[p. 63]
Baeto, Burgherhart, Luidewyck, Rycheldin
baeto
Men gae 't gevangen wildt der koningin vereeren.677
burgherhart
Hy nyght nae 's aardtryx kim geheelyck het aanschyn.679
luidewyck
680
Veel later diend' het niet.680
rycheldin
Myn heer die zal daar zyn.
En hóór ick geen geluidt, en 't baffen van de honden?681
Welkoom myn heer.
baeto
En ghy, me vróuwe, welgevonden.682
[p. 64]
baeto
'k Gelóóft. Maar die de jaght beminnen,
Zy stellen in het veldt te werreck hunne zinnen,
Met zulck een' yver, en zó onvermoeibr' een' vlyt,
Dat hun de tydt ontbreeckt om letten op den tydt.688
Vergeeft dees' misdaadt aan de heete lust van 't jaghen.689
rycheldin
690
De koningin is 't, die ick duchte te mishaghen;690
Die ernstigh, datmen op het uur past', had begeert.691
baeto
Wy hebben met de vangst haar' Majesteit vereert.
rycheldin
Zy my met dit tóppet, en ingekaste steenen;693
U met dien hoed en pluim; ten eind, dat wy verscheenen
695
Met dees' schenckaadjen, haar ter eeren, op de feest.
baeto
Voorwaar, myn' gift is dees' zeer ongelyck geweest.
Dit góudt is hier te land zó konstigh niet gedreven.
rycheldin
De sluijer aan 't tóppet is óóck uytheemsch geweven.
baeto
Dit zal t' erkennen staan altóós met daadt en danck.699
rycheldin
700
't Is over tydt te gaan. Dóch van den frisschen dranck700
Gelief myn' heere, tót verquicking, eerst te proeven.
[p. 65]
Baeto, Rycheldin, Luidewyck, Burgherhart, Ot
ot
Genadighst' heer, me vróuw verveelt het lang vertoeven,702
En schickt my herwaarts, om te porren uw vertreck.703
baeto
Men drinckt eens joncker, meer is aan ons geen gebreck.704
ot
705
Tót dat myn' heeren gaan zal ick my hier onthóuwen.705
baeto
Neef Luidewyck, geluck.
rycheldin
Zyt by der handt jonckvróuwen.
luidewyck
Ick danck myn' heer' op 't hóóghst.
rycheldin
Ach! brandt in myn perruick!
burgherhart
Wa, water joffren.708
baeto
Hoe?
luidewyck
Rasch, lescht maar met de kruick.
baeto
Staat af.709
[p. 66]
rycheldin
Ay my!
burgherhart
Zy sterft.
baeto
Hóudt. Niemandt en besmette
710
Zich met d' heillóze schuldt eens anders; en verzette
Zich teghen 's hemels wil. Dewyl die kundight af711
Haar' sware zond, laat hem gewerden met de straf.712
Van boven komt de plaagh. Der Goden reght te storen,713
Waar alle moeiten, en nóch hunn' genae verloren.714
715
O al te blindt verstandt! waar heb ick op vertróuwt?
O lóghryck menschen hart wat zyt ghy lóós gebóuwt,716
Vol achterwincklen en verborgene vertrecken,717
Om uw' ontóónbre quaê gezintheên te bedecken!718
De lieve Rycheldin (geweest lief. Oóck niet. Geen'719
720
Liefd droegh ick haar óit toe; maar zulck een' die zy scheen.)720
Heeft nu op vroomheidts proef bestaan zó vele jaren:721
En geen' genegentheên in hare borst en waren722
My (waande' ick) onbekent: Nu komt des hemels slagh,
Beschuldight, en verdoemt, en wreeckt op eenen dagh.724
725
Acht echter nu geen' tróuw zó tróuw in man óft vróuwe,725
Dat, zonder ommezien, uw hart daar op betróuwe.726
[p. 67]
Indien zy zonder klad door 't leven waar gegaan:728
En haar' gedachten nóit de valsheidt lief en hadden,
730
Zy zoud haar' dóódt niet met meineedigheidt bekladden.
