[p. 82]
Ot, Baeto, Burgherhart, Luidewyck
ot
Daar is de vijandt.
baeto
Laat, myn' heeren, deze scharen
(Bid ick) geen' proeve doen van elck des anders moedt.
970
Schouwt (bid ick) arghernis, en stortinge van bloedt.970
Indienmen niet en acht verdiensten menighvuldigh,
Men is zó veel myn' staat wel en myn' afkoomst schuldigh,
Dat ick aan vailigheidt en eere lyd geen' schae,
Tót dat de koning reght des handels grondt verstae.974
[p. 83]
ot
Is dit zich wel gequeten
Gezellen? hoe? ghy suft? óft komt het yemandt toe981
Dat reght hy tusschen den persoon des konings doe,982
En tusschen 's konings zoon? Der zaken reên te weghen983
Is den landsheeren toevertróuwt: uw plight geleghen
985
In de gehóórzaamheidt. En twyffel evenwel
Niet aan de billickheidt van 't konincklyck bevel.
Valt d' oproermakers aan, en weder velt uw' speeren.
luidewyck
Reghtvaardigh strydt hy, dien de nóódt dwingt zich te weeren.
burgherhart
Moedt mannen, moedt, ons valt te baat de burgery.989
ot
990
Te rug. De hóóp die wordt te gróót aan 's vijands zy.
baeto
Hóudt, burgers, hógher niet. Myn' vailigheidt is heden991
Genoegh bezórght. Om lóf nócht eere wordt gestreden,992
Wanneermen heeft te doen met vader en met heer.993
Op voordel dencken waar van vroomheidt veel te veer.994
luidewyck
995
Hóudt, mannen, staackt de jaght, en 't al te woedigh móórden.995
baeto
Keert burgers.
[p. 84]
burgherhart
Mannen, staat, en luistert nae de wóórden
Van uwen vórste.
luidewyck
Bloedt is, zonder nóódt, gestort,997
's Verwinners name' een vleck, die niet verwonnen wordt.998
baeto
Dewyl 't gekomen is hier toe, dat by den vader999
1000
De zoon wordt aangezien (o ramp!) voor een' verrader;
En d' een in zekerheidt niet blyven met der woon
Kan by den andren; wyck, als billyck is, de zoon.1002
Wilgh ruimen zuivere myn' nóódweer van de smetten.1003
Wie zyn geluck by 't onz' getróóst is op te zetten,1004
1005
En aan te gaan een' reis, om neêr te slaan ter steê,1005
Daar 't zy des nóódlóts wil ons te beleenen meê:1006
Die gae, beweegh de zyn', en daatlyck schick zyn' zaken,1007
Om zich te mywaart, en ons vóórt op wegh te maken.1008
Wien zyn' geleghenheidt is anders, zulx dat hy1009
1010
Gedóghen kan óft moet de Vinlandsch' heerschappy,
En 't juck der lóze vróuw; die spoei ter yl zyn' treden1011
Van hier, en steeck' zich niet in onz' gevaarlyckheden.1012
Dees' klaarbeweze tróuw, dees' jonst die ghy my draaght,1013
En wat ghy yvrigh hebt voor uwen vórst gewaaght,1014
[p. 85]
1015
Ick teghens d' eene wil verschulden: teghens beide,1015
Erkennen, alzó lang my kennis overschiet.1017
burgherhart
Hier blyft het beste deel der burgerije niet:
O goedertieren vórst, indien ghy onverkeerlyck1019
1020
Besloten hebt, de króón en 't ryck der Catten heerlyck
Te missen liever als de króne van de deughdt,1021
Die (zonder vlaijen) ghy in tóp wel voeren meught:
Een' króón, wiens edel lóf ontwossen is 't verdorren.1023
luidewyck
Dit droef gelaat des vólx, dit overdroevigh morren1024
1025
Wil zeggen: vader 's lands, wy zyn geneghen om
Te vólghen waar ghy voert. De róuw die maackt hen stom.1026
Het onreght, dat u schiedt, wringt tranen uyt hunn' óghen.
burgherhart
Wy vólghen onzen vórst, om met hem te gedóghen
't Onschuldigh ballingschap, en al wat meer voor ramp1029
1030
De hemel zenden wil.
luidewyck
Onz' eenigh licht en lamp
In dees' starlózen nacht van steuringe der vreden,
In dees' hólgaande zee, in dees' onstuimigheden,1032
[p. 86]
O goedertieren vórst en heere, die zyt ghy.
