[p. 452]origineel
Gevallen van Friso, Koning der Gangariden en Prasiaten.
Twaalfde boek.
DE Prins treed onderwyl, met een' bedaarden zin,
Naast zyn' doorlugten Vrind, de Helle-deuren in:
Aanschouwend met ontzag de afschuwelyke Streken,
Waar in nooit Sterveling vermogte door te breken:
Ja, daar wat adem heeft verstikken moet, ten zy
De Almagtige zulks door zyn sterke hand bevry'!
In dit vervaarlyk Oord is Gras nog Spruit te vinden;
Nog Vogelryk Geboomt, waar onder koele Winden
Het brandende gety des Zomers tegen gaan.
10
Men ziet hier genen struik in groene Velden staan;
[p. 453]origineel
Men ziet geen teedre Bloem met schone kleuren groeyen,
Geen kronkelende Beek langs vette Weiden vloeyen.
De grond is overdekt met zwart en glimmend Zand.
Een zware en heete damp vervuld aan allen kant
De Lugt, bewoond door wrede en vuur'ge Razernyën;
Geschikt om des te meer de Bozen te doen lyën.
Een schrikkelyk geluid van weening en geklag
Verveeld, en vult het oor, en treft het nagt en dag.
Dit is de droevige verblyfplaats van de Zielen
20
Der Menschen, die tot kwaad en wanbedryf vervielen
Terwyl ze 't Zonne-licht genoten, en wier hert
Nooit door een waar berouw by tyds gezuiverd wert.
Als deez Weêrspannigen hun Lichaam moeten missen,
Stoot d'Opperste hen neêr in deze duisternissen,
Gezwinder dan een Key, door een bedreven hand
Ten slinger uitgelost aan 't Balearisch Strand:
Of sneller dan een droom, de Rustkoets uitgedreven
Als 't lang geketend oog Aurora ziet herleven.
Op 't naad'ren van dit Paar genaakte van allom,
30
Gelyk een Vogeltroep, een tallelose Drom
Van Schimmen, hengelend nieuwsgierig om hen henen,
Om d'eersten Sterveling te zien, alhier verschenen.
[p. 454]origineel
Zy zweefden in een diep stilzwygen heen en weêr.
Niet anders dan de Wind een wigteloze Veêr
Dan hoog en dan weêr laag in 't Ruim des Lugts doet waren,
Niet anders was de vlugt dier stoffelose Scharen.
De jonge Koning kon zyn' weet-lust niet weêrstaan
Op dit gezigt, en sprak aldus zyn' Leidsman aan:
Dewyl gy my wel wilde in deez Gewesten brengen
40
Zult gy, verheven Geest, ook mogelyk gehengen
Dat myne onnozelheid, myn Aardsch en ruw verstand,
Iets leere van het geen daar omgaat in dit Land.
Ik heb wel eer gehoord door Menschen - tong beschryven
Dat m' op het allerstrengst hier wreekt de misbedryven:
'K zie deze Schaduwen nogtans byna vernoegt;
En 't schynt of niets haar smart, haar lyden doed, en wroegt.
Wat hebben deze dan in 't afgeleide leven
Voor zeldzame euveldaân behartigd, en bedreven?
Daarop vat de Engel 't woord; en spreekt: De Hoogste God
50
Straft meer en minder kwaad niet met het zelve Lot.
De Wetten, aan den Mensch voorhenen voorgeschreven,
Om die het zwaarst misdoed de zwaarste straf te geven,
Zyn Wetten van zyn' Troon gedaald: van waar zyn magt
Voor alle Schepzelen die daaglyks steld in kragt.
[p. 455]origineel
Hoe bozer dat men zy, Gods wille durft veragten,
Hoe meer kastydinge na 't leven zy te wagten.
Oneindig blyft altyd, en onveranderlyk,
Het onderscheid der Helle en van het Hemelryk.
Oneindig scheeld het hier in eeuwigheid te rouwen,
60
Hoe weinig het ook zy, dan 't Eeuwig Licht te aanschouwen!
De Schimmen, toegesneld om onze komst te zien,
Zyn die der Vadzigen, der lome, en luye Liên:
Die nimmer zelf te regt begrepen om wat reden
De Grote Schepper hen op 't Aardsch Toneel deed treden,
Nog immer tragteden te ontdekken tot wat werk
Hen wierde toegestaan te wand'len onder 't Zwerk.
Van jongs af aan gewoon om nooit te redeneren,
Scheen 't hen een groote schande in d' ouden dag te leren:
En hunne onwetendheid bevatte zelve niet
70
Waarom hen overal 't afmattende Verdriet,
Gelyk een schaduw, volgde, en nimmer wou verlaten;
Ja, waarom dat ze, verr' van deze plaag te haten,
Der Schranderen vermaak bywonende door nood,
Niet rusteden voor dat hen alles weêr verdroot.
Ik zie (zei Friso toen) een Schim alleen gezeten,
En onophoudenlyk iets tellen of iets meten.
[p. 456]origineel
Hy ziet gestadig om, als of hy zich mistroud,
En op het zeerste vreest te worden aangeschoud.
