[1] Xerxes, Mardonius ende Artabasushi
Xerxes
45
Wat Dulheyt onbesuyst? wat breynelose reden
Drijft Griecken so verwaent in sijn verderf te treden?
Wat steunsel vest hun hoop om mijn beroemt gewelt
(Het welck den Hemel vreest/ en maeckt de Góón
ontstelt)
Te bieden trots het hooft/ en niet en willen lyen
50
Dat Griecken 't slaefsche jock van Persens heerschappyen
[p. 7]
Sal laden op den hals? maer door een ijver bodt/
Onkondich/ dat ick heersch gelijck een Aertschen Godt;
Tot eygen ondergang sy int verderven lopen/
Om door een dwase doot des vryheyts waen te kopen/
55
En schuymsel vander Aerd'/ en volcxken ongeacht/
En lompe Boeren grof/ waer in bestaet u macht/
In stocken ongestaelt/ in slingers en in stenen;
Hoe soudt ghy 't Ooorloochs volck van Persen daer met menen
58
Te stutten haren loop/ 't welck noyt kleynmoedich heeft
60
In slachting oft in strijt voor eenich volck gebeeft?
Die in het ijser bars van boven tot beneden
Met Pijcken hert verstaelt/ met Swaerden scherp van snede/
D'Assiriers heeft vermant/ d'Enphrates dick bebloet/
Van Cresus al verwaent gevelt den trotsen moet/
64
65
En Tigris loop gestut/ 'tgantsch Asien doen draven
63-65
Naer Persens wet en lust/ En gy die walcht te slaven
66
In mijn gebiet en wil/ daer voor zo menich Kroon
Sich willich buygen moet. Ick zweer by Cyrus troon/
O Griecken/ ick u sal der Persen wet doen leeren/
70
Al sou ick 'tvolck met 'tlant en Steden t'saem om-keeren.
Mardonius
Alzo mijn Prins bethoont u waerdich 't Edel bloet
Van Cirus/ en te recht een erf sijns hogemoet/
Sou t'Griecken ongeacht der Persen roem doen dalen.
Hoe Persen? T'welck nu heerscht van Tartars wyde palen
73-74
75
Tot aen het Rode Strant/ en van Caucases weer
Tot daer den Ganges stroomt/ en voert naer sijn begeer
Soo'n heyrkracht ongemeen/ dat noyt men van te voren
[p. 8]
Van eenich Prins oft Heer soo'n grote macht kan horen:
U Ruyters wapens glans verblickt ons teer gezicht;
80
Der krygers Spiessen recht gelijckt een bosch wel dicht
Van telgen groen beplant: 't Gegalm van zo veel monden
79-81
Is als een donders stem van Jovem gram gezonden.
Wat zijn de Griecken dul/ sy vluchten u gebiet/
Sy haten haer behoet/ sy wenschen om verdriet;
85
Wat 's hare macht by d'uw? sy zijn een hant vol Menschen/
Die'ck acht om 'tongemack t'ontvlien/ het sterven wenschen:
86
Doch 'tis al even veel/ haer wanen is maer wint/
87
Die alzo licht vergaet gelijck die ijl' begint/
't Welck korts oock eygen bleeck/ wanneer met smaet en schanden
90
De bloeme van haer jeucht/ den roem van al haer landen
Voor Thermophyles engt al bloedich vielen neer/
En van hun gantschen hoop niet een en keerden weer.
Men stoud' het leger voort/ ons Wereld van Soldaten/
93
Dat Griecken onbesuyst op wallen hun verlaten/
95
Op Steden vast gebout is idel boven maet/
Sy maken hun verdwaest tot roof van den Soldaet;
96
Xerxes
Dat doen sy al te dom; so ick mijn macht moet
thonen/
Ick sal geen Stadt of Landt voor vier of zwaert verschonen:
Artabasus
Dat's recht/ ô groten Prins/ die u derft wederstaen/
99
100
Moet van sijn dwaesheyt stout een bitt're straf ontfaen.
