[p. 391]
Appendix: enige aanvullende literatuur
G.J. Mellenbergh
In deze appendix wordt enige literatuur vermeld die dienst kan doen voor verdere methodologische studie. Er is niet gestreefd naar volledigheid. De literatuur is geselecteerd in overleg met leden van de vakgroep Psychologische Methodenleer, die door De Groot is opgericht. De selectie weerspiegelt de voorkeur van de vakgroep en sluit nauw aan bij het denkkader van Methodologie.
De belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van de wetenschapstheorie zijn die van Lakatos (1970) en Kuhn (1970). Lakatos geeft een nadere uitwerking van het falsificatie principe voor toetsing van hypothesen. Kuhn behandelt stadia van ontwikkeling van wetenschap, terwijl Lakatos ook criteria voor de vooruitgang van wetenschap heeft geformuleerd. Een standaardwerk op het gebied van de wetenschapsfilosofie is de bundel onder redactie van Suppe (1977). In Hacking (1989) komt ook de plaats van het experiment, waaraan in de wetenschapsfilosofie vaak weinig aandacht wordt besteed, aan de orde. Een overzicht van de wetenschapsfilosofie voor psychologen wordt gegeven door Bechtel (1988). Kitcher (1992) behandelt de wetenschapsfilosofie en kenleer, die de rechtvaardiging van kennisaanspraken zoekt in de kwaliteit van onze cognitieve capaciteiten. Hofstee (1980) gaat in op de waarde van wetenschappelijke uitspraken en presenteert hiervoor het weddenschapsmodel.
Een overzicht van de verschillende aspecten van de validiteit van empirisch onderzoek, de bedreigingen daarvan en van proefopzetten voor veldonderzoek wordt gegeven door Cook en Campbell (1979). De bedreigingen van de validiteit en artefacten bij opzet en uitvoering van empirisch onderzoek komen aan de orde in Barber (1976), Hoogstraten (1979) en Rosenthal en Rosnow (1969). In de bundel onder redactie van Kahneman, Slovic en Tversky (1982) wordt ingegaan op methodologische problemen bij beoordelen in onzekere situaties.
[p. 392]
Meting en operationalisatie van psychologische begrippen worden besproken door Fiske (1971). De validering van theoretische begrippen wordt behandeld door Cronbach (1971). In Lord en Novick (1968) en Hambleton en Swaminathan (1985) komen de mathematische modellen voor metingen van begrippen aan de orde. In het boek van Lord en Novick ligt het accent op de statistische benadering van de klassieke test-theorie, terwijl Hambleton en Swaminathan de moderne (item respons) theorie behandelen.
De Groot heeft methodologische bijdragen geleverd op de volgende gebieden: de acceptabiliteit van meetinstrumenten (De Groot, 1970), de rol van het forum van wetenschapsbeoefenaren (De Groot, 1971), de analyse van theoretische begrippen (De Groot & Medendorp, 1986), de constructie en het gebruik van studietoetsen (De Groot & Van Naerssen, 1969) en de methode van het ‘learner report’ (De Groot, 1974). Voor andere publicaties van De Groot wordt de lezer verwezen naar de appendix, waarin zijn publicaties zijn vermeld.
