[p. 56]
[1] De Coninck van Spaengien Philippvs, Ruy Gomez de Silva, Inquisitie1
Philippvs
Den blixem treft veel eer de kruyn van d'hoochste Rotsen/
En schijnt het avontuer veel eer verlust te trotsen
De grootste Princen/ dan 'tgemeen haer ongheacht.
Wie paert sich nu by my in Conincklijcke macht?
5
Wat Volck/ wat Tael/ wat Lant/ daer Menschen doch in leven/
Die voor myn Scepters roem niet schricken en niet beven?
Waer henen men verreyst/ waer henen men sich went/
Den Castiliaenschen roem een yder is bekent.
Van waer de blonde Son des mergens coomt getreden/
10
Of waer hy weer verpoost sijn jachten afghereden:10
Men buycht sich voor den glans van mijn bepeer'lde Croon/
Hispaengien heeft ghebout in Oost en West zijn Troon.
[p. 57]
Den droef-gheverwden Moor/ Oost en West Indianen/13
Cariben/ Patagons/ Mensch-eters/ Brasilianen/
15
't Napolitaensche Rijck/ Sicilien/ en Milan/
En duysent dergelijck/ die ick niet noemen can/
Sich nijghen al voor my: ick ben een Godt op aerden/
Wanneer ick my verset ten Troone/ sich vervaerden
Des Werelts volck'ren meest/ en 'saertrijcx Princen al/
20
Een yder waent verschrickt dat het hem ghelden sal.
Ick donder met mijn stem/ den blixem zijn mijn Helden/
En Jovis tooren niet so licht ter neder velden
De bloemen eener beemd/ als ick wel met een woort/
Door spaensche Lemmers sneech/ vyanden heb versmoort.24
25
Het vaste aertrijck dreunt van mijn vergramde schreden/
Jae Pluto al verbaest/ in 't Helsche hol beneden/
Vreest dat de lompe aerd'/ door onvermijden val/
Hem en al 'tHels ghespuys tot stof verpletten sal.
Dus beeft het al voor my/ ja Hemel/ Hel/ en Aerde:
30
Nochtans een snoot/ gheswind/ een volcxken vol onwaerde:
(Verstockt in zijn verderf) steeckt nu den dwasen cop
(Al oft yet wonders waer) teghen sijn Prince op:
En maeckt my dit bekent/ hoe hooch ick ben gheseten/
Dat my het avontuer ten trots niet heeft vergheten:
33-34
35
Maer hoont met smaet en schandt den roem mijns
Majesteyt:
Met onbesuyst geluck/ 'tgheval zijn dullicheyt.
Ick sweert u Belgica, ick sal u doen ghevoelen/
37
Hoe wreet ick straffen can u onghehoorsaem woelen/
Lacht lacht een weynich tijts/ weerstaet vry mijn
ghebodt:
[p. 58]
40
Ghy Ketters/ steunt vry vast op u heylloosen
Godt:
Ick sweer u by mijn staf/ en by mijn groote Croone/
Daer van ghy slaven zijt/ dat ick u sal betoone/
Hoe wanckel vest u hoop/ hoewel door laghen vals
Al eenighe van u (stout) hebben van den hals
45
Gheschoven 'theylich jock van ons heylsame wetten/
En laten al te boos hun goddeloos besmetten
Met Secten vuyl vervloeckt/ van Godt en Mensch
ghehaet/
En dien trouloosen Gast/ dien stichter van 't
verraet/
Dien Muyter onbeschaemt/ Oproerder van mijn Landen/
50
Ick sal hem doen bekent/ hoe wijt der Princen handen
Bereycken/ hem tot straf: vervloeckten Dienaer
snoot/
Mijn ziel verlust sich noch in u eerloose doot.
Ghy trotst my Belgica, ick sal u weder
trotsen/
Ghelijck een vlottich Schip stuyt op de harde Rotsen:
54
55
Tot zijnen ondergang/ en al di'er waren in/
So kneus ick noch den trots van u verwaenden sin.
'tAssyrische ghewelt heeft noyt soo preuts ghewroken
57
Aen den trouloosen Jood' den Eedt van hem ghebroken/
Als ick o wrevel volck! met u Verraders al/
60
Oock u eedt-breucken vals op 'truytste straffen
sal.