burgherhart
De geest is henen.
luidewyck
Ach! 't is met haar al gedaan.
burgherhart
Daar brandt de vederbos: en niemandt steeckt hem aan.
luidewyck
Wat wonderheên zyn dees!733
burgherhart
O Goden, wilt de zielen
Van 't konincklyck geslaght niet t' eenemaal vernielen.734
735
Hier hóud' de wrake stal.735
baeto
Heeft de drievóuwde punt
Des fellen blixems het op myn hóóft óóck gemunt?
O Goôn! waar loogh ick u, dat ghy my dus komt dreighen?737
Is 't hart zó duister, dat ick niet zie in myn eighen738
De schuldt die 'r schuilen magh? óf, heb ick myn gedacht,739
740
In 't sweeren van den eedt, niet zuiverlyck gewacht740
Voor arghen inval, die de Goden moght vergrammen?741
Indien ick schuld heb, komt nóch, slaat my 's hemels vlammen;742
My, en niet dezen hoed. Maar neen, ick zie niet mis
In myn geweten zelf, dat hier onscheldbaar is.744
[p. 68]
745
Ick was nóchtans gemeent. Verdelght men zó de braven?745
'k Bevroê wat 'er af is. Ha móórddadighe gaven!746
Al wat der koningin was, momplend', naegezeidt,747
Heb ick gestadelyck met yver wederleidt,748
Zó lang zy bitter viel. Nu dwingen my haar' jonsten,749
750
Verhonight met fenyn op de Vinlandsche konsten,750
Het quaadste te vermoên. Niet langer kan 't gemoedt,751
Dewyl 't het bóóst' gevoelt, zich 't beste maken vroedt.752
Weet, van zyn' oorsprong af tót daar hy 't hair gaat dópen,753
De zon yet myns gelyck in onspoedt te belópen?754
755
Oft is de dagh, tsint hy besweven quam de locht,755
Ontzuivert met een stuck dat hier by halen moght?756
Daar leit, daar leit verdelght, door des beveinsden haats,, laghen,757
Zy die aan argelist nóit stem gaf in haar' raadtslaghen.758
D'onnózele, d' opreghte, d' onbevleckte deught759
760
Leit daar geworpen neêr in 't bloeijendst' van haar' jeughdt,
En ziet zich onverziens met helsch bedrógh verrassen:
Nu zy zoud zien, tót steun des ryx, de vrucht opwassen
Uyt hare borsten, die zyn lyftóght onlangs zoop.763
O blinde zórghen! o quaêgissingmakende' hoop!764
[p. 69]
765
Hadt ghy 't hier nae gemaackt, dat u niet wordt gegeven,765
O klare spiegel van getróuwheidt, te beleven
Dat ons' gemeene weeld' uw zoontjen, over wien767
Dees' overgeve goê genegenheidt der Catten,769
770
Waar mee z' hem, als een kindt van de gemeent, omvatten?770
Dat meer is (ay my! o verfoeide snóódtheidt van 't
Rampzaligh luck, 't welck met den afgrondt t'zamen spant,772
En dient hem schóner dan hy wenscht, en feller krencken773
Komt, als de tóveres heeft weten te bedencken,
775
Wien raseindende pyn voldeed!) my wordt het graf,775
My wordt de dóódt benydt, my spaartmen voor de straf,776
Op dat zy ommespring met my van liever lede:777
Op dat ick de heillóze konsten bystandt dede:778
Op dat ick ontróuw werd' door tróuws te gróót een' min;779
780
In spyt myns harten wreedt, en schellemsch teghens zin:780
Voor wie ick vaardigh staan moest om te laten 't leven.782
Is dit, fórtuin, het spel daar ghy uw' lust meê boet?783
De bitste bitterheidt is die u 't zoetste zoet?784
785
O myn verloren tróóst! ten reuckelózen wangen785
Spoogh ick scheldwóórden uyt, en lasterde de gangen
[p. 70]
Van uw gemoedt, dat nóit een' scheeven wegh insloegh.787
Schuldt ken ick veel te laat, schuldt gaf ick veel te vroegh.788
T'hans willen waghen van dees' grouwel alle talen.789
790
En waarmen 's ramps gedenckt, daar zalmen my ophalen790
Als medestander in d' óórzaken van uw' smart:791
Gelyck een suipbloedt, dien nóit jammer roerde 't hart.792
Wat zal ick zeggen: Goôn, aanschouwt dit uyt den hoghen?
