[1] De Princesse Louysa en haer Voetster
Louysa
Eerweerdige goddin/ ghy Voedster aller saken/
Ghy die het blaeuw gewelf/ des Hemels hooghe daken/
Rontom den Aerden creyts hebt meesterlyck gestelt/
1630
Ghy die de Zee bepaelt door onsichtbaer
gewelt:
Grootmachtige Natuer, O Moeder aller dingen/
Die uyt het ingewant soo overvloedich dringen
Van 'tvruchtbaer Aertrijck vet/ ghy die de schoone
locht
Met soo veel loovers gult hebt constelijck
doorwrocht:
1635
O Maelster van't cieraet des werelts groote zalen/
Ghy die den dagh vergult door Phebus blonde
stralen/
Versilvert weer den nacht door Pheben
Jaght-Godin/
Der Sterren gulden Choor een ware Coningin:
Ghy die den mantel groen de blyde Aerd doet dragen/
1640
Soo rijckelyck verciert/ in Lentens soetste
dagen/
Met Bloemkens soet gelucht/ dat in zyn teere ieucht
1641
Des Aertrijcx hoovaerdy het Aertrijck selfs
verheucht.
Ghy doet den Somer heet mit gulden Ayren
proncken/
En maeckt den valen Herbst door eygen vruchten
droncken/
1645
't Sneeuw-wit Satynen cleet/ geboort met silver
Ys/
Eerwaerdicht al 't gelaet des couden Winters grys.
Dus geeft ghy yder beurt/ de dagen/ iaren/ tyden.
Nu gaet de gulden Son den tragen Creeft beryden/
1648
[p. 132]
En met een vlammich oogh bestraelt dit drooge landt/
1650
Verdort de bloemen fris/ en Ceres Garven brandt.
't Gevogelt danckbaer iuycht/ de schaduw-boomen bruysschen/
De silver Beecken coel slaep-tergich sluymer-ruysschen/
1652
De Velden ruych begraest die voeden 'tplechtich Vee/
1653
De Dieren in het Cruyt/ de Visschen inde Zee.
1654
1655
Natueren schepsels al/ en wat men hier siet sweven/
1654-55
De vloeyende Natuer heeft alles stant gegeven/
1656
En dat den Mensch te staed/ en noch door milde ionst
Sy yvert onvermoeyt/ om door verborgen const
Te stellen goedertier d'ondanckbaer mensch te vreden
1660
Met gaven veelderley/ die wy soo snoot vertreden/
En oogen onbewust/ naer 'tgeen ons niet en faelt.
1661
Heylloose menschen/ die soo blindeling verdwaelt/
U niet en houdt vernoeghd met 'tgeen natuer gaet schencken:
Maer liever ongerust in prachten wilt verdrencken/
1665
Ach soo 't u was bekent wat soeter lusten
dat
d'Eensame stilheyt geeft/ ghy koost geen Conincx
schat
[p. 133]
Voor d'onbekende weeld die 'tcleyn bewind can geven/
1667
De lieste Suster van het welgewilde leven
1668
Is 't rustelyck gemoet/ dat niet en wert becoort
1670
Van 't gout/ dat menich uyt zyn sachten sluymer
stoort.
O Princelijcken staet/ soo ghy by allen menschen
Doch eygen kundich waert/ voorwaer u niemant wenschen
1672
En sou: oft dat gewis een yder waer bekent/
Hoeveel de gulden Croon des Conincx ruste schent/
1675
En hoe den scepter druckt zyn Conincklycke handen/
En hoe seer 'trycx bewindt hem perst met nauwe banden/
De scepter/ en de Croon/ ick weet/ dat man noch
vrou/
Al vondt hy die op straet/ voor sich op raepen sou.
Myn ziel/ inden zy dorst/ den Hemel souse schelden/
1679
1680
Om dat hy my soo hooch in d'aertsche staten stelden/
En maeckten myn Princes: daer ick in
myn gemoet
Versadicht van het groots/ in stiller lusten zoet
Myn leven slyten wou/ ontbloot van soo veel sorgen
Vermomde prachtens lust/ waer onder sit verborgen/
1685
(Laes!) so veel lijfs gevaer/ laes! soo veel
lagen snoot/
Die dreygen yder stont den Prins met snelle doot.
Voetster
Ick weet niet myn Princes, wat u beweeght tot
clagen.
Den Hemel streelt u sacht/ en heeft u opgedragen
Tot soo'n verheven staet/ daer in de grootste Vrou/
1690
Haer (sonderling vernoeght) geluckich roemen
sou.