60
De Roed'was al te loom dien ick u hadt gesonden/
Door 'sMeesters handt te sacht verettert zijn de wonden:
Ghy zijt te hart van beck/ den toom was al te
lang/
Maer eenen corten tijt stelt u veel nauwer prang.
64
65
Ghy boeven schuymsel snoot/ ghy doet my dit bekennen/
65
Dat 's Princen sacht beleyt zijn achtbaerheyt sou schennen:
U Landen tot den roof/ u Steden tot den brandt/
[p. 59]
U Mannen tot de doot/ u Vrouwen tot de schandt
Ick overgeven wil: het vonnis is ghestreken.
70
Hoe? so een Prins als ick/ o! sou die sachter wreken
So een vervloeckte smaet/ als nu pleecht teghen my
Dit woeste volcxken plomp/ dat maeckt sich selven
vry?
Neen neen Bourgoignen/ hoe? soudt ghy dien smaet ghedoghen?
73
U Vader (hooch gheacht) heeft met een preuts vermoghen
74
75
De Vorsten al te trots van het beroemde
rijck
Hun Steden dick bewalt/ ghedwonghen te ghelijck:
Dat sy voor zijnen Troon hun hoochmoet moesten breken/
Ellendich/ arm/ en naeckt/ wijt van hun waen gheweken/
Bekenden voor hun Prins die my ter werelt bracht/
80
Wel hoe? en ick zijn Soon ben ick van minder
macht?
Heeft niet voor mijn ghewelt het Fransche rijck gheneghen?
Heb ick niet met hun smaet den Lauren hoedt ghecreghen?
Den boerschen Turck vermaert/ den eed'len Pers
beroemt;
Verbasen al verbleeckt/ wan sich mijn name noemt.
85
O Phlippe! waer 's u Macht en u Monarchijs
wenschen?
Wie smet u Scepters glans? alleen een handt vol menschen/
Neen/ by mijn groote Croon/ de werelt om vermaert/
Al soudt het al vergaen/ ja Hemel/ Hel/ en Aerdt/
Ick laet niet onbewraeckt dit wrevel boos vol schanden/
89
90
Ick sie alreed' u val verdoemde Nederlanden/
Ick sie u ondergang/ en u vernieling heel.
Als een vergramde Leeuw/ met opghesperden keel/
Een Proye flucx ontmoet/ het zy dan mensch/ oft Dieren/
[p. 60]
Hooveerdich tast hy 't aen/ met over-wree manieren/
95
En laet niet ongheschent/ maer scheurt het van
malcaer:
So druckt u noch (gheboeft) mijn toren al te
swaer.
Ruy Gomez
Hier in hebt ghy ghelijck/ mijn Prince hooch verheven/
Dat ghy die loeren plomp ('tis tijt) voor u doet beven:
98
Die steunen al te trots op hun Vryheden/ dan
99
100
't Geen d'eene Prins hun gheeft/ weer d'ander
nemen can.
Philippvs
Vryheden? hoe? een Prins bepaeltmen die met wetten?
101
Den blixem van mijn wraeck die sal tot stof verpletten
Haer vryheyts ydel roem/ en treden die met voet/
Die lompe Rekels grof/ dat goddeloos gebroet.
Ruy Gomez
105
Mijn Heer/ u toren stilt/ men dick ghewan met listen/
105
Het gheen 'tverwaent ghewelt van groote Princen mistten:
106
Laertis soon vercreegh Achillis wapens hert/
Sijn list/ voor Aiax kracht/ wel
wijs ghepresen wert.
Een wijs voorsicht verbreeckt den hoochmoet der vyanden/
110
Het is een dom ghesnor/ doch hebben cloecke handen/
110
Wanneer die zijn beleyt/ sy vechten als verwoet:
111
Soo datmen hun voor al van 'thooft berooven moet.
Die swygert al te kloeck/ die by hun is geweken/
113
[p. 61]
Die onsen handel loos heeft al te nau deurkeken/
115
Die door wan-trouw van ons/ ons listicheyt
ontquam/
Doen syn ghesel te slecht syn rechte loon vernam/
115-116
Die moet eerst zijn van kant/ dees stut al ons ghewelden/
117
't Gemeen men sonder hem wel licht ter neder velden:
't Welck is ghelijck de Zee van winden dul ghewaecht/
119
120
Nu ist vol moet-wil stout/ en mergen weer
versaecht.
