[1] De Princesse Louysa, ende haer Voetster
Louysa
Ach wilt ghy eewich dan met tranen vocht besproeijen
Mijn lijden? wilt ghy dat ghestadich sullen vloeijen
Mijn tranen vruchteloos/ mijn ooghen? laes! wilt ghy
Dat door een steets geween mijn smert ooc eewich zy?
[p. 152]
2110
Laes! Oogen/ die verkeert in schreyende fonteynen/
2110
De crachten van mijn ziel te niet doen en vercleynen/
Dempt u gheween/ oft treckt met tranen 's hertsen
vloet/
Op dat de ziel verhuyst/ en 't lichaem sterven moet.
2112-13
Want soeter wenst mijn ziel niet in haer droef ellenden
2115
Dan door een snelle doot mijn ongheluck te enden.
Ach onghelucken groot die my vervolghen staech!
Den Hemel op my schuyft verbolghen plaech op plaech.
't Gheheucht mijn banghe ziel/ hoe in mijn bloeysel teder
2118
Mijn Man en Vader bey al bloedich vielen neder
2120
Door Moorders handen snoot: ick doen
verschrickt/ beducht/
O bloode/ ben 't ghevaer van eene doot ontvlucht/
Daer ick nu alle daech wel duysent doo'n moet smaken.
O grouwel-smerten wreet! die my so treurich naken.
Laes! wat heb ick besuyrt? mijn overladen hert
2124
2125
Getuycht/ hoe het gheval met onghemeten
smert
Mijn ziele heeft becoort/ en nu noch meer als vooren
2126
Moet ick in suchten bangh ellendichlijck versmooren.
2127
Ach Hemel die versteent op mijn bedroefde clacht/
Als in het kermen doof/ onsalich neemt gheen acht.
2128-2129
2130
Hoe? siet my eenmael aen met u ghenadigh' Ooghen/
Hebt met mijn ongheval doch eenichsins medooghen:
Mijn Prins die is vermoort/ ghy siet
het vredich aen/
2132
Waer zijn u blixems nu/ dat sy niet en verslaen
De boose coppen snoodt so vol verraders laghen?
2135
Rechtvaerdich Hemel/ lust het u altijt te plaghen
Der vromen volck en landt? steunt ghy de boosheyt
quaet?
Helaes! lijdt ghy dan noch soo'n grouwel Moorders daet/
2137
[p. 153]
En keert het landt niet om/ daer de verraders woonen?
Het schijnt/ helaes! het schijnt/ dat ghy noch wilt verschoonen
2139
2140
Der helscher listen boos/ daer met sy crencken
snoot
2140
Der vromer leven met een onbedachte doot.
2141
Ach Prince, ghy die zyt een spieghel aller
vromen/
Die 't Vaderlandt behoedt oock hebben voorghenomen
2143
Al-moedich onversaecht te wreken metter daet:
2145
Hoe wijdt dat tyranny haer bloet-dorst brack
verzaet
2145
Door duller moorders hant/ die gheen ghevaer ontsiende/
Oock metter vromer doodt/ in eyghen doodt is vliende.
2145-47
Verraderlycke handt/ ghy hebt bethoont te stout
Dat u de helsche schrick van 't moorden niet
weerhout:
2150
En laet my Weduw' droef in eenicheyt/ verschoven
2150
Van een die 's werelts lof ghenoechsaem niet con loven.
Onsalighe Princes, die al te wel
ghepaert
Met deuchdes eyghen woonst/ soo milt gheseghent waert;
2153
Eylaes waer is u roem? sy leyt verslenst ter neder.
2154
2155
Mijn ziel waer is u vreucht/ ghegront-vest al te teder
2155
Op 't menschelijck gheluck/ 't welck al te wanckel
bouwt?
Want ydel is 't ghemoedt dat sich op 't aerts
betrouwt.
Doch 't is/ hoe 't is/ ick ben d'onsalichst' aller menschen/
In bey mijn Mans ick sie der Moorders boose wenschen
[p. 154]
2160
Volcomentlyck vernoecht. Helaes! soo 'n
ongheval
2160
Treedt eewich neffens my/ neen neen ick nimmer sal
(O Hemel/ u ick daech/ zijt ghy mijn wis oorconden)
2162
Ten derden mael ghepaert met ander zijn bevonden.
Dat eer u blixem my tot stof vermorsel 't hoot/
2164
2165
Dan ick weer Hymen vier voor
mijn ghewisse doodt.
2165
Neen/ eensaem wil mijn ziel met droef ghesucht en clachten
De schaduw' van mijn Man ghenoech doen/ en versachten
2167
De qualen van zijn doot/ met eener tranen vloet/
Ick die door dese moordt soo eenich treuren moet.