Literatuur
| Barber, T.X. (1976). Pitfalls in human research. New York: Pergamom Press. |
| Bechtel, W. (1988). Philosophy of science: An overview for cognitive sciences. Hillsdale, NJ: Erlbaum. |
| Cook, T.D., & Campbell, D.T. (1979). Quasi-Experimentation: Design & analysis issues for field settings. Chicago: Rand McNally. |
| Cronbach, L.J. (1971). Test validation. In R.L. Thorndike (ed), Educational Measurement (2nd ed., pp. 443-507). Washington, D.C.: American Council on Education. |
| Fiske, D.W. (1971). Measuring the concepts of personality. Chicago: Aldine. |
| Groot, A.D. de (1970). Some badly needed non-statistical concepts in applied psychometrics. Nederlands Tijdschrift voor de Psychologie, 25, 360-376. |
| Groot, A.D. de (1971). Een minimale methodologie op sociaal-wetenschappelijke basis. Tweede oratie Universiteit van Amsterdam. 's-Gravenhage: Mouton. |
| Groot, A.D. de (1974). Over fundamentele ervaringen: Prolegomena tot een analyse van gesprekken met schakers. Pedagogische Studiën, 51, 329-349. |
| Groot, A.D. de, & Medendorp, F.L. (1986), Term, begrip, theorie: Inleiding tot signifische begripsanalyse. Meppel: Boom. |
| Groot, A.D. de, & R.F. van Naerssen (1969). Studietoetsen: Construeren, afnemen, analyseren. Den Haag: Mouton. |
| Hacking, I. (1989). Representing and intervening. Cambridge: Cambridge University Press. |
| Hambleton, R.K. & Swaminathan, H. (1985). Item response theory. Boston: Kluwer-Nijhoff. |
| Hofstee, W.K.B. (1980). De empirische discussie: Theorie van sociaal-wetenschappelijk onderzoek. Meppel: Boom. |
| Hoogstraten, J. (1979). De machteloze onderzoeker. Meppel: Boom. |
| Kahneman, D., Slovic, P.& Tversky, A. (1982, eds.). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. Cambridge: Cambridge University Press. |
| Kitcher, P. (1992). The naturalists turn. Philosophical Review, 101, 53-115. |
| Kuhn, T.S. (1970, 2nd ed.). The structure of scientific revolutions. Chicago: University of Chicago Press. |
| Lakatos, I. (1970). Falsification and the methodology of scientific research programmes. In I.Lakatos & A. Musgrave (eds.), Criticism and the growth of knowledge (pp. 91-196). Cambridge: Cambridge University Press. |
| Lord, F.M, & Novick, M.R. (1968). Statistical theories of mental test scores. Reading Mass.: Addison-Wesley. |
| Rosenthal, R. & Rosnow, R.L. (1969, eds.). Artifact in behavioral research. New York: Academic Press. |
| Suppe, F. (1977, ed.). The structure of scientific theories. Urbana Ill.: University of Illinois Press. |
[p. 393]
Publicaties A.D. de Groot vanaf 1961
| 1965 | Thought and choice in chess. The Hague-Paris: Mouton & Co. |
| 1965 | Saint Nicholas, A Psychoanalytic study of his history and myth. The Hague-Paris: Mouton & Co. |
| 1965 | Elementair begrip van de psychologie. Haarlem: Erven Bohn. |
| 1966 | Vijven en zessen. Cijfers en beslissingen: het selectieproces in ons onderwijs. Groningen: Wolters-Noordhoff. |
| 1968 | Bewegingsmeetkunde. Verslag van een gecontroleerd innovatie-experiment. Empirische studies over onderwijs. Groningen: Wolters-Noordhoff. |
| 1969 | Methodology. Foundations of inference and research in the behavioral sciences. The Hague-Paris: Mouton & Co. |
| 1969 | (met R.F. van Naerssen, e.a.) Studietoetsen. Construeren, afnemen, analyseren. Den Haag: Mouton & Co. |