Oft: keert uw aanschyn af, en sluit al 's hemels óghen
795
Voor 't deerelyck tóónneel van 't weergaelóze leidt;795
Maar ghy, myn lief, indien de ziel, des lyfs ontsleghen,797
Wat wezens heeft van ons, en zy zich magh beleghen798
Om nederwaarts te zien, en achtslaan op het geen
800
Dat van het aardsch geslaght met yver wordt gebeên,800
U bid, u bid ick, ghy wilt my de schult vergeven
Van 't gódlóós quaadt, door myn' gódtvruchtigheidt bedreven:
Ick zagh voor 's hemels straf des hels verwoedtheidt aan.
Zó wonderteicken lieght, waar zullen wy op staan?804
[p. 71]
baeto
Róuw zonder endt wordt van den tydt my opgeleidt.808
burgherhart
De tydt, in gróót gevaar, eischt zórghe van de vromen.809
baeto
810
Hy zórgh' die hóópt óft vreest, dat ben ick overkomen.810
luidewyck
In nóódt is uw persoon.
burgherhart
Gewislyck is 'er in1.
baeto
Daar maght niet quader meê, die storf met Rycheldin.812
luidewyck
Die is, myn heere, nóch voor een goedt deel in 't leven.
baeto
Helaas! daar leidt het lyck, en heeft den geest gegeven.
luidewyck
815
Zy leeft in uwen zoon, haar eenigh overschót.
baeto
Ach al te jonge wees! een monber streck u Gódt.816
burgherhart
Gódt wil, en 't is uw plight, dat ghy hem, heer, verdadight.
baeto
De tóveres zal met twee zielen zyn verzadight.
[p. 72]
burgherhart
De wreede bloeddorst wordt door 't zuipen niet geslist.819
luidewyck
820
't Geweldt zal uyten 't geen te kort quam aan de list.820
baeto
O Goden! zoudz' er meer gemeent zyn te verdelghen?821
burgherhart
Al wat zich dezes heeft te klaghen óft te belghen.822
luidewyck
Een hart dat tocht nae 't ryck, heeft onlydzame jaght.823
baeto
Wie woelt 'er om?
Burgherhart
Doorgaans de naast die 't niet verwacht.824
baeto
825
Zy, die de króne draaght, en hoeftze niet te werven.825
luidewyck
De staatzucht streckt zich uyt tót d' alderachterste' erven.826
baeto
Om wettigh óir te zien zy niet veel hoops en zagh.827
[p. 73]
burgherhart
Die heerscht, die hoopt en doet om óir meer dan hy magh.
baeto
Het onderwindt de mans, de stilte past de vróuwen.829
luidewyck
830
't Is een moeizieck geslaght, dat qualyck rust kan hóuwen.
burgherhart
Ontdeckte schelmery zoeckt heil aan stóut bestaan.831
luidewyck
Laat u gezeggen heer, en schiet het harnasch aan:
En wapen uw gezin, eer dat zy ons verrassen.833
baeto
Ick vólgh u. Yeder schick op zyn geweer te passen.834
luidewyck
835
Flux wapent mannen, flux, eer dat de vijandt kom.835
burgherhart
'k Gae zetten schildwacht uyt, en sluiten 't hóf rondom.
ot
En ick dit overdraghen.838
[p. 74]
penta
Balstuurige geluck! wat batser teghenspoedt!839
840
Wat ramp weerspannigh is dit, die zó spytigh doet840
Myn' konsten hóón op hóón? D' uur is alreed verlópen,841
En niemandt is nóch hier. Hoe duur zal ick bekópen
Den aanslagh, by aldien zy t' ontyd is ontdeckt!843
Misschien is 't dat alreed myn vijandt herwaarts treckt,
845
Om, eer ick 's konings óór gewin, my t' overstelpen.845
Kan alle d'afgrondt met zyn' bóósheidt bet niet helpen?846
Oft raas ick?