2170
Ghelijck 't onnoosel dier van 't Gayken wijt versteken
Treurt in het schaduw'-bos/ van alle vreucht besweken/
Tot dat d'ontijde doodt zijn smert en leven endt/
So even ist met my/ mijn vreuchden zijn gheschendt:
Ick graefse met in 't graft/ om eewich daer te blijven/
2175
Van mijnen Prins, helaes! bedruckste aller
wijven/
Och of de grouwel-doodt dit leven nemen wou/
Dewijl mijn ziel so graech mijn Prince
volghen sou.
Maer laes in 't ongheval de doodt heeft doove ooren/
En in verweenden pracht sy al te licht coomt vooren
2179
2180
Den ghenen die vol weeldt aen haer niet eens en
dacht/
En selsaem in ons leedt slaet sy ons wenschen acht.
Wanneer door Theseus valsch de schoone Maecht van
Creten
2182
Op 't woeste Eylandt wert verradelijck vergheten/
En als sy op het strant wan-hopich sach in Zee
2185
So wijt het vlottich Schip dat Theseus voerde mee/
Ach sprack sy/ Seylen snel/ ghy voert myn ziele mede/
En laet het lichaem hier/ hoe? voert het met/ 't is reden
[p. 155]
Dat ziel en lichaem bey ghevoecht zijn t'saem by
een:
So even ist met my/ mijn lichaem blijft alleen/
2190
De ziele volcht mijn Man/ en 't is met my gheleghen/
Als met een Marbren beeldt/ dan dat ick ben gheneghen
2191
Te storten tranen droef door overmaten rouw.
En even als wanneer van 't Conincklijck ghebouw
2193
Cartages Coningin nu sach AEneas scheyden/
2194
2195
Berst uyt met tranen vloet/ en treurichlijck beschreyden
Haer dootlijck ongheval/ door dien van hoop ontbloot
d'Ontrouwe voerden wech de Phrygiaensche vloot:
2197
Alsoo betreurt myn ziel de soete hoop verloren/
En ick moet onghetroost in suchten bangh versmoren/
2200
AEneas leefden noch/ en ick
verlies mijn Man/
Die selfs den Hemel my niet weder gheven can.
O onghemeten smert!
Voetster
laet eens u droefheyt dalen/
2202
Me Vrou/wel hoe so wijt treedt buyten redens palen
2203
U ziele? wat vermach u droefheyt onghemeen
2205
Yet te herstellen van u ongevallicheen?
Louysa
Ach Voetster merckt te recht myn overtreurich
lijden.
Voetster
Voorwaer een vroom ghemoedt sou sich daer in verblijden/
[p. 156]
Dat Godt hem waerdich kent tot soo'n verheven proef:
Want d'uytvercoren ziel hy met veel smerten droef
2210
Bestort/ op dat sy niet onheylsaem in wellusten
Als 's werelts kind'ren snoodt onacksaem soude rusten.
2211
Het lijden is 't ghemoedt/ ghelyck het scherpe sout
Dat van 't verderven vuyl de spijsen waert behoudt.
2212-13
Louysa
O Voetster mijn ghemoedt is al te seer
verslaghen.
2215
Den Hemel so het schijnt verheucht sich in mijn plaghen/
En my met steetse smaedt/ al even bitter hoont.
Voetster
Ach! mijn Princes, wel hoe? u doch
besadicht thoont.
't Onaerdighe Ghemeen/ en d'aldersnootste menschen/
2218
Die werden meest vernoecht in haer verachte wenschen/
2219
2220
Gheluckich vloeyt de weeldt haer al te mildich
toe/
Den Hemel ist onwaert dat hy haer proeven doe/
2221
Hy lieft der vromer ziel/ die met stantvaste sinnen
De stormen van 't gheval grootmoedich overwinnen.
Te breyd'len 't avontuer/ grousaem ellendiche'en
2225
Der plaghen blixems stuer/ (gherust) met voet
te tre'en/
Zijn eyghen deuchden braef van d'onghemeene zielen/
2224-26
Maer weynich ongheval sal lichtelijck vernielen
Een laech ghemoedt/ dat sich so hooch in weelden
draecht
[p. 157]
Als 't diep vervallen sal door weynich smerts
gheplaecht.
2228-29
2230
Godt segg'ick heeft een lust den vromen te beproeven/
Hoe weet men yemants deucht/ dan in onspoets bedroeven?
Den Stuerman in 't onweer/ den Crijghs-man in den
slach/
Bekent men aldermeest wat dat hun deucht vermach.