Is de agterdogt ook hier te schromen en te dugten,
80
Daar Rykdom niets beduid, nog armoede is te vlugten?
Deez (was het antwoord van den onbevlekten Geest)
Is eeuwen voor deez' tyd een Gierigaard geweest.
De Helle Geesten zelfs versmaden deze Lieden,
En tragten hen alom te ontkomen, en te vlieden.
By niemand vinden zy meêly den met hun' staat;
Zo weinig als ze zelfs wel eer de toeverlaat
Der Menschen zyn geweest, wier rampen zy vergaten,
Terwyl ze midden in hunne yd'le Schatten zaten.
Het wanbetrouwen kleeft hen hier niet minder aan,
90
En 't hart, gewoon om slechts naar meer en meer te staan,
Kan 't dwaas bedugten nooit verliezen van te derven
'T geen zo veel moeite koste om eenmaal te verwerven.
De Mensch, die zich verslaafd aan eenen blinden lust,
En nimmer dien weêrstond, behoud aan deze Kust,
Tot zyne straf, de drift die hem steeds ried ten kwaden,
En kan ze, by gebrek van voorwerp, niet verzaden.
De grootste Hel, die deez gevoeld in zyn gemoed,
Is, dat hy niet meer kan by zynen Overvloed
[p. 457]origineel
Den wreden nood en smart van and'ren vergelyken,
100
Nog spotten met dien 't is mislukt zich te verryken.
In zynen levens - tyd, schonk zyne laffe Ziel
Aan Snoden, wien 't geluk voorheen milddadig viel:
Maar die meer werk van Deugd, dan Aardsche Schatten maakten,
Of in behoeftigheid door ongelukken raakten,
Die zag hy, moest hy hen ontmoeten, smaadlyk aan;
Die liet hy voor zyn oog onmenschelyk vergaan.
Thans teld hy nog, als in een' droom, gestaâg zyn Schatten:
Van tyd tot tyd genoopt op 't spoorlooste uit te spatten,
Op 't merken van zyn' waan, en 't vlugten van het goud,
110
Waar op hy zyn geluk had enkelyk geboud.
Voorts dient Hem nog tot straf, het smartelyk gedenken,
Hoe dat men openlyk zyn' laatsten wil dorst krenken.
De Dwaas had, toen hy zag dat, met een' Yz'ren Staf,
Hem d' Ouderdom in 't kort zou bryz'len in het Graf,
Zyn' zaam geraapten Schat bevolen, na zyn sterven,
Een' and'ren Gierigaard geheel te doen verwerven;
Op dat dit ydel Goud, door zo veel zorg vergaard,
En in dezelve Kist, en wel mogt zyn bewaard,
En niet gedeeld door zyn rampspoedige Verwanten,
120
Die de armoê reeds besprong, en drukte aan alle kanten.
[p. 458]origineel
Ook had hy, na den dood van dezen zynen Vrind,
Een' anderen benoemd tot dit onnut bewind:
En, nog al niet te vreên, een tyd van honderd jaren
Bevolen dezen Schat ondeelbaar te bewaren.
In 't kort deez zelve Schim, met een verwarden zin,
Tot spyt zelf van de Dood, voerde eerst het middel in
Om honderd jaar, na dat men daald in deze hoeken,
Zich by de Levenden op 't wreedst te doen vervloeken.
Maar de Overheid van 't Land, dat hem had opgevoed,
130
(Schoon naderhand dit kwaad min weêrstand hebbe ontmoet)
Verbrak diens Dwazen wil; gedurende het leven
Slechts willende den Mensch de magt op 't Aardsche geven:
'T welk dikwyls, als de Dood genaakt, zyn herssens plaagd,
En met den Hemel zyn verzoeninge vertraagd.
Maar 'k zie (voer de Engel voort) ginds eene schaduw zweven,
Die juist het tegendeel voorhenen heeft bedreven.
Daar de Oude Gierigaard beweende dat hy Brood
En Dekzel nodig had, ja Water uit den Sloot,
Daar deed deez Jongeling niets dan zyn' geest te scherpen,
140
Om 't Vaderlyke Goed onzinnig weg te werpen.
[p. 459]origineel
Hy liet geen dwaasheid daar: Hy schikte zyn gedrag
Om naakt en bloot te zyn in zynen ouden dag.
Ook is het hem gelukt. Hy heeft zyn laatste jaren
Behoeftig en veragt langs 't Aardryk moeten waren;
En tot zyn onderhoud, of 't uiterste geweld,
Of wel behendigheid, en list in 't werk gesteld;
Tot dat m' in 't openbaar, door ieder Recht te schaffen,
Hem op het smadelykst gedwongen wierd te straffen.
Vervolgens wierd de Prins op nieuws een gansche Schaar
150
Van oude en jonge Liên al mompelend gewaar;
Gelyk als of ze, gansch niet met elkaâr te vreden,
Hun tyd in kibbeling en wild gekyf besteedden.