Het zy dat ghy te land zoeckt uw geluck, óft 't zy
1035
Dat ghy te water hebt uw' reis te doen besloten,
Voert ons te lande meed', óft waaght ons op uw' vloten:1036
Al waar 't ter wereldt uyt, in 't nóórden ongezondt,1037
Daar 't grondelóze diep leidt als een hóghe grondt1038
Gestapelt door de vórst: Indienmen slechts de kusten
1040
Van Vinlandt schouwen magh. 't Zal alle ding ons lusten1040
Te lyden; over al te leven wel; mitsdien1041
Het zy daar wy maar niet alzulcke grouwlen zien.
baeto
Het vólck verschóit te met.1043
burgherhart
Ten hoof wilt spoedigh keeren,
O burgers, die gezint zyt meê te gaan.
baeto
Myn' heeren,
1045
Wie neemt op hem den last dat hy de stadt doortreck1045
Met deze troep; en 't slapst der burgery verweck1046
Tót onze gunst; en hoed' den yver voor 't verkóuwen;1047
En zó de quaên verbluff', dat stille zy zich hóuwen,1048
Ter tydt toe dat de hóóp zy aan myn hóf vergaart.1049
burgherhart
1050
Dat neem ick aan, myn vórst. Komt mannen.
[p. 87]
baeto
't Vólck te paardt
Dient óóck by een geruckt; om stal tót aan den mórghen1051
En 's vijandts vólleck op te hóuden, dat uyt zórghen1052
Een stuck voorheen geraack' onz' weerelóze schaar1053
Met d' óórlóghsliên te voet: en by aldien het waar'1054
1055
Men ons door bywegh zócht op 't swackste t' onderscheppen,1055
Daar voor te wezen; óft de sporen wel te reppen1056
Om ons daar kundschap af by tydts te brengen aan.
luidewyck
Zó 't u gelieft, myn vórst, laat dit op my slechts staan.1058
baeto
Ick danck u neef.
luidewyck
Ick gae vergadren de gezellen.
baeto
1060
En ick naar binnen toe, op alles órden stellen.
[p. 88]
1065
O de manhaftheidt van den dappren joncker Ot!
De hóóp die was te gróót. En óftze? ghy moest tót1066
Myn' vijandt, met uw' dag, door spiets heen, innelópen.1067
'k Heb u van doen nóch. Maar ghy zult het my bekópen,1068
En niet ontvliên (hoe zeer óóck ghyze vliedt) een' kling,1069
1070
Zó ick in vailigheidt myn' zaken eenmaal bring.
Dat ghy voor u meer als voor my bevreest zyt, reken
Ick even als verraadt: en hier in 't harte teken1072
Dees' my gespeelden treck. Hoe nu toe? dóchter van1073
Aëtes, vróuw in drógh, in stóut bestaan een man,1074
1075
Ick heb besloten hoop op u alleen te stellen:
By wien geleken suf zyn alle Goôn der hellen.1076
Kom handthaaft uwen raadt. Zeg my wat Baeto bróuwt,1077
Die ons genoeghzaam hier in 't hóf gevangen hóudt;1078
En hoe ick zyner wordt, en zynes zoons ontsleghe?1079
1080
Kunt ghy in dezen nóódt my helpen aan de zeghe,
Ick zal (en by uw hóóft dies lóftenisse doe)1081
Een staatsi naar, met pracht vol grouwels, rusten toe,1082
Ter eeren u, o braaf sieraadt der helsche rycken;1083
Met deze naghels zelf ontwaijen al de lycken1084
1085
Van Baeto, Rycheldin, en Hes; en scheuren fel
't Hart onder rib van daan; en strópen 't taaije vel
Der spieren blaauw; en boren d' óghen uyt hunn' winckels;1087
En schillen 't vleesch van 't been; en bóuwen van de schinckels1088
[p. 89]
Voor u een tróts altaar; behangen 't met de pronck?
