Het Lof der Sotheyt,

ghedicht door Erasmum van Roterdam.

De Sotheyt spreeckt selue dit gantsche boek door, de welcke Erasmus maect als een Goddinne sprekende ende haerseluen prijsende.

HOe de menschen int ghemeyn van my spreken, (want het en is my niet verborghen, hoe seer de Sotheyt ghelastert wort, oock door de aldersotste) nochtans dat ick, dat ick alleen (segghe ick) die ben, die met mijne godtheyt beyde Goden ende Menschen verblijde +. Dat wort oock hierwt oueruloedelick bewesen, dat so haest als ick in dese seer groote vergaderinghe ben voortghecomen om te spreken, terstont eens yeghelicx aenschijn met een nieuwe ende ongewoonlicke vrolickheyt verclaert is: also hebt ghy haestelick het voorhooft †ontrompelt, also lieflick ende blijdelick hebt ghy my toegelachen, dat ghy voorwaer alle die ick hier van allen syden tegenwoordich aenschouwe, my schijnt

te samen van de Homerischer Goden Godlicken dranck met †Nepenthe, droncken te zijne, daer ghy te voren droeuich ende sorchfuldich saet, ghelijck of ghy onlancx wt den holle Trophonij *waert wederghecomen. Ende ghelijck het pleech te gheschieden, dat so haest als de Sonne haren schoonen ende gulden mont der aerden verthoont, of als na den scherpen Winter, den nieuwen springtijt met soete Westwinden aencoemt, terstont alle dinghen een nieu aensichte, nieuwe verwe ende ganschelick een nieuwe iuecht ontfangen: also hebt ghy my aensiende, terstont een ander aenschijn ghecreghen. So dan dat de Oratoren (anders groot geacht zijnde) nauwelick konnen met langhen tijt bedachte Oracien te weghe brenghen,

te weten, dat sy de sware sorchfuldicheden des herten verdrijuen, dat hebbe ick terstont met mijn aensien alleen volbracht.

Maer waerom ick te desen daghe met dese ongewoonlicke vercieringhe ben voortghecomen, dat sult ghy nv hooren, so verre het v niet en verdriet, my (die spreke) de ooren te verleenen: niet voorwaer sulcke ooren waer mede ghy pleecht de Heylighe Predikers te hooren, maer daer mede ghy pleecht de Guychelpijpen ende Marcktboeuen, ende schalcke Sotten toe te hooren †, ende sulcke ooren als met welcke voortijden onse Midas den Pan *hoorde †. Want

Het lust my een weynich by v den Sophist te maken: niet voorwaer sulcken Sophist als die zijn, die te desen tijde den kinderen sommighe benoudde bueselinghen indrucken, ende hen leeren meer dan wijuische hardtneckicheyt tot kijuen: maer ick sal de oude Sophisten nauolghen, die welcke om den schandelicken naem der wijsheyt te schouwen, hadden lieuer Sophisten ghenaemt te zijne.

Deser oeffeninghe was, der Goden ende stercker mannen lof met lofboecken te vermeeren ende verbreyden. Ghy sult dan hooren den lof niet Herculis †, noch Solonis †, maer mijns selfs, dat is der Sotheyt lof.

Ende nv en achte ick oock alle de Wijse niet dit, die segghen dattet het aldersotste ende hooueerdichste is, dat yemant hemseluen prijst. Het sy doch so sot als sy willen, so verre sy bekennen dattet my betaemt. Want wat mach voeghelicker zijn, dan dat de Sotheyt haers selfs lof wtroepe, ende sy selue haerseluen singe. Want wie soude my bet wtdrucken, dan ick my seluen: ten

sy dat ick moghelick yemandt bet bekent ben dan my seluen †.

Hoewel anders ic achte dit niet weynich eerlicker ende matiger te zijn, dan het ghene dat de gemeyn hoop der Edelen ende Wijsen dickmael doen, de welcke wt een verkeerde schaemte eenighen pluymstrijckende Oratoor, ofte loghenachtighen Poeet, welcken sy met loon ghehuert hebben, pleghen bedectelick te verordenen om van dien te hooren haren eyghenen Lof, dat is, enckel loghenen: ende nochtans dese beschaemde mensche verheft hierentusschen als een Pau zijne pluymen, ende richt den kam op, dewijle een schaemteloos flatteerder, dien die van gheender weerden is, den Goden ghelijck maect, ende dien als een volmaect exempel aller duechden voorset, (die selue wel weet dat hy meer dan †twee Octauen daer van is) ende de Craeye met vreemde pluymen

verciert, ende den Moorman wit maect, ende wt een Vlieghe eenen Elephant maeckt. +

[deze pagina bevat alleen noottekst]

[deze pagina bevat alleen noottekst]

[deze pagina bevat alleen noottekst]

Ten laetsten volghe ick dat gemeyn spreeckwoort, waermede men seyt dat die hemseluen met rechte prijst, die anders gheenen prijser en heeft. Hoewel hier verwondere ick my hierentusschen van der menschen (sal ick segghen) ondanckbaerheyt oft luyicheyt, onder de welcke (hoe wel sy alle my seer lief hebben, ende mijn weldaet gheerne gheuoelen) nochtans in so menighen voorleden tijt niemant gheweest en heeft, die den lof der sotheyt met een danckbare Oracie soude verbreydt hebben, daer doch sommighe gheweest zijn, die de wreede Tyrannen Busirides ende Phalarides, vierdagische kortsen, vlieghen, kaelheden, ende diergelijcke plaghen verheuen hebben met lof, dien sy met grooter neersticheyt, ende met groot verlies des slaeps ende keersluchts ghedicht hebben.

Van my sult ghy een Oracie hooren die wel onbedacht, ende onbearbeyt, maer soveel te warachtigher is. Ende ick en wil niet dat ghy dit acht versiert te zijne, tot verheffinghe des vernufts, ghelijck den ghemeynen hoop der Oratoren pleecht. Want dese (ghelijck ghy weet) als sy een Oracie die gheheele dertich iaren lanck bearbeydt (ende oock somtijts van eenen anderen ghemaeckt is) voortbrenghen, soo sweeren sy nochtans, dat sy die in drye daghen, ende als spelende gheschreuen, oft oock voorghelesen hebben: Maer my heuet altijdts aenghenaemst gheweest, te segghen al wat op de tonghe quam.

Maer dat nv niemant van my en verwachte, dat ick na der ghemeyner Oratoren ghewoonte, soude my seluen met eenighe diffinitie oft beschrijuinghe verclaren, ende oock veel min, dat ick my soude deelen +. Want beyde dese dingen souden onuoorspoedichlick toegaen, te weten, die te bepalen ende ommeschrijuen (wiens Godheyt haer so wijdt bestreckt) of die in stucken te deelen: in wiens dienst ende eere alle dingen, so seer eendrachtich zijn. Ende

waer toe soudet oock dienen dat ick soude als een schaduwe ende beelde van my, door beschrijuinghe voor ooghen setten, dewijle ghy my tegenwoordich teghenwoordichlick met ooghen aensiet. Want ick ben ghelijck ghy siet, die warachtighe Fonteyne des goets, de welcke de Latijnsche Stultitiam, ende de Griecsche Moriam noemen +. Hoewel, wat noot wast oock dit te segghen: ghelijck of ick niet genoech met mijn aensichte, ende niet met het wesen mijns aenschijns wt en gaue, wie ick sy: of gelijck of die, (so daer yemant ware) die strede dat ick Minerua +of Sophia +ware, niet en konde terstont alleenlick door het aensien ghestraft worden, oock als ick

geen sprake en gaue, de welcke een onbedrieghelick Spiegel des herten ende ghemoets is. Veynsinghe of bewimpelinge en heeft by my geen plaetse, noch en can niet een dinck met den aensichte toonen, ende een ander int herte verborghen houden: maer ben allesins my seluen seer gelijck, so dat oock, die my niet en connen bedecken, die aldermeest den Persoon ende Titel der Wijsheyt henseluen aentrecken, ende als †Apen zijn in de purpur, ende als *Esels in der Leewen huydt wandelen. Want hoewel sy hen seluen neerstelic veynsen, nochtans wort †Midas door de vreemde wtstekende ooren verraden.

Ende dat is ooc by Hercules een ondanckbaer aert van menschen, de welcke, hoewel sy voornamelick van onser bende zijn, nochtans henseluen by den ghemeynen man so seer schamen onses Naems, dat sy dien alomme den anderen als groote †schande oplegghen.

Daerom dewijle dese metter daet de aldersotste zijn, maer willen schijnen wijse ende Thaletes +te zijne, sullen wy die niet met seer goeden rechte † Morosophos noemen: Want het behaecht my oock in desen deele, de Oratoren onser tijden na te volghen, de welcke achten henseluen ganschelick Goden te zijne, als sy gelijck Swaluwen schijnen twee Talen te connen, ende achtent een ouerschoone daet te zijne, dat sy hare Latijnsche Redenen ondertusschen met Griec-

sche woordekens vermenghen, hoewel die daer geen plaetse en hebben. Ende ist dat sy gheene vreemde woorden en weten, soo trecken sy vier of vijf oude afgheleyde woorden wt oude verrotte Boecken, om daer mede den Leser te verblinden: †te weten, op dat de gene diese verstaen, hen seluen meer ende meer behaghen: ende diet niet en verstaen, so veel te seerder prijsen, hoe sy min verstaen: (want dit is voorwaer eenen schoonen aert der lusten onses volckx, dat sy de alder vreemste dinghen alder meest achten) ende die wat eerghieriger zijn, nochtans toelacchen ende prijsen, ende als †Esels de ooren roeren, op dat sy den anderen schijnen de sake seer wel te verstaen, seggende, Dat is wel alsoo.