Penta, Ot
penta
Ioncker Ot. Hier. Herwaarts. Wat voor mie?847
ot
Van batser ongeval, mevróuw, en hóórdmen nie.848
penta
Wat zeght ghy?
ot
Zy is dóódt. Hy quam zó laat van 't jaghen,
850
Dat zy door kracht des vuurs ter neder was geslaghen,
En óóck de hoedt ontstack, eer hy dien had aanvaardt.851
penta
Hoe leidt hy 't over nu?852
[p. 75]
ot
Hy heeft geraden waar 't
Hem herkomt: en, bevreest óft hem geweldt moght deeren,853
Geboôn dat yeder denck op overlast te weeren.854
penta
855
't Is nu geen suffens tydt. Let hier op. Ick zal gaan.855
ot
Om wat te doen, mevróuw?
penta
Den koning randen aan,856
Met onvertsaaght gelaat, zó dat hy niet bevroede857
Dat ick 's met u verstae. Ghy, in verbaasden moede858
Schick dan te komen vóórts met d' onverwachte maar.859
860
Stóffeert d' omstandigheên met uytspraack en gebaar860
Op 't hatelyckst: en vult des konings borst met vreezen.861
Flux aan een' zyd. Ick hóór gerucht. Daar zal hy wezen.
Penta, Catmeer
[p. 76]
catmeer
't Bezórghen van 't sieraadt864
865
Heeft zulck een' yver in, dat vaack de jonge vróuwen865
Haar tydt vergissen, óft haar uur niet wel onthóuwen.866
Dóch 't is wel porrens nóódt, en al te lang gebeidt.867
catmeer
Wat is 'er?
catmeer
Spreeck uyt. Twyfflende vrees vreest alle quaden t'zamen.874
penta
875
Wat is 'er dat u dus beteutert hóuden magh?875
ot
't Geen ongelóóflyck schynt ick met dees' óghen zagh.
[p. 77]
't Geen ongelóóflyck schynt, en waarlyck dóch geschiede,877
Is 't nódigh dat ick breng tót al te droef een' miede.878
Dan 't is zó 's hemels wil; die lange wordt begeckt,879
880
Die lange wordt versmaadt eer hy 't zich annetreckt.880
En, latende' haren lóóp vol uyt de bóósheidt rennen,881
Zó dat de bóze tót de voorspoedt heel gewennen,882
Om de verweende bet te treffen met de smaack883
Der droefheidt, spaart ten langen laatsten toe de wraack.
885
Zyn en des konings leedt dees' in het endt gewroken;885
En, met een' wonderdaadt het vonnis uytgesproken
Heeft over de meineedt der dubbelde vórstin.887
Ick heb zien branden 't hóóft der lóze Rycheldin:888
En met de vlamme, die 't vervloeckt bedrógh verklaarde,889
890
Haar lichaam staan omringt, tót dat zy zeegh ter aarde.
catmeer
O Goden! en myn zoon wat zeidt hy nu hier af?891
[p. 78]
't Ontzigh van eer en deughdt heel overkomen zy.896
Wat hoefd' hy, reghts getróóst, zich met geweldt te styven?897
En, vreest hy 't reght, zó zal 't by geen verweeren blyven.