Dit (sprak zyn Leidsman toen) zyn Ouders, die de Jeugd
Van hunne Kinderen niet kneed'den tot de deugd,
Maar die, verr' van by tyds der Godvrugt haar te wennen,
Hen lieten naar hun' lust zorglooslyk henen rennen.
Deez koos de Luiheid, deez de gulzige Overdaad,
De Wellust, die zich zelv met haren adem schaad,
De Trotsheid, die geen Mensch, hoe trots hy zy, kan agten,
160
De Pragt, Verdelgster van Gewesten en Geslagten;
En geen van allen sloeg het pad der wysheid in:
Ja zelf deez panden van eene onbezonnen min,
[p. 460]origineel
Verr' van hun dankbaarheid voor dit gedrag te tonen,
Bestonden in het kort hunne Ouders zelfs te honen.
'Tontzach, dat hy, die Deugd en Waarheidleerd, verspreid,
Bestraalde nimmermeer hunne eerste onnozelheid;
Nog lei den dierb'ren grond van 't tedere betrouwen,
Waar op men 't duurzaam heil der Kinderen moet bouwen:
In plaats van zulks zo viel des Vaders dwaze Leer
170
Met smaad en wederzin in 't hart des Leerlings neêr:
'T Begrip en 't onderscheid, aangroeyend met de jaren,
Verkond'den eind'lyk hem hoe dwaas zyne Ouders waren.
Het wanbetrouwen sproot uit deze ontdekking voort:
Geen eerbied geen geloof voor 't Vaderlyke woord!
En de veragtinge, 't gelag, de spot van and'ren,
Deed meerder dan dit woord, konde iets hem doen verand'ren.
Maar ginder zie 'k een' hoop (voer de Engel wyders voort)
Van wier hoedanigheên gy moog'lyk gaarne hoord.
Van Deze word 'er meer in dit Gewest vernomen,
180
Dan golven in de Zee, dan blaad'ren aan de Bomen,
En een on-eindig tal daald nagt en dag hier neêr.
De Waarheid kwam hen nooit te voren als een Leer
Waar aan het nuttig was zyn' tonge vast te maken:
Zy minden eer 't verhaal van nooit gebeurde zaken.
[p. 461]origineel
De Logen teelde in 't kort, met list en met beleid,
De Vleyery, 't Bedrog, en de Meineedigheid.
Nu diend hen tot een straf, met ontoesluitbare oren,
De Waarheid van elkaâr op 't hatelykst te horen.
Zyn (viel de Koning toen zyn' Leidsman in 't verhaal)
190
Hier ook de Vleyers by, die Vorsten in hun Zaal,
Terwyl 'er niemand is die hun bedryf kan wraken,
Tot onderdrukkinge der onschuld gaande maken?
My dunkt dat dezen meer verdienen, en hun raad
Sleept meer onheilen na dan by gemeenen staat:
Der Logen is 't niet zwaar geloof by hen te vinden
Die door hun Hoogheid zich bereids voor af verblinden!
Het antwoord was hier op: Daar is geen onderscheid
Het zy men Koningen dan Minderen misleid.
Het is waarschynelyk dat, die zich kan beraden,
200
Om den geringsten Mensch uit bozen wil te schaden,
Terwyl hy het Gemeen met zynen angel steekt,
Slechts de gelegenheid tot groter kwaad ontbreekt;
En dat hy, door dezelve onmenschelykheid gedreven,
By Vorsten zyner drift den zelven loop zou geven:
Ja, dat hy meer Vergif zou spreiden, hoe hy meer
Kon hopen naar den loon van Aardsch geluk en Eer.
[p. 462]origineel
Is de oorzaak even snood dezelve straf moet volgen:
En schoon de Koningen, door loos bedrog verbolgen,
In hunne grimmigheid meer kwaad doen dan 't Gemeen,
210
Deez dwaasheid stuit te rug op hunne ziel alleen.
'T is daarom hun belang des te yvriger te werken
Om tegen deze kwaal hun binnenste te sterken:
Gewisselyk een Vorst, die daar zyn Oor aan schenkt,
Is nader aan zyn' val dan hy begrypt of denkt;
Want, daar de zuivre Deugd voor vleyery moet wyken,
Daar is de Scepter bros, daar waggelen de Ryken!
De Prins zag onderwyl wat verder eene Wyk
Daar veele Schimmen zich omwentelden in 't Slyk,
Niet anders dan gelyk een hoop veragte Dieren.
220
Haar Ziels-begeerte is wel om wyd en zyd te zwieren,
En and're Schimmen na te volgen in de Lugt,
Maar eene onzigtbre hand verhinderd hare vlugt.
Zy keren te vergeefs zich om aan alle zyden,
Zy moeten in den stank en vuilen modder lyden.
Deez Lieden (was de Taal des Engels) zyn wel eer
Wellustigen geweest, die, zonder tegenweer,
En bukkende op het laagst gelyk veragte Slaven,
Zich aan den vuilsten lust en geilheid overgaven.