+Maer nu come ic weder totten voorgenomen handel. So weet ghy dan mijnen naem, O mannen, hoe sal ick v bynamen? Hoe anders, dan aldersotste? Want wat Naem can de Goddinne Sotheyt haren dienaren geuen, die eerlicker sy:

Maer dewijle het niet so velen bekent en is, van wat Gheslachte ick geboren ben, dat sal ick nv door de goede hulpe der †Musen arbeyden te verclaren. Voorwaer noch Chaos, noch Orcus, noch Saturnus, noch Japetus, noch eenighe ander wt de afghesette ende verrotte Goden en heeft mijn Vader niet gheweest, maer Plutus, die de eenighe (oock met ondanck Homeri ende Hesiodi, ende oock Jupiters selue) +Vader der menschen ende der Goden is:

Na wiens wille alleen, ghelijck voortijden, alsoo oock nv alle dinghen, heylighe ende onheylige, opwaerts ende nederwaerts verandert ende vermenght worden: na wiens goetduncken, Krijgen, vrede, rijcken, raden, ordeelen, vergaderinghen, houwelicken, beloften, verbonden, Wetten, consten, schimp, ernst (de adem feylt my) int corte, alle ghemeyne ende eygen saken der menschen bedient worden: sonder wiens hulpe dat gantse

volck der Poetscher Goden: Ja (ick sal vermetelicker segghen) oock de wtuercoren Goden souden oft ganschelijck niets zijn, of voorwaer magerlic ende coudelick met haren eygenen cost leuen.

So wie Plutum vertoornt heeft, dien en can oock Pallas +niet hulpe genoech doen. Maer hierenteghen wie zijn gonste heeft +, die mach oock den oppersten Godt Jupiter met zijnen blixemghebieden, dat hy hemseluen gae aen eenen strop verhangen. Van desen Vader roem ick my seluen geboren te zijne. Dese heeft my ghegenereert: niet voorwaer wt zijne hersenen, ghelijck Jupiter die ernstighe Pallas ghegenereert heeft, maer wt de alderschoonste ende lustichste Goddinne Neotes +: ende wederom niet aen haer ghebonden zijnde door het droeuich houwelick, ghelijck die †

†Cruepel Smit gheboren is, maer ghelijck onsen Homerus spreect, †in liefde vermengt: het welcke niet weynich soeter is.

Ende (op dat ghy niet en dwaelt) Plutus en heeft my niet ghegenereert nv oudt ende blindt zijnde, ghelijck hy by Aristophanen is: maer voortijden, doen hy noch ongheschent was, ende heedt door de iuecht, ende niet alleenlick door de iuecht, maer veel meer door den Goddelicken dranck, den welcken hy doe bi geualle aen der Goden disch oueruloedich ende onghewatert ghedroncken hadde.

Ist dat ghy oock begheert de plaetse te weten waer ick gheboren ben (dewijle te desen tijde dat voornamelick gheacht wordt de edelheyt aen te gaen, in wat plaetse men eerst gheweynt heeft) Ick en ben niet geboren in de dwalende Delo +, noch inde waterige Zee, noch in de holle speloncken, maer in de gheluckige Eylanden, daer alle dinck wast ende voorcoemt ongesaeyt ende onghe-

ploecht: in de welcke geen arbeyt, noch oudde, noch crancheyt en is, noch ergens in de velden †Asphodelus Malua, squilla, of wickse, of boonen, noch eenige andere dierghelijcke bueselinghe ghesien en worden. Maer daer is alom den oogen ende der nuese seer aenghenaem †Moly, *Panace, †Nepenthes, Amaracus, Ambrosia, Lotus, Rosa, Viola, Hyacinthus, Adonidis Houekens+. Ende ic in dese wellusticheydt gheboren zijnde, en hebbe mijn leuen niet met weenen begost: maer hebbe mijner moeder terstont toeghelachen.

Ende nv, ick en benijde niet, dat den oppersten, †Jupiter van een Geyte gesoocht ende geuoestert is: dewijle my geuoestert hebben met hare Borsten +, twee de alderschoonste Goddinnen, †Methe, die van *Baccho gheboren is, ende †Apedia, de Dochter Panis: de welcke

ghy hier oock siet in het geselschap mijner Medegesellinnen ende Dienstmaechden +: der welcker Namen so ghy wilt weten, ghy en sult die by Hercules, niet anders van my hooren, dan in Griecks. Te weten dese die ghy met verheuen wijnbrauwen siet, is †Philautia. Ende dese die ghy siet als met toelachende oogen ende tsamen staende handen prijsen, is *Kolakia. Dese die half slaperich ende den slapenden gelijck is, is †Lethe ghenaemt. Dese, die op beyde elleboghen ligt, met tsamen gheuouden handen, is *Misoponia. Dese, die metten Roosen Crans gecroont is, ende alomme met welrieckende Salue ouergoten is, is †Hedone genaemt. Dese, met slipperige ende ongestadige oogen, is *Anoia genaemt. Dese, met de clare huydt ende welgeuoed den lichame, is genaemt †Tryphe. Ghy siet oock twee Goden mede onder dese Vrouwen: waervan sy den eenen *Komon, ende den anderen †Negreton Hypnon noemen. Met deser (segge ick) dienaren getrouwe hulpe, brenge ick alle dingen onder mijne Heerschappie, regnerende oock ouer de Coningen selue. Dus hebt ghy mijn Geslachte, opbrenginge ende Medegesellinnen gehoort.

Nv, op dat ick niemandt en schijne

sonder oorsake my seluen een Goddinne te noemen, so hoort toe met toegherecten ooren, wat grooter nut ic beyde den Goden ende menschen aenbrenge, ende hoe wijt mijnen Naem strect. Want ist dat een niet ongeleerdelic geschreuen heeft, dat Godt zijn, is de menschen helpen: ende ist dat die te rechte zijn inden Raet der Goden aenghenomen, die wijn oft kooren ofte eenige ander nutticheyt den menschen ghetoont hebben: waerom en soude ic niet te rechte de †Alpha aller Goden genaemt ende gheacht worden?

Ten eersten, wat can soeter of dierbaerder zijn dan het leuen? Maer het begin hier van, wien behoortmen toe te schrijuen dan my? Want noch de †Lance Palladis van machtigen Vader gheboren, noch de Schilt Jouis des wolcken samelers en genereert noch verbreyt het menschelijcke geslachte niet: Maer hy selue de Vader der Goden, ende Coninck der menschen, die met eenen wenck den gantschen Hemel doet beuen, moet zijnen driespitsigen blixem afleggen, ende dat wreede Titanisch aen-

schijn, waer mede hy als hy wel alle de Goden verschrict, ende moet ellendich als de Guychelaers eenen anderen Persoon aendoen, als hy wil doen dat hy somtijts doet, dat is, kinderen maken. Ende nv de Stoici achten henseluen den Goden aldernaest te zijne. Maer geeft my eenen die driemael oft viermael, of (soo ghy wilt) seshondertmael Stoisch sy, nochtans moet oock dese selue (of hy schoon den baert, dat teecken der wijsheyt, dwelck hy ooc met den Bocken ghemeyn heeft, niet af en legt) zijnen hoochmoet nederleggen, ende het voorhooft ontrumpelen, ende de Adamantische leeringhen wechworpen, ende een wijle ongheschict ende sot zijn: In summa, die wijse moet my, my (segghe ick) moet hy roepen, ist dat hy wil Vader worden.

Ende waerom en soude ick niet nae mijn gewoonte claerlicker met v spreken? Ick bidde v, ist het hooft, oft aensichte, oft borst, oft handt, oft oor (welcke de eerlicste leden geacht zijn) dat de Goden ende menschen genereert? Ick meyne neen, maer dat lidt dat so sot ende spottelick is dattet sonder lacchen niet en can ghenoemt worden, is het ghene dat des menschen gheslachte verbreyt.

Dit is eerst de heylige Fonteyne waer wt alle dingen het leuen scheppen warachtelicker dan wt de Pythagorische †viere. Welaen nv, ic bidde v, wat man soude den mont willen tot den thoom des houwelicks begeuen, die (ghelijck die wijse pleghen te doen) eerst deses leuens onlust ende ongerief by hemseluen ouerleyde +: of wat wijf soude ten eynde den man toelaten, waert dat sy den sorgelicken arbeyt des barens, ende de swaricheyt der opbrenginge der kinderen wiste ofte bedachte? Nv, ist dat ghy het leuen hebt door het houwelic, ende het houwelic door mijn dienstmaecht Anoia +, soo verstaet ghy wel wat ghy door my hebt. Ende wat wijf die dese dingen eenmael versocht heeft, soudese willen wederom aengaen, ten ware dat de Goddinne Lethe +haer by stonde? Ende oock Venus selue, (of oock Lucretius daer teghen spreeckt +) en sal niet versaken, dat hare cracht (so onse goetheyt daer niet toe en coemt) crachteloos ende te vergheefs is. Soodan wt desen onsen Dronckighen ende Spottighen Spele comen de hoochmoedighe Philosophen, in der welcker plaetse nu

zijn, diemen int gemeene †Muenicken noemt, ende de Coningen die in purper gaen, ende de Godtsalige Priesters, ende de driemael alderheylischste Pausen: ende ten laetsten oock den gantschen hoop der Poetscher Goden: welcke so groot is van getale, datse †Olympus nv nauwe can vaten, hoewel sy seer wijdt is.

+Maer het is weynich, dat den oorspronck ende Fonteyne des leuens wt my coemt: ten sy dat ic bewijse alle nut dat in het gantsche leuen is, mijn gaue te zijne. Want dit leuen, acht ghy dattet eenichsins moet een leuen genaemt zijn, ist dat den lust daer af getrocken is? Ghy hebt my met de handen † toegheklapt: want ick wist wel, datter niemant onder v so wijs en was, of eer onwijs, Ja ymmers lieuer wijs, dat hy also soude gheuoelen. Ja, oock de †Stoische Philosophen en verachten den wellust niet, hoe-

wel sy dien neerstelick bedecken, ende die met duysent lasterwoorden verschueren by het gemeyn volck: te weten, op dat sy andere daer van verschrickende, souden selue dien te meer ghebruycken. Maer laetse my segghen, by Jupiter, wat deel des leuens en is eyndelic niet droeuich, niet onlustich, niet onlieffelic, niet smakeloos, ende niet swaer, ten sy datmen den wellust, dat is de sauce der Sotheyt daer toe doet? +Van welcke sake een ghenoechsaem ghetuyghe mach wesen, die nemmermeer ghenoech ghepresen Sophocles, de welcke heeft desen seer schoonen lof van ons gheschreuen: †In gheen wijsheyt hebben, is het soetste leuen.