Ghelyck hun hoofden zyn/ grootmoedich/ oft vol vresen/
Oft wys/ oft onbesuyst/ alsoo 't gemeen sal wesen.
Hierom grootmoedich Vorst/ vereyst een dapper Man/
123
Die desen Muyter snoot van 't leven helpen can.
125
Sy schuylen onder hem/ hy onder macht van buyten/
125
Die al vergift van Nijt den voorspoet willen stuyten
Van u beroemt ghewelt/ op thoochst by hun
ghevreest/
Was niet d'uytheemsche jonst/ myn Heer/ 't waer lang
geweest/
128
Dat sich voor dynen troon hun trots had moeten buygen.
130
Den omgesetten Prins soeckt sijn profijt te zuygen
130
Uyt der nabueren quael/ 't sy oproer/ oft verraet:
Hoe hoogher throon men heeft/ hoe meer men wert
ghehaet.
Inquisitie
En hy alleen die treckt met schalck-geveynsde zinnen
Der Vorsten hulp/ die oock zyn kettery beminnen:
135
Alleen is hy het hooft en stut der muyters
stout/
Die 't lichaem wel beleyt/ en van den val
weerhout.
[p. 62]
Doch 't lichaem zonder hooft begeeft zich flucx tot vallen/
Zoo even/ zonder hem 't gemeen was niet met allen/
138
Wan hy ter hellen is/ hun woeden is ghedaen.
Philippvs
140
Wel isser niemandt meer die my can
tegenstaen?
Ruy Gomez
Ja/ maer d'een is noch jonck/ en d'een noch onervaren/
141
En d'ander sullen haer wel t'uwen dienst verclaren/
Op hope van genaed/ mis-trouwich van hun zaeck/
Men toeve dan wat tijdts met ons gewenste wraeck/
145
Tot dat al zachjens dus de rest men heeft ghetoghen/
145
Alsdan men haer betoon/ hoe ydel haer bedroghen
Heeft der ghenaeden waen/ den ongetrouwen knecht
Al wat men die belooft/ heeft geen genaden recht.
Der Prinsen eeden al den Muyters niet en gelden/
150
Als die Eedt-breuckich vals eedts recht eerst nedervel den.
150
Inquisitie
Maer waerom 't recht genoemt? ha! 't recht hier niet
en gelt/
't Gemeen roemt van het recht/ de Princen van
ghewelt.
Wat heeft den Vorst voort recht/ oft onrecht doch te vresen?
Men hangt/ men brant/ men moort/ alst ons maer nut kan wesen/
155
Hy sterve metter yl/ ist noodich dat hy
val.
[p. 63]
Philippvs
In welcker voeghen men dit wel volbrenghen sal?
Inquisitie
Myn Heer/ laet dat aen ons/ men salder een verwecken/
Wiens onbesuyste ziel men daer toe zoo zal strecken/
Door 't al-bekorich gout/ en salicheyt belooft/
160
Dat hy u vyandt trots van 't leven flucx
berooft/
Ja moedich/ onversaecht/ int midden der vyanden/
Een dagghe druckt in 't hert van dien eerloos vol schanden/
162
Oft met het donders beeldt/ het clat'rende geschut/
163
Hem drijve metter yl naer Plutoos
duyster hut.
Ruy Gomez
165
't Sy hoe/ oft waer met 't is/ men help hem van der aerden:
165
[p. 64]
Philippvs
Zo zy zijn heugenis ons immers also waert/
172
Dat al myn landen om hy zy als Sant ghedreghen.
173
Inquisitie
Myn Heer dats wel versint/ daer met men sal beweghen
174
175
De herten al verschrickt van zyn gepijnde
smert/
174-175
Want buyten twijffel ist/ so hy becomen wert
176
Van dit Godloos gespuys/ zy doen hem duysent dooden/
Dit dulle volcxken wreet/ int quaet niet om versnooden/
178
Dat houdt hem voor zyn Godt: die hun berooft daer van/
179
180
Wat doot hy lyden zal men wel bedencken
kan.