Dus myn vercoren Vrou/ in 't hoochste van u plaghen
2235
Doet blincken uwe deucht/ groot-hertich wilt verdraghen
Dat nu (te voor gheschickt) den Hemel laet
gheschi'en:
d'Onnutte clachten u gheen hulp en connen bi'en.
Louysa
O Voetster, 't is met u als van een rots
verheven
Nu eener siet in Zee/ door storm en wint gedreven/
2238-39
2240
Het masteloose Schip/ 't welck ylich wil
vergaen/
2240
De stormen die myn ziel van allen canten slaen
Ondraechlijck dreygen my te gronden t'aller uren/
2242
Ghelijck 't wanhopich Schip/ ellendichlijck te sturen:
2243
En daer en tusschen ghy/ u ziel van smert ontbloot/
2245
Siet uyterlijck maer aen mijn overbanghen
noot.
Maer o was u ghemoedt verlast met eyghen quaden
Hoe wel ghesadicht ghy my nu condt wijs'lijck raden/
Ick weet/ ghy met my soudt bekennen/ dat mijn smert
2244-48
Laes anders niet dan door de doot ge-eyndicht wert.
[p. 158]
Voetster
2250
Wat ydel re'en/ mijn Vrou/ gaet u ghemoedt verclaren?
2250
Heb ick u niet altijdt ghehadt in mijn bewaren/
Van dat u teer ghesicht verwondert eerst mael sach
Het onghewoone licht van u gheboorten-dach?
Wt dese Borsten hebt gh'u voedtsel eerst ghesoghen/
2255
Allenxkens in mijn ziel zijt ghy soo diep ghetoghen
Dat gheene Moeder trou meer lieft haer eyghen kindt/
Dan ick u/ mijn Princes, heb in mijn
ziel bemint.
Hoe can dan mijn ghemoedt ontbloot van smerten wesen?
Neen neen/ ghelooft my kindt/ ghelooft dat ick in desen
2260
Borst onghemeene plaech door uwe smerten
voel:
Dat meest ick rusteloos de nare Nachten woel.
Maer mijn Princes, soudt wel mijn ouderdom
betamen/
Dat uyt mijn grijse ziel so ydel clachten quamen/
Als door u ongheval u jeuchdich hert nu doet?
2265
Neen neen ick heb al langh ghewapent mijn
ghemoedt
Door veel gheleden smaet/ en mijn bedaechde sinnen
En laten hun so licht door smert niet overwinnen:
En oock mijn kindt ghelooft/ dat niet met allen ghelt
2268
't Onnoodighe misbaer/ maer dat het leelijck smelt
2270
Den roem van onse deucht so wanckel t'zijn bevonden.
2269-70
't Betaemt oock niet mijn Vrou/ en 't zijn oock sware sonden/
Als dat den Christen sal so verre boven maet
Zijn ziel ontstellen dwaes door 't treuren onversaet.
2273
Bematicht machmen wel den dooden droef beclaghen/
2275
Maer dat het swack ghemoedt blijft al te seer verslaghen/
Dat nimmermeer het sich heylsamich troosten doet/
Voorwaer dat is te recht gheen Princelijck ghemoedt.
[p. 159]
Louysa
O Voetster mijn gheval ick eewich sal betreuren/
2278
So lanck mijn ziel de woonst des lichaems sal ghebeuren/
2279
2280
Beclaech ick o mijn Prins u
ongheluck te wreet.
Voetster
Voorwaer 't is ydelheyt/ mijn Vrou/ wel hoe? ghy
weet/
Dat door een tranen vloet/ noch door u suchtich beven/
Ghy niet aen uwen Prins bereydt een tweede
leven/
Wat nuttight dan u clacht? ghedenckt den Hemel sal
2284
2285
Sich wreken metter tijdt van 't moordich
ongheval:
En u met vreuchden doen in 's lants voorspoet vermaken.
Want als de menschen dom nu wanen dat hun saken
Syn op het alderslimst/ dan werden metter vaert
2288
Die door Gods eyghen handt ghenadelijck bewaert.
2290
Hy kneust door eyghen macht den hoochmoet der vyanden/
En hun verwaentheyt trots hy ydel brenght tot schanden.
Louysa
Den Hemel sal ons wel wraeck gheven van dees moort/
En in hun rechte saeck de landen helpen voort.
Maer mynen Prins blijft doot/ die sal niet weder
komen.
Voetster
2295
Soo veel te eer myn Vrouw behoort ghy wijs te tomen
2295
[p. 160]
Al d'overmaten clacht/ d'wyl 't u gheen hulp en
doet.
Wel salich u myn vrou bevredicht ghy 't ghemoet.
