DBNL . Willem den Elger, Zinne-beelden der liefde

De liefde heeft haar zoet en bitter.

illustratie

 
Hoe, Liefde, hoe staat u die snoepery zoo duur?
 
Moet gy een mond vol zoet met zoo veel pyn betaalen,
 
Denk, wreede, denk wat lyt men duizenden van kwaalen,
 
Om eene vreugd? wat is uw zoet by al het zuur?
 
Nogtans bekoortge ons zoo door uwe vleyeryen,
 
Dat men uw angel om den honing wel wil lyen.

[p. 225]origineel

De liefde heeft haar zoet en bitter.

Dit Zinnebeeld is t'eenemaal gehaalt uit het negen-
tiende gezang van Theocritus, 't geen D: Heinsius
voor heenen al in duits had overgebragt, dog ik
zal hier de vertaaling van Moonen in voegen om
dat die nieuwer is, en mogelyk aangenaamer zal
zyn.

 
De min stal raten uit de korven met gemak,
 
Toen 't felle bytje hem in al zyn vingers stak.
 
Hy hield zich evel, en liep, blaezende in de hant,
 
En stampende van pyn en huppelende in 't zant,
 
Zyn moeder klaegen, hoe hem zoo gering en kleen
 
Een beesje plaegde met schier onverdraegbre ween.
 
Hoe? riep ze al lachend, gy, zoo groot pas als een by,
 
Slaet dieper wonden en brengt duizende in ly.

Anakreon had al dezelve gedagten gehad in zyn veertigste ge-
zang, waar uit Theocritus dit voorige heeft gehaalt: zie hier
myne vertaaling.

 
't Was op een tyd dat Venus-zoon gesteeken
 
Wierd van een By, die in de roozen lag
 
Verborgen, en die 't Bengeltje niet zag:
 
Hy komt terstond in karmen uit te breeken,
 
En loopt al weenende, en verwoet
 
Na Cythere, die hy zyn jammer-klagten doet:
 
Ach! 't is met my gedaan, ach Moeder, 'k ben om 't leeven,
 
Een klein gevlerkte slang, die in 't gemeen

[p. 226]origineel

 
Een By genaamt word door de boeren, heeft my een
 
Bedroefde, een wreede steek gegeeven.
 
Wel zoon, zei Venus, zoo uw' vinger u dus smart
 
Door zulk een kleine wonde,
 
Denk eens hoe wreed de pyn dan word bevonden,
 
Als gy de menschen met u schigten treft in 't hart.

Longepierre zegt dat hem dit gezang van Anakreon altyd bo-
ven alle de anderen heeft behaagt, dat hier waarlyk de taal
van Venus en Cupido is uitgedrukt, en dat de vinding vol geest
en betooveringen is: egter meen ik dat dit volgende Madri-
gal van Guarini, 't geen op dit zelve onderwerp gemaakt is,
het gezang van Anakreon in vinding niet behoeft te wyken;
het is het drie en zeventigste.

Baciate labra.
 
Punto da un' ape, a cui
 
Rubava il mele, il pargoletto Amore,
 
Quel rubato licore
 
Tutto pien d'ira, e di vendetta pose
 
Su le labra di rose
 
A la mia Donna, e disse: In voi si serba
 
Memoria non mai spenta
 
De le soavi mie rapine acerbe;
 
E chi vi bacia, senta
 
De l'ape, ch'io provai dolce, e crudele
 
L'ago nel core, e nella bocca il mele.

[p. 227]origineel

Ik heb het dus overgezet.

Gekuste lippen.
 
De kleine zoon van Venus door een By
 
Gekwetst, die hy den honing wilde ontsteelen,
 
Kwam deez' gestoole vogt, vol raazerny,
 
En lust tot wraak, de lippen meê te deelen
 
Van mynen Engel, en sprak dus in grammen moed:
 
Gy zult altijd het teken weezen
 
Van dat ik eenmaal heb voor deezen
 
Zoo duur betaalt 't gestole zoet;
 
En die u komt voortaan in 't kuszen aan te raaken,
 
Zal straks met my dan moeten smaaken
 
Van deeze By, die ik en wrang en zoet bevond,
 
Den Angel in het hart, den Honing in de mond.

Het is genoegzaam uit alle deeze bovenstaande plaatzen te be-
grypen dat dit Zinnebeeld wil vertoonen, hoe de vermaaken
van de Liefde altyd met onlusten verzelt zyn, ,,en dat ge-
,,lyk Lucretius zegt, lib. 4. uit het midden van de weelden
,,altyd iets bitters opwelt.