Ruy Gomez
Dat sy ons even veel/ als d'ander is om 't leven:
181
Philippvs
Maer o! ick vreese dat sich niemant derf begeven
Te doen dees stoute daet:
[p. 65]
Onnoemlijck ist ghetal van die daer door becoort
Hun selven gaven tot boos-daden ongehoort.
Inquisitie
Daer by zyn veel geneycht hun Prins ten dienst te sterven/
189
190
Die 't leven niet alleen/ maer 't salich daer om derven.
190
Dus Prins zyt niet beschroomt/ zoo'n Helt ick vinden
zal/
Die stout der muyters Heer grootmoedich brengt ten
val.
Philippvs
Wel dat het zoo geschie/ ick stelt in dyne handen/
O myn getrouwen raet/ myn Vaderlijcke landen
195
My te berooven/ dat was zo een smaet en
hoon/
Als dat men noyt dien vleck con wissen uyt myn
Kroon/
Maer zoud'Hispaengiens roem in eewicheyt verroesten.
Men past op schandt/noch eer/al zoud'men 't al verwoesten/
Ick blijf verwinner doch:
Ruy Gomez
Myn Heer/ dats wel geseydt/
200
Wie trotsen derft verwaent des Conincks
Majesteyt/
Die moet Godloos vol schant ter hellen henen sweven.
Hoe soud 't veracht gemeent den Coning Wetten geven/
Als of hy bedel-wys de Croone creech op 't hoot?
203
Inquisitie
Neen/ dat men eer het landt van al zyn volck
ontbloot/
205
Wat vryheyt/ oft wat wet/ daer sy hun op verlaten?
[p. 66]
Een Coninck onbepaelt verheerst syn ondersaten/
206
De Croon en dwingt geen wet.
Ruy Gomez
En 't geen de Prins hun gaf/
Door hun moetwillen boos/ beneemt hy hun tot straf.
207-208
Der ondersaten goet is al den Coninck eyghen/
210
Als slaven moeten zy voor zynen throone neygen/
Des onderdaens besit en wat hy oyt bequam/
211
Wanneer den Prins belieft/ hyt hem te recht benam/
En doet hem eers genoech/ dat hy hem maer laet leven.
Philippvs
Ick sweer by 's Hemels troon/ dat zy haest sullen beven.
[2] Geveynsde Religie, en Superstitie
Geveynsde Religie
215
Hier ben ick al vergramt/ Geveynsden
Godts-dienst listich/
Besmeurt met menschen bloet van dese Eeuwen twistich:
Ick hol so onbesuyst/ dat 't Aertrijck sich verset/
217
Myn valsheyt wert bekent door onvervalschte wet/
Doch pas ick daer niet op/ men doet my so niet vluchtten.
218-219
220
Ick sal door moorden dul den laesten sucht doen suchten
Noch menich/ die sich noyt daer op en hadt verhoet.
221
Nu met kracht/ dan met list ick my behelpen moet.
Ick/ die door loos vergift den Keyser nam het leven/
[p. 67]
Twelck hem van Priesters handt voor Godtheyt wert ghegeven/
224
225
Soud'ick nu zyn beschaemt? eer Hemel Hel
vergaet/
Dan ick in 't minste sou vermind'ren mynen staet/
Neen neen/ ick ben te loos/ wacht/ o! als ick beginnen
Sal met een sachten toom van schalck geveynsde sinnen.
't Geveynst my om en tom sweeft/ als een dicke mist/
229
230
Ick die door heyl'gen schijn/ so te begoochlen
wist
Meest al de volck'ren die d'Aertbodem oyt betraden/
Wat heb ick zielen dom door myne list verraden!
Een Dochter vande Hel/ de Duyvel is mijn Broer/
Bedroch heel schoon vermomt dat is myn Minnemoer.
234
235
Versierde fabels dul/ inbeelding/ schijn van reden/
Nacht-dromen/ 't ingewant van beesten opgesneden/
't Geheym in Bos en Boom/ der ijdel vog'len vlucht/
237
Eclips in Son en Maen/ des donders dom gerucht/
De leden boos vervalst van Menschen langh ghestorven/
239
240
Dat zyn de voetsels/ daer ick meest met heb verworven
Den wasdom/ dat den cop my tot den Hemel raeckt;
Wat is door my volvoert? wat is door my gestaeckt?