Maer welaen, laet ons gantsche sake by stucken verclaren. Ten eersten, wie en weet niet, dat het eerste deel des menschelicken leuens is het alder vrolickste ende het alder aengenaemste allen menschen? Want wat is dat in de onmondighe kinderkens, dat wy alsoo kussen ende omhelsen ende ophelpen, soo dat oock de vianden den kinderkens hulpe doen? Wat is dat anders dan de behaghelicheit der Sotheyt, de welcke

de voorsichtighe natuere heeft den nieu gheboren † kinderkens ingegeuen, om dat sy met der lust, als met eenighe besoldinghe, souden den arbeyt der voesteringhe versoeten, ende de gonste der bewaringhe wtsmeecken? Daer na de Joncheyt die nae de kindtscheyt volgt, hoe aengenaem is die by alle menschen, hoe hertelick zijn sy alle haer gonstich, hoe neerstelick helpen sy die voort, hoe bedienstelick reycken sy haer de behulpelicke handen toe? Maer ick bidde v, waeruan heeft de Joncheyt dese genade? Waervan anders dan van my, door wiens weldaet sy seer weynich wijs is, ende daeromme seer weynich ontstelt wordt.

Ick lieghe, ist dat niet terstont als sy grooter gheworden zijn, ende door het ghebruyck der dinghen ende door leeringen beginnen wat manlijck te worden, terstont de schoonheydt des aenschijns valt, de blijmoedicheyt verflout, de lusticheit vercout, de iuecht verualt. Ende hoe yemandt voorder wordt van my afgheleyt, soo veel te min leeft hy, tot dat de sware oudtheyt aencoemt: de welcke sy niet alleenlick haer seluen, maer ooc anderen hatelick is. De wel-

cke en soude van gheenen mensche verdraghelick zijn, ten ware dat ick weder om ouer sulcken grooten arbeyt barmherticheyt hebbende, spoedichlijck bystonde, ende (gelijck de Poetische Goden pleghen den genen die verderuen, met eenighe veranderinghe tot een ander ghestalte te hulpe comen, alsoo ick oock) als sy nv den graue na by zijn, so veel moghelick is, tot de kindtscheyt weder brachte: waerom sy niet sonder oorsake en zijn van het ghemeyn volck ghenaemt, wederom kinderen.

Nv ist dat yemant wil weten hoe ick die verandere: ick en sal oock dat niet verberghen. Ick brengese tot de †Fonteyne onser Lethe (want dese springt wt in de gheluckighe Eylanden: want by de Helle vloeyt alleenlic een cleyn beecxken) op dat sy daer langhe verghetenheyt ghedroncken hebbende, de sorgen des herten af leggen, ende wederom ionck worden. Maer men seyt, dat sy sinneloos ende onwijs worden. Het sy wel also:

maer dat selue is wederom kintsch worden. Is kindtsch zijn, anders dan sinneloos ende onwijs zijn? Is niet dat alder behagelicste in die oudde, dat onwijst is? +Want wie en soude een kint met manlicke wijsheyt niet als een onnatuerlick wonder haten ende veruloecken? Hier mede stemt oock het ghemeyne spreecwoort: Ick hate het kint dat voortijdighe wijsheyt heeft. Ende wie soude willen ghemeynschap of verkeeringe hebben met sulck eenen ouden, die bouen so groote experientie aller dingen, oock ghelijcke groote cracht des verstants, ende scherpsinnicheit des ordeels hadde? So dan de oude wort wtsinnich door mijn gaue: maer nochtans hierentusschen is dese mijn wtsinnige vrij van die sorgen, daermede de wijse ghequelt wort.

Hierentusschen is hy een lustich drinckebroeder, ende en geuoelt het verdriet des leuens niet, het welcke de stercke oude nauwe can verdraghen. Ende somtijts coemt hy weder met den †Plautischen ouden tot die drie letteren: ende ware de alder ongheluckichste, so hy wijs ware: maer nv is hy door mijn weldaet gheluckich, ende den vrienden aenghenaem, ende oock een lustich Schwetzgheselle. Want by Homerum vloeyt

een reden soeter danhonich, wt Nestors mont, daer de reden Achillis bitter is: ende by den seluen de oude op de stadtmueren sittende, gheuen een iuechdelicke stemme. Met welcken ghelucke sy oock de kinderen te bouen gaen, de welcke wel lieflick zijn, maer zijn sonder sprake, ende hen ghebreeckt de voornemelickste behaghelickheyt des leuens, te weten, clappericheyt. Hier toe dient oock dat de oude groot behaghen hebben in de kinderen, ende wederom de kinderen in de oude: ghelijck God altijts ghelijcke tot gelijcke trect. Want wat isser daer in sy malcanderen niet ghelijck en zijn, wtghenomen dat deen rumpeligher is, ende meer Jaren heeft. Anders, is de witheyt des hayrs, de tandeloose mont, de cleynheyt des lichaems, de begheerlickheyt des melcx, de babbelinghe, de clappericheyt, ongeschictheyt, verghetelickheyt, onbedachtsaemheyt: int corte, alle andere dingen ouer een. Ende hoe sy naerder de oudtheyt komen, so veel worden sy der kintscheyt te ghelijcker, tot dat sy op kindtsche wijse sonder verdriet des leuens, sonder gheuoelen des doots wt dit leuen verhuysen. +

Nu gae wie wil, ende verghelijcke

dese mijne weldaet met de veranderinghe daer mede de andere Goden de menschen in een ander ghestalte veranderen. Want wat die doen toornich zijnde, en lust my niet te verhalen: maer dien sy seer gonstich zijn, die pleghen sy te veranderen in Boonen, Voghelen, Crekels, of oock in Serpenten, gelijck of dat selue verandert te woorden, niet en ware vergaen ende verderuen. Maer ick brenge den seluen mensche wederom tot het beste ende gheluckichste deel des leuens.

Waert dat de menschen henseluen ganschelick onthielden van alle gemeynschap der wijsheyt, ende altijts met my haer leuen dreuen, so en souder selfs gheen oudtheyt zijn, maer sy souden gheluckich zijn met eewige ionckheyt. Siet ghy niet die suere menschen die met de Philosophische leeringen, ofte met ernstighe ende sware saken becommert zijn, dat sy ghemeynlick eer sy wel ionghelinghen zijn, oude mannen worden? +(te weten dewijle de sorchfuldicheyt, ende de gheduerighe ende stranghe roeringe der ghedachten, den natuerlicken adem ende sap metter tijt verteeren) daer daerenteghen mijne Sotten vet zijn, ende claer, ende een welbesorchde huyt hebben, ende ganschelick Acarnanische swijnen +zijn, ende

en souden nemmermeer eenich ongherief der oudtheyt gheuoelen, waert dat sy (ghelijckt gheschiet) niet wat met der Wijsen besmettinge beulect en werden. So gansch en lijt het leuen der menschen niet dat op allen zijden gheluckich sy.

+Hier toe coemt oock des gemeynen spreeckwoorts gheen licht ghetuyghenisse, waermede men seyt dat de Sotheyt dat eenich dinck is, dat de ioncheyt (die anders seer haestich door loopt) vertraecht, ende de onloflicke outheyt verre veriaecht. So dat niet sonder oorsake een gemeyn spreeckwoort van de Brabanders gheseyt en wort, dat dese (hoewel de oudtheyt anderen menschen pleecht voorsichticheyt aen te brenghen) hoe sy der oudtheyt naerder comen, so veel te meer ende meer sot worden. Ende daer en is gheen ander volck dat lustiger is tot de gemeyne handelinge des leuens, of de droefheyt der oudtheyt min gheuoelt +. Dese zijn mijne Hollanders aldernaest ghelijck met den lande, also oock met de wijse des leuens. Want waerom en soude ick die niet mijne noemen, die my so neerstichlick dienen dat sy daer

door by het ghemeyn volck eenen toenaem verdient hebben? Waer van sy hen alleenlick niet en schamen, maer roemen voornamelick daer van.

Laet nv de aldersotste menschen gaen, ende Medeas +, Circes +, Veneres +, Auroras +, ende ick en weet niet wat fonteyne versoecken om de ionckheyt weder te ghecrijghen, dewijle ick alleen dat can ende pleghe te doen. By my is dat sap, waer mede Mennonis dochter heeft de ionckheyt Tithoni haers grootuaders verlangt. Ick ben die Venus door wiens gonste Phaon is weder leuendich gheworden, so dat hy van Sapone is so seer bemint gheweest. Mijne zijn de cruyden, so daer eenighe zijn, mijne zijn de tooueringhen, mijne is de Fonteyne de welcke niet alleenlick de vergangen ionckheyt weder en brengt, maer (het welcke veel meer te wenschen is) die eewelick bewaert. Ist dat ghy

alle aldus met my gheuoelt, datter niet beters en is dan ioncheyt, ende niet grouwelickers dan oudtheyt: so siet ghy (so ick meyne) hoe veel ghy van my ontfangt, dewijle ick v so groot een goet behoude, ende so groot een quaet wtsluyte.

Maer wat spreke ick noch van menschen? Doorluystert den gantschen hemel, ende so wie wil, die sal my mijnen naem mogen verwijten, ist dat hy gantschelick yemant van de Goden vint, die niet onlieflick ende verachtelick en is, ten sy dat hy door mijn Godheyt aenghenaem worde +. Want waerom is Bacchus + altijts een ionghelinck ende lanckharich? te weten om dat hy onsinnich ende droncken is, ende alle het leuen met brassen, danssen, springhen, ende spelen doorbrenghende, niet een hayr ghemeynschaps en heeft met Pallade. Ende en wil niet alleenlick niet wijs gheacht worden, maer begheert oock met spot ende schimp gedient te zijn: ende en wort niet gheergert door dat spreecwoort waer door hy dwaes ghebynaemt wort, het welcke dusdanich is, Sotter dan Morychus. Want sy hebben Bacchum ghenaemt Morychus, om dat

de ackersteden door dertelheyt hen voor de dore des tempels sittende, plegen den mont met fijgen ende most te besmeeren. Ende oock wat spotwoort isser, dat de oude Comedia hen niet tegen en worpt? O dwasen God (seggen sy) ende weerdich wt Jouis inghewant gheboren te worden. Maer wie en soude hier niet lieuer dwaes ende onwijs zijn, ende altijts lustich, altijts ionghelinck, altijts eenen yegelicken spel ende wellust aenbrenghende: dan die dobbelhertich Jupiter eenen yegelicken verschrickelick, of Pan door zijne beroerten alle dinck met oudtheyt verderuende, of Vulcanus met vyeruoncken bedect, ende altijts onreyn van den arbeyt zijns winckels, of oock Pallas selue die met haren Gorgonischen schilde ende lance verschrickelick is, ende altijts wreedelick siende.

