DBNL . Willem den Elger, Zinne-beelden der liefde

De liefde treft ons al slapende.

illustratie

 
Zie, zie hoe zagjes ons de looze Liefde trekt
 
Door hulp van Venus in haar zwaare slavernyen;
 
Maar, Liefde, 't is geen eer ons slaapende af te stryen,
 
't Is billik dat gy ons eerst uit die droomen trekt.
 
Neen, zegt zy, myne kragt: betoon ik in het droomen:
 
Dus tref ik dikmaal 't meeste als 't word het minst vernomen.

[p. 159]origineel

De liefde treft ons al slaapende.

D. Heinzius heeft dit zinnebeeld voorheenen al met
korte woorden verbeelt, wanneer hy zegt: dat
,,hy gints en weder word gedreeven, en dat Ve-
,,nus zelf aan 't roer van 't schip zit:

Feror huc, Feror illuc;

Praesidet & puppi dux Cytherea meae.

M^lle des Jardins zegt het wat verstaanbaarder, in haaren Man-
lius act: 1. sc: 2.

 
L'amour est su subtil qu'il se glisse aisement,
 
Il entre dans les coeurs sans qu'on sache comment;
 
Une ame le nourrit long temps sans le connoistre.

 
De Liefde is fyn en sluipt heel ligt'lyk in, ja eer
 
Men weet op welk een wyz', bezit ze ons hart, myn Heer,
 
Men voedze'er in en weet niet dat ze'er is gelegen.

Ovidius zegt het zelve in zyn Rem: Amor: v. 105.

Interea tacitae serpunt in viscera flamme;

Et mala radices altius arbor agit.

Zoo kruipt terwyl den brant allenxkens door de leden,

Bemagtigt haer van t' hart, en overheerst de reden.

Pluimer roept uit, in zyn Hero en Leander:

 
O Liefde! gy ontziet om naar uw wensch te landen,
 
Noch 't barnen van de zee, noch klip, nog dorre stranden:
 
Gy speelt behendig met het deftigste verstand,
 
En eer 't uw' luimen kend, zet gy het in den brand;
 
Dat al de zinnen door die hitte als aangeblaazen,
 
Het tedere gemoed te heviger doet raazen.

[p. 160]origineel

Wanneer men de Liefde begint te verneemen, en haar tragt
te ontwyken, zyn wy gemeenelyk van haar reets overwon-
ne. Dit getuigt D. Heinsius ergens:

Vix equidem sensi dubio correptus ab igne,

Ipsaque dum metuo spicula, vulnus alo.

En wytloopiger Thomiris by Quinault. Mort de Cyrus Act. 1. scen: 1.

 
Que le charme est puissant qui veut que je me rende!
 
Je fais ce que je puis pour n'y pas consentir:
 
Mais quoy que mon coeur s'en deffende,
 
Je crains de ne pouvoir long temps m'en garentir:
 
Si je ne sens l'amour au moins je l'aprehende,
 
Et quand l'amour s'obstine a nous assujettir,
 
La difference n'est pas grande
 
Entre le craindre & le sentir.

 
Hoe veele aantrekk'lykheên bekooren myne zinnen!
 
'k Doe alles wat ik kan om haar te wederstaan,
 
Maar, hoe myn hart haar af wil slaan,
 
Ik vrees dat zy my zullen winnen:
 
Ben ik nog niet geheel verwonnen door de min,
 
Ten minsten heb ik haar vernomen:
 
En als de Liefde wil een hart te boven komen
 
Verscheelt het weinig, of men in
 
Haar vaste kluisters zugt
 
Of van haar' magten dugt.

Zelf tragt men, wanneer men de Liefde gevoelt, om haar,
zoo het schynt, meer tyd te geeven van ons hart te verove-
ren, het voor ons zelve te verbergen, dus zegt Stratonise by
den zelven Quinault:

Mais si je l'aime, au moins laisse moy Pignorer.

Maar zoo 'k hem min, laat ik het zelf voor 't minst niet weeten.

[p. 161]origineel

H: Grotius by na het zelve:

Sed videor somnis invigilare meis.