Wat zyn met menschen bloedt Altaeren veel begoten?
't Welck ick den Priesters wreet had inden cop gestoten.
245
En 't volck al even bot/ door myn behende
list/
Oft 't was in 's Hemels dienst/ in tminst niet beter
wist.
Door schroom van quaden spoet/ den mensche ick vervaerden/
247
Dat hy zijn eyghen kint ten Offer niet en spaerden:
Atreus outsten zoon/ der Griecken
overhooft/
249
[p. 68]
250
Door my zijn Dochter waert van 't leven heeft
berooft.
Ontalbaer ist ghetal die van my zyn bedrogen:
Want hoe? heb ick int net al sachtgens niet ghetoghen
Al swerelts volck'ren meest? ja waermen menschen
hoort/
Sy zyn door my al in afgoden-dienst versmoort.
255
Self dat vercoren volck/ na Godes wet besneden/
255
Door mynen raedt een beest wert van hun aengebeden/
En riepen dats ons Godt/ al even dul verdwaest/
Door yver zoo verblindt/ dat Moses
al verbaest
(Wanhopich van ghenaed) swoer so vervloeckten eeden/
259
260
Daer door hy nimmer mocht 't beloofde landt betreden.
En sint die grooten Helt ons naeder Hellen joech/
261
Die zyn vyanden wreet al stervende versloech/
Was ick de geen die eerst al sachtgens weer quam sluypen/
En 't Priesters dom gemoet met myn vergift becruypen:
265
En heb myn selven stil allenxkens
ingebracht/
Tot dat ick weder was in myn volcomen cracht.
Doen steld'ick 't al in roer/ doen bracht ick 't al aent woeden/
Die my wou teghenstaen/ betaeldent met den bloede:
Ick was der Princen Prins/ ick was der Heeren
Heer/
270
Ick deelden uyt de croon des rycx/ naer myn
begheer.
Den Keyserlijcken hals betrat ick met myn soolen/
En al behent heb ick de grootste eer gestoolen
Van mynen meester trou/ den waren Godes soon.
En t'elcken meer en meer grontvesten ick myn
troon.
275
Ick streelden 's menschen hert so sachgens met myn
veynsen/
Dat niemant qualijck con eens op mijn valsheyt peynsen.
Soo 't myn behaechlijck was/ so moestet oock so
zyn.
[p. 69]
Superstitie
Maer nergens waert ghy veyl/ o Suster sonder myn.
278
Waer dat ghy zyt gheweest/ heb ick u op doen styghen/
280
En sonder my ghy noyt geloof en conde crijghen.
Ick maeckten u bekent/ ick deed u syn vermaert.
Geveynsde Religie
Verheft u niet te seer/ door my zyt ghy ghebaert.
Al waer ick was ge-eert daer deed ick u oock comen.
Superstitie
Dat loof ick; sonder my hadt ghy noyt toe ghenomen/
284
285
Door my ghy vallen deedt het volck int
misverstaen/
Door my is in zyn leedt den Saul
boos vergaen.
Ick deede Iephthah dom zijn eyghen kindt
verbranden/
En door my inde hoocht men dee Godloos offranden/
288
Door my heeft Israhel in
ongehoorsaemheyt
290
Afgoden vreemt ghesocht/ door myn bedroch
verleyt
Ter eeren Moloch sy hun eyghen bloedt
vergoten/
Door my het edel bloedt der Persen inde vloten
Der Griecken is ghestort/ het welck d'Atheenschen Helt
293
Wan hy verbannen was/ by naer het leven ghelt.
294
295
Door my hebt ghy becoort 'thert van den groote Heeren/
Dat sy door gaven milt u staten de'en vermeeren/
Dat van die grooten Prins de trotse Stadt ghy creecht/
297
Daer noch den meesten pracht men van u hoochmoet
pleecht:
298
Door my de strickte Wet van scherp-gestelde Oorden
299
[p. 70]
300
Het overdwaes ghemoet der Menschen soo becoorden/
Dat sy door Offers vet aen hun vermeenden wel/
301
Dat hun voor-bidding vals hun losten uyt de hel:
Zoo superstitieus den volck'ren ick dee wesen/
Door my is u ghewelt ten Hemel hoogh gheresen.
305
En zonder my/ O sus/ en waert ghy niet een
sier.