[p. 463]origineel
Tel onder dezen hoop de Schryvers, die hun' zin,
230
Of tot een valschen roem, of tot een vuil gewin,
Slechts vestigden om, op het spoor van hunne monden,
'T veragtelyk geheim der wellust te verkonden:
En boven alle hen, dien 's Hemels dierbre gunst
Een' Digtaâr had vereerd, en die zich van de kunst,
Geschikt om grote daân op Hemel-toon te pryzen,
Bedienden om den lust tot ontucht te doen ryzen.
Voorts zagen ze de Ondankbre, en Lafaarts, in wier hart
Gedienstigheid ten last, weldadigheid tot smart,
En hulp in 't ongeluk en bystand in hun lyen,
240
Slechts tot een' grond van haat en van verraad kon dyen.
Hoe de Edele inborst hen verpligtte van een' Vrind
Zy wierden geenzins meer tot zyn geluk gezind:
Ja, konden zy hun baat op zyne schade vesten,
Zy gaven hem met vreugd den wreedsten ramp ten besten:
En, schattende als een' pligt zyn liefde, vlyt, en zweet,
Vereerden zelf geen zugt aan zyn gevoelig leed.
O, mogt hen 't lieve Licht des Levens weêr gebeuren,
Hoe zou men hen op 't Pad der Dankbaarheid bespeuren!
Hoe zou men ze voor hun Weldoenders yvrig zien;
250
Ja, vaardig tot hun hulp het leven aan te biên!
[p. 464]origineel
Maar neen, daar is geen kans om uit dit Oord te streven;
Een wrede Razerny vervolgt hen waar ze zweven:
En, onophoudenlyk aan hunne zy' ten toon,
Roept met haar Donderstem: Ontvangt ontfangt uw' loon,
Ontaarde, die der Deugd ten valstrik zogt te wezen,
En elk het weldoen deedt om uwen handel vrezen!
U wyt alleen met regt, al wie de erkentenis
In 't eerlyk hart gevoeld, maar ongelukkig is,
Dat geen Weldoenders, geen Beschermers, geene Vrinden,
260
In zynen tegenspoed tot hulpe zyn te vinden:
En dat geen milde hand zich opent voor zyn lot,
Uit vreze van daarom te strekken tot een' spot.
Na hen verschenen Zy die de opperste eere boden
Aan Beelden, aan van Steen en Hout gemaakte Goden;
Niet tegenstaande zy verkond'den, dat hun Ziel
Nooit voor deez logge stof met eerbied neder viel;
Maar dat hun Vaderen zulks deên voor lange jaren,
Om 't Denkbeeld levender der Godheid te bewaren.
Onzinnige! Het Volk, dat onervaren is,
270
Begrypt dat ook de Kern van deez geheimenis?
Is dat in staat om zulk een' Godsdienst te bezeffen?
En, moet het eeniglyk zyn oog ten Hemel heffen
[p. 465]origineel
Om een' onzichtb'ren God te aanbidden met verstand,
Wat doed het dan met Hout, met Steen in zyne hand?
Of is 't om 't zwak begrip der Menschen meer te warren,
En 't ongeleerde brein van 't dom Gemeen te sarren?
Maar welk een onheil vloeid uit deze dwaasheid voort!
De Bygelovigheid, die naar geen reden hoort,
En die rondomme heerscht, wil genen God meer eeren,
280
Dan die ze ziet, en voeld, en zelve kon formeeren!
Thans ziet elk hunner staâg zyne ydle Poppekraam,
En Doodsgebeente, en hout, te voren met den naam
Gods-lasterlyk vereerd van heilig, voor hem zweven;
Vervloekende ydelyk zyn blind Afgodisch leven.
Gestaâg klinkt hen een stem in 't oor, en spreekt hen aan,
Verwytend hen met smaad hun' zinnelozen waan.
Zoekt, Dwazen (zeid ze) zoekt nu stuiting voor uw wenen
By 't magtig Godendom, zo hoog ge-eerd voor henen.
Roept nu dit Beeld te hulp, knielt voor deez Schildery!
290
Het blussche 't Vuur der wrake, en het beteug'le my!
Of met dien valschen troost, daar eertyds by gevonden,
Verzagte het uw pyn, en hele 't uwe wonden!
Op al deez' hoon en spot sluit eene ondraagb're smart
Hun mond, en valt gelyk een Blikzemschicht in 't hart.
[p. 466]origineel
Elk ziet zich zelven aan als de oorzaak van zyn dwalen,
Als d'onuitputb'ren Kolk dier zo verwoede kwalen:
Elk ziet nu, maar te laat, hoe die de waarheid vlied
Eens waardig is dat hy de Duisternis geniet,
En hoe men zich op niets zo schrander moet verkloeken
300
Dan om naar 't Ware Licht te zwoegen, en te zoeken;
Ja, hoe de Sterveling, met onvermoeide vlyt,
Zyn' Godsdienst toetzen moet in zynen levenstyd.
Zy zagen nog een groot getal van and're Lyders,
Van Dronkaarts, Plonderaars, en Haters, en Benyders:
Maar wel voornamelyk aanschouden ze eene Troep
Die voortyds, met een wild en een verwaand geroep,
Zich hadden onderstaan om and'ren te verdoemen,
En deez' en geenen, stout, de prooy der Hel te noemen.