2297
[2] Der Staten Clacht, Verdeelt in drie Persoonen
Eerste sta:
Verraders hebt ghy nu u handen clam van bloet/
2298
Bevochtigt met de moort diens Prince
groot van moet/
2300
Die u hels-lieve ziel soo doodelijck ginck haten?
2300
Is u Godloose borst/ van Godt en mensch verwaten
2301
Nu innerlijck vernoecht? seght spoken schuymsel snoot/
2302
Nu vryheyt schendich treurt om zyn Godt-lieve doodt?
2303
Ghy juycht in uwe ziel/ en pocht in u ghedachten/
2305
Orangien leyt ter neer/ nu sult ghy licht
vercrachten
't Verlaten landt bedroeft/ dat om zyn vryheyt waert
Noyt goet/ noch bloedt/ noch lyf/ noch leven heeft
ghespaert.
Maer ydel is u waen/ den Hemel spot u juygen/
Den Hemel die ick daech als kender en getuyghen
2309
2310
Van u Godloos ghewelt/ en ons gherechte
saeck:
Die u oock grimmich dreycht met hooch verdiende wraeck/
2311
Den Hemel selver treurt met onghemeen me-dooghen/
Als die soo dickwil heeft met syn al-ziende ooghen
U wreetheyts woeden dul selfs al verschrickt
ghesien/
2315
En hoe dien vromen Prins sich
yverlijck ginck bien
2315
In soo veel doots ghevaer/ 't verdruckte volck te vrijen.
2316
[p. 161]
Godt schrickt sich voor 't ghewelt en haet de tyrannijen/
2317
Hoe wel hy 't dickwil lyt om onser sonden quaet/
Soo grouwelt hy daer van/ en wan hy sich versaet
2319
2320
Van meer te straffen gram/ soo werpt hy flucx ter neder
Der tyrannijen roem/ wiens gront-vest al te teder
2321
Gheen wortel setten diep. O Moorders is u lust
Alleen door dese moort soo heuchelijck gheblust/
Nu onsen Prins is heen? maer fy o moordich
Spaengien!
2325
Eewich ist u een smaet/ en roem steets voor Oraengien,
Dat ghy voor hem verschrickt in u verblufte ziel,
2326
Niet eer en waert gherust voor dat hy neder viel/
Als die was al te vroom beschermer van den goeden/
En teghenstander cloeck van u verbolghen woeden/
2330
Wiens overbraef ghemoet in onspoet oft
verdriet
Soo noyt en was verschrickt/ dat hy den landen liet
In slaverny soo wreet ellendichlijck versmoren/
Maer 't Vaderlandt ten dienst heeft mildelijck verloren
Soo dickwil goet en bloedt/ en als den Roomschen helt/
2334
2335
't Welvaren van 't ghemeen hem meer alst leven
ghelt.
't Is meer als Menschen roem/ den Hemel lieft eerwaerdigh
Die in gherechte saeck altijdt is even vaerdigh
D'onnoos'len voor te staen, maer ach de deucht en
heeft
Gheen meerder vyandt/ dan die steets ondeughdich
leeft.
De tweede sta:
2340
Verslaghen droevich Landt/ dat in u hooghste
noot
U siet van allen troost door moorders hant ontbloot/
[p. 162]
Helaes! beweent den val met clachten boven maten/
Sucht uyt de banghe borst/ want ons vereende Staten
Verliesen nu den bandt van al haer vasticheydt/
2345
En schijnt den Hemel ons een wreeder plaegh
bereydt.
2345
Want daer den vromen valt/ verslappen dick de handen
Van 't Hoofdeloos ghemeen zyn wis ghedreychde landen/
2347
En als den vromer Heer den volck'ren wert ontbloot/
Is eyghen voorbeeldt selfs van d'alghemeenen noot.
2348-49
2350
Ach Prins, wiens grootse ziel nu juycht in
's Hemels Salen/
Die niet en hebt ghemeen met ons beduchte qualen/
Maer zyt door Goder glans vervult met al de vreucht
Die u verheven ziel is waerdich door haer deucht.
Neen, neen/ o brave ziel/ u lust wy niet benijden/
2355
Maer wy betreuren/ laes! dat in ons grootste lyden
Wy van u wijs beleyt ontbloot zyn door u doot/
Ghelijck de weesen die van Vader zyn ontbloot.
2357
Oft als een weduw droef van alle vreucht besweken/
De troosteloose hoop ons vryheyts is gheweken
2360
Met u int swarte graf/ en wy t'ontijdt
berooft
Van 't onverwonnen/ wijs/ voorsichtich oorloochs
hooft/
Wien ziel grootmoedich/ eel/ de woonst van eer en deughden/
Doorluchtich/ wijs/ en stout/ me-dooghent/ yder vreuchden/
2363
Beleefde miltheyt vroom/ soo veel eerwaerdiche'en/
2365
In voorspoet even sacht/ in onspoet door de
re'en
2365
Betoomt/ bleef even sacht. ach ach vereenicht landt/
Soo'n Prins ontberen wy door moorders dulle
handt.