Geveynsde Religie
Al soetjens; wel hoe dus? wat noodicht sulck
ghetier?
Oft ist my onbekent wat dienst ghy my oyt dede?
Onmoghlijck sonder u d'Aerdbodem ick betrede.
Ghy zyt door my ghevoed/ door u so ben ick sterck/
310
Wan wy te samen zijn so ist volcomen
werck.
Dus waertste Ghesellin/ wy moeten t'samen leven.
Maer hou/ hier comen die/ die ons ons crachten gheven/
312
Doch weer door ons ghe-eert met een gheveynsden
schijn/
By 't slechte volxken dom als Santen heylich zijn.
[3] Geveynsde Religie, Superstitie, Inquisitie
Inquisitie
315
Vriendinnen, my verheucht/ dat ick u heb ghevonden.
Geveynsde Religie
En u gheselschap ons verlust tot allen stonden.
Inquisitie
Wy zijn des anders heyl in dees verwerde tijt/
So wy niet toe en sien ons eere zijn wy quijt.
[p. 71]
Superstitie
Wel hoe? wat isser gaens? wie is soo groot van machten
320
Die ons derf teghenstaen?
Inquisitie
Door smuyckende ghedachten
320
De waerheyt opgehitst/ maeckt onse saeck bekent/
En ons vermomde schijn door waer ondeckingh
schendt.
Geveynsde Religie
Maer wat gemoet soo stout die sulcx eerst dorst beginnen?
Inquisitie
Ghewis het ist bestaen van overkloecke sinnen.
Geveynsde Religie
325
Vermach dan al 'tghewelt/ noch tyrannije
wreet/
Niet/ tot vernieling van dit ons verslindent leet?
Inquisitie
Neent/ want de smaet die is tot int ghebeent ghecomen.
Het dreyghen van de doot en doet hun niet meer schromen/
Sy vinden plaetsen daer men hun voor ons bevrijt:
330
Ja met ghewelt beschermt/ ons tot een smaet en
spijt.
Sy hebben al een deel van 'sConincx landt ghecreghen.
Superstitie
Wel hoe! vermach'tgheweldt des Conincx hier niet teghen?
[p. 72]
Inquisitie
Het schijnt sy zijn ghestut van der nabueren handt/
333
Die meed'al zijn versengt van dese ketters brandt.
Geveynsde Religie
335
Men schaffe raet hier in/ 'ten mach also niet blijven/
Want somen 't rotten liet/ de stanck sou ons verdrijven:
Den quets men heelen moet/ het zy oock hoe't
gheschiet/
337
Men pas op moorden wreet/ noch op bloetstorting
niet.
Want datmen 'tmaecken con dat het haer eenmaal rouden/
340
Vol eeren bleef ons staet in eeuwicheyt behouden.
Dus datmen al ons macht hier yv'rich teghen stelt.
Inquisitie
Dats waer/ doch eerst met list/ en daer na met
ghewelt.
Een moeter zijn om hals door yemants hant verslaghen/
En dat sou al de rest so dapper doen versagen/
344
345
Die meest noch wanckel staen/ men flucx hun
Meester wert.
Dus dienter wel een man met soo een stalen hert/
346
Dat hy te waghen niet ontsie zijn eyghen leven/
Om desen Twister vals zijns levens endt te gheven.
En wan dat was volvoert/ alsdan met al de macht
350
Des Conincx wel beleyt men hun licht t'onder
bracht.
Geveynsde Religie
Ghebreeckter anders niet? ho! ho! laet my ghewerden/
Ick sal eens menschen ziel tot moorden soo verherden/
Door schalck-vermomden schijn van tsalich wesen bly/
353
[p. 73]
Dat niemant/ hoe bewacht/ sich selven en bevry
354
355
Voor zijn verrader-handt: ick die so dul becoorden
Het hert/ dat onverschrickt sijn broeder dee vermoorden/
356
Ja selfs door redens schijn de sinnen soo
verblindt
Des grooten Prince/ dat hy't nau voor quaet bevint.
358
Ick kan soo onversaecht der menschen herten smeden/
360
Dat sy moordadich/ dul/ als beesten sonder reden/
Heen draven onbesuyst in d'alderwreetste doot/
En steunen so verdwaest op mijn beloften groot/
Al oft het moorden boos was Godt een welbehagen.