1090
Des afvals; smelten t'zaam het mergh uyt elcke schonck;
En branden 't met gedróóghde strótten hunner keelen,
In lampen van hunn' afgeruckte beckeneelen.1092
Dan zal ick uwen lóf den kóllen aanbesteên1093
Te toeten over nacht in 't hólle menschebeen;1094
1095
En zellef, ongeschoeit, ontgort, en ongevlochten,1095
U dienen voor paapin, en, met oneve boghten,1096
Omvoeren aarzeling de rei; en uw gemoedt1097
Verfróijen met den óffer van 't geronnen bloedt.1098
O gróótste tóveres, ick heb geraackt uw' óren.1099
1100
Ick ken den gróten draack. Ick zie, nae dezen tóren1100
Uw' afgezonden bood' ick nemen zie zyn vlught:
Zyn' wiecken gieren, hy vergiftight al de lucht.1102
De kruiden, daar zyn' schaduw over sweeft, beswymen.1103
Kom naeder felle dier, getemt door maghtigh rymen:1104
1105
Kom rust op dees' kanteel 't gevlackte lichaam bondt;1105
En levert my den brief, dien ghy voert in den mondt.
Dat deze letter dy verklaar',1107
Het geene veel te spytigh waar1108
Om te belyden mondeling.
1110
De konst vermagh niet alle ding.1110
Dat yemandt Baetoos leven heb1111
Oft zynes zoons, ons weighert 't web1112
[p. 90]
Geweven van óórzaaken t' zaam,
Het welck heeft nóódlót tót zyn' naam;
Uw vijandt al de starren heeft
Eendraghtigh op zyn' voorstandt uyt.1117
Alleene, teghens alle muit,1118
En blyft van uwer zyde staan1119
1120
De wisselstaatvermoghe maan.1120
Dees' (nu zy niet te vinden weet
Aan al den hemel een komeet1122
Die 't heeft op 's vórsten hóóft gemunt)
Genóótzaackt óóck hem 't leven gunt:1124
1125
Maar, wat zy magh, zich pynen gaat1125
Om om te keeren zynen staat.1126
Zulx hy besluit, met moede slap,1127
Te trecken wegh in ballingschap:
En ghy (óft hy al schóón ontlyft1129
1130
Niet worden kan) verwinster blyft.
Nu fórs. Het zy zó. Danck hebt bode voor uw' tyding.1131
Ick zal, van hier om hóógh, aanschouwen met verblyding,
Hoe dat myn' vijandt vlught met all' de zyn'. Aanvaardt
Ghy weêr de reis te rug, en t' uwer vróuwewaart.1134
Zeghemond, Rei van nonnen, Penta
zeghemond
1135
O gróte Goden, ghy ziet alles uyt den hóghen,
En neemt op alles acht.
[p. 91]
rei van nonnen
En kunt ghy dit gedóghen?
En wanckt uw blixem niet? Is 't u geleghen 't quaadt1137
Alleen te straffen in geringe liên van staat?
Ziet door de vingren dan uw' wraack, om te verschónen
1140
De gróten die 't geluck verheven heeft op trónen?1140
Oft leidt zy op haar' luim, om, met een' wissen slagh,1141
Te treffen eens voor al, dat werreck strecken magh;1142
En van den val 't gedruis alomme te doen horen?
zeghemond
Iupyn vergrimt met raadt. Traagh is des hemels tóren.1144
rei van nonnen
1145
O grouwel!
zeghemond
O ellend! o onverwachte druck!
rei van nonnen
O valsheidt fel! o gódtvergeten schellemstuck!1146
zeghemond
O deerenis! o róuw! o schae voor de gemeente!1147
rei van nonnen
O onvermurwbaar hart, en harder als 't gesteente,
[p. 92]
Dat nócht op aanbeeldt, nócht op sware mokers past!1149
zeghemond
1150
O jammer! o verlies! o ramp die ons verrast!