Ghy schelt den Hemel/ maer O myn Princes
vercoren/
Wacht u/ dat die (vergramt) u niet laet comen voren
Een oorsaeck dat met recht ghy hem beschelden
meucht/
Of walgt u/ o myn Kindt/ van al te grooten vreucht?
1695
Ick sien u als Godin van allen Staten groeten/
[p. 134]
Een yder sich verheucht wan hy u mach ontmoeten/
Myn Heer de Prins u Man draeght sich
soo in zyn staet/
Dat zyn verheven deucht en roem ten Hemel gaet.
Louysa
't Is waer/ ick alle daech soo vol eerwaerdicheden
1700
Wort feestelyck gegroet/ en yver aengebeden
Van alderley geslacht/ maer ach wat's dat een lust/
Die altyt inner draecht een hert soo ongerust/
1702
Dat yder loof wat rept/ my dunckt/ men comt my clagen/
1703
Het Landt dat is verraen/ u Prins die is
verslagen/
1705
Den vyant meester is/ u Wallen comt hy
naer.
Ach 'thayr my dickwil recht door dit beducht gevaer.
1706
Den sacht-gewenschsten slaep/ als trooster van d'onrusten/
1707
Die tergt my al versaecht met droomen vol onlusten/
1708
En my verschrickich dreycht met 't een oft 'tander
leet/
1710
De Ziel my tuycht gewis/ veel ongelucken
wreet
My nad'ren alle uyr. laes/ dulle rasernijen!
Och of de menschen dom wel wys hun conden myen/
1712
Dan 't geen natuer vereyst/ te wenschen wyders niet!
De werelt al vernoecht geen doodelijck verdriet
1715
Beproefden yder stondt/ door soo veel ydel lusten/
Onnut was al den pracht/ den honger graech men blusten/
Niet door soo veel gerichts/ maer wel met weynich
spijs/
Geen Coninck was van nood/ geen Rechter rechten wijs/
1718
[p. 135]
Al d'oorloochs listen wreet en golden niet met allen/
1720
Geen Borgers trotsten stout op hun verheven wallen/
Bepeer'lde scepters/ ende gulden Croonen ryck/
Dan werden min gelieft alst vuyl vertreden slijck.
Gerust was al het landt/ de volk'ren stil in vrede
Die leefden onbenyt/ een yder vreuchdich dede
1725
'Tgeen hem Natura riet: Lucullus weeld oft pracht/
Noch Cesars Monarchy en wirt dan niet
geacht.
1726
Gelijck een yder was/ soo sou een yder wesen.
Geen wreede beul ons siel en pynighde met vresen/
Om quetsingh van ons Eer/ oft van ons staet of
landt/
1730
Waer door 't gemoet ontstelt van enckel
wraek-lust brandt.
Maer o wy menschen zyn soo dom in onse daden/
Dat laes wy om den schijn het ware goet versmaden.
Wat is doch staet/ oft eer? wat's rijckdom/ goet/ oft
schadt?
Vermogen die in't minst te geven't gene dat
1735
Ons aldermeest ontbreeckt/ dat's innerlijck vernoegen?
Ach neen: Want eer 'tgeval can stiller rust toe voegen
1736
De onbecoorde siel van d'alderlaechste mensch:
Veel veylder wert vernoecht in syn verneerde wensch
1738
D'eenvoude huysman slecht/ dan s'Conincx hooghe sinnen/
1739
1740
Die niet dan scepters oft veel heersching groot beminnen:
Want d'een het coopt om sweet/ en d'ander om het
bloet/
Dat d'ondersaten dwaes hy voor hem storten doet.
Ach Hemel waert u lust/ en wilde ghy dat geven/
Dat heden ick verliet dit groots opsichtich leven/
1744
1745
En myn vertrock in stilt/ in eenich hutjen
laech/
1745
En dat myn siel ontbloot van sorgen dien ick draech/
[p. 136]
Eensaem bedencken mocht des Hemels ware vreuchden/
Als dan myn siel ontlast van sorgen/ sich verheuchden
Alleen int soet bemerck van natuers gaven milt.
1750
Maer las in't tegendeel.
1750
Voetster
Me vrou u clachten stilt/
Waer is u groots gemoet? waer syn u groote sinnen?
My dunckt ghy onbedacht u ongeluck gaet minnen/
Door grondeloose waen van yet voorbeeldich quaet.
1753
Ach myn Princes, wel hoe? betaemt dit
uwen staet?
1755
Ghy die hebt door gewoont het lyden in gedroncken/
Behoort stantvastich nu met lytsaemheyt te proncken:
Cleynmoedich eer 't u treft/ verslenst door 't yl
gesucht.
1757
Louysa
Ach waerste Voester, noyt myn siel was
soo beducht.