[p. 163]
De eerste sta.
Verradelijcke handt/ o Hels beseten sinnen/
Hoe dorst u boose ziel soo dullen daet beginnen/
2370
Dat ghy int Edel bloedt bevocht u handt
onwaert?
2370
Oft heeft voor ons de Hel u als een plaech ghebaert?
Oft heeft der Hellen Prins/ die heerst het Godloos Romen/
U nyt den diepen poel des afgronts selfs doen comen?
Als die den sleutel roemt van Plutos
droeve poort.
2374
2375
Want noyt eens menschen ziel was oyt soo dul
becoort.
Ghy vorsten neemt doch acht/ bemerckt dees daet vol schanden/
En hoe de roode Hoer beweecht haer toover-handen
2377
Soo licht tot 's Princen moort/ die hare hoerery/
Afgoden eer en dienst Godtvruchtich niet en ly.
2378-79
2380
En ghy Batavisch volck/ met uwe
Bont-ghenooten/
Sult uyt u droeve ziel 't gheheuch doch nimmer stooten
2381
Van dees Verrader moort/ want met den vromen Heer
Viel alder deuchden roem en onse vrijheyt neer/
Soo swack en onghesien/ dat wy vertwijffelt hoopen.
2384
2385
Ach of ick met myn doot mocht's Princen
leven coopen/
2385
[p. 164]
2390
Veel eer sal Son in Maen/ en Maen in Son verand'ren/
Veel eer het gult gesternt blijft onbeweechlijck staen/
Veel eer sal Hemel Aerdt hun menghen in malcand'ren/
Ja eer sal Hemel Aerdt Water en Lucht vergaen:
Dan dat des doots gheheuch van desen Prins vol
vromen
2394
2395
Uyt ons verslaghen ziel in eeuwicheyt vergaet/
Oft dat den Iber sal sich al te wreet beroemen
2396
Dat weer 't vereenicht Landt tyrannich jock ontfaet.
Neptunus eer als Vrindt sal t'onser hulp sich
spoeyen/
AEolus sal den wint voor ons ontbinden stout/
2400
Veel liever sien wy 't landt met golven overvloeyen/
Dan dat haer slaverny ons weer ghebonden hout.
2401
De wraeck en laet ons niet door Godes wil ghedreven
2402
Met haer bebloede sweep dees moort te wreken fel/
Met leven goedt en bloedt wy eewich ons begheven
2405
Om haer daer in ten dienst altijdt t'zyn even strel.
2405
[3] Den tydt
Van Iove afgedaelt/ doen uyt den
lompen hoop
2406
De wonder Weerelt wiert/ began ick mynen loop/
Snelspoedend'/ onvermoeyt/ en noyt tot rust geneghen
En heb ick in myn jacht verhinderingh gecreghen:
2410
Meest wat de werelt heerst is ventelijck om 't
Gout/
2410
Maer al des werelts schat my niet een uyr weerhout.
Mijn grijsheyt wel betuycht van myn verleden Jaren/
't Gheen noch staet te gheschien weet ick/ en sal verclaren
Wat van gheboorten dach den mensch ghebeuren sal/
2415
Tot aen zyn 's levens ent/ 't sy goet oft quaet
gheval.
En ick heb al ghesien des werelts wonder saecken/
[p. 165]
Die door 't vertellen noch de menschen ysich maecken:
2417
't Toecomend' ick verspaer/ 't voorleden ick verslyt/
2418
In som ick ben/ en blijf d'al-ontdeckenden Tijt.
2419
2420
Ick sach de eerste moort/ ick sach 't verwerde bouwen/
2420
Hoe Moses voerden uyt 't Egyptische benouwen
't Gheseghent Iacobs zaet: ick sach
den Iephtah doon
2422
D'onnoosel Dochter/ en hoe Davids
schoonsten soon
Zyn Vader oudt verjoech/ ich sach hem Coninck groeten/
Ick sach den wijsten Prins verdwasen
van een Vrouw/
2426
En o Ierusalem u Conincklijck
ghebouw/
Der Meden vlam te buyt/ van Babel smadich schenden/
2427-28
Ick sach den blinden Prins zyn kinders leven enden:
2429
2430
Ick sach het groote beelt/ en het mirakel mee/
2430
Dat midden inde vlam Godt aen zyn knechten dee.