Waerom is Cupido +altijts een kint, anders dan om dat hy een bueselaer is, ende niet gesonts noch doet noch denct? Waerom is de gulden Venus +altijts

iuechdelick van ghestalte? te weten om dat sy maechschap met my heeft: daer wt sy oock der verwe mijns vaders gelijck is, ende om deser oorsake wille by Homerum genaemt, de gulden Venus. Bouen desen is sy altijts lachende, so verre my den Poeten ofte den beeldesnijderen die de Poeten nauolgen, eenich ghelooue gheuen. Wat Godheyt hebben de Romeynen oyt seerder gheeert ende ghedient, dan Flore der moeder alder wellust?

+

[deze pagina bevat alleen noottekst]

Hoewel, so yemant oock der ernstigher Goden leuen neerstichlick ondersoect by Homerum ende andere Poeten, die sal beuinden dattet alom vol Sotheyt is. Want wat noot ist der ander Goden wercken te verhalen, dewijle ghy het minnen ende spelen Jouis des dondereers wel weet? Dewijle die ernstige Diana des vrouwelicken aerts verghetende, niet anders en doet dan Jagen, ende daerentusschen brant sy met liefde tot Endymion? Maer ick hebbe lieuer dat die hare schandelicke wercken hooren van Momo, vanden welcken sy die voortijden dickmael plachten te hooren. Maer sy verthoornt zijnde, hebben hen met Ate ouer langen tijt afgestooten op der aerde, om dat hy met zijne wijsheyt der Goden geluckicheyt ontijdichlick teghenstont. Ende gheen mensche en gheweerdicht desen ballinck te herbergen, so verre ist dat hy soude in der Princen houen plaetse hebben, in de welcke nochtans mijn Kolakia +de voornaemste is: de welcke niet bet met †Momus ouereen en coemt, dan de Woluen met den Lamme. So dan dewijle dese Momus is wechgenomen, so spelen de Goden nu

veel vrijelicker ende lustichlicker, warachtichlick ghemackelick leuende, gelijck Homerus spreect, te weten, dewijle daer geen straffer en is. Want wat boerden zijnder die de onnutte Priapus niet en maeckt. Wat spel isser dat Mercurius niet voort en brengt met zijne toouerien ende dieften. Ja oock Vulcanus selue pleecht den Sot te maken in de Goden bancketten, ende de drinckerie nv met hincken, nv met schimpen, nv met spottelicke woorden te veruroeylicken. Ende oock die oude boeleerder Silenus die den boeren dans pleecht te danssen, mede met Polyphemo die pleecht den Tretanelo dans te danssen, dewijle de Goddinnen den blootvoets dans dansen. De Satyri, die half bocken zijn, springen den Atellaenschen dans. Pan maect eenen yegelicken te lachen met eenich dwaes liedeken, den welcken sy lieuer also hebben, dan de Musas selue, voornamelick als sy nv beghinnen van den dranck der Goden nat te zijne. Maer wat wil ick nv verhalen wat de wel ghedroncken Goden na de gasterije maken? het welcke (so helpe my Hercules) so dwaes is, dat ick selue my somtijts niet en kan onthouden van lachen. Maer het is beter dat ick hierin Harpocratis ghedachtich

sy, op dat niet misschien ons oock eenich bespiende God en luystere, dewijle wy sulcke dinghen verhalen, als Momus selue niet en soude onghestraft wtghesproken hebben.

+

[deze pagina bevat alleen noottekst]

+Maer het is nv tijt dat wy (na het exempel Homeri) de Goden verlatende wederom op de aerde comen, hoewel wy daer niet vrolicx, noch gheluckichs en sien, dan door mijn gaue. Ten eersten siet ghy met wat grooter voorsichticheyt de nature, de Moeder ende Werckmeestersse des menschelicken geslachts, toe ghesien heeft, dat de sauce der Sotheyt nerghens en soude ghebreken. Want de wijle na de Stoische beschrijuingen de wijsheyt niet anders en is, dan door vernuft gheleydt te worden +: ende daerentegen Sotheyt, na het goetduncken der begeerlicheden gheroert te worden, hoe veel meer begeerlicheyts dan vernufts heeft Jupiter in de menschen ghegeuen, om dat haer leuen niet en soude ganschelick droeuich ende bitter zijn +. Dat is, ghelijck of ghy een halue once vergheleect tegen een pont. Bouen desen heeft hy het vernuft in den engen hoeck des hoofts henen gheschict, ende heeft voort het gansche

lichaem den begeerten ghelaten. Daer na heeft hy twee seer geweldige Tyrannen tegen het eenige vernuft geset: te weten, den Toorn, de welcke het slot ende stercte der borst besit, ende oock de fonteyne des leuens selue, namelick, het Herte: ende de Begheerte, de welcke seer breede heerschappie besit tot het onderste lidt der gheboorte +. Teghen dese dobbel macht hoe veel het vernuft vermach, dat verclaert het gemeyn leuen der menschen genoechsaem, dewijle het vernuft oock (het welcke sy alleen vermach) so seer tegen roept dat het heesch wort, ende formen der duecht voorgeeft: maer toorn ende Begeerte senden haren Coninge den strop, ende wederstaen hem veel hatelicker, tot dat hy nv oock vermoeyt zijnde, van selfs wijct, ende ghewonnen gheeft +.

Maer dewijle den manne als die tot regeren gheboren is, meer van der once des vernufts moeste ghegeuen wor-

denn, so heeft de natuere om hem oock na haer vermoghen te hulpe te comen, my hierin, ghelijck in alle andere dinghen, raet gheuraecht: ende ick hebbe terstont sulcken raet gegeuen, als my betaemde, te weten, dat sy hem soude een wijf toeuoegen (te weten, een dier dat wel dwaes in, ende ongeschict, maer is ooc lachelick ende lieflick) het welcke met ghewoonlicke bywooninge soude met hare sotheyt de droefheyt des manlicken verstants versaucen ende versoeten. Want dat Plato +schijnt te twijffelen, onder wat aerdt hy de wijuen wil setten, onder de redelicke, of onder de onredelicke dieren, daermede en heeft hy anders niet ghewilt, dat de wtnemende sotticheyt des vrouwelicken aerts te kennen gheuen. Ende ist dat misschien eenich wijf wil wijs gheacht worden, die en maect niet anders dan dat sy dobbel sot sy +: gelijck of yemant den Osse tot vechten bereydde tegen zijn natuere. Want so wie teghen nature, der duecht valsche verwe vertoont, ende hemseluen teghen natuere ergens toe buycht, die dobbelt zijn feyl. Want gelijc na den Griecken spreecwoort, de simme altijts een simme is, oock als sy met purpur becleedt is: also is een wijf altijts een wijf, dat is sot, sy veran-

dere haer seluen in wat gestalte sy wil. Maer ick en achte het geslachte der wijuen so seer sot niet, dat sy daerom souden mogen toornich op my zijn, om dat ick selue een wijf ende de Sotheyt zijnde haer Sotheyt toeschrijue. Want ist dat sy de sake recht ouerleggen, so moeten sy daer van der Sotheyt dancken, dat sy veelsins gheluckigher zijn dan de mannen. +Ten eersten om der schoonheyt wille, de welcke sy te rechte bouen alle andere dingen achten, ende door de welcke sy oock teghen de Tyrannen tyrannie bedrijuen. Waer van coemt anders dat onsien ghestalte, die ruyde huyt, ende den bosch des baerts, ende ganschelick wat oudts inden man is, ten sy van het quaet der wijsheyt, dewijle der wijuen wangen altijts glat, ende de stemme altijts cleyne, ende de huyt saechte, gelijck een eewighe ionckheyt wtgeuen? Daer na wat soecken sy anders in dit leuen, dan den mannen seer te behaghen?

Dienen niet hier toe so veel vercieringhen, so veel aenstrijckingen ende verwen, so veel badens, so veel kemmens, so veel welrieckende water, so veel ruecken, so veel konsten om het aenschijn, ooghen, ende huyt te schilderen ende vercieren. Ende nv, zijnsy den mannen met

eenige sake aengenamer dan met Sotheyt? Want wat isser dat sy den Wijuen niet toe en laten? Maer voor wat besoldinge anders, dan des wellusts? Ende de Wijuen en maken met gheeuen anderen dinghe vruechde, dan met Sotheyt. Dat dit waerachtich is, en sal die niet versaken, die by hemseluen ouerdacht heeft, wat dwaesheit de man met den wijue spreect, wat boerden hy bedrijft, soo wanneer hy heeft voorghenomen de vrouwelicke wellust te gebruycken. So hebt ghy dan wt wat oorspronc de eerste ende meeste vruechde des leuens coemt.

+Maer daer zijn sommige (ende voornamelic de oude mannen, die meer tot drincken dan tot vrouwen gheneghen zijn) die den oppersten wellust setten in drinckerien. Voorwaer, of eenige gasterie can lustich zijn, daer geen wijuen en zijn, dat moghen andere bedencken: dit is voorwaer vast, dat sonder de sauce der Sotheyt gheen gasterie vrolijck en is. +So dat sy (so daer niemant en is, die so met warachtige oft geueinsde dwaesheyt doet lacchen) eenigen gheck oock voor loon hueren diese doe lacchen, oft eenigen spotschen Pluymstrijcker roepen, die om des buycx wille spreect, wat-

men hooren wil, ende met sotte woorden de stilheyt ende droeuicheyt der drinckerie veriaghet. Want wat noodt wast den buyck met so veel Hofrechten, bancketten ende leckerheden te beswaren, ten ware dat oock de ooghen ende ooren, ende den gantschen gheest met lachen ende spotten ende boerden geuoet worde? Maer van dusdanighe bancketten ben ick de eenighe Meestersse. +

Hoewel oock dese selue dinghen dienen in de gasterijen ghewoonlick ghebruyct, als eenen Coninck loten, op het Schaeckbert spelen, wt vrientschap den anderen toedrincken, den drinckbeker siughen, springhen, ende andere dingen doen ommegaen om prijs. Dese dingen en zijn niet van de seuen Wijse der Griecken, maer van ons gheuonden tot weluaert des menschelijcken gheslachts. Ende alle dese dinghen zijn van sulcker nature, dat sy, hoe daer meer sotheyt in is, so veel te meer goets doen den leuen der menschen, het welcke gheen leuen en schijnt gheacht te zijne, soo het droeuich is. Ende het moet droeuich zijn, ten sy datmen dat aengheboren verdriet verdrijft door sulcke wellusten.