Waar toe gesuckelt dan tót hy belegher 't hóf?899
900
Tót hy breng op de been de schuim en lichtste stóf
Van 't reuckelóze vólck, dat geen verlies van have,901
By oproer, vreest? en tróón' met vryjicheidt de slaven?902
Men lóóp' hem flux op 't lyf, en kerf zyn' opset spoêgh:903
En help de króón uyt vaar. Is 't maar nóch tydts genoegh.904
ot
905
Hóóghtydt, voorwaar. Hóóghtydt.
ot
Daar dient in verzien.
penta
Schaf raadt.
[p. 79]
catmeer
Ick, joncker, wil dat ghy
Den last op u neemt van hun heden te gebieden.909
910
Dit wil ick, gasten, hóórt; ghy óóck myn' edellieden,910
Dat joncker Ot van daagh heb over u bevel:
En datmen datelyck Baeto gevangen stel.912
Dies wapene' al wat nut is wapenen te draghen;913
En make zich op wegh.
Penta, Ot
penta
Mejoncker, hóór.
ot
Mevróuw.
penta
Mick ghy maar op den schelm,
Indien 'er valt gevecht. Zó niet; en hy zich geven
Wil zonder weer gevaên; neem hem allyckwel 't leven.918
De nóódt dóch dwingt dat uyt.
ot
Ick vat het.
[p. 80]
rei van joffren
Wat gedruis, wat drockheidt woelt 'er door het slót?921
Ach! ach! wat is my 't hart beswaart!
Ach! wat lóóptmen met alzulck een' yver tót
De wapens, die ras zyn aanvaart;924
925
Maar af te leggen als z' hebben smaack van 't bloedt,925
Vallen niet even goedt?
Wat voor dulheidt, mannen, heeft uw' borst gevat,927
Die op doet wellen uw gemoên?928
Wat voor razery bevangt uw' harten, dat
930
Ghy onvoorzightigh slaat aan 't woên?930
Als óft van binnen de tóveres u met
Helgeesten had bezet.932
Zóudt wel wezen dat de quaê verstandelheên933
Uw' harten hebben opgevult?
935
Waardigh zyt ghy dan dat ick uw ramp beween,
Die schelmen wordt by hunne schuldt.936
Oft heeft de vader u zelf, door stiefmoêrs list,
Op eighen bloedt gehist?938
D' eeden hóóghgesworen voor de goê Gódin,939
940
't Bancket zó konincklyck bereidt,
't Sieren van de zalen, en van 't hófgezin,941
Is 't alles hier op toegeleidt?
Bruicktmen de Goden, de vreughd, en vrundlyckheên,
Tót schelmerijekleên?944
945
O bedrógh, gepronckt van praat en van gelaat,945
[p. 81]
Oneens van hart en van aanschyn,946
Geen penseel kan malen af 't verholen quaadt,947
En etter vuil van uw venyn.
Onder de pylen die 't gram geluck uytschiet,949
950
Weet ghy uw feller niet.950
Wy, door u, zyn op een óghenblick gevelt951
In der ellenden diepste poel:
Wy, die 't luck voldoende, scheen dat had gestelt953
Op heden in zyn' eighen stoel,
955
Om te genieten de vredevruchten tiîgh,955
Steken in d' arghste krygh.956
Gróte Goden, die het sterffelyck geslaght
Hebt onder dwang van uwe roe;
Om den mensch te geven 't hóóghst daar hy nae tracht,
960
Hoe zyt ghy zó gereedt daar toe?960
En, om hem t' handthaven in zyn' voorspoedt breedt,961
677der: dativus.
576-678Vgl. Montaigne, Essais II, 5: Quiconque attend la peine, il la souffre; et quiconque l'a meritée, l'attend. La meschanceté fabrique des tourmens contre soy.
678vergist...: beperkend cond.
679kim: horizon (in het Zaans nog: rand).
680veel later diend' het niet: het had niet veel later moeten zijn.
681baffen: blaffen.
682welgevonden: eigenl. goed aangetroffen, als antwoord op ‘welgekomen’ (welkom) reeds in Mnl.