Voetster
'Tis ydelheyt te dwaes/ 'tzyn ingebeelde schromen/
Louysa
1760
Ach ach ick sorch het sal myn altewis toe comen.
Voetster
Dan was het tyt met maet te treuren/ maer nu niet/
Louysa
'Tvoorbeeldich dreycht my steets met doodelijck
verdriet/
1762
[p. 137]
Voetster
Voorbeelding/ die u ziel cleynmoedich selfs gaet dencken.
1763
Louysa
Laes! Godt/ soo 't u belieft/ en laet doch nimmer crencken
1765
Myn Prins het ongeval/ maer
dat my liever raeckt.
1764-1765
Voetster
Me vrouw/ hoe redenloos ghy u ellendich maeckt/
Eer u d'ellende treft? myn ooren eertijdts hoorden/
Dat u verheven Ziel met overwyse woorden
De stormen van 't geval soo manlyck heeft veracht.
1770
Herneempt u selven doch/ en moedicht u
gedacht.
Ghy voed u lyden staech/ en wilt het niet ontvluchten/
U heete tranen en de wint van al u suchten
Ontsteken droefheyts vier/ 'twelck metter tijt/ myn
vrou/
Indien ghy selver wout/ allenxken dooven sou.
1775
Is t'u onkenbaer doch/ dat tranen/ suchten/ clachten/
Al u voorleden schaed niet weer te recht en brachten?
Noch dat het droef gebaer ons nimmer weder geeft/
Wanneer ons t'ongeval/ yet wes benomen heeft?
1778
Hierom myn Vrou/ hierom/ verlaet het ydel clagen/
1780
En dempt der tranen vloet die steets u oogen plagen/
Weerhout door redens toom u angstelijck gedacht/
Op dat d'inbeelding vals u niet in 't eynt versmacht/
1782
Ey troost u doch myn Vrou/ en denckt dat licht naer desen
Een Vreucht verschijnen mach/ die u can flucx doen wesen
1785
Soo innerlijck vernoecht/ dat al dees tytsche
smert
[p. 138]
Vergeten/ en van u niet meer gedacht en wert.
Princes, u is bekent/ geen ding hier vast can duren/
1787
Alsoo den Hemel draeyt/ so wancken t'aller uren
Der menschen saecken oock/ en selver Phebus siet/
1790
Die ons niet t'allerstondt zyn gulden voorhooft
biet/
1789-90
Noch oock de droeve nacht met zyn bestickte deken
1791
En veyld de Maen altijdt niet hoornich uyt te steken
1792
Het ongedurich Licht van haer geleenden glans.
1793
Nu schijnt door regen swert den Hemel dat bycans
1794
1795
Het aertrijck drencken wil/ door stormen opgeheven
1795
Doen nu de winden dul het vaste aertrijck beven/
Verschudden toornen trots/ en d'Eycken ruysschen neer:
1797
En in een corten stont soo sal den Hemel weer
Het aertrijck vreuchdich met een helder voorhooft groeten.
1800
Dus alle dingen haer/ soo 't schijndt/ verand'ren moeten/
Nu lacht den een verheucht/ en d'ander smertich
treurt/
Dan weer in tegendeel heeft yder flucx zyn beurt:
Dus myn Princes neempt moet/ drijft wech t'onnutte
plagen/
Een stille rust sal haest uyt uwe siel veriagen
1804
1805
De zorghen commer sieck: dan u vernoechde
gheest
1805
Sich boven maet verheucht/ als hy het quaet
ghevreest
Nu ydel vinden sal.
1806-07
Louysa
Godt laet het soo gheschieden.
[p. 139]
Voetster
Mevrou/ ghewis/ ghelooft/ ten heeft niet te bedieden
Dat ghy u ziel so quelt met dit beducht ghevaer.
1810
Dus verlicht u ghemoet/ en stemt u suchten
swaer.
1810
[2] Geveynsde Religie, Superstitie, Moorder
Geveynsde Religie
Myn kindt/ siet hier den tydt bequaem tot uwe saecken/
Nu moedicht uwe ziel/ en wilt het alsoo maecken
Dat alles naer den wensch van Spangien mach geschien
Den Hemel wijst een wech daer door ghy veyl moocht
vlien/
1815
Dees poort die noyt en was gheopent in veel jaren.
Myn soon siet hier de sorgh die Godt heeft om bewaren
De lievers van 't gheloof/ der Eng'len blyde scharen
1817
U wachten al verheught: wanneer u vrome handt
Ter hellen senden sal de ziel van den tyrandt.
Moorder
1820
't Is desen dach de lest/ Orangien 't sal u
gelden/
D'heylloose vrees versaecht/ die my ghestadich quelden/
Die is nu uyt myn ziel: 't moet eenmael zyn ghedaen
Al sout my selver aen het lyf of leven gaen.