[p. 9]
Xerxes
Ick heb het Griecken sot genadich willen wesen/
101
Ick heb als goedertier veel giften waert gepresen
Haer ijver aen geboon/ en heb in als gezocht/
102-103
Op dat ick sonder bloet haer Prince worden mocht:
105
Doch sy en willen niet/ maer steets hertneckich blyven/
Dus moet ick thonen wel wat Persen kan bedryven/
Tot haer verderffenis en gantscher ondergang/
De Hel wert noch te nau door hoe veel Zielen bang/
108
Die door der Meden zwaert naer Charon zullen vlieden.
110
Sa/ datmen metter vaert het Leger doet gebieden/
Dat niet en wert verschoont/ noch Dorp/ noch Stadt/noch Lant/
Men werp het al te gront/ men roof/ men moort/ men brant/
Op dat het Griecken door den hoochsten noot mach leeren/
Hoe weynich datt' haer gelt/ sich tegens my te weeren.
114
[2] Autarctus, Masistius, Artabasus ende Mardonius.
Autarctus
Mardony/ ick versta dat meest de Grieksche steden
Met al gemeenen eet zijn int verbondt getreden/
Tot onsen wederstandt: De eenigheyt voorwaer/
120
Maeckt dick de machten kleyn zo moedich en strijtbaer/
120
[p. 10]
Dat haer geen buyten macht hoe groot heeft konnen schaden:
Dus dunckt mijn voor het best en vorderlijcxt
geraden/
Datmen met listen soeckt te scheyden haer verbont.
Voor eerst so wast van nood' datm' aen Athenen sont
125
Noch eenmael/ om te zien oftmen het kon bewegen
Te scheyden vant verbond/ daer toe men het genegen
Moet maken met beloft van milde gaven groot.
Het is Athenen/ 'twelck lijdt d'aldermeesten noot/
Peloponneses Muer en kan dat niet bevryden;
128-129
130
Die naest zit aen 'tgevaer/ die soeckt dat meest te
myden.
Het is een borger volck die licht zijn int beraen/
Dus dunckt my dat wy hier wel vast in mochten gaen.
131-132
Masistius
Dat 's ijdelheyt/Wel hoe? vergeet gy wat voor
desen
Men haer heeft aengeboon/ op datse wouden wesen
135
Ons vrienden/ maer in plaets ons Tolck sy doden fel/
135
En eerloos int geslacht Arthmius doemen snel/
136
Om dat met ijver steets hy socht ons macht te meeren;
Hoe? soumen dan haer nu aen onze zyd' doen keeren/
Die doen so boven maet hertneckich zijn geweest?
[p. 11]
145
Want eygen schaed' veel meer sal als 'tgemene smerten:
145
Dus datmen al beleeft noch eens d'Atheensche herten
146
Soeckt om der Persen vrundt te zijn; Mijn dunckt gewis/
Dat dit ons boven al wel nut en nodich is.
Artabasus
Het dunckt mijn wonder wel en wijsselijck geraden/
150
't Versoecken is het naust ten minsten/ 't kan niet schaden.
150
Mardonius
Voorzeker 't kan.
151
Artabasus
Hoe so?
Mardonius
Gemerckt d'Atheense stadt
Die blijft hertneckich stout/ by al het gene dat
Sy vorich heeft gedaen/ so sal sy seker wanen
Dat wy verflaut en bloo haer tot de vrede manen:
155
En moedich onvertsaecht sy worden door dees daet/
155
Om t'overwinnen veel sich te versekeren baet:
156
Dit is de schade die ons hier uyt voort kan komen.
Autarctus
Dat 's even veel/ men heeft daer voor niet eens te
schromen/
Tsy ofse moedich zijn/ oft wel vertsaecht en blood/
160
Sy konnen evenwel der Persen macht te groot
Alleen niet wederstaen.
[p. 12]
[3] Choor
165
Princen die met dulle zinnen
Lieven al d'onnutten staet/
En als t'zalich meer beminnen/
167
'Tgeen u doch zo licht ontgaet;
Al het bloedich moorden wreet
170
Is der Princen Ziel niet leet/
Als sy maer daer door verheeren
171
't Geen hun Ziele zal begeeren.