| 1971 | Standpunt, over onderwijs, democratie en wetenschap. Den Haag: Mouton. |
| 1972 | Selectie voor en in het hoger onderwijs. Een probleemanalyse. CO-WO-Rapport. Den Haag: Staatsuitgeverij. |
| 1980 | (met J.C. Traas) Onderwijs van binnen en van buiten. Kritische en constructieve bijdragen tot de onderwijsdiscussie. Deventer: Van Loghum Slaterus. |
| 1981 | Otto Selz. His contribution to psychology. Amsterdam-Berlin-New York: Mouton Publishers. (Red.; met N.H. Frijda). |
| 1982 | Academie en Forum. Over hoger onderwijs en wetenschap. Amsterdam-Meppel: Boom. |
| 1986 | (met F.L. Medendorp) Term, Begrip, Theorie. Inleiding tot signifische begripsanalyse. Amsterdam-Meppel: Boom. |
| 1986a | Begrip van evalueren. Met een voorwoord van W.K.B. Hofstee. Den Haag: VUGA Uitg. |
| 1993 | Denken over onderwijs. Analyses en kritieken van A.D. de Groot. Den Haag: Instituut voor Onderzoek van het Onderwijs. |
[p. 394]
| 1961 | Via clinical to statistical prediction. Acta Psychologica, 18, 4, 274-284. |
| 1962 | Toevloed en afval van studenten bij het wetenschappelijk onderwijs. In: Voorlichting over het Wetenschappelijk Onderwijs. Den Haag: C.B.O., 22-45. |
| 1963 | De programmering van het creatieve. In: Mens en Computer. Utrecht: Het Spectrum Aula, nr. 136, 158-176. |
| 1964 | De kernitem-methode voor de bepaling van de caesuur voldoende/onvoldoende. Paed. Studiën. 41, 10, 425-440. |
| 1964 | Propaedeuse nieuwe stijl: 30 stellingen over Hoger Onderwijs. Universiteit en Hogeschool, 10, 6, 355-363. |
| 1965 | On the foundation of interpretative statements (lezing 1961). In: The foundation of statements and decisions. Warsaw: Polish Scientific Publishers, 264-271. |
| 1966 | Perception and memory versus thought: Some old ideas and recent findings. In: Benjamin Kleinmuntz, Problem Solving. New York: Wiley & Sons, Inc., ch.2, 19-50. |
| 1966 | Het nut van een schooltoets in de zesde klas L.O., en: Hoe kan men een schooltoets zo goed mogelijk gebruiken? Het schoolblad, 14, 15, en 16. |
| 1967 | Feit en interpretatie in de psychologie. Alg.Ned.Tijdschr.v.Wijsbegeerte en Psychologie, 59, 2, 123-129. |
| 1967 | Beperking van de studieduur, sanering van de selectie in het Nederlandse systeem. Universiteit en Hogeschool, 14, 1, 1-11. |
| 1967 | Studietoetsen en examens. Levende Talen, 244, februari 1968, 71-78. |
| 1969 | Universitaire democratisering. Van afdwingen en touwtrekken naar werkelijk overleg. De Vrije Bladen, 3. Amsterdam: Polak en Van Oorschot. |
| 1969 | Over leerlingen en leermeesters, en over de dreigende afgang van de sociale faculteiten. Universiteit en Hogeschool, 16, 3, 218-226. Tirade, 14, 155, 133-142. |
[p. 395]
| 1970 | Some badly needed non-statistical concepts in applied psychometrics. Nederlands Tijdschrift v.d. Psychologie, 25, 6, 360-376. |
| 1971 | Methoden en structuren van de gedrags- en sociale wetenschappen: wat er verandert en wat er moet veranderen. Universiteit Leuven: Handelingen van het 28e Vlaams Filologencongres, 76-93. |
| 1972 | Adequate opbouw van een tertiair systeem: Zijn de voorwaarden vervuld? In: Ontwikkeling naar tertiair onderwijs. Congresverslag, 1972. Tilburg: Katholieke Leergangen, 63-82. |
| 1974 | Hoe stelt men eindtermen op? Universiteit en Hogeschool, 20, 5, 213-232. |