2431
Ick sach door 't Griecx ghewelt/ in dienstbaerheyt vertreden
2432
Der Persen Monarchy/ met al haer moghentheden:
En weer den heerscher flux door een ontyde doot
2434
2435
Verlaten al 't geheuch van soo veel rijcken
groot.
Ick sach den Thrasimeen met 't Roomsche bloedt bevlecken.
2436
Ick sach den schalcken Moor Minutius listich trecken
2437
In zijn ghewenste laech: en hoe by Cannes weer
[p. 166]
Door Varros dullen kop hy Roomens roem
ley neer.
2438-39
2440
Ick sach de Machabeen voor vaderlandtsche wetten/
2440
In veler doots ghevaer haer al te vroom gaen setten:
2441
Maer o! de Joden dul sach ick door moet-wil sot
Hertneckich cruyssen wreedt hun Heylandt en hun
Godt:
Maer wis de wraeck daer naer doet my verbasich ijsen/
2444
2445
Wanneer den toren Gods zijn gramschap wou bewijsen/
Dat Troyen niet meer claech/ Cartago staeckt u rou/
Wanneer Jerusalem zijn smert verhalen sou.
2447
Ick heb het al ghesien/ ick kan daer van ghetuyghen/
Wee menschen/ die voor Godt moetwillich niet en buyghen.
2450
Ick sach Athenens roem/ en Spartas
hoovaerdy/
En wederom haer val verbeelden sich voor my.
2451
Maer o te recht ghetuycht/ mijn al-besiende ooghen/
Oft yet sich heeft ghepaert by Romas groots vermoghen:
2453
Oft saecht ghy in 't begrijp van eenich Rijck oft landt
2454
2455
Soo vele Helden braef/ als ghy in Romen vant?
2455
O trotse Monarchy! o grootste aller dinghen!
Wat oyt het aertrijck droech/ dat hebt ghy connen dwinghen.
De Princen die hun Goo'en/ en Menschen waenden niet/
Des werelts volck'ren meest ick sach naer het
ghebiedt
2460
Van u ghemeene stem als dienstbaer yver hooren:
2458-60
Doch daer naer heb ick weer ellendich sien versmooren
2461
Haer overgroote macht/ en opperste ghewelt/
Haer van haer eyghen slaef in slaverny ghestelt.
2463
[p. 167]
Ick sach der Gotthen macht en al der Hunnen crachten/
2464
2465
Ick sach 't romeynsche hooft den Attila
vermachten/
2465
Ick sach Machomets oogst/ en het
bebloede velt
2466
Daer Tamerlanes trots der Turcken
hoochmoedt smelt.
2467
En weer ick sach verschrickt door stormen aenghedreven
Der Christ'nen bolwerck sich verwonnen overgheven/
2470
Die stadt die Constantijn
heeft na zijn naem ghenoemt/
2469-70
Die door des Keysers stoel is over al beroemt.
Dit heb ick wel ghesien. Maer soud'ick al verclaren
Het gheen my van begin is eyghen wedervaren/
Ick viel my selfs te cort/ en staeck het rechtevoort/
2474
2475
Door dien een yder treurt om dees heylloose
moort.
Den Hemel is ontstelt/ ick sien hem grimmich dreyghen/
En over Spaengiens cop een wreede wraecke neyghen/
2477
Hoe wel een weynich tijdt sy trotsen vol hoochmoedt/
So neemt het rijck een endt/als uyt 't Nassausche bloedt
2480
Een Spruyt sich op den throon zijns vaders vroom sal setten/
2480
En yver pooghen dan der Vaderlandtsche wetten
Beschermer cloeck te zijn/ en Spaengien smadich
hoont/
Tot wraeck zijns Vaders doot den Hemel hem
verschoont.
't Gheluckt hem naer zijn wensch/ het zy met heymel laghen/
2485
Oft open in het velt/ den Iber is
gheslaghen/
[p. 168]
Want in zijn bloeysel teer hy slaet van 's Conincx
zy
De vanen meest vertrout van Parmas
Ruytery/
En drijft hem van 't belegh/ dat door dees spijt en schanden
2486-88
Den loosen Italiaen doet knerssen op zijn tanden/
2489
2490
En swoer in zijn ghemoedt de wraeck van dese
smaet/
Maer niet besonders hem den Hemel toe en laet.
2491
Nassauw is vlijtich om zijn vyant trots te
crencken/
En yver in zijn ziel hy middel gaet bedencken/
Den Hemel gheeft hem raet/ en wijst hem Troyas val/
2495
Dat even met dees list
Breda hy winnen sal.
De helden wel ghemoedt bedeckt naer 't Schip hun keeren/
En naer een vroom ghevecht 't Casteel sy vroom verheeren/
De Stadt die volchden naer. O over brave list!