Quoniam medio de fonte leporum

Surgit amari aliquid, quod in ipsis floribus angat.

Derhalven word de Liefde niet kwaalyk door een By afge-
beelt, die wel honing geeft maar ons ook pynelyk kan kwet-
zen; dus vergelykt haar de Satyr By Tasso, Aminta Atto 2.
Sc: 1.

 
Picciola è l'Ape, e fa col picciol morso
 
Pur gravi, e pur moleste le ferite;
 
Ma, qual cosa è piu picciola d'Amore,
 
Se in ogni breve spatio entra e s'asconde
 
In ogni breve spatio? hor, sotto a l'ombra

[p. 228]origineel

 
De le palpebre, hor, traminuti rivi
 
D'un biondo crine, hor, dentro le pozzette,
 
Che forma un dolce riso in bella guancia;
 
E pur fa tanto grandi, e si mortali,
 
E cosi immedicabili le piaghe.

Ik heb het dus vertaalt.

 
De By is klein, en treft met zyne kleine steeken
 
Ons egter zoo, dat het komt pyn'lyk op te breeken:
 
Maar wat is kleinder als de Liefde? die zig kan
 
In de allerkleinste zaak verbergen,
 
Dan komtze ons in de Schaduw van
 
Bemin'lijke ooge-schedels tergen,
 
Dan weder, zonder dat m' haar zie,
 
In blonde vlegten die als golfjes neerwaarts zwieren,
 
Dan weder in de putjes, die
 
Twee roode koontjes met een zoete lach vercieren:
 
En nogtans weet zy ons zoo wreed
 
Zoo doodelyk te wonden,
 
Dat tot geneezing van haar leet
 
Geen middel word gevonden.

Dus verhaalt Mirtillo by Guarini dat hy in het kuszen van zy-
ne Amarillis, door de minne-By in het hart was getroffen,
zie il past: fid: Att: 2. Sc. 1. de woorden zelf zyn zoo lief dat
ik niet kan nalaaten dezelven hier in te voegen.

 
Su queste labbra, Ergasto,
 
Tutta s'en venne al'hor l'anima mia:
 
E la mia vita, chiusa
 
In cosi breve spatio,
 
Non era altro che un bacio:
 
Onde restar le membra
 
Quasi senza vigor tremanti e fiocche:
 
E quando I'fui vicino
 
Al folgorante sguardo,

[p. 229]origineel

 
Come quel che sapea,
 
Che pur inganno era quell' atto, e furto,
 
Temei la Maesta di quel bel viso:
 
Ma d'un sereno suo vago sorriso
 
Assicurato poi,
 
Pur oltre mi sospinsi:
 
Amor si stava, Ergasto,
 
Com' Ape suol ne le due fresche rose,
 
Di quelle labbra ascoso;
 
E mentre ella si stette
 
Con la baciata bocca
 
Al baciar de la mia
 
Immobile ristretta,
 
La dolcezza del mel sola gustai.
 
Ma poi ch' anch'ella mi s'offerse, e porse
 
L'una, e l'altra dolcissima sua rosa,
 
(Fosse o sua gentillezza, o mia ventura,
 
So ben che non fu amore)
 
E sonar quelle labbra,
 
E s'incontraro i nostri baci, (o caro
 
E precioso mio dolce thesoro,
 
T'ho perduto, e non moro?)
 
Al'hor sentii da l'amorosa pecchia
 
La spina pungentissima soave
 
Passarmi il cor; che forse
 
Mi fu renduto alhora
 
Per poterlo ferire.
 
Io, poi ch'a morte mi sentii ferito,
 
Come suol desperato,
 
Poco mancò, che l'homicide labbra
 
Non mordessi, e segnassi:
 
Ma mi ritenne, oime, l'aura odorata,
 
Che quasi spirto d'anima divina
 
Risveglio la modestia,
 
E quel furore estinse.

[p. 230]origineel

De Potter heeft het dus vertaalt.

 
Op dese lippen quam terstond mijn gantsche ziel,
 
Mijn levens t'saem gedrongen sijnde, scheenen,
 
Op sulck een kleyne plaets heel in een kus verdweenen:
 
Mijn leden beefden; 'k was als krachteloos en lam,
 
Doen ik den Blixem van haer oogen nader quam,
 
Voornamelijck, om dat my 't hert inwendig maende
 
Dat dit bedrog nu was in dievery bestaende;
 
Doe schrikte mijn gemoed, doe wierd ik aller meest,
 
Voor d'eerb're majesteyt haers aengesichts bevreest:
 
Maer door haer vrindelijk' en aengename lachjes,
 
Soo stelde sich mijn hart gerust; dies ik al sachjes,
 
Wat nader by haer quam. De Liefd', Ergasto, stondt
 
Gedoken tusschen bey de lipjes van haer mondt,
 
Gelijck het Bietgen hangt bedoven in de roosen,
 
Wanneerse 's morgens op haer allerschoonste bloosen.
 
