1 juni 1873

Nauwkeurige bijzonderheden omtrent de opheffing van Spar en Hulst zijn niet bekend. H. van Leeuwen, die er i.v.m. zijn Tien jaren tijdschrift-litteratuur (Boek en Kunst 1904) zowel E. als SK. naar vroeg, weet niets anders mede te delen. - Het ‘grote werk’ is vermoedelijk Juliaan de Afvallige. - Puck, roman van de Engelse schrijfster Ouida, verscheen in 1870; Tricotin, is een ander werk van haar uit 1869. - ‘Elle et lui + Lui et elle’, heeft betrekking op de roman Elle et lui uit 1859 van George Sand, waarin zij zich wreekt op Alfred de Musset over hun dramatisch liefdesavontuur in Venetië in 1835. Alfred de Musset stierf in 1857 en kon zich dus niet verdedigen. In zijn plaats schreef zijn broer en biograaf Paul de Musset als antwoord een andere versie van de gebeurtenissen in Venetië onder de titel Lui et elle (1860). - Problematische Naturen van de Duitse auteur Friedrich Spielhagen dateert uit 1860.

 

Gmünden 1 Juni 1873

 

Amice,

Hoe aangenaam mij ook uw uitgewerkte brief was, de ellendige omstandigheden, zorgen, ziekten, enz, enz, die u zoo weinig rust laten, brachten mij in eene onaangename stemming. Ik kon niet nalaten mijne vrouw een en ander mede te deelen, die zeer deelt in hetgeen u en de uwen aangaat. Zij betreurde 't geen geld genoeg in de wereld te hebben om u met vrouw en kind hier te inviteeren in de kalme natuur, die alle zorgen doet vergeten en alle kwalen geneest. Dit laatste zeg ik op verantwoording van den baddoktor. Dank voor uwe bemoejingen in zake Sp en H. Mensing is gek, en ik geloof niet dat wij na onze advertentie iets meer tegen zijne uitgave te doen hebben. Mij dunkt dat hij zonder eenige hoop op voordeel, alleen een gek figuur slaat. Geeft hij evenwel niets uit, dan moet ge aanhouden en terugvragen wat hij nog heeft. Ge zult wel denken dat ik nu aan 't inslapen ben. Ik wil hopen dat het nooit zoover zal komen. Behalve dat ik den Faust herlezen heb met eenig licht zelfs in enkele stukken van het tweede deel, behalve dat ik ... al mijne bezigheden u op te noemen is inderdaad voor u weinig vermakelijk ... ben ik nu aan een grooter werk begonnen. De dood van Sp en H nam de aanleiding tot mijne korte schetsen weg, het nu begonnen werk is misschien een prul, misschien (en dit is 't ergst) zoo iets om geen goed en geen kwaad van te zeggen, maar in allen gevalle, ik ben er mee bezig en hoop het later ('t duurt lang) aan uwe goedkeuring te ontderwerpen. Verder een paar woorden over Ouida's Puck door u mij aanbevolen. Ik kan uwe bewondering hieromtrent niet deelen. Een roman is 't niet, evenmin als een novelle, want 't heeft geen hoofdpersoon, geene handeling, geen draad, geen verband. In 10 bladen kon de geschiedenis van Avice verteld worden, terwijl die hond mij als mensch niet genoeg belang inboezemt, dat ik twee deelen met zijne opmerkingen gevuld kan lezen. Was 't alleen eene roman onder honden spelend, 't kon eene geestige satire, eene allegorie zijn, maar nu zijn die denkende en sprekende vier-

voeters wat vreemd onder 't menschdom vermengd. Ik zie in 't werk alleen eene poging om onder een' nieuwen vorm allerlei denkbeelden omtrent de Maatschappij, 't leven en de kunst te luchten. Dan is 't de vorm, die de inderdaad oorspronkelijke, scherpe, flinke gedachten in 't water doet vallen. De gedachten zijn onsamenhangend, de vorm moest dit dus min of meer ook zijn - zie Multatuli's Ideën. Tricotrin zal ik misschien ook lezen. Elle et lui + Lui et elle walgden mij evenals Spielhagen's Problematische naturen. Ziedaar, mijn vriend, eenige opmerkingen uit de laatste plasregen dagen, moge de zon, die heden scheen, ons nog dikwijls verblijden en ook in den Haag, als 't daar mogelijk is, wat frissche warmte brengen. Ziehier een kort episteltje, dat wel eens een' langeren opvolger zal krijgen. Meld mij s.v.p. veel van uwe omstandigheden, doe onze groeten aan uwe vrouw en geloof mij steeds:

 

tt

Marcellus Emants