Wie, (sprak een Razerny) Rampzaligen, wie gaf,
310
Wie stelde u toch ter hand d'ontzachelyken Staf
Om als een' Regter U van 't Aardryk op te werpen,
En om voor anderen het Helle-zwaard te scherpen!
Gevoelt nu honderdwerf, voelt die verdoemenis
Die voor uw' even-Mensch door U verordend is
En leert door een gekwel, dat nimmer is te stuiten,
Hoe min gy waart berigt van 's Oppersten besluiten!
[p. 467]origineel
Met hen zweeft hier de drom van Schimmen, die de Leer
Des Godsdiensts aan het Volk verkondigden wel eer:
Maar die, door reine zugt der waarheid nooit gedreven,
320
Hun Grondbeginsels zelf niet kenden van hun leven;
Of met geen onderzoek verwaardigden het geen
'T gevoelen en de troost moest worden van 't Gemeen.
Zy vergenoegden zich met bulderen en razen,
En met, door Woordenstryd, de Menschen te verbazen:
Verwaandlyk met de Hel elk dreigende, in wiens Ziel
Hunne onverstaanbre Taal niet vrugtbaar nederviel;
En vloekende op het zeerst die zich dorst onderwinden
Om in hun' dikken rook geen glansryk licht te vinden.
Zy zagen, verre van de Reden na te gaan,
330
De Leere, hen betroud, gelyk een Ambagt aan;
De Stellingen, die zy bazuinden door de Kerken,
Niet meer nog min gelyk Gereedschap om te werken.
Hoewel de Waarheid hen zomtyds eens merken deed
Hoe grof hunne eigen taal zich wraakte, en tegenstreed,
De Luiheid, door 't gemak van jongs af ingezogen,
En de Eigen - min deed hen verblyven by de Logen:
En hunne onwetendheid, vermeerd'rende op den duur,
Wierd door hun koppigheid bemetzeld als een muur.
[p. 468]origineel
'Kzie ginder(sprak de Prins vervolgens) ganschestromen
340
Van vloeibaar Vuur als uit een' diepen Afgrond komen,
En went'len even als de Baren van de Zee.
Wat ysslyk Meer is dit? Het sleept een aantal meê,
Zo myn gezicht niet dwaald, van wreed gestrafte Zielen;
Gelyk een' Vloed, waar in gehele Benden vielen
Van Krygs-Volk, op het eind van een' verwoeden slag,
Waar in men Koningen om Scepters stryden zag.
Waarom zyn dezen hier zo hulpeloos gedoken,
En moeten ze eeuwiglyk dus onvertroostbaar koken?
Deez straf is (was daar op het antwoord) niet te groot:
350
En zekerlyk, van dat de onwederstaanbre Dood
De Stervelingen hier heeft neder mogen ploffen,
Heeft 's Hemels wraak geen Ziel rechtvaardiger getroffen.
Dit zyn Schynheiligen, en Lieden, wier gemoed
Is met den valschen roem en trotzen waan gevoed,
Om voor een's ieders oog als onbevlekt te pralen,
En door hun Heiligheid vermogen te behalen.
Uit vreze voor de Wet, en Waereldlyke straf,
Zag hun kwaadaardig hart van wanbedryven af
Die, de eene of de andre tyd ontdekt, of hoon verwerven,
360
Of door het Zwaard der wraake in 't openbaar doen sterven.
[p. 469]origineel
Maar wyl men ligtelyk in de ondermaansche Lugt,
Naar hun begrip, de toorn des Hoogsten Gods ontvlugt:
Dewyl't onzeker is (wat of men voor mag geven)
Dat na des Lichaams dood de Ziele nog zal leven,
Besloten zy, door een vervloekte huichlary,
Te gronden eene nieuwe en grote Heerschappy:
Door zich als deugdzaam, rein, ja Vrinden Gods te houwen,
Te trekken ieders Hart, te winnen elks vertrouwen.
Voor eerst, op dat men hen, zo heilig van gedrag,
370
Alomme ontmoeten zou met eerbied en ontzag;
Ja vrezen tegen hun begeerten op te steigren,
Of wat het ook moet zyn hen roekeloos te weigren:
Vervolgens, om, met zulk' een' hogen roem bekleed,
In volle veiligheid, en zonder vreez voor leed,
Hun' ongetemden lust tot alle gruweldaden
Gestadig in 't geheim te boeten, te verzaden.
Hen ziet m' in ieder Land, en Stad, op Markt, en Straat,
Zich kloppende op de borst, neêrslagtig van gelaat,
Dan needrig naar den grond en wenende, hunne ogen,
380
Dan yvrig in Gebed, als 't ware, om hoog bewogen:
Bestraffende ieder Mensch, en noemende alles kwaad
Daar de genieting hen niet van te wagten staat.
[p. 470]origineel
Indien het dom Gemeen eens wilde redeneren,
Ras zag het op wat prys men dezen moet waarderen:
En hoe geene agting geen vertrouwen ryzen moet
Dan slechts voor eenen Mensch, die naar zyn woorden doed;
En die, door geene baat te hindren, te beletten,
Door groote daden zoekt zyn deugd ten toon te zetten.