Maer daer sullen mueghelick sommighe zijn, die oock desen aert der wel-

lusten verachten, ende met de liefde ende ghemeynschap der vrienden te vreden zijn, segghende, dat vrientschap bouen alle dinghen gaet: te weten, dewijle sy soo noodtsakelick een dinck is, dat noch lucht, noch vyer, noch water noot sakelicker en sy. + Ende wederom, dat sy soo lustich is, dat, soo yemandt die wech name, mochte schijnen de Sonne wech ghenomen te hebben. Bouen desen, dat sy eerlick is ( ist dattet yet tot ter sake doet) soo dat oock de Philosophen selue niet en vreesen, die onder de voornaemste goeden te tellen. Maer wat, of ick bewijse dat ick deses sulcks groots goedts beghin ende eynde ben. Ende dat sal ick bewijsen, niet met listighe, scherpsinnighe, ende bedrieghelijcke Argumenten der Sophisten, maer groffelijck, ende sal de saecke by nae met den vingher toonen.

Wel aen, Door de vingheren sien, feylen, blindt zijn, toe gheuen in der vrienden feylen, ende sommighe groote feylen voor Duechden lief hebben ende verheffen, schijnt dit niet der Sotheydt seer nae te zijne? + Wat? als den eenen de aengheboren vlecke zijnder Vriendinne lieffelijck schijnt, den anderen ghenoechte ende wellust heeft in

zijns liefs rieckende muese: als de vader zijnen scheeloogigen soon noemt schoon ooge: wat (segge ick) is dit anders dan enckel Sotheyt? + Sy mogen roepen so seer als sy willen dattet Sotheyt is: nochtans dese eenige Sotheyt vereenicht de vrienden, ende bewaertse in eenicheyt. Ick spreke van de menschen, der welcker niemant sonder feylen en leeft: ende die is de beste, die met de minste is beuangen: daer hierentusschen onder die wijse Goden ganschelick geen vrientschap en coemt, ten sy eenige droeuige ende onlieffelicke: ende die met seer weynige. Want met niemande, en dorste ic niet segghen, daerom dat den meesten hoop der menschen dwaes is: Ja daer en is niemandt, die niet menichsins en dwaelt: ende de vrientschap en blijft niet dan tusschen die, die malcanderen ghelijck zijn. Ist dat somtijts tusschen die ernstighe mannen onderlinghe vrientschap coemt, die en is voorwaer niet stantfastich, ende en sal niet seer geduerich zijn, te weten, onder die eyghensinnige ende meer te seer gheoochde menschen, die op der vrienden feylen so scherp sien, als den Arent ofte de Epidaurische Slanghe. + Maer dese selue, hoe qualick sien sy in haer eyghen feylen, ende hoe

qualick sien sy de Tessche die op den rugghe hangt. +

+So dan, dewijle de Nature der mensche sulcks is, dat geen vernuftich mensche geuonden en wort, die niet met vele feylen beuanghen en is: hier toe oock dewijle so groote verscheydenheyt der sinnen ende oeffeningen is, ende so vele feylen ende vallen des menschelicken leuens zijn, hoe sal de lusticheyt der vrientschap oock een vre stantfastich zijn onder dese hondertoogige †Argos, ten sy dat die daer toe coemt, de welcke van de Griecken wonderlick wordt Euetheia ghenaemt: het welcke ghy muecht duyden, Sotheyt oft lichtsinnicheyt der seden. Ende wat? Cupido die oorspronck ende Vader aller vrientschap, is die niet ganschelick blindt? +Ende gelijck het gene dat niet schoon en is, hem schoon schijnt, also maect hy oock onder v, dat eenen yegelicken het zijne schoon schijnt, so dat den ouden man het oude wijf, ende

de knecht het Machdeken lief heeft. Dese dinghen gheschieden alomme, ende worden alomme belachen, ende nochtans dese lachelicke dinghen vereenighen ende verbinden te samen het lustighe gheselschap deses leuens.

+Nv, dat van de vrientschap gheseyt is, dat moetmen veel meer gheuoelen van den Houwelicke: het welcke anders niet en is, dan een onscheydelijcke vereeninghe des leuens. O onsterffelijcke Godt, wat houwelick scheydinghen, of oock booser dinghen souden alomme gheschieden, ten ware dat de ghewoonlicke bywoninghe des mans ende wijfs door flatteringhe, boerdinghe, lichtsinnicheydt, dwalinghe, ende veynsinghe (de welcke mijne dienstmaechden zijn) onderhouden ende gheuoet worde? Ey hoe weynighe houwelicken souden ghemaect worden, waert dat den Bruydegom voorsichtichlijck ondersochte, wat spelen dat teeder (ghelijck het schijnt) ende beschaemt Maechdeken nv lange voor de Bruyloft heeft ghespeelt? Ende hoe veel weynigher

houwelijcken souden vereenicht blijuen, waert dat seer veel daden der wijuen niet door der mannen onachtsaemheyt oft ongheuoelicheydt verborghen bleuen? Ende dese dingen worden met rechte der Sotheyt toegescreuen: maer hierentusschen comet hier door, dat het wijf den mannt, ende de man den wijue aengenaem is, dat het huys in ruste ende vrede is, dat de vrientschap staende blijft.

Men spot metten Cochuyt ende Cucurra +, ende wat naem en geeftmen die niet, die des ouerspeelsters tranen met de lippen opsuypt. Maer hoeveel geluckiger ist also te dwalen, dan met de neersticheyt der zeloersheyt hemseluen wt te teeren, ende allen dinck met droefheyt ende onlust te vermengen? +In somma, niet alleenlick en can geen geselschap noch gheen vereeninghe des leuens lustich of ghedurich zijn sonder my +: maer ooc het volc en can zijnen Prince niet langer verdragen, noch de dienstknecht zijnen Heere, noch de Heere zijnen dienstknecht, noch de dienstmaecht haer vrouwe, noch de meester zijnen discipel, noch de vrient zijnen vrient, noch de man zijn wijf, noch de verhuerder zijnen huerder, noch de bywoner den bywoner, noch de huysgenoot den

Huysghenoot langher verdraghen, ten sy dat sy onder malcanderen nv dwalen, nv flatteren, nv willens door de vingeren sien, nv met eenich honich der Sotheyt malcanderen bestrijcken.

Nv, ic weet dat dit schijnt seer groot ende veel te zijne, maer ghy sult grooter dingen hooren. Ick bidde v, sal die yemandt lief hebben, die selue hemseluen haet? Sal die met eenen anderen eendrachticheyt hebben, die met hemseluen oneens is? Sal die yemanden lust aenbrenghen, die selue hemseluen swaer ende lastich is? Dit en sal (meyne ic) niemandt segghen, ten sy dat hy sotter sy dan de Sotheyt selue. Ende nv, ist dat ghy my wtsluyt, en sal niemandt den anderen verdraghen, maer sal oock hemseluen stincken, ende een yegelick sal van het zijne walgen, ende hemseluen haten.

Want dit quaet heeft de natuere (de welcke in vele dingen meer is stiefmoeder dan moeder) in het vernuft der menschen gheplant, voornamelick der ghener die wat verstandich zijn, dat een yeghelijck mishagen heeft in zijne dingen, ende ander luyden dingen verheft +: waer door alle gauen ende alle schoonheit ende cierlicheyt des leuens verdoruen wordt, ende vergaet.

Want wat voordeel sal de schoonheyt zijn (de welcke een sonderlinge gaue der onsterffelicker Goden is) ist dat sy met stanck besmet is? Wat sal de ioncheyt, ist dat sy met den suerdeessem der oudelicker droefheyt verdoruen wort? Eyndelick, wat sult ghy met alle de gaue uwes leuens, of by v seluen, of by andere betamelick doen (want het en is niet alleenlick conste, maer is oock het hooft alles doens, dattet betame datmen doet) ten sy dat dese Philautia +geluckichlic daer by sy, die ick houde voor mijne oprechte Suster: soo neerstich is sy alomme in mijne saken. Ende wat is sotters dan v seluen behagen? V seluen verheffen? Maer wederom, wat salder lustich ende aenghenaem, ende niet onbetamelick zijn, dat ghy doet, v seluen mishaghende? Neemt dese sauce des leuens wech, ende terstont sal de Oratoor vercouden met zijn Oratie, de Sangher en sal niemande behaghen met zijnen sanghe, de Guychelaer sal met zijnen Guychelsack wtghestooten worden, de Poete sal met de Musis bespot worden, de Schilder sal stinkcen met zijne conste, de Medecijnmeester sal met de Medecijne hongher lijden. Ja ghy sult voor Nereo +Thersites +, voor Phao-

ne +Nestor +, voor Minerua +een Soch, voor welsprekende een onmondich kint, voor een Borgher een Boer schijnen: soo seer noodich ist dat een yeghelijck oock hemseluen flattere, ende met eenighe pluymstrijckinghe hemseluen eerst aenghenaem worde, eer hy anderen can aengenaem zijn. Eyndelick, dewijle het voornaemste deel der ghelucksalicheyt is, te willen zijn datmen is, alle dit maect int corte mijn Philautia, dat niemandt in zijne schoonheyt, noch in zijn vernuft, noch in zijn Gheslachte, noch in zijn plaetse, noch in zijn voornemen ende standt, noch in zijn Vaderlant mishaghen en hebbe. So dat noch de Irlander met den Italianen, noch die van Thracia is met den Atheniensen, noch de Scythe met de geluckige Eylanden en begeert te wisselen. Ende, O wtnemende sorchfuldicheyt der nature, hoe heeft

sy in so groote verscheydenheyt der dingen alle dinc gelijck gemaect. Daer sy wat van hare gauen heeft onttrocken, daer pleecht sy wat meer eyghen liefde te geuen: hoewel dit selue hebbe ic voor waer sottelick gheseyt, dewijle dit de aldermeeste gaue is.