De Helden maeck ick stout/ en doese weer versaghen.
365
Den blixem van mijn Ban heeft van des Keysers
hooft/
Het Keyserlijck cieraet/ de gulden croon gherooft.
365-366
Alst naut/ ich t'mijnen dienst doe comen uyt der Hellen
367
De drie ghesusters wreet/ om 's aertrijcx volck te quellen:
368
Hoe? zijn wy nu beducht om 'tleven van een Man?
370
Ick die met een ghesicht ter Hellen senden can
370
Ontalbaer zielen droef? neen neen/ ick sal betoonen
Dat gheen onwinbaer Stadt/ noch Vesten hem verschoonen/
372
Maer midden in zijn Sael/ omringht met al sijn
wacht
Al moedich/ onversaecht/ hy flucx wert
omghebracht.
375
Ick sweer by Plutos Throon/ dat wy niet
sullen wijcken/
Ick gae noch dese nacht naer d'Helsche wooningh strijcken/
376
Daer met besweringh grou de Hel ick beven doe/
377
De wreetste van de drie met haer geslangde roe
Megere gaet met my/ al sou ick 't al
versetten/
380
Die sal met Helschen damp de borste so besmetten/
Beswalcken 'tinghewant/ vergiften ziel en sin/
Van hem dien ick bequaem tot dese daedt bevin/
Dat tot de moort beweecht syn knaghende ghepeynsen/
[p. 74]
En door ons opghehist/ te rugh niet sullen deynsen
385
Van d'onverschrickte daedt/ en wan men daer by
doet
Al veel beloften milt van groote schat en goet/
Tis als het drooghe hout/ door weynich vyer ontsteken/
Smuyckt eerst met dompen roock/ maer moedich doet uytbreken
Door 't suyssende gheblaes de ginsterende vlam/
390
So salt oock zijn met hem/ wanneer hy eerst
vernam
Het helsche spousel wreet in sijn vergifte sinnen/
Stilswijghendt in't ghemoedt hy 'tmoorden gaet beminnen/
Maer wan men hem nu port met woorden schoon
gevleyt/
Alsdan dat dulle vyer zijn krachten van hem
spreyt/
395
En vlamt so onbesuyst in zijn bloetgiere sinnen/
Dat hy op heeter daedt wenscht 'tmoorden te beginnen.
So krachtich is den list/ daer met ick heb ghevelt
So vele Vorsten braef/ en menich strijdtbaer Helt.
Want sulck een die't verlies van 'tleven niet sal schromen/
400
Die sal wel t'eener tijdt tot sijn begheerte comen.
Dus stelt u ziel te vre'en/ ick sie alree de moort
Van die de waerheyt dient/ en onse rust verstoort.
Inquisitie
O dat is wel gheseyt/ dit is al ons begheeren.
Wanneer dit is volvoert/ wy sullen haest verneeren
405
Den hoochmoet van de geen die met de Schrift
ons dreycht/
De rest voor ons ghewelt sich als verwonnen
neycht.
Wat sal den Coninck dit wel sonderlingh vernoeghen?
Geveynsde Religie
Ick gae my metter yl naer 'tspoocken-huys vervoeghen.
408
Mijn Suster comt met my.
[p. 75]
Superstitie
ick volch u schreden naer.
Inquisitie
410
O soo dit wert volvoert/ soo zijn ons saecken
claer.
[4] Choor
Schricklijck is het vyer om vresen
Van der Princen gram ghemoedt/
Sonder reden hy sal wesen
In zijn toren dul verwoedt/
415
Tdringht hem flucx tot moorden wreet/
'tPast op niemants schae noch leet/
Ja veel meerder ist om duchten
Dan den haghel op de vruchten.
Meest door ydel waen ghedreven/
420
Oft door loghen-tael verleyt/
Wert den toren opgheheven
421
Van der Princen moghentheyt/
422
Ydel waen en loghen-tael/
Zijn de oorsaeck van haer quael/
424
425
Die om eyghen winst verkiesen
Doen den Prins zijn lant verliesen.