Waar is de Man, die zich voor heilig door doed gaan,
390
Elk plaagt, zich zelven streeld met zulken yd'len waan,
Die, voor de Elendigen alleen gezind te waken,
Voor Weduw en voor Wees zich zelven dorst verzaken?
Die geen gevaar, geen moeite, om 't nut van and'ren vlood?
Die voor zyn Vaderland dorst treden in de Dood?
O neen, die dit betragt zal zich zorgvuldig wagten
Zich als een Heiligen, hoovaardig, te doen agten!
En ieder, die de Deugd kan scheiden van haar' schyn,
Weet welk een deugd het is niet trots op deugd te zyn!
Wat u belangt, ô Vorst, tragt yv'rig te beletten
400
Dat deze Huichelaars ooit uw Gebied besmetten:
Op dat de Almagtige, door hen bespot, versmaad,
Zyn vuur'ge gramschap niet doe vallen op den Staat!
Ja, dat uw gansch Geslagt, zo wel als uwe Ryken,
Niet onder Pest, of Kryg, of Hongersnood bezwyken,
[p. 471]origineel
Of overrompeld zyn door eenen Watervloed,
Die door den zelven ramp en leven rooft en goed:
Want meer dan eens heeft God, zich voelende dus tergen,
De Sluizen in het Hart doen openen der Bergen,
De Stromen uit hun Bed doen ryzen, Dam en Dyk
410
Meêslepend langs het Veld, en onweêrhoudelyk
Voor Wal of Steenen Muur, de Vesten om doen stoten
Die dit verwaten Volk of voedden, of besloten!
Dus sprekend, naad'ren zy d'ontzachelyken Stoel,
Daar Arimanius, in 't midden van 't gewoel,
Gelyk de Koning is van dit Gewest gezeten,
Om den Verstorvenen hun vonnis toe te meten.
Zyn aangezigt, de schrik van 't Onderaardsche Volk,
Dreigde onheil slag op slag; niet anders dan een Wolk,
Door veele stoffen tot een groot gevaart gezwollen,
420
Waar uit de Donder straks gereed is voort te rollen.
Elk Oog geleek der Maan, als haar geleende glans
Ten vollen zich doed zien aan 's Hemels hogen Trans.
Zyn Buik, waar in een Vuur van Zwavel scheen te branden,
Geleek dien van den God van Moab, door de handen
Der Dwaasheid opgeregt, den Moloch, met het bloed
Van Kinderen wel eer onmenschelyk begroet.
[p. 472]origineel
Elk Been was grooter dan de zwaarste Cederbomen
Die 't Syrische Gebergte uit zynen schoot deed komen:
En ieder Hand had ligt een Koninklyke Stad,
430
Metal haar Vestingen, beschaduwd, of omvat.
Daar vlogen uit zyn borst gestadig Wangedrochten;
Die naar de Waereld zich met vlyt een' doorgang zogten,
En streefden naar dit, nog voor hen genaakbaar, Rond,
Tot stavinge der Magt des Meesters die ze zond.
De Heerschzugt, die verwoed, en hitzig, de Onderdanen
Begrimd om haren dorst te lesschen met hun tranen:
Die, waar ze zich ook wend, een' stroom van Menschen bloed
Waar in ze met vermaak zich baad, ontspringen doed;
Die Koningen het jok der slaverny doed dragen,
440
En hunne Slaven heft op eenen Zegewagen:
'T Verraad, dat met een Toorts zyn woning in den brand,
Zyn Huis in vlammen zet, en met zyn dwaze Hand
Zyn Deur gegrendeld heeft, en binnen eigen Muuren
Zelf d' allerwreedste dood moet eindelyk bezuuren:
De Haat, die meest het Hof der Koningen bewoond,
En met de Logen zich op 't onbeschaamdste kroond:
De Ondankbaarheid, die snood aan een Metalen Keten
Geklonken heeft den pligt der Menschen, en 't geweten:
[p. 473]origineel
De Nyd, aan wie, zelv nooit gelukkig, het geluk
450
Van Vreemden tot een Bron gedyd van wreden druk;
Die, kan ze aan and'ren niet doen voelen hare smarte:
Zich pynigt, en verteerd, en eet haar eigen harte:
De Gramschap, Moeder van de Wreedheid, en de Wraak,
'T Oog op een bloedig Zwaard gevestigd met vermaak;
Verwoedlyk brullende, door Helschen invloed dronken;
En blazende uit haar' Mond een' ganschen stroom van vonken:
De Trotsheid, rond gelyk een Blaas van allen kant,
En dik tot barstens toe; maar zonder ingewand;
Alleen gevuld met wind; belachelyk omhangen
460
Met ydle cieraad, ligt in 't Aardsche Dal te erlangen;
En stierende egter een veragtelyk gezigt
Op Lieden wier gepeins naar kennis is gerigt;
Veel eer gezind om met een diep ontzach te naad'ren
Een nutteloze reeks van overleden Vaad'ren
Op Doek of Hout verbeeld, dan een verstandig Man,
Die, nog in leven, 't Pad der Waarheid wyzen kan;
En door zyn wetenschap en deugd den geest te cieren
En naar 't oneindig goed is magtig te bestieren:
De Geldzugt, nimmermeer verzadigd in haar' lust,
470
Volgt steeds dit Schepzel na, vergunt het gene rust,
[p. 474]origineel
En weet het gansch verwoed naar euveldaân te zwepen,
Die d' ondergang daar van noodwendig na zich slepen:
Al deez Gedrogten liet de Vorst der Duisternis
Uit zyn verwaten Borst, daar hunne Woonplaats is,
En daar ze, staâg van daan met nieuw Vergif gevlogen,
'Trampspoedig Menschdom doen gevoelen hun vermogen!