Dewyl sy stondt en hield haer lieve mondje rêe,
 
(Op dat ick oock daer aen myn proef van kusjes dêe)
 
Als onbeweeg'lyck (schoon ik kuste dat het raeckte)
 
Soo was'er niet als 't soet des hoonings, dat ick smaeckte:
 
Maer, doe sy desgelijcks het soet gesuyckert roodt,
 
Van hare lippen als twee schoone roosen boodt;
 
('t Was heusheid of geluk dat haer de mondt deê rippen,
 
Geen Liefd', dat weet ick wel, en 't soet gesmeeck der lippen,
 
Haer kusjes en de mijn' elkander drong te moedt)
 
(O schat! die 'k hooger agt als al des werelts goet!
 
Ben ick u quyt geraackt en blijf ick nog in 't leven?)
 
Doe voeld'ick dat my tot in 't herte wierd gedreven,
 
Den scherpen angel van de soete Minne-bie;
 
En 't hert, dat eerst my was gesoncken in de knie,
 
Dat voeld' ick wederom na d'oude plaats verheffen,
 
Op dat het Liefde, dies te beter soude treffen.
 
Ick, die nu voelde dat ik was ter doodt gewondt,
 
Had schier, als hoopeloos, de lippen en de mondt,
 
Die my de doodt aandeên, gebeten en doen bloeden,

[p. 231]origineel

 
Indien het niet by tyds had komen te verhoeden
 
(Ay my!) de soete lucht en aengename geur,
 
Haers vrindelijcken mondts, die my weêrhield, waar deur,
 
Als deur een geest van haer vergoode ziel gekomen,
 
Ick (dees uytsinnigheydt doe zijnde weg-genomen)
 
Heel zedig wierd en stil.

Ik zou hier verder kunnen aanhaalen hoeveel ongemakken in
de Liefde steeken, en zelf hoe die ongemakken de Liefde
aanzetten, maar ga het voor by, om dat ik 'er in 't vervolg
in byzondere Zinne-beelden van zal spreeken; alleen moet ik
hier by voegen; dat hoe groot de ongemakken van de Liefde
zyn, egter de vermaaken nog grooter zyn.

 
O tourment bien heureux guery si doucement!
 
Content en mon malheur, je fus contraint de dire:
 
Je connois qu'on peut estre heureux mesme au tourment,
 
Et que le bien d'Amour surpasse son martyre.

Voyez l'Astr: liv: 12. part. 2. En dat Venus derhalven met re-
de zingt in het begin van Le triomphe de L'Amour.

 
Tranquilles coeurs preparez vous
 
A mille secrettes allarmes;
 
Vous perdrez ce repos si doux,
 
Dont vous estimez tant les charmes.
 
Mais les troubles d'Amour, ont cent fois plus d'attraits,
 
Que la plus douce paix.

 
Geruste zielen maakt u reê
 
Tot duizende ongerustigheden;
 
Die lieve rust, die zoete vreê
 
Zult gy nu zien van u getreden.
 
Maar de onrust van de min heeft duizendmaal meer zoet
 
Als 't allerstilst' gemoed.

[p. 232]origineel

Zelf is de Liefde die niet met wat moeite verzelt is zoo aan-
genaam niet: want, gelyk, Daphnis tegens Tyrsis zegt by
Tasso, Amint: att: 2. Sc. 2. het zoet dat niet met wat bitters
vermengt is walgt terstond.

Insipido è quel dolce, che condito

Non è di qualche amaro, e tosto satia.

Men vind dezelve gedagten ook by Petronius, wanneer hy
,,zegt dat hy niet begeerde 't geen hy terstond konde bekomen.

Nolo, quod cupio statim tenere,

Nec victoria mi placet parata.

Op deeze wijze doet Ausonius, in zijn agt-en dertigste punt-
digt keur van een Matres. Claudianus, zegt in Fescenn. dat de
,,vreugden door de moeyelykheden vermeerderen, en dat
,,een kusje 't geen al weenende word geweigert, veel zoe-
,,ter is.

 
Crescunt difficili gaudia jurgio;
 
Accenditque magis, quae refugit Venus.
 
Quod flenti tuleris, plus sapit osculum.

Ziet verders de aantekeningen van Menage op dit boven-
staande van Tasso.