Dick den Hemel staet in tooren
's Konings hoogmoet en gewelt/
175
Laet hem in sijn smaet versmoren
Op het zwert bebloede velt/
Op dat ider wert verthoont
Dat gheen Scepter moetwil schoont:
173-178
Maer dat Godt met gramme oogen
180
Dreycht der Vorsten boos vermogen.
Xerxes waent de Griecksche Steden
Vol moetwil te roven boos
Al hun vorige vryheden:
Maer de Goden die altoos
185
Waken voor der vromer goet/
Kneusen Persens trots ghemoet/
[p. 13]
Doen de Griecken manlijck stryden/
Om hun van haer jock te vryden.
Raetslaecht vry/ ô Vorsten listich/
190
Nochtans maeckt ghy 'tGriecken niet
In haer doen oneens of twistich;
Goden maken datmen ziet
Hoe veel machten kleyn vergaert/
Werden door Eendracht bewaert/
195
En hoe datse zijn gedreven
Om dat vromen hulp te geven.
196
58enz. Persen, Perzië, het
volk of ook de koning der Perzen.
64al verwaent, wel
hooghartig.
63-65De Assyriërs heeft onderworpen, de
Euphraat rood heeft gekleurd van het vergoten bloed, den trots van Croesus
heeft neergeworpen en den loop van de Tigris heeft omgelegd.
66enz. Persen, Perzië, het
volk of ook de koning der Perzen.
73-74Zou het nietige Griekenland den roem der
Perzen doen dalen. Wat van Perzië? dat...
79-81De glans van de wapens uwer ruiters
verblindt ons. De rechte speren uwer krijgslieden lijken een dicht met jonge
boomen beplant bosch.
86Die, naar ik meen, den dood wenschen om het
ongemak der onderwerping te ontgaan.
87Doch het doet er niet toe, hun waan is
ijdel.
93stoud',
stuwde.
96Zij maken zich in hun dwaasheid tot een
prooi van de soldaten.
99derft, durft.
101het Griecken sot, het
dwaze Griekenland.
102-103Ik heb in goedertierenheid hun ijverig
veel roemwaardige geschenken aangeboden en heb in alles getracht zonder
bloedvergieten hun vorst te worden.
108De onderwereld wordt te klein door het
getal droeve zielen.
114Hoe weinig zij eraan hebben.
115werdt, wordt.
116wan, als; macht, recht, machtiging, toestemming.
120Maakt dikwijls de kleine machten zoo
moedig....
128-129Athene staat het meest bloot aan
gevaar omdat het niet beschermd is door den muur van Peloponnesus.
131-132Het is een volk van burgers dat
gemakkelijk tot andere gedachten is te brengen. Mij dunkt dat wij hier wel op
konden rekenen.
135onzen afgezant brachten zij wreed ter
dood.
136en zij veroordeelden Arthmios [een
ingezetene van Athene, die zich voor de onderhandelingen met de Perzen had
gespannen] met zijn geheele geslacht tot verlies van eer en rechten.
140wijt, ver; by haer, door hen.
143vertsaecht,
angstig.
145eigen schade voelt men meer dan
algemeene.
146al beleeft, wel
vriendelijk.
150het naust ten minsten,
het dichtst bij het kleinste, dus het minste bezwaar.
151't kan, het kan wel
schaden.
155En zij worden hierdoor moedig.
156Zich zeker te voelen baat veel om te
overwinnen.
161ick verdraech myn garen,
ik leg mij graag bij een andere meening neer.
162verklaren,
uiteenzetten.
164wat hem het nuttigst lijkt van ons beider
overwegingen.
167En meer als hun zaligheid
beminnen.
171verheeren, onder hun
macht brengen.
173-178Dikwijls is de hemel vertoornd om
konings hoogmoed en geweld, en laat hem een smadelijken dood vinden op het
slagveld, zwart van het bloed, opdat aan een ieder blijke, dat koningsmacht
geen recht geeft tot moedwil.
196dat vromen, het vrome
volk, de vromen.