Al wie geen hulpe zoekt by d' Engel van het Licht
Word door hen opgezogt, en aangerand, en zwigt.
Daar is geen kans om hen de nederlaag te geven
480
Dan met het Pad der Deugd en Godvrugt langs te streven.
Aan ieder zy' des Troons stond nog een Wangedrogt,
Aan d' ysslyken Monarch van dit gebied verknogt.
Het eene was de Dood, Verdelgster aller Menschen,
Verbreekster hunner dierste en allerteerste wenschen!
Gedugte Vyandin van 't ondermaansch Geslagt,
Zo wreed en zo verwoed van aard als groot van magt!
Of schoon dit naar geraamt der deugd geen kwaad kan brouwen,
Ze is met geen stil gemoed door Vromen zelf te aanschouwen:
Ja, wie heeft nooit gebeefd voor 't akelige graf!
490
Ze was ook anders niet te houden voor een straf!
Op 't hatelyk gezigt van 't schoon en jeugdig wezen
Een's Stervelings, die haar nog weinig scheen te vrezen,
[p. 475]origineel
Spat ze uit in woest getier, en springt gansch dol om hoog,
En spuwt een zwart vergif, en 't vuur vliegt uit haar oog.
Maar, hoe haar wreed gemoed in gramschap moge ontvonken,
Een Keten van Metaal, waar aan ze legt geklonken,
Weerhoud haar dolligheid: en, ware zulks zo niet,
Zy haastte zich uit dit, van haar gehaat, gebied:
Zy zou zich sneller dan de Blikzem opwaards spoeyen,
500
Om 't Menschelyk Geslagt op eenmaal uit te roeyen!
Het word haar slechts gegund om, in het Aardsch Gewest,
Haar' adem, als een damp, (haar adem is de Pest)
Van tyd tot tyd door 't Lugt-gewelfzel te verspreiden,
Om ieder op zyn beurt naar 't duister Graf te leiden.
't Onafgeleefd Verwyt stond aan den and'ren kant,
En sleep op Menschen - been den ysselyken tand,
Waar meê het, tot in 't merg gedrongen van de snoden,
Hen ieder ogenblik veroorzaakt duizend doden.
Van welk een zy' men 't aan mag schouwen, 't is bedekt
510
Met pylen, scherp van punt, langs 't Lichaam heen gestrekt,
Gelyk de Vogelen bekleed zyn met hun Veêren:
Of ryzende te berge, om van alom te deeren,
Gelyk een Egel, vol van gramschap, met geweld
Op 't allereerst geraas zyn stekels vaardig steld:
[p. 476]origineel
Rondom dit Drietal zag men heen en weder zweven
De Rampen, die de rust der Menschen tegenstreven.
De Droefheid, het Geween, dat in de Wieg begind:
De Vreeze, die zich zelve altyd verraad, en blind:
De Ziekten, van der Jeugd in 't lichaam reeds verborgen:
520
D'Onvrugtbren Ouderdom, de Zetel aller zorgen:
De hong'rige Armoê, die zich 't vleeschloos been beknaagd:
De Schande, die dat Dier alom vervolgd, en plaagd:
De Tweedragt, warende met haar gescheurde Klêren,
En dreigend met haar Toorts het Aardryk te verteren:
En eindelyk den Kryg, met jammerend gerugt,
Een Regen-vlaag van bloed verspreidende in de Lugt.
Op 't zien van dezen Stoet, en schrikk'lyke vertoning,
Zo naar als ongewoon, verstomd de jonge Koning.
Zyn Aangezigt verbleekt. Maar de Engel, die voor af
530
De onstelt'nis had verwagt, ligt zynen Gouden Staf,
En raakt zyn voorhoofd aan. De moed herryst, en de ogen
Verheffen zich op nieuws Heldhaftig in den hogen.
Intusschen sleepte men een Ziel met groot geweld,
Om voor den Helle-Troon te regt te zyn gesteld;
En Friso bragt zich, met zeer diep ontzette zinnen,
Zyn's Vaders Moordenaar, op haar gezigt, te binnen:
[p. 477]origineel
Ja, 't was Agrammes zelv. Agrammes die zyn' Vorst,
Die hem verheven had, den doodsteek geven dorst!