Wijs/ die wanckel stelt sijn staten/
En die niet meer toe en gheft/
427-428
Hy is ydel boven maten
430
Die ten Hemel sich verheft:
En die al verwaent begheert/
431
Als een Godt te zijn ghe-eert/
Dees valt onversiens ter neder
Van zijn staten/ hooch/ maer teder:
434
435
Siet hoe Pharoos trots
verheven
[p. 76]
(Al verwaent) hem brenght in noot:
Nabuchodonosors leven/
Cesars moort/ en Cyrus doot/
Spieghels voor u Vorsten zijn/
440
Dat u macht niet is dan schijn.
Wat mach Alexander baten
Al sijn goet/ en al zijn staten?
Dus ghy niet uyt hoochmoet prachtich
Wetteloos u selven roemt:
444
445
'tWelck door loghens onwaerachtich
Van u vleyers wert verbloemt.
446
Godts Wet doet u macht ontfaen/
Om de Wetten voor te staen/
Die ghy hebt met eedt besworen/
450
Doe ghy Coninck waert ghecoren.
Derft ghy Vorsten de misdaden
Straffen van een ander man/
Daer ghy selfs met zijt verladen?
Dat ist werck van een tyran:
455
Die niet past op Wet noch eer/
Maer vol wrevels werpt ter neer/
Al de preutse deuchts manieren
457
Die zijn gulden Croon vercieren.
Vanden Hemel waert om loven
460
Princen hebt ghy al u macht/
Al u moghentheyt van loven
Wort van Godt u toeghebracht.
Zijn ghenade u omvat/
Als de vesten doen een Stadt.
465
Heylich doet hy zijn u wesen/
Dat u d'ondersaten vresen.
Maer so hy siet dat onwaerdich
Ghy den Scepter voert in d'hant/
Stut de boosheyt onrechtvaerdich/
469
470
En den vromen brenght tot schandt/
Hy treet met u in't gherecht/
En u machten nederlecht/
[p. 77]
Daer sal hy u Vorsten thoonen
Dat u trots u niet can schoonen:
474
475
Maer de gladde tongh pluymstryckich
Die de Princen smeeckich vleyt/
Meest doet dat de deuchden wijckich
Zijn van 'sConincx Majesteyt.
Wel hem die in't aenschijn smeet
479
480
Den pluymstrijcker die hem beet/
Wiens vergift hy wijs ginck vresen/
Dat was recht eens Princen wesen.
Boos-wicht raet u Prins tot salich/
483
Die ghy meer als mensche vreest/
484
485
O so hy daer in is falich
485
Minder is hy als een beest:
Keyser/ Coninck/ Vorst/ noch Heer/
In Godts rijck en is niet meer/
Dan den minsten mensch onmachtich/
490
Die ghy hier soo zijt verachtich.
13droef-gheverwd, donkerkleurig.
24sneech, snedig, scherp.
33-34en doet mij ervaren dat, hoe hoog ik
gezeten ben, het wisselvallig geluk mij desondanks nog weet te
vinden.
37met onbesuyst geluck,
onbeschaamd in zijn voorspoed; 't gheval zijn dullicheyt, de
redeloosheid van het geluk(?)
54Ghelijck, er staat een
E i. pl. v. G.
57preuts, flink,
krachtig.
60ruyt, hard,
krachtdadig.
64binnen kort zult gij strenger dwang
voelen.
65bekennen,
inzien.
98loeren plomp, grove
lomperds.
99dan, maar.
101wat privileges? beperkt men het vorstelijk
gezag met wetten?
105men dick ghewan, men
bereikte vaak.
106verwaent ghewelt,
trotsche macht.
110ghesnor,
gespuis.
111zijn beleyt, leiding
hebben.
113Die swygert, Prins
Willem.
115-116die door ons te wantrouwen aan onze
listen ontkwam, toen zijn minder sluwe vriend Egmont zijn verdiende loon
kreeg.
117stut,
weerstaat.
119ghewaecht, bewogen, bij
wage, golf.
123vereyst, roept
op.
125sy schuylen onder hem,
zij vinden hun steun bij hem.
128was er niet de vriendschap uit het
buitenland.
130omgeset,
trouweloos.
138zoo even, evenzoo;
niet met allen, niemendal.
141de prinsen Frederik Hendrik en
Maurits.
145ghetoghen, getrokken,
tot ons gebracht.
150als die..., die immers
door eedbreuk eerst zelf...