§. 85. Men kan niet te veel ziel in een vaers brengen

Men kan niet te veel ziel in een vaers brengen. Het is bekend, dat vaerzen gemeenlyk alleen aan het einde rymklanken hebben, waardoor zy weêrgalmen; en men wettigt dit gebruik, door te zeggen, dat men den honig slechts met de uiterste vingerspitsen, niet met de geheele hand proeft.

[p. 182]

Gebruik den korf, misbruik den honigh niet.

Wie matigh slikt heeft onlust noch verdriet.

(Vondel, Poëzy, Deel II, bl. 462) 543

Maar dit gevoelen is niet ten eenemaale juist; en daar het rym éénmaal de ziel van een vaers is (§. 25.) kan men niet te veel ziel daarin storten. Ook heeft men, in waarheid, zielvolle vaerzen van allerlei aart; by voorbeeld:

(a.) door Middenrymen, en dit heeten Leonynsche vaerzen:

't Is wel van hem verzint, dat hy 't zigh onderwindt.

Hoe nu: het woordt verzint men dubbelduydigh vindt.

Is 't van myn Heer verzint, met zinnen wel gesleepen:

Of heeft hy zigh verzint, en wel te deegh vergreepen?

(Hooft, Gerart van Velzen, Bedr. III) 544

En deeze eerbiedigheit vereist gotsdienstigheit

Aen Godts eerwaerdigheit en oppermajesteit.

(Vondel, Bespiegel., bl. 137) 545

Dies wenscht ze Godt niet half te dienen maer geheel.

Zy diene hem geheel, en staecke dit krakkeel.

Het is een godtskrakkeel -- --

(Vondel, Salomon, bl. 35) 546

En specerywarande, een oogst van goude zanden

En eedlen diamant, geplengt met ruime handen.

(Antonides, Ystroom, bl. 80) 547

(b.) door Tusschenrymen:

De paerden storten snel en horten tegens een.

(Vondel, Herschepp., bl. 45) 548

Men ziet ze stryken met kadyken, muuren, weien.

(Antonides, Ystroom, bl. 35) 549

Het domme stomme goud maakt kromme dingen recht.

(De Decker, Lof der Geldzucht, bl. 121) 550

De bolle en volle zee, met dolle en holle golven,

Rolt, solt en holt, en heeft de kiel geheel bedolven:

(Anonimus, Mengelwerk, bl. 276) 551

543 ‘Honighkorf’, r. 9-10 (WB IV, p. 70, alwaar: ‘Gebruickt den korf, misbruick den honich niet. / Wie matich lickt heeft onlust noch verdriet’).

544 Hooft, Gerart van Velzen, ed. Hellinga-Tuinman, Deel II, p. 37, r. 13-16 v.o.

545 Bespiegelingen van Godt en godtsdienst IV, r. 421-422 (WB IX, p. 573).

546 Salomon, r. 996-998 (WB V, p. 414).

547 Antonides, Ystroom, p. 80.

548 Ovidius' Herscheppinge II, r. 423 (WB VII, p. 455).

549 Antonides, Ystroom, p. 35.

550 De Decker, 'Lof der geldsucht', in: Alle de Rym-Oeffeningen, Amsterdam, Van Aeltwyk, 1726, p. 121. UBL 1175 C 4-5.

551 Anonimus, Mengelwerk, p. 276. Niet getraceerd.

[p. 183]

(c.) door Staartrymen:

De heiligh sprack: men moet zoo licht niet schricken

Voor vogelen, die 't zaet des hemels picken

En slicken -- --

(Vondel, Altaargeheimeniss. bl. 33) 552

-- uit meer dan hondert kopre monden:

De zeedraek antwoorde, en de dolle waterhonden

Uit zoo veel monden meê naebasten --

(Antonides, Ystroom, bl. 134) 553

-- -- my hekelen en schelden

Voor een onheelbaer quaet; daer ick nochtans die helden

Niet zelden treck ten stoel -- --

(De Decker, Lof der Geldzucht, bl. 126) 554

(d.) door Quasirymen:

Dit ysren hooft van 't hooft, dat over zoveel hoofden

Gezagh heeft -- --

(Vondel, Poëzy, Deel I, bl. 112) 555

En komt met u, en blyft met u, en zal met u

Vertrekken -- --

(Vondel, Herschepp., bl. 84) 556

Ik besiger dan elck op 't lichten van de seghen,

Wel seghen in der daet, die seghen brengt op seghen.

(Const. Huigens, Hofwyk, 607) 557

Heleen kon in Heleen Heleen niet vinden.

(H.K. Poot, Minnedichten, bl. 130) 558

(e.) door Vollertjes, van allerlei slag, gelyk:

Nu packt, nu zackt, en slaeft, en draeft, en weeft en spint

En schryft en wryft: de nacht is tot geen rust geboren;

Krioelt en woelt, en vlieght; de schryfpen tusschen d'ooren.