Vervolgens kwam een Geest met stuursch gebaar te voren,
540
En deed met luider stem deez straffe woorden hooren:
Ontzachelyke Prins van deez' gedugten Poel,
Gy ziet den Dwingeland voor uwen Regterstoel,
Die 't bloed van zynen Vorst moorddadig heeft vergoten,
En 't magtige gebied van Gange omverr' gestoten!
Ik heb zyn' Boezemvrind, 'k heb Sadrocot verleid,
Hem met den hogen glans van eene Kroon gevleid,
En opgehitst tot moord: En binnen Gange's Wallen
Is 't Sadrocot gelukt Agrammes te doen vallen.
Hoe zeer hy zich voor zulk een onheil dagt bevryd,
550
'T verraad is met verraad beloond op zynen tyd!
Daar op begon hy, van Agrammes kindsche jaren
Tot dat hem deze ramp regtvaardig was weêrvaren,
Het ysselyk verhaal van zyne gruweldaân.
Zelf wat de Booswigt had in het geheim begaan,
Gedagt, gewild, gewenscht, vermogt hy te openbaren,
En de bewegingen des harten te verklaren.
Men hoorde dat het goed, zomtyds door hem verrigt,
Nog altyd op een kwaad beginzel was gestigt.
[p. 478]origineel
Nu bleek het dat hy nooit het minste ziels - genoegen
560
Genoten had, na zo veel werken, pogen, zwoegen;
En hoe hy zich weleer bedroog, wanneer hy dagt
Dat innerlyke rust kon wonen by de Magt.
Hoe verder hy, door eere en pligten te vergeten,
In Aardsch vermogen rees; hoe meer het streng geweten
Met een ondraaglyk pak zyn Ziel bezwaard deed zyn:
En ieder trap van magt vergrotede zyn pyn!
Een' Zieken gansch gelyk, door valschen lust gedreven,
Wien 't Voedzel, dat hem word naar zynen eisch gegeven,
Slechts tot ontsteking diend der kwalen, en het vuur
570
Der Koorts, die 't merg verzengd, doed groeyen ieder uur.
'T was even eens als of 't verkrygen, 't overheren
Van 't voorwerp van zyn' lust en dierste Ziels-begeren,
Hem, in de steê van vreugde, en onverstoorb're vrêe,
Benaauwdheid, onrust, smart, en zorgen ryzen deê.
De Dwing'land onderwyl, die 't Waereldsche vermogen
Alleen als 't hoogste goed geleerd had te beoogen,
Die spotte met de Hel, en schatte dat de Dood
En Ziel en Lichaam beide in de enge Lykbus sloot:
Die magtige Monarch, die nog des daags te voren
580
Het Leven en de Dood uit zynen mond deed horen,
[p. 479]origineel
Aan wiens gedugte stem de Staats-verwisseling
Van veele Volkeren en groote Tronen hing,
Alle uitkomst alle hulp ziende onverwagt verdweenen,
Bekend ronduit zyn schuld met op het laagst te wenen;
En de overtuiging sluit zyn' mond, wat of hy doe.
Fluks schoot hem het Verwyt drie scherpe Pylen toe,
Die met de wreedste pyn hem eeuwiglyk verzellen
En onophoudenlyk verordend zyn te kwellen.
Hy hief zich in de Lugt, en vloog terstond van daar:
590
Maar waar hy vlugten mag, al even fel en zwaar
En onverdraagelyk gevoeld hy zich verscheuren,
En vloekt het uur waar in hem 't leven mogt gebeuren.
Terstond daar na verscheen voor deze Helsche Schaar,
En zonder tegenstand, een fris en jeugdig Paar:
Gelyk als of ze, met elkaâr in Echt verbonden,
Door 't zelfde Moord-geweer hier waren neêrgezonden:
En naauwlyks stierd de Prins zyne Oogen op deez twee,
Of kent Vorst Cosroës, met zyn Pasiphaé.
Een Geest, die minder kwaad deed uit zyne Ogen lezen,
600
Bereidde zich om hun Beschuldiger te wezen.
Naauwkeurig deed hy voorts 't verhaal van hun gedrag,
Waar in Pasiphaé zich 't meest mishandeld zag.
[p. 480]origineel
En onder anderen ontwond hy met deez woorden,
Waarom, en hoe men had bestaan hen te vermoorden:
Na dat de Vorst van Gange, op 't eereloost verraân,
Gedwongen was hun' haat en hunne magt te ontgaan,
Heeft Cosroës zich meer gebaad in ydelheden,
En is deez snode Vrouw al meer ontaard van zeden.
Zy, walgende van een' verachtelyken Vorst,
610
Die zelf niet voor zyn Ryk te Velde trekken dorst,
En voelende zich door een geile liefde blaken,
Beraadslaagde om een eind met haar' Gemaal te maken.
Een Jongeling, die haar ontstak in minnebrand,
Was in een' verren graad Torymbas Bloedverwant;
En, magteloos den val van zyn Geslagt te wreken,
Zag met de grootste vreugd deez dolle drift ontsteken.