Op dat ic hierentusschen niet en segghe dat gheen schoon wtnemende daet aenghegrepen en wort, dan door mijn ingheuinghe, ende dat gheene schoone consten sonder my gheuonden en zijn. Is niet de Crijch +de Fonteyne ende oorspronck aller loflicker daden? Ende wat isser Sotters (dan om ick en weet niet wat oorsaken) sulcken strijt beginnen, waerwt beyde partijen meer hinders dan voordeels halen. Want de ghene die verslaghen worden, zijn ghelijck de Megarenses niet gherekent +. Ende als nv van beyde zijnde de gewapende ende yseren spitsen tegen malcander staen, ende de trommel te strijden slaet, ick bidde v,

wat nut zijn dan die Wijse, die door het studeren zijn wtgheteert, ende nauwelick door het magher ende coude bloet den adem halen +. Groue ende vette mannen zijn daer noodich, die seer veel stouticheyts, ende seer weynich wijsheyts hebben +. Ten sy dat yemant Demosthenem lieuer heeft tot eenen Crijchsman: de welcke den raet Archilochi nauolgende, heeft (de vianden nauwe gesien hebbende) den schilt henen wech geworpen, ende gheulucht, alsoo onduegende een Crijchsman zijnde, als hy een wijs Oratoor was +.

Maer den Raedt (segghen sy) heeft veel nuts inden Crijch. Dat bekenne ic waer te zijne inden Hooftman, maer dien raet moet niet Philosophisch, maer Krijghisch zijn. Want dese soo eerlicke

sake wordt door Buyckbeesten, Hoereerders, Roouers, Moorders, Ackerluyden, Verstandeloose, met Soldtghecochte, ende door dierghelijcke schuym der menschen, ghehandelt, ende niet door de Luchtslijtersche Philosophen +: de welcke, hoe onnut sy zijn tot alle ghebruyck des leuens, daervan mach oock Socrates (die alleen door de antwoorde Apollinis wijs was (maer niet wijsselick) geordeelt) een bewijs zijn, de welcke, als hy, ick en weet niet wat, soude opentlic int ghemeyn handelen, is seere van alle belachen, henen wech gegaen. Hoewel dese man en is daer in niet seer onwijs, dat hy den bynaem, Wijs, niet en bekent, maer Gode alleen toeschrijft: ende dat hy acht, dat een wijs man hem behoort te onthouden van de regeringe der gemeente: hoewel hy behoorde meer vermaent te hebben, dat die hem moet onthouden van wijsheyt, die wil in het ghetal de menschen gheacht worden. Bouen desen, wat heeft den seluen, als hy beschuldicht was, bedwonghen fenijn te drincken, anders dan de Wijsheydt? Want dewijle hy van de Wolcken ende Ideen ofte ghedaenten philosopheert, ende de voeten der Vloy meet, ende de stemme der Mugghe verwondert +, en

heeft hy niet gheleert de dinghen die tot het ghemeyn leuen dienen. Maer desen Meester in perijckel des leuens zijnde, staet zijn Discipel Plato +by, te weten, een wtnemende Patroon, de welcke door het gheruchte des volcks soo verstoort wert, so dat hy nauwe een halue reden conde wtspreken +. Ende wat sal ick segghen van Theophrasto? +de welcke voortgecomen zijnde in de vergaderinghe, is terstont stom gheworden, gelijck of hy haestelijc eenen Wolf gesien hadde: hoe soude dese den crijchs volcke in den Crijch moedt gegheuen hebben? Socrates en heeft door de versaghinghe zijns vernufts, noyt deruen zijnen mont op doen +. Marcus Tullius de Vader der Latijnscher wtsprake placht altijts zijn Oratie te beginnen met onbetamelicke beuinghe, hoestende ghelijck een kindt. Ende dit legt Fabius wt, dattet sy een teecken eens Oratoors die wijs is, ende het perijckel verstaet. Maer als hy dat seyt, bekent hy niet

openbaerlick, dat de wijsheyt een verhinderinghe is om de saken wel te bedienen? Dese die alsoo verschricken van vreese als sy souden met woorden strijden, wat sullen sy doen, als de sake met den sweerde ghehandelt wordt? Ende †nochtans wort die schoon Reden Platonis gepresen (soot den Goden behaecht) te weten, dat de Policien sullen geluckich zijn, ist dat de Philosophen regeren, of de Regeerders philosopheren. Ja ist dat

ghy de Hystorischrijuer beuraecht, ghy sult beuinden dat gheene Princen schadelicker gheregeert en hebben, dan als het Rijcke is tot eenighen geuallen, die de Philosophen navolchde, of hem tot de Letterconsten begaf. Het welcke (soo ick meyne) ghenoech can bewesen worden door die Catones +: der welcker deene de ruste der Borgherlijcker Politie met schandelijcke beschuldinghen ghequelt heeft: dander heeft de vrijheit des Roomschen volcks ganschelick verloren, dewijle hy die te wijsselick beschermet. Neemt hier toe oock Brutos, Cassios +, Gracchos +, ende oock Ciceronem +selue: de welcke niet min schadelick en is geweest der Roomscher Politie, dan Demosthenes der Athenischer +. Ende aen gaende Marcum Antoninum +, of wy schoon toelaten, dat hy een goet Keyser gheweest sy (want dat soude ick connen crachtelick anders bewijsen, want hy was om dier oorsake wille den Borgheren swaer ende hatelick, om dat hy so seer philosopheerde. Maer nochtans op dat wy toelaten dat hi goet geweest sy) hy heeft voorwaer der Policie schadelicker geweest, sulck een sone achterlatende, dan hy vorderlick was met zijn regeringe. Want die aert der menschen

die hen tot de wijsheyt begeuen hebben, pleghen ghelijck in ander dingen, also oock in kinderen op te brenghen, de alder ongheluckichste te zijne: het welcke (so ick meyne) gheschiet door de voorsichticheyt der natuere, op dat sulc quaet der wijsheyt niet te seere onder de menschen en verbreyde. + Also ist openbaer dat Cicero eenen onaerdigen soon hadde: ende de wijse Socrates hadde kinderen die meer der moeder dan den vader,

ghelijck (dat is Sot) waren, gelijck een niet seer qualick en heeft gheschreuen.

Maer het ware eenichsins te lijden, waren de wijse mannen alleenlick tot de ghemeyne ampten als Esels tot de lute, ten ware dat sy ganschelick tot allen dienst des leuens oock also ondoogende zijn. Brengt eenen wijsen man in gasterie, hy salse door droeuich swijghen, of door lastighe vragen verstooren. Roept hem tot den dans, ghy sult seggen datter een Kemel danst. Trect hem tot de ghemeyne spelen, hy sal selfs met den aensichte den wellust des volcx verhinderen: ende de wijse Cato sal bedwongen worden wt den schouspele te gaen, dewijle hy zijn suer opsien niet en kan af leggen. +Ist dat hy in de tsamensprekinghe coemt, so is onuoorsiens de Wolf in de Fabel +. Daer yet is te coopen ofte te handelen, int corte, daer yet is te doen waer sonder dit daghelicxsche leuen niet en kan doorgebracht worden, ghy sult segghen dat de wijse man een staeck is, ende gheen mensche. So weynich kan hy hemseluen of zijnen vanderlande ofte zijne vrienden ergens voorderlick zijn, om dat hy hem in de ghemeyne saken, des gemeynen leuens niet en verstaet, ende van het gheuoelen des volcx ende van

de ghemeyne ordeninge wijt ende breedt verscheyden is. Wt welcke sake hy oock voorwaer moet haet ghecrijgen, te weten door so groote onghelijckheyt des leuens ende der herten. Want wat wort ergens onder de menschen gedaen dat niet vol sotheyt en is, ende by sotten, ende door sotten gedaen en wort? Ist dat yemant alleen wil hen allen teghenstaen, dien soude ick raden dat hy Timonem + nauolgende, in eenighe woestijne ginghe woonen, ende daer alleen zijne wijsheyt ghebruycte.

Maer op dat ick wederkeere tot het ghene dat ick voorgenomen hadde: wat cracht heeft de steenen, ende eycken, ende acker menschen tot steden versamelt, anders dan flatteringe? Want anders niet en wort door de harpe Amphionis +ende Orphei +beduydt. Wat dinck heeft het volck te Roome, doe sy nv het wterste versochten, wedergebracht tot des stadts eendrachticheyt? heeft dat een Philosophische Oracie ghedaen? Neen: maer een lachelicke ende kintsche fabel+versiert

van den buyck ende andere leden. +Sulcke kracht hadde oock een ghelijcke fabel Themistoclis van den vos ende den eghel +. Wat wijse Oracie soude so veel vermocht hebben, als die gedichte Hinde Sertorij vermochte +, ende oock Licurgi van de twee honden +, ende des voornoemden Sertorij van het hart wt des peerts steert te trecken? +op dat ick swijghe van Minoe +, ende Numa +, de welcke beyde de dwase Ghemeynte, met ghedichte vonden gheregeert hebben.

[deze pagina bevat alleen noottekst]

[deze pagina bevat alleen noottekst]

[deze pagina bevat alleen noottekst]

Met dusdanighe boerden wert die groote ende machtighe beeste (namelick) het volck beweecht. +Ende wederom, wat stadt heeft oyt Platonis +of Aristotelis wetten aenghenomen, of Socratis leeringhe? +Ende wat sake heuet den Decijs aengheraden, dat sy henseluen souden in den doot geuen? +Wat heeft Quintum Curtium +in den kuyl ghetrocken, anders

dan ydel glorie, de welcke een ouersoete Siren is, maer wonderlick van de wijse mannen verdoemt +. Want wat is sotters (seggen sy) dan wt eersoeckinge hemseluen te bucken, ende het volck smeecken, met gauen gonste coopen, so veler Sotten lof iaghen, door toeroepinghen henseluen behaghen, in triumphe als een teecken om ghesien te worde, voor het volck omghedraghen worden, met allen op de marct staen? Hier toe dient oock de aenneminghe der namen ende bynamen, ende de Godlicke eere diemen den menschelken doet, ende dat oock ouerboose Tyrannen, worden met openbare Ceremonien Goden gemaect. Dit zijn seer sotte dingen, ende een Democritus +en is niet genoechsaem om die te belachen. Wie wilt versaken? +Maer wt dese fonteyne zijn der stercken Hansen groote daden gecomen, die door so veler welsprekender mannen gheschriften tot den hemel ghepresen ende verheuen worden. Dese Sotheyt maect Steden, hier door staen Rijcken, Ouericheden, Religien, Raden, ende oordeelen: ende het leuen der menschen en is ganschelick anders niet dan een spel der Sotheyt.