2500
Nassauw is als een Mars,
den schrick van zijn vyanden/
De vaderlandtsche vreucht/ 't Gherucht in allen landen
Verbreydt zijn grooten roem/ want hy en perst gheen
Stadt/
Oft door zijn oorloochs list hy heeftse flucx ghemat.
2502-03
Daer door veel Steden sterck hy wijs heeft in ghenomen.
2505
God lieft der vromer saeck/ en dick vol smaedt en
schromen
Hy kneust den grootsen waen van der tyrannen macht:
Als wan des Ibers Heer so ydel by sich
dacht
De wijse Coningin aen lijf en goet te schenden/
2508
[p. 169]
Om daer naer op 't bequaemst aen Hollandt sich te wenden/
2510
Daer toe de schoonste vloot hy hadt ghebracht
in Zee
2510
Die oyt in 's werelts rondt Ghemeent oft Prince dee.
En even als Atheen/ Sicilien in haer sinnen
Nu meenden metter ijl als weerloos t'overwinnen/
Alreed' in haer ghemoedt het Eylandt deelden uyt:
2512-14
2515
Alsoo heeft Phlippus oock
gheacht voor wissen buyt
Het Coninckrijck voor hem/ en deelden landt en
schat/
Als oft hy dat alreed' hadt in besit ghehadt.
Doch Godt die van zijn Throon bespotten's Conincx menen/
De winden heeft onttoomt die flucx de vloot verdwenen.
2519
2520
Wat wonder Phlippe was 't/
als ghy verhoorde ras
Dat al u groote vloot so licht vernieticht was?
Ghy volck die van dien schrick verlost zijt/ sult u weeren/
En 't rijck alsoo verswackt groot-moedich overheeren.
2523
Want vlijtich doen Nassau het landt
oock wel bevrijdt/
2525
Als op de Tielsche Heydt hy soo gheluckich
strijdt/
2525
Een soo veel Steden wint/ daer door hy wil besluyten
Den Tuyn/ dat 't Spaensche jock daer eewich blijve buyten/
2526-27
Soo dat met ware stem de snel-ghewieckte Faem
2528
Verbluft der Helden lof/ wan sy den grooten naem
2529
2530
Wtbromden door de locht/ en yder een vertelden
2530
Maurits der Princen roem/
Maurits den Heldt der Helden/
[p. 170]
Maurits die in gheen
deucht noch Vorst noch Prince wijckt/
Die door des Hemels jonst so mild'lijck is
verrijckt/
Dat om naer zijne waerd het strijdbaer hooft te cieren/
2535
Het gantsche aertrijck niet en draecht ghenoech
Laurieren.
Een Pirrus in 't ghevecht/ een
Cesar na den strijdt/
2536
Augustus in 't gheluck/ groot-moedich
Prins ghy zijt.
Nu krijghers swijcht/ ick sal u eyghen gaen verhalen
Hoe 't Oostenrijcx ghewelt moest voor Nassauwe dalen/
2539
2540
Dat even als wel eer door onrechtvaerde
daet/
't Valsch Oostenrijck Nassau om 't
rijck en 't leven slaet.
2541
Ick schrick wan ick bedenck den slach/ Hispaengiens schande/
Ick schrick wan sich verbeeldt de vocht-bebloede strande/
2543
De duynen dick besaeyt met dooden gins en weer/
2544
2545
Daer Maurits al den trots van
Spaengien leyden neer.
2545
Den Iber was verheucht/ hy meenden sich te
wreken
Van zijn voorleden smaet/ en al tot niet te breken
Der Staten gantsch ghewelt/ want hy sach al
verblijdt
Nassau en 't Legher gaer omringht aen
allen zijdt:
2549
2550
Dus treckt hy moedich voort/ den vyant te betrapen.
2550
Maer Maurits die verscheen een blixem in het
wapen/
En recht der Thracen Godt doen boven al gheleeck/
2552
Versocht de vyant slach/ hy niet te rugg'en weeck/
2553
[p. 171]
Maer flucx met cloeck beleyt in oorden stelt zijn hoopen/
2554
2555
Vermaent haer tot den slach/ en seyt/ gheen ander open/
2555
Dan die met handen vroom sy winnen door haer bloet/
Als Vader ick u ben/ dus oock als kind'ren doet.
2557
Dit sprack den vromen Prins, die soo hy door 't
vertsaghen
Als bloode voor 't Ghemeen hem niet hadt willen waghen/
2560
Ghenoechsaem condt ontgaen/ en dat met weynich
schant
Maer hem en lusten doen gheen Perseus
offerhandt.