Gheen noot/ ick vrucht nu niet/ ick ben daer toe beraden/
1824
1825
Het lichaem is maer stof/ de ziel men niet can schaden:
En die wert opghevoert van d'Engh'len naer myn doot/
Nu 't sa/ dit is 't gheweer/ daer met de ziele snoot
1827
Ick vanden ketter boos sal nae der hellen senden.
[p. 140]
Verheucht u Phlippe, want siet hier 't ghewenste
enden
1829
1830
Van die u Scepter trotst/ siet hier
d'heylloosen val
Van die noch desen dach met Pluto
wesen sal.
1831
Hey Roma feestich viert/ hey juycht ghy
Paus-ghesinde/
De moort die g'in u ziel so innerlijck beminde
Wert heden wis volbracht/ treurt Ketters/ want u
hooft
1835
Wort heden van het licht der lieve Son
berooft.
't Sa/ 't sa/ het is nu tijdt! maer wel bedacht te deghen/
Het voor den noen te doen en is doch niet gheleghen:
't Is beter dat ick wacht/ wan 't middach mael
ghedaen/
De Prince uyt der zael sal na zyn
camer gaen.
[3] Geveynsde Religie, Superstitie, Tisiphone, Alecto en Megere.
Geveynsde Religie
1840
Megera, soo ghy oyt in 't moorden hadt
behaghen/
Wilt nu doch boven al een yver sorghe draghen/
1841
Dat dit ons niet en faelt/ ontsteeckt hem 't heete
bloedt
1842
Met sulcken raserny en moort-lust onbehoet:
Dat noch het doots ghevaer/ noch al de wreetheyts pijnen/
1845
Daer hem de straf met dreycht/ cleynmoedich doen verdwijnen
1845
Den yver tot de moort: hem moet en stoutheyt gheeft.
Hey rasernyen wreet dat nu Orangien
sneeft.
1847
Megere
Ho/ ho/ leeft onbeducht/ ick heb so inghenomen
[p. 141]
Syn ziel en al 't ghemoet/ dat doch geen bloode schromen
1850
Weerhouden dese daet/ met dulheyt
onbesuyst/
Eer dat den avondt valt/ de moort is al ghekuyst.
1851
[4] Den Prins van Orangien, en de Princesse Louysa
Orangien
En hier in eyghen bleeck/ Mevrou/ dat al de reden
Vermoghen niet in 't minst de menschen af te leden
Van 't gheen dat over hem 't Destin
besloten heeft.
1854
1855
Hoe dickmael ick hem riet/ myn Neef u niet en
gheeft
1855
In handen des tyrans; ghy kent de Spaensche treken/
1856
Hy heeft u inden haet/ hy sal sich schendich wreken/
Dewijl hy oorsaeck raemt/ van 'sKoninckx raet bemacht/
1858
Maer al dees reden doen by hem als dwaes belacht/
1859
1860
Syn naderhant by hem als wel ghesecht bevonden.
Als hem nu den tyran zyn vonnis hadt ghesonden/
Hy sprack/ Orangien o! u reden
onghelooft
1862
Sal my (doch onverdient) benemen 't dwase hooft.
Weemoedich heeft myn ziel doen tranen veel vergoten/
1865
Wanneer ick 't hadt verstaen/ so heeft het myn verdroten/
1865
Dat soo'n grootmoedich Heer soo schendich wiert
ghevelt/
Die voor des Conincx winst soo menichmael ghestelt
Sich hadt in doots ghevaer/ en door zyn manlijck strijden
Den Conincklijck ghesant rechtvaerdich deed' belijden/
1869
1870
Dat hy nu sach onthalst den ghenen waer voor
heeft
Tot driemael al verschrickt het Fransche rijck
ghebeeft.
[p. 142]
Den tyran sich daer naer hoochmoedich liet bedencken
1872
Het was nu al naer wensch/ en niemandt con hem crencken/
Hy maeckten 't al naer lust: het moorden nam gheen
ent
1875
Der ondersaten trou/ aen lijf en goet
gheschent.
Hy sey 't goedt was verbeurt/ sy waren 's Coninckx slaven.
Ick swoer doen in myn ziel dat eer Neptun
begraven
Sou 't vaste Aertrijck met al 't menschelijck
ghebouw/
Dan ick het Vaderlandt soo sluefs verlaten wouw.
1879
1880
Doch yver was myn moet/ maer ydel was myn poghen/
Als ick my vant ontbloot van 't noodighe vermoghen/
Want al myn goedt verbeurt den tyran hadt ghemaeckt/
Doch daerom heeft myn ziel 't voornemen niet
ghestaeckt.