| 1974 | To what purpose, to what effect? Some problems of method and theory in the evaluation of higher education. In: W.A. Verreck (ed.), Methodological problems in research and development in higher education. Amsterdam: Swets & Zeitlinger, pp, 16-44. |
| 1974 | Over fundamentele ervaringen: prolegomena tot een analyse van gesprekken met schakers. Ped. Studiën, 51, 329-349. |
| 1974 | The problem of evaluating national educational systems. In: Hans F. Crombag and Dato N. de Gruyter (eds.): Contemporary issues in educational testing. Den Haag: Mouton, 9-27. |
| 1975 | Categories of educational objectives and effect measures: A new approach discussed in the context of second-language learning. In: A.J. van Essen and J.P. Menting (eds.): The context of foreign language learning. Assen: Van Gorcum, 30-60. |
| 1975 | Is synthese een goede strategie? In: Feestbundel. Psychologie in 1975. Theorie en praktijk van een veranderende wetenschap. Opgedragen aan J.Th. Snijders. Groningen: Tjeenk Willink, 35-49. |
| 1976 | Een werkmodel voor de ‘Normstudent’. Bijlage III, in: Commissie Voorbereiding Herprogrammering Wetenschappelijk Onderwijs. Vijfde Werkstuk: Naar een nieuw Academisch Statuut. Den Haag: Academische Raad, 87-93. |
| 1978 | Bevordering van welzijn. Bijdrage tot een probleemanalyse, en: Schets van een akkoord-theorie over welzijn. (Bijlage 3). In: G.P. Baerends, J.J. Groen en A.D. de Groot (red.) Over welzijn, Criterium, onderzoeksobject, beleidsdoel. Een interdisciplinaire analyse. Deventer: Van Loghum Slaterus, 51-73 en 143-151. |
| 1979 | Studielast en normstudent: Ontwerp van een akkoordtheorie. I. Algemeen model. Tijdschrift voor Onderwijsresearch, 4, 6, 257-275. |
[p. 396]
| 1980 | II. Parameterkeuzen, toepassingen, Nederlandse problemen. Tijdschrift voor Onderwijsresearch, 5, 1, 9-29. |
| 1980 | Learner reports as a tool in the evaluation of psychotherapy. In: Psychotherapy: Research and Training. Elsevier/North-Holland Biomedical Press, 177-182. |
| 1980 | Onderzoek als leerproces. Over optimalisering van de leeromgeving van onderzoekers. Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Rede 29 maart 1980. Amsterdam: Noord-Hollandse Uitg. Mij. |
| 1981 | Adviseurscommentaar. In: Rapport van de Commissie Alternatieve Geneeswijzen, Bijlage H I. Den Haag: Staatsuitgeverij. |
| 1982 | An English summary of two Dutch articles on research as a learning process and policy as a learning environment. In: Social Science Research and Public Policy-making: a Reappraisal. D.B.P. Kallen et al. (eds.) NFER-Nelson, Windsor, 79-93. |
| 1982 | On the limits to ‘developed capabilities’. In: Limits to the future. Essays on the occasion of the Second NIAS-Lustrum 1981. Leiden: NIAS/R.U. Leiden, Dienst PAZ, 98-129. |
| 1983 | Heuristics, mental programs, and intelligence. In: R. Groner, M. Groner & W.F. Bischof (eds.). Methods of heuristics. New Jersey-London: Lawrence Erlbaum, 109-129. |
| 1984 | The theory of the science forum: subject and purport. Methodology and Science, 17, 4, 230-259. |
| 1984 | Quality of education and the evaluation paradigm. Studies in Educational Evaluation, 10, 235-250. |
| 1985 | Over algemene begaafdheid: begrip, manifestaties, verdeling. In: Mönks, F.J. & Span, P. (red.), Hoogbegaafden in de samenleving. Nijmegen: Dekker & van de Vegt, 33-60. |