[deze pagina bevat alleen noottekst]

+Nv op dat ick van de consten spreke, wat heeft doch het vernuft der menschen verwect, om soveel schoone consten (gelijck sy meynen) te vinden ende voort te brengen, anders dan eergiericheyt? Want de menschen die warachtichlick de aldersotste zijn, hebben geacht dat sy (ick en weet niet wat naem ende faem) mogen met so veel wakens ende sweetens coopen. Maer hierentusschen hebt ghy soveel ende so groot nut des leuens vander Sotheyt ontfangen: ende (het welck verre het aldersoetste is) ghy gebruyct ander luyden wtsinnicheyt.

Dewijle ick nv den lof der stercheyt ende der scherpsinnicheyt hebbe bewesen mijne te zijne: wat, of ic ooc bewijse den lof der voorsichticheyt oock mijn te zijne? maer daer mochte yemant seggen, Ghy mocht met den selfsten arbeyt het vyer met den water vermengen. +Maer ic meyne

dat my oock dit sal gelucken, ist dat ghy (ghelijck ghy te voren ghedaen hebt) my voort met ooren ende herten gonstich zijt.

Ten eersten, Ist dat de voorsichticheyt coemt wt het ghebruyck veler dingen, wien sal de eere der voorsichticheyt toe comen? den wijsen die eensdeels wt beschaemtheyt, eensdeels wt beureestheyt zijns herten geen dinck aen en gaet: of den sotten, die noch door schaemte, (de welcke hy niet en heeft) noch door perijckel (het welcke hy niet en aensiet) van eenighe sake verschrict en wort: De wijse neemt zijn toeulucht tot de boecken der ouder schrijuers, waer wt hy enckel scherpsinnicheyt der woorden leert. Maer de sot ghecrijcht (so ick meyne) warachtighe voorsichticheyt met vele dingen te aengaen ende versoecken. Dit schijnt Homerus (hoe wel hy blint was) gesien te hebben, als hy seyt, †De Sot bekent oock dat gedaen is. Want daer zijn twee dinghen die verhinderen kennisse der dingen te ghecrijgen, te weten schaemte die het vernuft als met eenen roock ende wolcke verduystert, ende de vreese (de welcke het perijckel vertoonende) ontraedt groote dinghen te aengaen. Maer hier van verlost ons de Sotheyt grootelick. Weynighe menschen verstaen tot hoeveel ander

voordeel het nut sy nemmermeer te schamen, ende alle dinck te bestaen. Ist dat sy lieuer voorsichticheyt verstaen die int oordeel der dingen ghelegen is: hoort doch hoe verre die van dese zijn die hen daerop verheffen. Ten eersten ist openbaer dat alle menschelicke dingen twee aensichten hebben + (ghelijck Alcibiades Sileni) die onder henseluen onghelijck zijn: so dat het gene dat int eerste aenschijn de doot is, het leuen sy, so ghijt inwendichlic insiet: ende wederom, dat schijnt het leuen, de doot sy: dat schoone schijnt, onsien sy: dat rijcke, seer arm: dat oneerlick, seer eerlick: dat blijde, droeuich: dat voorspoedich, teghenspoedich: dat vriendelick, vyandelick: dat ghesont, onghesont: int korte, ghy sult alle dinck haestichlick verkeert vinden, so ghy den Silenum +opent. +Ist dat dit yemande schijnt te Philosophelick gheseyt te zijne, welaen ick salt grouelicker ende slechtelicker seggen. Wie isser die niet en belijdt dat een Coninck rijcke is, ende een Heere sy? Maer ist dat hy

met geen goet der siele begaeft en is, ist dat hem gheen dinck genoech en is, so is hy nv seer arm: Ende ist dat zijn herte tot vele sonden is begheuen, so is hy nv een schandelick dienstknecht. Na dese wijse soude men oock in andere dingen moghen philosopheren: maer het is ghenoech dit exempel voorgeheuen te hebben. +Maer waer toe dient dit? sal yemant seggen. Hoort waer toe my de sake brengen. Waert dat yemant den Speelluyden die eenige Personage in een Schouspel spelen, wilde de Personagen ende Schoubert af trecken, ende hare warachtighe ende aengeboren aensichten den aenschouweren toonen, soude die niet het gansche Spel verkeeren ende verderuen, ende weerdich zijn, als wtsinnich van eenen yegelicken met steenen wt den Schouspele gedreuen te worden? Daer soude onuersiens een nieu gesichte aller dingen voortcomen, so dat de ghene die weynich te voren een wijf scheen, nv een man sy: die een iongelinc scheen, nv een oudt man sy: die een koninc scheen, nv een verachtelic mensche sy: die een God scheen, nv onuoorsiens een menschelken beuonden werde. Maer sulcke dwalinge wech nemen, is het gansche Spel verstooren. Dit selue gedichtsel ende bedroch is het gene waer door de oogen der aen-

schouweren aengehouden worden. Nu, alle het leuen der menschen wat ist anders dan een Schouspel, waerin deen als dese, dander als die Personage voort coemt, ende een yegelick zijn deel speelt, tot dat sy van den Meester des Schouspels worden wt de schouplaetse geleyt? De welcke nochtans eenen dickmael doet in verscheyden gestaltenisse voortcomen, so dat de gene die weynich te voren gespeelt heeft eenen Coninck met purper gecleedt, nv eenen dienstknecht speelt met ghelapte cleederen. Het zijn wel alle als schaduwen ende beworpinghen, maer dit schouspel en wort niet anders ghespeelt. So my nv hier eenich wijs man (als wt den hemel ghedaelt) onuoorsiens voortquame, ende riepe dat dese, welcken een yeghelick als eenen God ende Heere verheft, selfs geen mensche en is, om dat hy na der beesten wijse door begeerten beweecht wort, ende dat hy van de verachtste diensknechten is, om dat hy willens so velen ende schandelicken Heeren dient: ende wederom den genen die zijnen gestoruen vader beweent, beuolen te lachen, om dat hy nv eerst heeft begonnen te leuen, dewijle dit leuen anders niet en is dan een doot: ende den genen die van zijn edelheyt roemt onedel, ende bastaert noemde, om dat hy verre van der duecht is, de welcke al-

leen de fonteyne der edelheyt is; ende in sulcke wijse van alle de andere sprake: Ick bidde v, wat soude dese anders maken dan dat hy alleen soude wtsinnich ende rasende schijnen? Gelijck geen sotter dinck en is, dan verkeerde wijsheyt, also en isser geen onuoorsichtiger dinck, dan verkeerde voorsichticheyt. Want die doet verkeerdelick, die hemseluen niet en voecht na dat de tegenwoordige dingen zijn, noch wil niet doen na marct ganck, noch ten minsten der gasterije wet en gedenckt, Dat hy drincke of henen wech gae, ende wil dat het schouspel nv gheen schouspel en sy.

+

[deze pagina bevat alleen noottekst]

Hierenteghen betamet dien, die warachtelick voorsichtich is, dat hy (dewijle hy een mensche is) niet en wille te wijs zijn bouen dat hem toecoemt, ende met de gantsche menichte der menschen gheeren door de vingheren sie, of lieffelic mede dwale. Maer dit selue (seggen sy) is Sotheyt. Dat en sal ick niet versaken, so verre sy wederom bekennen, dat dit is het Schouspel des leuens spelen. Maer dit, O onsterffelicke Goden, sal ickt wt spreken, of swijgen? Maer waerom soude ick swijgen, dewijl het meer dan warachtich is? Maer het is muegelick beter dat ick †Musas wt Helicone roepe, de welcke de Poeten dickwils

om enckel boerden pleghen te roepen. So staet my een weynich by, O Jupiters Dochters, dewijle ick bewijse, dat oock tot die schoone wijsheyt, ende (gelijck sy meynen) Slot der geluckicheyt gheen toeganck en is, dan door de leydinghe der Sotheyt. Nv ten eersten ist openbaer, dat alle begeerte tot de Sotheyt behoort. Want met dit teecken wort de Sot van den Wijsen onderscheyden, dat dien de begeerte, desen het vernuft regeert: ende daerom scheyden de Stoici alle die beroerige begeerten vanden Wijsen.

Maer die begeerten en doen niet alleenlic het ampt eens Schoolmeesters aen de gene die tot de hauen der wijsheyt arbeyden te comen: maer plegen ooc in alle gebruyck der duecht, als sporen ende prickels ende vermaners tot weldoen te zijne. Hoewel de dobbel Stoische Seneca sterckelic hier tegen staet, de welcke ganschelic alle begeerte den Wijsen ontneemt. Maer als hi dat doet, so en laet hi selfs geenen mensche blijuen, maer maect eer eenigen nieuwen God, die noyt ergens geweest en is, noch wesen sal: Ja (op dat ic claerlic spreke) hy maect een marmoren menschen beelt, dat sonder verstant ende ganschelic sonder menschelic geuoelen

sy. +Daerom sy mogen hare wijsen houden (ist dat sy willen) ende alleen minnen, ende met hem in Platonis Stadt +, ofte in der Ideen ende Formen landt +, ofte in de Houen Tantali +

+ wonen. +Want wie en soude sulcken mensche niet schouwen ende vergrouwen als een onnatuerlick wonder ende ydel ghesichte, die in alle natuerlick gheuoelen is doof gheworden, ende door gheen begheerte, noch door liefde, noch door barmherticheit meer beweecht en wort, dan ghelijck of hy een harde key, ofte onbeweghelijcke Steenrootse ware: ende dien gheen dinck verborghen en is, die niet en dwaelt, maer als een Lynceus alle dinck doorsiet, alle dinck stranghelijck ouerlegt, ende geen dinck en vergeeft, †ende alleen met hemseluen te vreden is, alleen rijcke, alleen verstandich, alleen Coninck, alleen vrij: Int corte, die alle dinck alleen is, maer na zijn ordeel alleen, die na gheenen vrient en vraecht, ende selue niemandts vriendt en is, die

oock niet en twijfelt selfs den Goden den †strop te gebieden, ende al wat in alle het leuen gheschiet, verdoemt ende bespot, ghelijck oft wtsinnicheyt ware? Sulck een dier is de volmaecte wijse mensche. + Maer ic bidde v, als de sake met keurstemmen gehandelt worde, wat Stadt soude sulcke Duericheyt willen? of wat Heyrlegher soude sulcken Hooftman begeeren? Ja wat wijs soude sulcken man, wat weert sulcken gast, wat dienstknecht soude sulcken Heere wenschen ofte lijden? Wie en soude niet lieuer hebben eenighen, midden wt den volcke der aldersotster menschen, op dat hy sot zijnde, de Sotten regeerde, ofte denSotten ghehoorsaem ware, ende den ghenen die hem ghelijck zijn (de welcke seer vele zijn) behaechde, die den wijue vriendelick, den vrienden vrolick ware, een lustich gast, een lichtsinnich byleuer ware: ten laetsten, die geen menschelick dinc en achte vreemde van het te zijne?

