Jalouzy is de schaduw der liefde.
Myn voorneemen is geenzints hier in't breede van de
Jalouzy te Schryven, vermits dit een harts-togt is
die onder getrouwde wel het meeste en hevigste
gevonden word, en door
D. Jonktyds
wydloopig
genoeg is verhandelt: enkel heb ik door dit Zin-
ne-beeld getragt aan te toonen, dat de Jalouzy als onafscheide-
lyk van de Liefde is, en een zeker digter heel wel gezegt heeft,
,,dat de Liefde als een Blaasbalk is, die de agterdogt gestadig
,,opwekt.
Pradon stelt de Jalouzy als een zeker kenteken van de Liefde,
wanneer hy in zyne Pirame & Thisbe act. 1. Sc. 5. Amestris doet
,,
zeggen, dat zy haare Liefde tot Piramus eerst volkome kende
,,uit de Jalouzy die zy had over de schoonheid van Thisbe.
Racine is mede van 't zelve gevoelen geweest in zyne Berenice
alwaar Berenice van den Keizer zegt act. 2. Sc. 5.
Men zou nog zoodanige gevoelens verscheide kunnen by bren-
gen, die ik om kort te zyn voorby ga, alzoo het geen bewys
van noden heeft en deeze Jalouzy zeer natuurlyk is, want het
is voor een verlieft hart nog te verdraagen dat het veragt word,
maar te zien dat die geen van wien men veragt word, een an-
der bemint is niet te lyden Madam ........ schildert dit heel
natuurlyk af in haaren Genseric act. 1. Sc. 6. alwaar Sophronia zegt,
zig beklaagende over de Liefde van Traesimond tot Eudoxe.
K. Lescailje heeft het dus in 't duits.
Vermits deeze Juffer de zin hier van geenzints in 't vertaalen
gevat heeft, en het derhalven hier onverstaanbaar zou moeten
voorkomen, zal zy my niet kwaalyk neemen dat ik 'er hier
den regten zin byvoeg; Men zou altyd wel willen als een wreed
noodlot ons aan een ondankbaare overgeeft, dat zyn hart hem nergens
toe diende als om hem te doen leeven dit Doodelyk geluk smaakte ik in
myne Liefde, zyn (Trasimonds) hart deed anders niet dan ademen
(leeven) en tot zoeter gebruik (tot de Liefde tot Eudoxe) dient
het hem heden &c. Wanneer nu ymand weder bemint word,
valt het niet min onverdraagelyk dat men ziet hoe een ander
deelgenoot is van een hart 't geene ons alleen toe behoort; de
enkele vrees hier voor deed Tibullus aan zyn Matres zeggen lib.
4. Eleg. 12.
Het zou een oneindig werk zyn alle de uitwerkingen van dee-
ze Jalouzy op te haalen, en hoe hevig zy in zommigen om de
minste zaak kan woeden: Propertius vraagt aan den Poeet Lyn-
,,ceus of zyn handen niet waren afgevallen toen hy bestaan
,,had zyne Cynthia aan te raaken lib. 2. Eleg. 25.
,,En een weinig verder zegt hy, dat hy, van zyne eige scha-
,,duwen, die nogtans niets zyn, Jalours is.
,,Menage stelt het voor een wreedheid zonder wedergade te
,,boek, dat zyn Matres zyn medeminnaar op een bal in zyn
,,byzyn iets in 't oor luisterde.
Hier uit is ligtelyk af te meeten hoe ongelukkig een hart is 't
geen zig geheel aan de Jalouzy overgeeft, want, gelyk le Bou-
langer heel wel aanmerkt in zyn 54. reflex. sur l'Amour, een Min-
,,naar die Jalours is kan nog goed nog kwaat van zyn Matres
,,hooren, zonder daar even zeer met spyt over in genomen te
,,zyn. En Alpheus zingt heel wel in de Opera van Proserpine
,,act. 2. Sc. 3. dat de Minnaars die niet Jalours zyn, gelukkig zyn.
En by Molliere strykt Eraste een heel goed vonnis dat een Min-
,,naar die Jalours is heviger, maar die niet Jalours is beter be-
,,mint. Zie les fascheux act. 2. Sc. 4. Niet dat men hier wil te
kennen geeven dat men niet Jalours mag zyn, vermits 'er geen
Liefde zonder Jalouzy kan weezen, maar dat de Jalouzy niet
hevig maar redelyk moet zyn Dog met deeze ongemakken geeft
de Jalouzy geen gering voordeel aan de Liefde, vermits zy een
Liefde die aan 't verflaawen is weet op te wekken, dus zingt
d'Henault in een van zyne Harders-Zangen.
Dit heeft Ovidius ook wel geweeten wanneer hy in zyn Rem.
,,Amoris v. 769. om de Liefde te ontwyken wel byzonder de
,,Minnaars afraad, ooit te denken dat zy een medeminnaar
hebben gekregen.
In de vierde Elegia van het derde boek zyner minnedigten, ge-
tuigt hy van zig zelve dat hy op een getrouwde Vrouw meest
was verlieft geworden om dat haar Man Jaloers van haar was:
waar in hem Ph. des Portes heeft gevolgt Amours de Diane liv. 2.
Sam. 42. Ook heeft de ondervinding menige geleert dat'er niets
zoo bekwaam is om een Vrouw tot zyn wil te krygen als haar
te overtuigen dat haar man van haar Jalours is, en de rede daar
van zou mogelyk ook ligt te vinden zyn; want hier door ziet
zy de kleinagting die haar man haar toedraagt, vermits hy door
zyne Jalouzy te kennen geeft, dat hy haare deugd mistrouwt,
en aan de andere zyde geeft hy het misvertrouwen van zig zel-
ven te kennen, meenende dat een ander bekwaamer is als hy
om zig van zyn Vrouw te doen beminnen. Dog dit is buiten
myn oogwit die hier van een geschiedenis gelieve te zien lee-
ze de schadelyke nieuwsgierigheid in de Don Quichot van Savedra.