Want noyt myn ooghen doen een sachten slaep ghenoten/
1885
Soo heeft van 't waerste volck de plage my verdroten:
1885
't Ghelaet altydt bedroeft/ in 't hert heb ick
ghesucht/
Met yver beeden ben ick dick tot Godt ghevlucht/
1887
En hy verhoorde my van synen troon genadich/
Te walghen hem begon de moetwil overdadich/
1890
Die dit godloos gespuys aen zyn gemeenten
dee/
Zyn toorne was verteert/ hy neychden sich tot vree.
1891
En doen ick moest uytheems op vreemder miltheyt leven/
Doen heeft het Godt belieft den middel my te geven
Dat ick naer 'shertsen wensch het vaderlant con sien/
1894
1895
En voor myn heyr en trots den Tyran dede
vlien/
[p. 143]
Die sich had al bevreest voor myn ghewelt begraven/
1896
En voor de dubbel stadt myn Ruyters men sach draven/
1897
Al-moedich onversacht/ en daechden hem tot slach
Die soo verwaent wel eer/ nu myn gewelt ontsach.
1900
Doch s'hemels schick/ soo 't bleeck/ en hadt noch niet
besloten/
Dat ick doen vaerdich sou het nederlandt ontblooten
1901
Van zyn verladen smert: Want myn beroemt gewelt
1902
Veel minder als den list van Spaengiens handel gelt;
En ick moest weer te rug. Want niemant dorst sich wenden
1904
1905
(Den tyran noch geheel) my noodich hulp te senden/
1905
En myne macht was swack/ doch noyt door tegenspoet
En heeft myn ziel gestaeckt het Vaderlandts behoet:
Maer wyders poochd'ick heen/ doch ydel scheent te wesen.
1908
Maer als nu den tyran/ ontbloot van allen vresen/
1910
Sich waenden vast getroont in zyn
tyrannicheydt/
So comt den Hemel/ en hem onbedacht bereydt
Een oorsaeck/ waer door Godt hem eyghen wou betuyghen
Dat d'aertsche moghentheyt moet voor zijn Scepter buyghen:
En dat hy 's werelts loop stiert nae zijn wijsheyts
sin/
1915
So wert op 't onghesienst den Briel ghenomen in/
Dat door soo flauwen macht den Spaengiaert lacchen dede.
1916
Maer als nu Vlissingh muyt/ en dat Enckhuysen mede
Met openbaer ghewelt t'oproeren stout began/
[p. 144]
En dat d'ervaren list mijns broeders Berghen wan:
1920
Doen sach hy al verbaest met wijdt ontloken ooghen/
Hoe ydel dat den waen hem vleyend' hadt bedroghen.
Als hy vermeenden dat zijn tyranny bebloedt
Soo schrickich hadt verbluft het Nederlandts
ghemoedt/
Dat noyt gheen Stadt oft Landt hem oyt sou derven stellen
1925
Tot wederstandt van 'tgheen daer met hy hun wou quellen:
Doch flucx om dat te doen sich yder moedich neycht/
't Welck onbekent den roem van Spaengien heeft
ghedreycht.
1927
Want hy die al verwaent hem als een Godt liet eeren/
Nu wist nau weer dat eerst den noot hem riet te keeren
1930
Den aenval van so veel vyanden onversaecht:
Nu heeft hem eerst 't ghemoedt met scherper wroech
gheplaecht/
1931
Als hem met recht nu meer de landen niet betrouden/
En 't hem gheen twijffel was waer hy sich keeren soude/
Dat d'overgrooten haet weer aen een ander sy
1935
Het volck sou dryven flucx tot wrevel
muytery.
Oock 't ylich hem ghebeurt/ niet ydel was zyn vresen.
1936
Siet hoe 't den Prince scheelt voor wreet ghehaet te
wesen/
1937
Oft om syn deucht ontsien te syn en oock bemindt.
Een yeder Spaengiens trots niet langher was ghesint
1940
Te lyden/ maer met bloet hun vryheyt waert te coopen/
1940
Dit maeckt hun onversaecht/ dat sy ontbloot van hoopen
Op eeniger genaed' als Spaengiaerts wreetheyt kondt.
1941-42
Hier door ick al verheucht myn selven vaerdich vondt
1943
[p. 145]
Ter plaets die ick bequaem voor 't alder veylst kon kiesen:
1944
1945
Want ick onachsaem gheen gheleghentheyt verliesen
En wou/ van 't geen ick goet voor my hadt overdocht.