rei van nonnen
O wreedtheidt wreêr als wreedt, móórdadelyck bedreven!1151
zeghemond
Gaat burgers, gaat u aan de beste zyde geven.1152
Voeght u by uwen vórst. De Goden in verdriet1153
En zullen eeuwelyck die vroomheidt laten niet.1154
rei van nonnen
1155
O ysselyck bestaan! o list! o góddelóósheidt!1155
zeghemond
Lydt liever met de deughdt, dan dat ghy smeeckt de bóósheidt,1156
Die altaars, ófferhand, eedtsweeringe, gebedt,
Kerckzeden, 't geestelyck, en 't werrelyck besmet.1158
Hoewel gróót onreght dryft den vórste toe dit lyden,1159
1160
Indien dat hy nóchtans bestonde te bestryden1160
Zyn' vader en zyn' heer, ick zoude niemandt raên,1161
Om yemandt, teghens zyn landoverst' op te staan,1162
Nócht met de voet te treên 't ontsigh der aardsche Goden.1163
Dat 's t' onreght reght gezócht. Nu wort 'er maar gevloden:1164
1165
't Welck zonder onreght kan geschieden van het ryck.
Wie magh, dan vólghe my die met den vórste wyck,1166
Om in een ander landt te zoecken 's hemels zeghen.
[p. 93]
penta
Wyck henen, daar dy smaadt en alle ramp bejeghen.1168
Penta, Burgherhart, Zeghemond, Rei van nonnen, Baeto
burgherhart
Eerwaarde moeder, vind ick u nu hier ter steê?
zeghemond
1170
Myn heer, wy zyn gezint den vórst te vólghen meê;
Ick, en al deze schaar van onbesmette nonnen.1171
burgherhart
Ter goeder uure met den Gódsdienst wordt begonnen,1172
En welck een tróóst zal dit den vórste zyn, dat ghy
Zyn' zaack reghtvaardight, mits u voeghend aan zyn' zy1174
1175
In teghenspoedt?
zeghemond
Dewyl dat hailigh nócht onhailigh,
Mits d' uytlandtsche' heerschappy, is hier te lande vailigh,1176
Zó zoecken wy een' plaats, daar ons werd' toegeleidt1177
Den Gódsdienst gae te slaan in zyne zuiverheidt:1178
Zulx ons vertróuwen is met Baeto te bekomen.1179
burgherhart
1180
Ziet daar den vórst. Het schynt hy van u heeft vernomen,
En zich u maken gaat eerbiedigh te gemoet.1181
baeto
Eerwaarde moeder, weest met aller eer gegroet.1182
[p. 94]
zeghemond
Gódt gunne dat myn vórst magh alle weêrspoedt doorstaan.
Wy zullen vólghen hem.
baeto
Niet vólghen dan, maar voorgaan.
1185
De Gódskund, 's hemels gaaf, beid nut voor best' en bóóst,1185
In voorspoedt 's menschen tóóm, in onspoedt 's menschen tróóst,
Bekomen wy door u. Dat d' heilzame Gódvruchtigheidt,
De geene die op wet niet passen, hóudt in tuchtigheidt,1188
Erkentmen van uw ampt. Dies ick, met gróte reên,1189
1190
U hógher eere geef.
zeghemond
Voor onzen vórst te treên
En leggen wy ons zelf niet toe. Van de gereghten1191
Is de voorschepen 't hóóft: de veldtheer van de knechten1192
Des kryghs: de tóppaapin gelyck des hemels tólck1193
Van 't geestelycke gildt: de vórst van 't heele vólck.
1195
Daaromme wie dat maght tót Gódsdienst heeft verkreghen,1195
Zy zeker, en gedenck' hoe dat hy die, van weghen
Der hógher ovricheidt, te voren1 heeft aanvaardt:
Gelyck uyt dien naam, wet en wapen zyn bewaart.1198
De myter, 't reghtboeck, 't sweerdt en dienen niet gescheiden.
1200
De derde pyler vest: en d' andre met hun beiden,1200
Wanneer hun d' een begeeft, en weten geenen raadt1201
Om staande 't swaar gebóuw te hóuden van den staat.
[p. 95]
Zulx best den vórste past het hóóghgezagh in allen;1203
Dat hy hen t' zamen bind, en yeder hoed' voor vallen:
1205
Gelyck, van óudtheidt af, den Catten heeft behaaght.
burgherhart
Verandring in een' staat zeer zelden welbeslaaght.1206
zeghemond
Myn vórst gelieve d' eerst te zyn.
baeto
U lien, de naaste.1207
't Lyck gae voor aan. Dan vólgh' de schaar: het kryghsvólck 't laatste.
penta
En ruimt ghy nóch niet? hoe dan heeftmen 't in den zin?1209
Penta, Baeto, Zeghemond, Rei van nonnen, Rei van joffren
penta
1210
Daar komt het lichaam van myn' dóde vijandin.