(Vondel, Poëzy, Deel I, bl. 270) 559

Want daer 't hooft blinckt en klinckt, daer dwingt en wringt de geest.

(J. Cats, Zinnebeelden, bl. 24) 560

De bosgalm zucht en steent op zedelyker zugten;

De ruispyp zwelt en speelt op redelyker lugten.

(H. Dullaert, Poëzy, bl. 138) 561

552 Altaer-geheimenissen I, r. 889-891 (WB IV, p. 683).

553 Antonides, Ystroom, p. 134.

554 De Decker, 'Lof der geldsucht', in: Alle de Rym-Oeffeningen, p. 126.

555 'Op de Beeltenis van Vorst Fredrick Henrick: Op zynen helm', r. 1-2 (WB II, p. 522).

556 Ovidius' Herscheppinge III, r. 576-577 (WB VII, p. 499).

557 Huygens, ed. Worp, Deel IV, p. 334, r. 2661-2662.

558 Poot, ‘Aen Kloris’, r. 18.

559 ‘Zeemagazyn’, r. 300-302 (WB VIII, p. 663).

560 Cats, Sinne- en minnebeelden, ed. H. Luijten, Den Haag, Constantijn Huygens Instituut, 1996, Deel I, p. 80, r. 3. (Embleem nr 8, ‘Niet al goudt datter blinckt’. KB 536 K 47.

561 Heiman Dullaert (1636-1684), Gedichten, Amsterdam, bij Gerard onder de Linden, 1719, p. 138 (herdruk in P.C.A. van Putte, Heijmen Dullaert, een biografische studie, Groningen, Wolters/Noordhoff, 1978).

[p. 184]
In sommigen deezer vaerzen likt men den honig met duim en vingeren; in sommigen slurpt men hem uit de holle hand. Zielvolste vaerzen zyn:

En die als noch voedt schadelyke listen

En die als noch broedt smadelyke twisten.

(D. Jonktys, Twistgesprek) 562

Men zou ze honigraaten, of wel zielen geheel ontboeid van het ligchaam, kunnen noemen, en nopens hen mogen uitroepen:

Hoe zyt ghe zoo vol ziels, vol lachens, en vol levens!

(Vondel, Poëzy, Dl I, bl. 133) 563

562 Daniel Jonktys (1600?-1654), Hedensdaegse Venus en Minerva; of Twist-gesprek tusschen diezelfde, Dordrecht, bij Van Esch, 1641, r. 9-10. KB 448 L 39.

563 ‘Geboortklock van Willem van Nassau’, r. 570 (WB II, p. 789).