1945-46
En 't is door Gods genaed' soo wijdt alsnu gebrocht/
Dat wy bekennen wis/ dat Godt met stercke handen/
Den Roovers moetwil toont/ syn wreetheydt leydt in banden/
1949
1950
En stut syn boosheyt snoot.1950
Louysa
Also (helaes!) myn Heer/
Heb ick oock wel ghesien in myne jeuget teer
Het wonder van't geval/ en veel seltzamer zaken/
't Gheheuch daer van my noch doet dickwil woelich waken/
Den schalck-geveynsden Vred' verschrickt noch myn
ghemoedt/
1955
En die verrader-feest/ daer soo veel Edel
bloedt/
1955
Ghelijck als water slecht/ ghestort wert en vergoten:
Des heusheyts spiegel selfs wert wreedelijck deurstoten/
Myn waerste Teligny, myn Vader wreet
ghedoot.
1958
Dat Roma sy vervloeckt met haer beloften groot.
1960
Een yder laet sich dwaes van haer niet meer bedrieghen.
Tot Ketters ondergangh vrymoedich machmen lieghen:
Dat is by haer een wet myn Prince
wacht sich doch:
Orangien
Waer voor myn waerste Vrou?
[p. 146]
Louysa
voor hare lagen.
Orangien
och!
Daer voor kan God alleen my veylichlijck bevryden.
Louysa
1965
De alderhoochste God en wil doch nimmer lyden/
Dat sy haer handen boos eens wasschen in u bloedt.
Orangien
De ziel onsterflijck is/ het lichaem sterven moet.
Waer nu mijn tijdt bestemt dat ick most noodich sterven/
En Godt liedt hun naer lust haer boosheyts wensch verwerven/
1970
Sy schonden 't lichaem teer: wat wast doch meer
ghedaen/
Dan 't aerden vat gheschendt/ 'twelck noodich moest
vergaen?
Maer o! de ziel sy niet en connen ymmer schaden.
Dus vreest men te vergheefs al hun verbolghen raden.
1973
Den Hemel is voor ons het eenich Vaderlandt/
1975
Gheen Conincklijck ghewelt/ oft menschelijck
verstandt/
Vermoghen yet in 't minst ons daer van af te leden/
Ten sy moetwillich dul wy selver dwalich treden
Den Goddeloosen wech/ verleyt door sonden snoot/
Die eynd'lijck leyden elck tot een grousame doot:
[5] Moorder, Prince, Capiteyn van der Wacht ende de Hellebardiers
Moorder
1980
O Wonderlijck bestaen! o dach fatalen dach!
[p. 147]
In welck men door dees handt den Prince vallen sach.
Dit is de leste uyr/ Oraengien sal nu sterven/
En ick sal door zijn doot des Hemels woonst be-erven.
Maer ach wat slaet my 't hert/ door vreemder schrick die
't heeft/
1985
Een bleecke schim des doots my steedts voor
d'ooghen sweeft.
Wat wonderlijcker daedt! in 't midden van zijn wachten?
O Hemel is 't u wensch/ soo leent my moet en crachten/
Van sonderlinghen lust dat Roma
vreuchdich feest/
En Phlippus boven maet verheucht zijn
trotse gheest.
1990
De lang ghewenste doodt/ o Spaengien/ is voorhanden.
Hy slippert nu alree (de oorsaeck van u schanden/
1991
O Phlippe) naer zijn graf: siet hier
waer met ick sal
Oraengien stooten in 't ghevaer van
eyghen val.
1993
Ay my! hoe treedt ick heen met al te wijde schreden
1994
1995
So yver naer mijn doot? ghewis mijn loome leden
Die zidderen al verschrickt/ en sweeten eenen vloet/
Wanneer ick wel bemerck in mijn besorght ghemoedt
De grootheyt van 't ghevaer/ soo rechten my de haren/
Maer doch en swicht ick niet voor gheen ydel vervaren/
2000
Wat schroom de ziel my druckt/ hoe seer het
hert my slaet/
Ick wijcke niet te rugh/ het is nu al te laet.
O wonderlijcke saeck! wat vlicchelt door mijn sinnen
2002
Een weet-lust boven maet wat endt ick sal ghewinnen.
Neen neen/ de ziel my tuycht/ ick sal 't ontcomen
niet/
2005
Doch ist my even veel/ wanneer het maer
gheschiet
Dat ick den Prince vel/ en dat met dese handen
[p. 148]
Ick zijn godloose ziel nu jaech naer Ach'rons
stranden.
2007
O dat is al mijn wensch/ al moet ick selver voort/
2008
Gheen noot/ den Hemel wilt/ en eyst van my dees moort.
2009
2010
Maer hola/ siet hy comt/ ayme/ mijn leden beven/
Hoe? sou nu mijn ghemoedt door blooheyt my begheven?