En Orestes by Racine, dat hy zig zelf had bedrogen.

Je me trompois moy mesme.

Wytloopiger spreekt Elise by Quinault, Astrate act: 2. sc. 3.

 
Si j'attens si tard a te le reveler,
 
Ne t'en etonne pas, avec un soin extreme:
 
Je m'en suis fait longtems un secret a moy méme,
 
Mon coeur d'abord, sans doute auroit mieux resisté
 
S'il n'eust esté trahi par sa propre fierté:
 
C'est elle qui du coup dont tu me vis atteinte,
 
M'a causé la surprise, en m'en ostant la crainte,
 
Ouy loin de me servir, mon orgueil m'abusant,
 
M'a livree a l'amour, en me le deguisant;
 
Je negligay d'abord une langueur secrete;
 
Je n'appellay qu'Estime, une Estime inquiete;
 
Et mon coeur trop superbe, & trop credule aussi,
 
Crut mesme en soupirant qu'on estimoit ainsi.
 
L'Amour foible toujours quand il ne fait que naistre,
 
Caché sous cette erreur, a pris le temps de croistre.
 
Et contre mon Orgueil ne s'est pas declaré,
 
Qu'il n'ait de sa victoire esté bien assuré.

 
Chorisbe, laat het u niet al te wonder voorstaan,
 
Dat ik u dit geheim niet vroeger heb ontdekt:
 
Ik heb het voor my zelve een lange wyl bedekt.
 
Myn hoogmoed had zig zelfs verraaden, door 't vermeeten
 
Dat zig de Liefde aan my nooit durven zou vergeeten:
 
Ik vreesde voor geen Liefde, en die onagtzaamheid
 
Die bragt haar, onder schyn van pligt en dankbaarheid,
 
Maar alle bey verzelt met ongeruste zinnen,
 
Eer ik haar kennen kost, in myne ziel, hier binnen;
 
En zelve wist ik niet hoe veer ik was vergist;
 
Of drong my zelven op dat ik het niet en wist.

[p. 162]origineel

 
De Liefde mid'lerwyl, hoewel van klein vermoogen.
 
En zwak in haar begin, groeide onder dit bedrooge
 
En avrechts oordeel op in groote kragt, tot dat
 
Zy't allergrootste deel van myne ziel bezat:
 
En kwam, verzeekerd van geheel te triomfeeren,
 
Myn fiere grootsheid in het openbaar braveeren.

Dus weet de Liefde onder alle schyn, 't zy vrindschap, agting,
pligt en anderen, ons hart in teneemen. zelf van haat, gelyk
K. Boon heelwel in 3. toon: 4. Bedr. van zyne Mirrha gezegt
heeft.

 
Vaak mint men die men dagt te haaten, en men haat
 
Die men te minnen waande, en als men van haar kwaad
 
Het allermeeste meent te hebben zig onslaagen,
 
Volgt men zyns ondanks slaafs geboeit haar zegewagen.

Dog wel boven al weet de Liefde onder een kinderlyke on-
noozelheid in het hart te sluipen; waar van ik, veele andere
voor by gaande, enkel zal aanhaalen het geene Amintas by
Tasso van zig zelve getuigt, om dat het wel het fraaiste is, 't geen
ik ooit hier over heb geleezen: waarlyk deeze woorden schy-
nen veel eer door de Liefde zelf, als door Tasso, Amintas in de
mond gegeeven te zyn. Zie hier wat hy tegen Tirsis zegt. Att. 1. Sc. 2.

 
Essendo io fanciulletto, si, che a pena
 
Giunger potea con la man pargoletta
 
Acorre i frutti da i piegati rami
 
De gli arboscelli, intrinseco divenni
 
De la piu vaga e cara Virginella,
 
Che mai spiegasse al vento chioma d'oro:
 
La figlivola conosci di Cidippe,
 
E di Montan ricchissimo d'armenti,
 
Silvia, honor de le selve, ardor de l'alme?
 
Di questa parlo, ahi lasso! vissi a questa
 
Cosi unito alcun tempo, che fra due
 
Tortorelle piu fida compagnia
 
Non sarà mai, nè fue.
 