§. 85. Men kan niet te veel ziel in een vaers brengen Men kan niet te veel ziel in een vaers brengen. Het is bekend, dat vaerzen gemeenlyk alleen aan het einde rymklanken hebben, waardoor zy weêrgalmen; en men wettigt dit gebruik, door te zeggen, dat men den honig slechts met de uiterste vingerspitsen, niet met de geheele hand proeft. [p. 182] Gebruik den korf, misbruik den honigh niet. Wie matigh slikt heeft onlust noch verdriet. (Vondel, Poëzy, Deel II, bl. 462) 543 Maar dit gevoelen is niet ten eenemaale juist; en daar het rym éénmaal de ziel van een vaers is (§. 25.) kan men niet te veel ziel daarin storten. Ook heeft men, in waarheid, zielvolle vaerzen van allerlei aart; by voorbeeld: (a.) door Middenrymen, en dit heeten Leonynsche vaerzen: 't Is wel van hem verzint, dat hy 't zigh onderwindt. Hoe nu: het woordt verzint men dubbelduydigh vindt. Is 't van myn Heer verzint, met zinnen wel gesleepen: Of heeft hy zigh verzint, en wel te deegh vergreepen? (Hooft, Gerart van Velzen, Bedr. III) 544 En deeze eerbiedigheit vereist gotsdienstigheit Aen Godts eerwaerdigheit en oppermajesteit. (Vondel, Bespiegel., bl. 137) 545 Dies wenscht ze Godt niet half te dienen maer geheel. Zy diene hem geheel, en staecke dit krakkeel. Het is een godtskrakkeel -- -- (Vondel, Salomon, bl. 35) 546 En specerywarande, een oogst van goude zanden En eedlen diamant, geplengt met ruime handen. (Antonides, Ystroom, bl. 80) 547 (b.) door Tusschenrymen: De paerden storten snel en horten tegens een. (Vondel, Herschepp., bl. 45) 548 Men ziet ze stryken met kadyken, muuren, weien. (Antonides, Ystroom, bl. 35) 549 Het domme stomme goud maakt kromme dingen recht. (De Decker, Lof der Geldzucht, bl. 121) 550 De bolle en volle zee, met dolle en holle golven, Rolt, solt en holt, en heeft de kiel geheel bedolven: (Anonimus, Mengelwerk, bl. 276) 551	543 ‘Honighkorf’, r. 9-10 (WB IV, p. 70, alwaar: ‘Gebruickt den korf, misbruick den honich niet. / Wie matich lickt heeft onlust noch verdriet’). 544 Hooft, Gerart van Velzen, ed. Hellinga-Tuinman, Deel II, p. 37, r. 13-16 v.o. 545 Bespiegelingen van Godt en godtsdienst IV, r. 421-422 (WB IX, p. 573). 546 Salomon, r. 996-998 (WB V, p. 414). 547 Antonides, Ystroom, p. 80. 548 Ovidius' Herscheppinge II, r. 423 (WB VII, p. 455). 549 Antonides, Ystroom, p. 35. 550 De Decker, 'Lof der geldsucht', in: Alle de Rym-Oeffeningen, Amsterdam, Van Aeltwyk, 1726, p. 121. UBL 1175 C 4-5. 551 Anonimus, Mengelwerk, p. 276. Niet getraceerd.
[p. 183] (c.) door Staartrymen: De heiligh sprack: men moet zoo licht niet schricken Voor vogelen, die 't zaet des hemels picken En slicken -- -- (Vondel, Altaargeheimeniss. bl. 33) 552 -- uit meer dan hondert kopre monden: De zeedraek antwoorde, en de dolle waterhonden Uit zoo veel monden meê naebasten -- (Antonides, Ystroom, bl. 134) 553 -- -- my hekelen en schelden Voor een onheelbaer quaet; daer ick nochtans die helden Niet zelden treck ten stoel -- -- (De Decker, Lof der Geldzucht, bl. 126) 554 (d.) door Quasirymen: Dit ysren hooft van 't hooft, dat over zoveel hoofden Gezagh heeft -- -- (Vondel, Poëzy, Deel I, bl. 112) 555 En komt met u, en blyft met u, en zal met u Vertrekken -- -- (Vondel, Herschepp., bl. 84) 556 Ik besiger dan elck op 't lichten van de seghen, Wel seghen in der daet, die seghen brengt op seghen. (Const. Huigens, Hofwyk, 607) 557 Heleen kon in Heleen Heleen niet vinden. (H.K. Poot, Minnedichten, bl. 130) 558 (e.) door Vollertjes, van allerlei slag, gelyk: Nu packt, nu zackt, en slaeft, en draeft, en weeft en spint En schryft en wryft: de nacht is tot geen rust geboren; Krioelt en woelt, en vlieght; de schryfpen tusschen d'ooren. (Vondel, Poëzy, Deel I, bl. 270) 559 Want daer 't hooft blinckt en klinckt, daer dwingt en wringt de geest. (J. Cats, Zinnebeelden, bl. 24) 560 De bosgalm zucht en steent op zedelyker zugten; De ruispyp zwelt en speelt op redelyker lugten. (H. Dullaert, Poëzy, bl. 138) 561	552 Altaer-geheimenissen I, r. 889-891 (WB IV, p. 683). 553 Antonides, Ystroom, p. 134. 554 De Decker, 'Lof der geldsucht', in: Alle de Rym-Oeffeningen, p. 126. 555 'Op de Beeltenis van Vorst Fredrick Henrick: Op zynen helm', r. 1-2 (WB II, p. 522). 556 Ovidius' Herscheppinge III, r. 576-577 (WB VII, p. 499). 557 Huygens, ed. Worp, Deel IV, p. 334, r. 2661-2662. 558 Poot, ‘Aen Kloris’, r. 18. 559 ‘Zeemagazyn’, r. 300-302 (WB VIII, p. 663). 560 Cats, Sinne- en minnebeelden, ed. H. Luijten, Den Haag, Constantijn Huygens Instituut, 1996, Deel I, p. 80, r. 3. (Embleem nr 8, ‘Niet al goudt datter blinckt’. KB 536 K 47. 561 Heiman Dullaert (1636-1684), Gedichten, Amsterdam, bij Gerard onder de Linden, 1719, p. 138 (herdruk in P.C.A. van Putte, Heijmen Dullaert, een biografische studie, Groningen, Wolters/Noordhoff, 1978).
[p. 184] In sommigen deezer vaerzen likt men den honig met duim en vingeren; in sommigen slurpt men hem uit de holle hand. Zielvolste vaerzen zyn: En die als noch voedt schadelyke listen En die als noch broedt smadelyke twisten. (D. Jonktys, Twistgesprek) 562 Men zou ze honigraaten, of wel zielen geheel ontboeid van het ligchaam, kunnen noemen, en nopens hen mogen uitroepen: Hoe zyt ghe zoo vol ziels, vol lachens, en vol levens! (Vondel, Poëzy, Dl I, bl. 133) 563	562 Daniel Jonktys (1600?-1654), Hedensdaegse Venus en Minerva; of Twist-gesprek tusschen diezelfde, Dordrecht, bij Van Esch, 1641, r. 9-10. KB 448 L 39. 563 ‘Geboortklock van Willem van Nassau’, r. 570 (WB II, p. 789).