 
Al - der-soet- sten nacht wan-neer dat is ge - bo - ren
 
al - le ons ge- luck, ons vreugt en onsen wensch,
 
dat kin-tien lanck verwacht, Mes-si- as uyt-ver-co - ren;
 
wij gin-ghen al ver - lo - ren,
 
hadd' hij niet ge - wor - den mensch.
 
Want om on-sen wil laet hij sijn pa - ra - dijs
 
en heeft voor sijn pa-leys een ar - men stal ver - co - ren.
 
Hij leijt hier op hoij,
 
hij leijt hier op stroij,
 
hij beeft van kou, en weent van rouw;
 
den hae-gel en wint be- stor-men dit kint;
 
het sijn maer slech-te doeckxkens daer men hem in wint.