| 1986 | Kern en consequenties van de Forumtheorie: over wetenschappelijke ‘waarheid’. Koninklijke Akademie van Wetenschappen. Mededelingen van de afdeling Letterkunde. Nieuwe Reeks, Deel 48, No.5, 157-178. Amsterdam: N.H. Uitg.Mij. |
| 1986 | Intuition in Chess. International Computer Chess Association. Icca-Journal, 9, 2, 67-75. |
| 1986 | Over intuïtie. (tekst afscheidscollege R.U.G. 1985). Permanente Educatie Managers. Bedrijfswetenschappelijke uitgave, Kluwer, 4, 589-600. |
[p. 397]
| 1986 | An analysis of ‘quality of life’. In: Ventafridda, V. et al., eds. Assessment of quality of life in cancer treatment. Elsevier Science Publishers B.V. (Biomedical Division), 65-76. |
| 1987 | Over het belang van intuïtie als menselijk vermogen. Tijdschrift voor Sociale Wetenschappen, 32, 2, 151-159. |
| 1988 | (met F.L. Medendorp) Signific Concept Analysis. A modern approach. Methodology & Science, 21, 4, 247-274. |
| 1989 | Van Forumtheorie naar signifische begripsanalyse. Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Mededelingen van de Afdeling Letterkunde, Nieuwe Reeks, Deel 52, Nr.2, 45-76. |
| 1989 | Het Begrip ‘Tederheid’. De Psycholoog, 24, 1, p. 1-7. |
| 1990 | (met K.J. Vicente) The memory recall paradigm: Straightening out the historical record. American Psychologist, 45, 285-237. |
| 1990 | Forumbegrip en Forumtheorie. In: F.P.H. Dijksterhuis & J. Griffiths (red.). De Forumfunctie bij de sociaal-wetenschappelijke bestudering van het recht. Rechtswetenschappelijke Reeks. Groningen: Wolters-Noordhoff, 15-37. |
| 1990 | Volgens Köbben, en dat klopt niet. In: F.P.H. Dijksterhuis en J. Griffiths (red.). De forumfunctie bij de sociaal-wetenschappelijke bestudering van het recht, 114-123. |
| 1990 | Het belang van ‘zachte’ definities. In: J. van Andel en M. van Vonderen (red.). Facetten van de sociale psychologie. Liber Amicorum voor W. Meuwese. Eindhoven: Technische Universiteit, 23-33. |
| 1990 | Unifying psychology. A European view. New Ideas in Psychology, 8, 3, 309-320. |
| 1991 | Unifying Psychology. Its preconditions. In: Wm. J. Baker et al. (eds.). Recent trends in theoretical psychology. Vol. II, Berlin-New York: Springer Verlag, 1-25. |
| 1991 | Waarheid, consensus, en de kunst van het definiëren. In: J.J. van Everdingen (red.) Consensus in de geneeskunde. Losbladig Handboek, Utrecht: CBO, A4, 1-19. |
| 1991 | Signific Concept Analysis. In: E. Heyerman & H.W. Schmitz (eds.). Significs, Mathematics and Semiotics. Münster: Nodus Publikationen, 161-186. |
| 1991 | Amsterdamse psychologie: vroeger en later. Nederlands Tijdschrift v.d. Psychologie, 46, 253-271. |
[p. 398]
| 1991 | Einigung der Psychologie; Bedeutung, Probleme, Perspektiven. In: Bericht über den 37. Kongress der Deutschen Geselschaft für Psychologie, Kiel, 1990. Göttingen: Hogrefe, 72-84. |
| 1992 | Allen Newell: An Adieu. ICCA-Journal, 15, 3, 146-147. |
| 1992 | ‘On traitera de l'innovation chez vous, sur vous, sans vous’. In: Vrienden van het Gymnasium, 11, 1, 7-8. |
| 1993 | Haal ‘de samenleving’ erbij. Discussiebijdrage. Nederlands Tijdschrift v.d. Psychologie, 48, 80-81. |
| 1993 | Intuition as a dispositional concept. In: G.L. van Heck, P. Buoanito, J.J. Deary & W. Nowack, eds. Personality Psychology in Europe. Vol 4, 7-50. Tilburg: University Press. |
1Artikelen die ook in bundels zijn gepubliceerd (1971, 1980, 1982, 1986a zijn op een enkele uitzondering na weggelaten, evenals minder markant (klein-)werk.