Congiunti eran gli alberghi,

[p. 163]origineel

 
Ma piu congiunti i cori:
 
Conforme era l'etate,
 
Ma'l pensier piu conforme:
 
Seco tendeva insidie con le reti
 
A i pesci & agli augelli, e seguitava
 
I cervi seco, e le veloci dame;
 
E'l diletto, e la preda era commune.
 
Ma, mentre io fea rapina d'animali,
 
Fui, non sò come, a me stesso rapito.
 
A poco a poco nacque nel mio petto,
 
Non so da qual radice,
 
Com' herba suol, che per se stessa germini,
 
Un incognito affetto,
 
Che mi fea desiare
 
D'esser sempre presente
 
A la mia bella silvia;
 
E bevea da' suoi lumi
 
Un' estranea dolcezza,
 
Che lasciava nel fine
 
Un non so che d'amaro:
 
Sospirava sovente, e non sapeva
 
La cagion de' sospiri.
 
Cosi fui prima Amante, ch'intendessi,
 
Che cosa fosse Amore.
 
Ben me n'accorsi al fin.

 
'k Was jong, en nog zoo ver niet opgeschooten,
 
Dat ik met myne kleine hand
 
De vrugten plukken kon der neêrgebooge looten
 
Van de allerlaagste boomen hier te land;
 
Wanneer ik tot een hart-vriend wierd verkoren
 
Van't liefste Maagdeken en 't schoonst' dat ooit te vooren
 
Haar blonde vlegten voor de wind had los gedaan.
 
Gy kent de dogter van Cidippe en van Montaan,
 
Wiens rykdom in het vee is naaw'lyks af te meeten,
 
Die Silvia de luister van onz' wout,
 
Eens yders liefde en vreugd; Helaas! gy kunt ligt weeten
 
Dat myne ziel haar min tot haar aan u betrouwt.

[p. 164]origineel

 
Ik leefde langen tyd met haar zoo wel te vreden,
 
En in zoo naaw een vrindschap, dat
 
Twee tortelduifjes nooit met zoo veel tederheden
 
Elkander hebben lief gehad,
 
En immermeer elkander zullen minnen.
 
Wy hadden onze hutten digt by een,
 
Maar digter waren wy by een met ziel en zinnen,
 
Wy waren in gelyken ouderdom getreên,
 
Maar de gelykheid van onz' harten moest het winnen.
 
Ik was met haar altyd alleen,
 
Dan vonden wy in visch, dan vogelvangst, behaagen,
 
Dan weder om een hart, en vlugge das, te jaagen;
 
Dus hadden wy de vangst en vreugde altyd gemeen.
 
Maar t'wyl ik bezig was dus beesten op te vangen,
 
Bleef ik, ik weet niet hoe, in and're strikken hangen:
 
Daar groeide allengjes in myn boezem, 'k weet niet uit
 
Wat wortel, even als het kruit,
 
'tGeen van zig zelf uit de aarde spruit,
 
Een onbekende drift, die my steets deed begeeren
 
Dat ik mogt eewig met myn Silvia verkeeren;
 
En 'k dronk uit haar gezigt een onbegryp'lyk zoet,
 
Het geen ik weet niet welk een roet,
 
En bitterheid, in't end kwam na te laaten:
 
Ik zugte dikmaal boven maaten,
 
En zonder dat ik ooit de bron
 
Van deeze zugten weeten kon.
 
Dus was ik minnaar eer ik eens de Liefde kende,
 
Hoewel ik haar genoeg gekent heb in het ende.

't Is nog wel de pyne waardig hier aan te merken dat Tasso
voor het eerste beginzel van de Liefde stelt, die onbe-
kende begeerte om by ymand te zyn, en ymand te zien; van
dit gevoelen is ook le Boulanger geweest in het 1. en 2. lit van
zyne Reflections sur l'Amour. ymand die het ondervonden heeft
kan weeten of het waar is, en die het niet heeft ondervon-
den, kan'er zig, indien het hem mogt overkomen, van bedie-
nen, om de Liefde te ontvlugten.