683getoeft: gedraald; zevenst', ook Mnl. naar analogie van achtste; gezet: bepaald.
684vinden: bevinden.
688om letten: om te letten (Zuidnederl.).
689heete lust: hartstocht.
690duchte: praesens.
691ernstigh: met aandrang, nadrukkelijk, vgl. het verwante naarstig.
693tóppet: hoofdtooi, diadeem.
699t'erkennen staan: recht hebben op erkentelijkheid, erkend moeten worden.
700over tydt: meer dan tijd.
702verveelt: valt te lang.
703schickt: zendt; porren: bespoedigen.
704meer is aan ons geen gebreck: meer hebben wij niet nodig (dan kunnen wij gaan).
705my onthóuwen: vertoeven, verblijven.
708wa, water: een ‘stottervorm’, veel in de Friese volkstaal bij hevige opwinding; hoe: wat gebeurt daar?
709staat af: houdt op; houdt: stil! (eig. staat stil).
711dewyl: causaal: daar.
712hem: nl. de hemel; gewerden = geworden: begaan.
713plaagh: ramp, straf vgl. vs. 408; reght: gerechtigheid.
714en nóch: en bovendien; genae: gunst.
716lóghryck: bedrieglijk, vgl. loch en droch: leugen en bedrog in Spiegels Hertspiegel; lóós: onbetrouwbaar.
717achterwincklen: schuilhoeken; vertrecken: plaatsen waar men zich kan terugtrekken.
718om...enz.: attributieve bepaling bij vertrecken.
719óóck niet: ook dát niet d.w.z. laat ik het anders zeggen.
720zulck een' die zy scheen: aan iemand die zij scheen te zijn (zoals zij in mijn verbeelding bestond).
721op vroomheidts proef: bij het onderzoek naar haar deugd; bestaan: stand gehouden.
722genegentheên: neigingen.
724verdoemt: veroordeelt; wreeckt: straft.
725echter: voortaan.
726zonder ommezien: zonder omzichtigheid, dus onvoorwaardelijk.
1De editie van 1626 heeft hier gódddelóós.
727handthaafd': steunde, beschermde; bestaan: leven.
728klad: smet.
733wonderheên: wonderlijke gebeurtenissen.
734t'eenemaal: ineens, geheel en al.
737waar: vraagt hier naar tijd of omstandigheid; loogh: bedroog.
738mijn eighen: nl. mijn eigen hart.
739magh: kan; gedacht: gemoed.
740gewacht: behoed.
741arghen inval: boze invallende gedachten; vergrammen; vertoornen.
742's hemels vlammen: vocativus.
744onscheldbaar: onlaakbaar.
745gemeent: bedoeld; braven: rechtschapenen.
746wat 'er af is: hoe het er mee gesteld is.
747momplend': fluisterend; der koningin was naegezeidt: ten nadele van de koningin gezegd werd.
748gestadelyck: steeds.
749bitter viel: zich hatelijk, vijandig betoonde, vgl. lastig vallen; jonsten: gunsten, vriendschapsbetuigingen.
750verhonight met fenyn: uiterlijk liefderijk (vleiend), maar innerlijk giftig; op: volgens, of op verbinden met vermoên: verwachten van.
751quaadste: ergste.
752dewyl: drukt gelijktijdigheid en tegenstelling uit: terwijl; zich 't beste maken vroedt: zich het beste verbeelden, voorstellen.
753't hair gaat dópen: in zee zinkt.
754onspoedt: rampen; belópen: achterhalen.
755dagh: daglicht, zon; besweven: zweven door.
756ontzuivert: bezoedeld; stuck: schelmstuk.
757door des beveinsden haats,, laghen: door de streken van de door veinzerij bedekte haat.
758stem gaf: invloed toestond; raadtslaghen: overwegingen (vgl. beraadslagen).
759onnózele: onschuldige; opreghte: rechtschapen.
763lyftóght: voedsel; onlangs: nog niet lang geleden; zoop: dronk, ook bij Vondel o.a.