2558-61
Noch selfs zijn Broeder jong/ die in so groene jaren
2562
Sich selven door de vlucht/ als blood' niet wilde sparen/
Hoe wel 't hem wert gheraen selfs van zijn Broeder
stout.
2565
Neen/ sprack de Jonghe Prins,
wel hoe? mijn Broeder/ sout
Gheen groote schande zijn? my lust met u te leven/
En daer ghy sterft/ wil ick den gheest oock gheerne gheven.
O overbraven Heldt/ wel waerdich 't edel bloet/
Daer uyt ghesproten zijn so vele Helden vroet.
2570
Ghelijck men dickwil siet dat in de aertsche holen
Allencxkens sich vergaert den wint/ en houdt ghescholen/
Tot hy te nau gheperst wil laten 't banghe huys/
[p. 172]
Berst uyt met soo'n ghewelt en yselijck gheruys/
Dat hy de Berghen scheurt/ de Bosschen sal vernielen/
2575
En keert de Steden om/ met alder menschen zielen/
Die daer doen waren in/ en niet hem wederhout/
2576
Oft even als wanneer dat van den jaghers stout
2577
Een Leeuw sich siet bezet/ die siende wech noch open/
2578
Dan die hy met ghewelt moet van den Jaghers copen/
2580
Bereydt sich tot den slach/hy moedicht al zyn
hert/
2580
Hy recht de ooren op/slaet yver met zyn stert/
En met een heesch ghebries hem stijven al de haren/
En als een blixem snel werpt hy sich op de scharen
Van Jagers honden/ oft wat sich daer vint ontrent/
2585
En maeckt wel haest een ruymt/ door dien hy
vele schent.
Waer door sy al verbaest hem veylich laten wand'len:
Soo even sal Nassauw met Spaengiens hoochmoedt
hand'len/
2587
Die nu al metter yl was totten slach bereydt/
Doch niet soo langh Nassauw den vyandt
heeft verbeydt:
2590
Maer treckt met orden braef den Iber
moedigh teghen/
Die oock niet anders was als tot den slach gheneghen.
Een yeder heyr ghelijck een bosch wel dicht
gheplant/
En yeder hooft voor 't lest noch eens zyn hoopen mant.
2593
Daer treft men/ tot den Slach het teecken wert ghegheven/
2595
Neptunus al verbaest is wyt van 't strant
ghedreven/
Door 't donderend' gerucht/ in 't diepste vande zee/
En voerdent blaeuwe Hof met hem wel ylich mee.
2597
De ooren wierden doof van soo veel oorloochs toonen
Van Trom'len en Trompet/ een yeder/ om te hoonen
2599
[p. 173]
2600
Syn vyandt/ moedich vecht/ den Crijchs-man
onversaecht
De raserny verwoet op 't bleecke voorhooft draecht.
't Gheschut spout helschen damp met Coghels wyt ghesonden/
Der Paerden heesch ghebries/ het kermen der ghewonden/
't Ghecraeck van pijcken breuck/ 't gheknars van 't yser
hert
2604
2605
't Ghecrijs vant Oorlochs volck met schrick
ghehooret wert.
Bellona 't vlammigh sweert in haer bebloede
handen
't Gheklater van haer sweep weer-galmen dee de stranden
Met yselijck ghehuyl/ smeet door d'Esquad
ren heen/
2608
En baenden haer int bloedt van soo veel doode leen.
2609
2610
Dees drongh de furien aen met haer gheslanghde kruynen/
2610
Die vrees'lijck vloghen door de vocht-bebloede duynen/
Slach-orden uyt en in/ en met hun fackels heet
Ontstaken yders ziel met bloedt-dorst over wreet.
Tot driemael moest Nassau des vyandts dulheydt
wijcken/
2615
Tot driemael Maurits weer zyn kloeck
beleydt dee blijcken/
En dreef hem cloeck te rugh/ nu wijckt d'een/ d'ander
staet/
Nu weer den wijcker windt/ en synen slaegher slaet.
Ghelijckmen inden ooghst op 't rype velt siet sweven
Het Coren gins en weer/ door winden dwers ghedreven/
2619
2620
Soo even loopt nu dees/ weer d'ander biet den
rugh/
2620
Tot eynd'lijck op de vlucht met yle voeten vlugh
2621
Den vyandt sich begheeft/ en laet de grootste glory
Aen Maurits, die oyt Prins bequam door een
victory.
[p. 174]
Want alderminst 't ghevecht ghelt van Soldaten handt/
2624
2625
Maer meest het cloeck beleydt van Maurits groot verstandt.
Wanneer nu 's Vyandts vlucht Nassau met eyghen
ooghen
Sach/ trat van 't moedich Peert/ en heeft met knien gheboghen/
D