Maer ick hebbe nv langhe een mishagen in sulcken Wijsen, daerom laet ick mijn Oratie voortgaen tot andere nutticheden. Welaen dan, of yemandt als wt eenen hoogen Wachtthoorn ommesage (gelijck de Poeten schrijuen, dat

Jupiter somtijts doet) hoe velen ellendicheden het leuen der menschen is onderworpen, hoe deerlick ende onreyn de geboorte sy, hoe arbeytlick de opbrenginge, hoe velen onrechte de kintsheyt is onderworpen, tot hoeveel sweets de Joncheyt is bedwongen, hoe swaer de oudtheyt, hoe hardt den noot des doots is: bouen desen in alle het leuen hoevele cranckheden by hoopen dat leuen quellen, hoeveel gheuallen daer staen te comen, hoeveel ongeriefs daer ouer coemt, hoe alle dinck alomme met vele galle vermengt is, op dat ick verswijghe dat quaet dat de mensche pleecht den menschen aen te brengen: gelijck armoede, geuanckenisse, schande, schaemte, pijnen, lagen, verraderie, lasteringe, kijuinge, bedroch. Maer ick beghinne nv het †Sandt te meten. Nv, met wat sonden de menschen dese dingen verdient hebben, of wat toornich Godt hen heeft bedwonghen in dese ellendicheyt te comen, dat en betaemt my niet als nv te segghen. Maer soo wie dese dingen by hemseluen ouerdenct, sal die niet het exempel der *Milesischer Maechden prijsen, hoewel het deerlick is? Ende wie hebben meest henseluen den doot aengedaen door verdriet des leuens? Hebbent

niet die geweest, die der wijsheyt naest waren? Onder de welcke (op dat ick hierentusschen de Diogenes, Xenocrates +, Catones Cassios ende Brutos verswijghe) die Chiron +(doe hy mochte onsterffelick zijn) heeft van selfs den doot aengegaen. Ghy siet nv (meyne ick) hoe het gaen soude, waert dat de menschen alomme wijs waren: te weten, datter ander slijck, ende een ander Prometheus +soude noodich zijn. Maer ick come in so veel quaets te hulpe, somtijts door onwetenheyt, somtijts door onbedachtsaemheyt, somtijs door vergetenheyt des quaets, somtijts door hope des goets, somtijts wat huenichs in de wellusten vermengende, so dattet hem oock dan niet en behaecht het leuen te verlaten, als het leuen hen lange heeft verlaten,

ende de † Parce de webbe hebben afgewracht, ende hoe sy min oorsake hebben om leuen, soo veel te meer lust hebben te leuen. So verre ist dat hen het leuen soude eenichsins verdrieten. Het is voorwaer mijn gaue, dat ghy alomme siet oude menschen, die tot *Nestors oudde ghecomen zijn, ende nv selfs gheen gedaente van menschen behouden hebben, qualick sprekende, sinneloos, tandeloos, grijs, kael, of (op dat ickse lieuer met Aristophanis woorden beschrijue) stoordich, krom, rompelich, cael, tandeloos, sonder gheboorte lidt, ende nochtans, so groot behagen hebben in het leuen, ende so seere den Jonghelinck spelen, dat deen het grijs haer verwet, dander den kalen kop met aengheset hayr bedeckt: dese, tanden ghebruyct, die hy mueghelick van eenigher Soch ontleent heeft, een ander deerlick brandt door liefde eenichs ionges Maechdekens, ende ooc alle Jonghelinghen met Boeleersche bootsen te bouen gaet. Want, dat oude mannen, die nv den graue naby zijn, ende de ooghen ganschelick na der Aerde gecromt hebben, een teeder ionc Maechdeken tot een wijf trouwen, ende dat sonder Bruydtschat, ende dwelck tot ander menschen ghebruyck sal zijn, dit ge-

schiet soo ghemeenlick, dattet byna gepresen wordt. +Maer het is oock noch veel lustigher, soo yemandt aensiet oude wijuen, die nv door lange oudde verstoruen ende soo doodtachtich zijn, dat sy moghen schijnen wt den graue te comen, ende nochtans altijts inden mont hebben, Het licht is goet, ende noch ionghelicke dertelheyt bedrijuen, ende als Bocken oncuyscheyt soecken, ende eenigen met grooten loongehuerden †Phaonem in leyden, ende het aensichte gheduerichlic met verwe bestrijcken, nimmermeer van den Spieghel gaen, den bosch der onderster schamelheit wt rucken, de verwelckende ende verrotte borsten op proncken, ende met lispender stemme de swacke oncuyscheyt verwecken, drincken, haer in der maechden dans vermengen, minnebriefkens schrijuen.

Dese dingen worden bespot van eenen yeghelicken als ouersotte dingen, ghelijck sy ooc zijn. Maer des Ouenen behagen henseluen, ende leuen in grooter wellust, ende besmeeren henseluen ganschelick met huenich, te weten, gheluckich

zijnde door mijn gaue. Nv, dien dese dingen spottelick schijnen, die wilde ick dat sy by henseluen ouerdochten, welck sy beter achten, het leuen door sulcke Sotheyt ganschelick ghesuyckert doorbrengen, of (gelijckmen pleecht te segghen) eenen balck soecken om hem te verhangen. Dat nv dese dingen int ghemeyne voor schandelick gheacht worden, dat en gaet mijne Sotten niet aen, de welcke dat quaet, of niet en gheuoelen, ofte ist dat sy yet gheuoelen, lichtelic vergheten. Het ware warachtelick quaet, dat een steen op het hooft viele: maer schaemte, schande, oneere, lasteringhe, die brenghen so groote hinder mede, als sy seer geuoelt worden. Ist dat sy niet geuoelt en worden, so en zijn sy niet selfs quaet. Wat hinder ist, oft schoon de gantsche Werelt van v schande spreect, soo verre ghy v seluen prijst? Maer datmen dit doen can, dat gheeft alleen de Sotheyt.

Maer my dunct dat ic Philosophen hoore, die my tegenroepen, segghende, maer dat selue is ellendich, met Sotheyt beuangen zijn, dwalen, bedrogen worden ende niet weten. Ja, dat is een mensche zijn: maer ic en sie niet waerom zijt ellendich noemen, dewijle ghy zijt also geboren,

alsoo onderwesen, alsoo geschapen, ende eens yegelicks geual sulck is. Daer en is niet ellendich dat in zijnen aerdt staet, ten sy dat muegelick yemant acht den mensche ellendich te zijne, dat hy noch vlieghen en can met de vogelen, noch op vier voeten gaen met de andere beesten, noch met hoornen ghewapent en is ghelijck de Ossen. Maer de sulcke sal op sulcker wijse het alder lustichste Peert ongheluckich noemen, om dattet noch Grammaticam gheleert en heeft, noch soete koecken oft vlaeyen en eet: ende sal den Osse ellendich noemen, om dat hy onnut is tot de Schermschole. So dan, ghelijck een Peert dat geen Grammaticam en can, niet ellendich en is, alsoo en is een Sot mensche niet ongheluckich, want het coemt met zijn nature ouereen.

Maer wederom dringen my de scherpsinnighe Disputeerders, seggende: Den mensche is sonderlinghe ghegheuen de kennisse der leeringhen, door der welcker hulpe hy het ghene dat in de nature vercort, can met vernuft, beteren. Maer dat is gesproken, ghelijck oft eenichsins der waerheyt ghelijck schene, dat de nature die in de muggen ende ooc in de Cruyden ende Bloemkens so sorchfuldelick

heeft ghewaect, in de mensche alleenlick soude geslapen hebben, so dat de leeringhen souden noodich zijn, de welcke die geeft †Theutus op het menschelicke gheslachte vertoornt zijnde, geuonden ende bedacht heeft tot groot verderf, ende en zijn niet alleenlick niet nut tot gheluckicheyt, maer zijn der seluer sake hinderlic, om der welcker wille men seyt, dat sy gheuonden zijn, ghelijck by Platonem wel wort vertoont van den seer voorsichtigen Coninck, vanden vondt der Letterconsten. Soo zijn dan de Letterconsten met de andere plagen des menschelicken leuens inghecomen door de selue Autoren, door de welcke alle boosheydt coemt, te weten, door de Duyuelen, de welcke oock daer van den naem hebben, dat sy Demones, gelijck ofmen seggen wilde Demones, dat

is, wetende genaemt worden. Want dat eenuoudich volc der gulden Eeuwe en was met geene letterconsten gewapent, maer leefde alleenlic na de beweginge ende ingeuinge der nature. Want wat was de †Grammatica noodich, doe sy alle eenerley tale hadden, ende niet anders ghesocht en wert door de tale, dan dat deen den anderen mochte verstaen? Waer wert *Dialectica gebruyct, doen gheen twist en was tusschen lieden die verscheydelick gheuoelden. Wat plaetse hadde †Rhetorica, doe niemant den anderen te rechte en moeyde? Waer toe soude de voorsichticheyt der Wetten begheert worden, alsser geene quade seden en waren, wt de welcke sonder twijfel de goede Wetten gecomen zijn? Sy waren oock Godvreesender, dan dat sy met ongodlicke sorge de secreten der nature, ende de mate ende roeringe ende werckingen der gesteernten, ende de verborgen oorsaken der dingen souden ondersocht hebben, achtende ongeoorloft te zijn, dat de sterffelicken mensche arbeyt wijs te zijne bo-

uen dat hem toecoemt. Ende te ondersoecken wat buyten den Hemel ware, die wtsinnicheyt en is henselfs noyt te vooren gecomen. Maer als de suyuerheyt der gouden Eewe weynich te samen verviel, zijn van de boose geesten (gelijck voorseyt is) consten geuonden, maer niet vele, ende van niet velen aengenomen, maer daer na heefter der