Jeptha vs. 407.
764blinde: niet vooruitziende of waarvan men niet weet of zij reden van bestaan hebben; quaêgissingmakende': verkeerde berekening makende.
765nae: naar; de zin is: hadt gij het door uw gedrag verdiend.
767ons' gemeene weeld': ons gemeenschappelijk vreugdevolle bezit.
767-768over wien...hangt 's vollex hart: voor wie het volk bezield is met liefde, vgl. vs. 291-292.
768met deughd, en daadt: door zijn gezindheid en zijn gedrag.
769overgeve = overgegeven: toegewijde.
770gemeent: volk.
772luck: fortuin; afgrondt: hel.
773hem: nl. de afgrondt; krencken: schenden, leed toebrengen.
775wien...voldeed: dat. bij het vrouw. toveres: die tevreden was met.
776benydt: misgund.
777van liever lede: geleidelijk, voortdurend, vgl. G.v. Velsen vs. 947 en Mnl. bi liever lede.
778bystandt dede: in de hand zou werken.
779opdat ik ontrouw zou worden (aan de nagedachtenis van Rycheldin) door een te nauwgezette inachtneming van trouwe vriendschap.
780in spyt myns harten wreedt: tegen de inspraak van mijn hart wreed; schellemsch: schelmachtig; teghens zin: tegen wil en dank.
781samengetrokken met de vorige zinnen: En (opdat ick)...
781in den dóódt verliet: bij haar dood in de steek liet.
782vaardigh: gereed.
783boet: bevredigt.
784bits: bijtend, scherp.
785ten reuckelózen wangen: uit mijn onbedachtzame mond.
787scheeven: verkeerde.
788tegenstellende coördinatie voor emfase; ken: beken.
789t'hans: weldra; willen waghen: zullen gewagen.
790's ramps: gen. bij gedencken; ophalen: vermelden, synoniem van gedencken.
791medestander: medeplichtige.
792suipbloedt: bloeddorstige; dien: dativus; jammer: ellende.
795deerelyck: deerniswekkend.
793-96Vgl. het begin van de G.v. Velsen.
796schendt: ontwijdt, bezoedelt.
797des lyfs ontsleghen: ontslagen, verlost van het lichaam.
798wat wezens heeft van ons: nog in aard verwant is met ons, of: zich om ons bekommert. Dit laatste veronderstelt Michels. Hij verwijst naar de Zuidelijke dialecten. In de Meierij betekent de uitdrukking ‘wezen van iets hebben’, ergens verdriet van hebben, ergens zorg over hebben, ergens over in zitten. Gezelle, Loquela 581, hier ‘in’ i.p.v. ‘van’; zich beleghen: zich ertoe zetten.
800van: door; met yver: vurig.
804lieght: bedrieglijk is; op staan: staat op maken, op vertrouwen.
806zinnelóze rouw: waanzinnige smart.
807niet: niets; geen bescheidt: geen verstandige handelwijze.
808van den tydt: door (alle toekomende) tijd.
809tydt: het heden; vromen: rechtschapenen.
810dat ben ick overkomen: daar ben ik over heen.
1Het hs. heeft iss' = is zij.
812daar maght niet quader meê: daarmee kan het niet slechter staan; die: aanw. vnw.; storf (Mnl. starf): stierf.
816monber: voogd, vgl. Mnl. montboor en momboorkamer; streck u: diene u.
819zuipen: in de zeventiende eeuw nog niet plat vgl. vs. 763; geslist: gelest.
820uyten: ten uitvoer brengen.
821zoudz' gemeent zyn: zou zij de bedoeling hebben.
822Al wat: allen die; dezes: hierover; belghen: vertoornen; de genit. afhankelijk van klaghen en belghen.
823dat tocht nae 't ryck: dat hartstochtelijk verlangt naar de heerschappij; onlydzame jaght: onbedwingbare aandrift.
824woelt'er om: streeft er energiek naar; doorgaans: altijd; die 't niet verwacht: die het niet te wachten staat, nl. 't ryck.
