Genoemde organisaties - afkortingen

NSB

Nationaal - Socialistische Beweging, in 1931 opgericht door Anton Mussert, hoofdingenieur bij de Provinciale Waterstaat in Utrecht.

De NSB had verschillende idealen, waaronder het hartstochtelijk verlangen naar een leider, de verheerlijking van het ‘Germaanse ras’ en het tot stand brengen van een nationaal ‘volksbewustzijn’. Deze idealen leidden zowel tot het gevaarlijke antisemitisme (jodenhaat) als tot een belachelijk spraakgebruik en vreemde ceremoniën. Mannelijke leden werden kameraden genoemd, vrouwelijke kameraadskes.

Na een verkiezingssucces in 1935 daalde de populariteit van de beweging vrij snel om tijdens de oorlog een dieptepunt te bereiken. Dit werd vooral veroorzaakt door de hulp die de NSB-ers de Nederland binnenvallende Duitse legers gaven en later door de hand- en spandiensten die NSB-ers aan de Duitse bezetters verleenden: propaganda, terreurdaden en verraad.

Mussert werd na de oorlog ter dood veroordeeld en gefusilleerd.

WA

‘Weerafdeling’ van de NSB. De leden droegen zwarte uniformen. Dikwijls marcheerden ze door de straten. Soms vormden ze knokploegen met de bedoeling burgers (voornamelijk joden) te intimideren en te bedreigen.

Kringleider

Leider van een NSB-afdeling in een bepaalde streek.

NJS

Nationale Jeugdstorm, de jongerenorganisatie van de NSB. De leden noemden zich Stormers en Stormsters. Hun blad heette de ‘Stormmeeuw’.

Volk en Vaderland

De krant van de NSB. Door de leden dikwijls aangeduid als Vova.

Winterhulp

Nationaal - Socialistische organisatie voor liefdadigheid.

SS

Oorspronkelijke betekenis: Schutzstaffel. De SS was eerst bedoeld als een persoonlijke lijfwacht van Adolf Hitler. Alleen mannen met ‘zuiver Arisch bloed’ konden tot de SS toetreden. De leden van de SS vonden (zo was hun dat geleerd) dat alle vijanden van de nazi's moesten worden uitgeroeid. Daarom pleegden ze massamoorden op joden, Polen, Russen, enzovoort. Ze beschouwden zichzelf en hun werk volkomen normaal, onder andere omdat hun omgeving hun gedrag niet afkeurde...

Waffen SS

Door Heinrich Himmler (naaste medewerker van Hitler) opgerichte afdeling van de SS. Het korps verrichtte zowel militaire als politietaken en verwierf zich daarbij een gruwelijke reputatie. Ook Nederlanders konden lid worden van deze organisatie.

Vrijwilligerslegioen

Groep Nederlanders die naast de Duitsers (tegen de Russen) vocht. De leider van deze groep, generaal Seyffardt, werd dan ook beschouwd als een landverrader.

Landwacht

Half militaire, half politieorganisatie, opgericht in 1943. De Landwacht stond onder leiding van de NSB-er Van Geelkerken en bestond uit Nederlandse vrijwilligers die werden opgenomen in de Waffen SS.

Landwachters waren meestal bewapend met jachtgeweren. (Het publiek noemde hen daarom ‘janhagel’). Ze behoorden tot de meest gehate Nederlanders uit die tijd, omdat ze meehielpen bij de opsporing van verzetsmensen en met veel moeite verkregen levensmiddelen in beslag namen.

Gestapo

Afkorting voor Geheime Staatspolizei.

Ordnungspolizei

Ordepolitie, oorspronkelijk opgericht voor normale politietaken (verkeerspolitie, waterpolitie, brandweer en motorpolitie). Tijdens de bezetting beter bekend (vanwege de kleur van de uniformen) onder de naam ‘Grüne Polizei’. De Ordnungspolizei werd berucht door haar meedogenloze optreden tijdens razzia's.

SD

Sicherheitsdienst. Duitse Geheime Dienst, die ook dankbaar gebruik maakte van Nederlandse handlangers.

De SD stond in dienst van het hoofd van de SS, Himmler, en bespioneerde ook de Gestapo, de politie en alle nazi's, van hoog tot laag.

Politiestandrecht

Uitzonderingstoestand, waarbij de politie iemand na zijn arrestatie meteen kon berechten. Het vonnis werd dan onmiddellijk daarna voltrokken.

Distributie

Systeem waarbij allerlei goederen (voornamelijk voedsel, kleding en brandstof) zo eerlijk mogelijk onder de bevolking werden verdeeld. Ieder gezin kreeg daarvoor bonnen die regelmatig op de distributiekantoren werden uitgereikt.

Om de talloze onderduikers voedsel en dus bonnen te verschaffen overviel het verzet distributiekantoren of bonnendrukkerijen.

Dolle Dinsdag

Dinsdag, 5 september 1944. De dag waarop geruchten gingen dat de geallieerden (Amerikanen, Engelsen en Canadezen) in een razend tempo met hun opmars naar het noorden bezig waren om Nederland te bevrijden.

Veel Duitsers en NSB-ers raakten in paniek en vluchtten naar het oosten.