Neen/ neen/ ick treedt hem toe/ mijn ziel is niet
verwijft/
Flucx werdt hy metter yl van dese handt ontlijft.
Prince d'Orangien
Ons leven wert gheleyt van daghen/ maenden/ jaren/
2015
Mits tusschen d'aenloop deur der dreyghende ghevaren
2015
Van 't weyffelich gheval/ 't welck wanckelt t'aller
tijdt:
2016
De grootste rijcken meest van 't blindt gheval
benijdt
Ghevoelen op het seerst haer dertel rasernijen.
2018
Gheen Prince oock/ hoe wijs/ die wel heeft connen mijen
2020
De dulle buijen van des avontuers onspoet/
De groote Croonen treedt sy aldereerst met voet.
Ten spieghel ons verbeeldt het al-ghebiedent Romen,
2022
Siet waer toe is het nu door veel ghevals ghecomen.
Dat Xanders Monarchy den Persen leyt
ter neer/
2024
2025
En Roma croont sich 't hooft
met hunner beyden eer:
En al is het vergaen; de grootste Monarchijen/
Het wanckel Avontuer wil niet gheduyrichs lijen/
Der staten throonen zijn so tederlijck gheheyt/
2028
Dat die nu machtich heerst/ licht merghen nederleyt.
[p. 149]
2030
Nu sit een op den throon/ vergodet in ghewaden/
2030
Die flucx onnut ghecleedt men vuylijck sal versmaden
2031
En die nu met zijn hant den scepter drucken sal/
Is merghen dienstbaer slaef/ door onversienen val:
Ter werelt can gheen dinck altijt gheduyrich blijven.
Moorder
2035
Grootmoedich Prins, de ziel begint my weer
te drijven
Met nieu-becoorde lust om 't vaderlandt te sien/
Ick eys verlof/ mijn Heer/ doch steets sal ick my bien
2037
U Prince dienst te doen/ door dien ick heb
ghenooten
So veel welda.
Orangien
ayme/ ayme/ ach/ ach/ o grooten
2040
Godt des Hemels doet toch mijn arme ziel
ghenaedt:
Ick ben dootlijck ghequetst/ o Godt my niet verlaet/
Noch oock dit arme volck: Vader in uwen handen
Beveel ick mijnen gheest.
Capiteyn
O moorders daedt vol schanden!
Verradelijcke moort! helaes! ons Prins
is doot/
2045
O grouwelijck verraet! ach/ ach/ vervloeckte
schoot!
2045
O jammerlijck beclach! ondanckbaer van weldaden
Verrader is u ziel/ moest ghy so snoodt verraden
Ons Prince vroom van moet? o moort die
elck beclaecht!
My dunckt hy sich noch roert/ laes datmen ylich draecht
2049
[p. 150]
2050
Mijn Prince op zijn bedt/ ick sie noch
d'ooghen sweven!
2050
Daer is noch leven in/ maer weynich is het leven.
[6] Choor
O droef beklach! o suchtich wenen!
O treurens tijdt! ons Prins is henen.
Orangien vroom van moedt/
2055
Deerlijck verslaghen
Door moorders handt verwoedt.
Fy heyloos Rooms ghebroedt/
't Welck noyt en teelden goedt/
Maer 't moorden lieft bebloedt/
2060
Helaes! dit zijn u Moorders laghen.
O Phoebe wijckt in Thetis salen/
Becleedt met rou u blonde stralen/
2061-62
Besmet u niet/ treedt voort/
2063
Door het aenschouwen
2065
Van dees Godloose moort/
Die ons in druck versmoort/
Wy die onbeeren/ door 't
2067
't Gheveynst verraet ong'hoort/
Naest God (helaes!) al ons betrouwen.
2069
2070
Vereenicht Landt u hooft leydt neder/
Betreurt met ons zyn uytgangh teder/
2071
Ghemeent beweent syn doot/
2072
Die in syn leven
Sich al te yver boot/
2074
2075
Om u den slaefsen noot
Te wenden vroom van 't hoot/
2076
Ach ongheluck te groot/
's Lands welvaert is door moort verdreven.
O wreet Destin! stuerse Planeten!
2079
2080
O Hemel trots op ons verbeten/
[p. 151]
In d'hooghste nooden swaer
Rooft ghy den vromen/
O onghemeen misbaer/
Van ons Princes voorwaer/
2085
Landts Maechden weent met haer/
In dit ghemeen ghevaer/
Want doch ghemeen zijn onse schromen.
Haer clachten droef ons treurig manen
Tot eewich leet/ haer hete tranen/
2090
Haer suchtens bangheyt flaeu
Tot rou beweghen
De harde steenen sou/
O overdroeve Vrou!