825werven: trachten te verkrijgen.
826staatzucht: heerszucht; streckt zich uyt tót d'alderachterste' erven: houdt de belangen van de verste nakomelingen in het oog.
827óir: erfgenaam.
829onderwindt: het doortastende ondernemen.
831stóut bestaan: stoutmoedige onderneming.
833gezin: dienaars.
834schick: neme maatregelen; op zyn geweer te passen: voor bewapening te zorgen.
835kom: conjuctief.
837laghen: bedekte aanslagen, vgl. hinderlaag.
838overdraghen: overbrengen.
839balstuurige geluck: wispelturige fortuin; batser: genit. afhankelijk van wat, bats: hard (oorspr. trots, brutaal, een woord uit Saks. streken, maar ook bij Bredero).
840weerspannigh: tegenwerkend.
841doet...hóón: de spot drijft met.
843t' ontyd: ontijdig.
845's konings óór gewin: de koning mij het oor leent; overstelpen: overweldigen.
846afgrondt: hel; bet niet: niet beter.
847raas ick: verlies ik mijn verstand; mie, in vs. 878 miede: tijding, oorspr. loon voor het brengen van nieuws.
848batser: hier comparativus vgl. vs. 839; nie: nimmer.
851ontstack: vloog in brand; aanvaardt: aangevat.
852hoe leidt hy 't over nu: wat is nu zijn voornemen.
853waar 't hem herkomt: waar het voor hem vandaan komt; óft: samengevallen met of, vgl. vs. 863.
854denck op overlast te weeren: er bedacht op moet zijn gewelddadig optreden af te weren.
855suffens tydt: tijd om te dralen, een dergel. constructie vs. 867: porrens nóódt.
856randen aan: aanspreken.
857onvertsaaght: onverschrokken.
858dat ick 's met u verstae: dat ik hierover met u gesproken heb; verbaasden: ontsteld, verbijsterd.
859schick: zorg er voor; te komen vóórts: voor de dag te komen.
860stóffeert: siert op; uytspraack: woorden.
861hatelyck: afkeer inboezemend, op 't hatelyckst: op de ongunstigste wijze.
864De vórsten achterhóudt: de prins en de prinses ophoudt.
864bezórghen: zorg dragen voor.
865heeft...in: vergt.
866vergissen: verkeerd berekenen.
867porren: bespoedigen.
868'er om geschickt: (naar hen) een boodschap gezonden.
870draghen: brengen.
873ten quaden bode: ongeluksbode.
874Vgl. Seneca, Agamemnon, 419-420: Ex-prome... dubia plus torquent mala; quaden: rampen.
875beteutert: ontdaan, in de zeventiende eeuw nog niet familiaar.
877waarlyck: inderdaad; dit vers is proleptisch obj. bij breng in vs. 878.
878miede: vgl. vs. 847.
880versmaadt: geminacht; hy: nl. 's hemels wil.
881en: te verbinden met spaart in vs. 884; latende' haren lóóp vol uyt rennen: tot het uiterste haar vrije loop latende.
882de bóze: meerv.; heel: geheel en al.
883de verweende: (door voorspoed) overmoedige, (Mnl. verweent: weelderig) meerv.; bet: des te beter; de smaack der droefheidt: de smaak van het leed.
885Zyn en des konings leedt: het leed (d.i. de hoon door de valse eed) hem en de koning aangedaan; dees': nl. de Hemel, te verbinden met heeft in vs. 887.
887dubbelde: dubbelhartige.
888lóze: listige (ongunstig).
889verklaarde: aan het licht bracht.
891hier af: hier van.
892halssterck: halsstarrig.
893rust zich: rust zich toe; overlast: geweld, vijandelijke aanval.
894die...enz.: staat proleptisch, overgang naar condit. functie; zyn' ouders zelf: zelfs zijn ouders.
895opspraack: beschuldiging (vgl. in opspraak brengen).