Ghemeen is onsen rouw/
2095
U Man ons Vader trouw
Heeft onverdient syn eynt ghecregen:
Doch Prins u deucht doet u
opstyghen
Ten Hemel hooch/ daer ghy vercryghen
Sult welverdiende loon
2100
Voor u weldaden/
Der vromen zeges-croon/
U ziel onsterflijck schoon
Is in des Hemels throon/
Maer laes met duysent doon
2105
Wy blijven hier soo droef verladen.
2104-05
1641soet gelucht, met zoeten
geur.
1648de zon treedt in het teeken van de kreeft,
d.i. bij den aanvang van den zomer; de vermoording van den Prins vond plaats op
10 Juli 1584.
1652slaep-tergich, slaap
verwekkend.
1653ruych begraest, dicht met
gras begroeid; plechtich, statig, rustlg
1); achter dit vers leze men een
punt.
1)De uitdrukking plechtigh
vee wordt niet veel later ook door Vondel gebruikt in zijn Helden Godes
(1620), De worstelaer [d.i. Jacob] vs. 3. Van Lennep gaf hiervan een zeer
gezochte verklaring, die zich in de latere Vondeluitgaven heeft gehandhaald
(ed. Sterck-Moller II, 335, noot op blz. 334) en ook in het Ned. Wdb. XII, 2464
wordt vermeld. Plechtig zou dan zijn schatplichtig, wat met betrekking tot vee
zou doelen op het werpen van jongen. In verband met Jacob, die zich beroemde
den veestapel van Laban te hebben vermeerderd, is deze verklaring wellicht
verklaarbaar. Onze plaats bewijst dat zij onjuist is. Evenzoo vinden eenige
plaatsen bij Spiegel (Hertsp. ed. A.C. de Jong (1930) II 449, III 106) e.a. een
goede verklaring als men zich houdt aan de beteekenis: volgens regel en ritus,
plechtstatig, waardig, ernstig.
1654achter dit vers leze men een
komma.
1654-55landdieren, visschen en
vogels.
1656vloeyende, bewegende,
naar de leer van Heraclitus, παντα ρει.
1661en verlangen onwillekeurig naar hetgeen wij
geheel niet missen.
1667cleyn bewind, eenvoudig
bestaan.
1668welgewild,
welbemind.
1672eygen kundich, even goed
bekend.
1679inden, lees indien
(evenals uitg. 1639).
1702inner, innerlijk, in
mij.
1703Dat yder loof wat rept,
dat elk ruischend blad mij iets schijnt te zeggen.
1706recht, te berge
rijst.
1707-gewenschsten, uitg. 1639
-gewensten.
1708tergt my al versaecht,
plaagt mij in mijn angst.
1712hun conden myen, ervan
konden afzien iets meer te wenschen dan hetgeen de natuur vereischt.
1718rechten wijs, behoefde
wijs recht te spreken.
1726wirt, uitg. 1639
wiert.
1736want het lot kan eerder rust en
tevredenheid schenken aan den allereenvoudigste.
1738veylder, veiliger,
zekerder; verneerde, nederige.
1739d'eenvoude huysman
slecht, de gewone simpele landman.
1744opsichtich,
aanzienlijk.
1745myn vertrock, mij
terugtrok.
1750Maar helaas, integendeel!
1753door ongegronde vrees voor een gewaand
toekomstig kwaad.
1757verslenst,
verlept.
1762't voorbeeldich, hetgeen
ik voorzie.
1763Een toekomstbeeld, dat uw ziel in haar
bangheid zelf bedenkt.
1764-1765laat toch het ongeluk niet mijn Prins
treffen, maar dat het mij zelf liever treffe.
1778yet wes, iets.
1782versmachten, worgen,
vermoorden, te gronde richten.
1787vast,
blijvend.
1789-90ziet de zon zelf die ons niet steeds
zijn gouden aanschijn toont.
1791droef, duister;
bestickte deken, met sterren bezet gewelf.
1792en veyld de maen,
beveiligt de maan niet, geeft de maan geen zekerheid; hoornich, hoornvormig, sikkelvormig; uyt
steken, uitzenden, uit doen stralen.
1793ongedurich,
onzeker.
1794nu schijnt .... den Hemel
dat...., nu lijkt het alsof de hemel.
1795opgeheven,
hevig.
1797trotsche torens instorten en de eiken
ruischend neervallen.
1804haest,
spoedig.
1805commer sieck, rijk aan
kommer.
1806-07als hij het gevreesde kwaad nu ijdel zal
bevinden.
1810stemmen, stelpen,
tegenhouden.
1851ghekuyst, in het reine
gebracht, volbracht.