Daar komt myn vijandt, met den balling van twe jaren.
zeghemond
O Goôn, op deze tóght, wilt vólck en vórst bewaren.1212
rei van nonnen
O Goden, zeghent ghy dees' toeleg, bidden wy;1213
Zó dat dit droef begin ten goeden eindt gedy.
[p. 96]
penta
1215
My blyft het veldt. Ick heb myn' wil, en niet te schromen:1215
Zo licht als ghy vertreckt en zult ghy weêr niet komen.
Nu sluit myn' króón op 't hóóft.1217
baeto
O hóf! o hóghe slót!
O overóuwdren erf! o woninge van Gódt1218
Verkoren, om 't gebiedt der Catten op te vesten!1219
1220
Was 't dan, was 't dan uw lót, in vreemdt geweldt ten lesten,1220
Niet stórremenderhandt, door wydtgebroken lógh;1221
Maar, door de treken slim van 't vrouwelyck bedrógh,1222
Te vallen staandes muurs? dat jammere de Goden.1223
Die bid, die bid ick, dat van hunliên werd' geboden
1225
Eenmaal, te zyner tydt, tót uw' verlóssing, handt.1225
Dit 's 't laatst dat ick u zie: en ruim myn vaderlandt.
Staat hóghe tórens. Lang moet u de hemel sparen.1227
zeghemond
O Goôn, op deze tóght, wilt vólck en vórst bewaren.
rei van nonnen
O Goden, zeghent ghy den toeleg, bidden wy;
1230
Zó dat dit droef begin ten goeden eindt gedy.
penta
Treckt heen om alle leedt en kommer te betrappen.1231
baeto
Onnózel zoontjen, spoei de kinderlycke stappen.1232
[p. 97]
Wat ziet ghy deerlyck om naar uw gróótvaders ryck?1233
Bróós goedt is heerschen. Vólght myn' handt en moeders lyck.
Rei van joffróuwen, Rei van nonnen
rei van joffróuwen
O zoete maaghschap, o treckende bloedt!1239
1240
Die, teghens 't neighen van uw gemoedt,1240
Hier blyft in den strick!
O buurt, daar ick
Ben opghevoedt.
rei van nonnen
O Goden, zeghent ghy den toeleg, bidden wy;
1245
Zó dat dit droef begin ten goeden eindt gedy.
rei van joffróuwen
Ons' vreughd wy pleghen te brengen by een.1246
Nu is 't vergaren ons afgesneên.1247
Het nóódlot ons scheidt
Van u, en leidt,
1250
Wie weet waar heen?
rei van nonnen
O Goden, zeghent ghy den toeleg, bidden wy;
Zó dat dit droef begin ten goeden eindt gedy.
[p. 98]
rei van joffróuwen
De blyde feesten, nae tyde van 't jaar,
Daar met verlangen wy wenschten naar,
1255
Ach! komenze weêr,
Verwacht niet meer
Dit zelschap daar.1257
rei van nonnen
O Goden, zeghent ghy den toeleg, bidden wy;
Zó dat dit droef begin ten goeden eindt gedy.
rei van joffróuwen
1260
O burgh! o zalen! o konincklyck hóf!
Die, met festoenen van ooft en lóf,1261
Wy sierden met vlyt,
Als 't was de tydt.
Nu is het óf.1264
rei van nonnen
1265
O Goden, zeghent ghy den toeleg, bidden wy;
Zó dat dit droef begin ten goeden eindt gedy.
rei van joffróuwen
O zoete beecken! waar nevens in swang1267
Te gaan eendraghtigh plagh onze zang.
Hóógheffende 't doen1269
1270
Der helden koen
Van over lang.1271
rei van nonnen
O Goden, zeghent ghy den toeleg, bidden wy;
Zó dat dit droef begin ten goeden eindt gedy.
[p. 99]
rei van joffróuwen
Wy zullen echter, met lieffelyck liedt,1274
1275
Uw momplend ruisschen verdóven niet:1275
Nócht, met ons gerucht,1276
Slaan op de vlught1277
't Wildt uyt uw riedt.
rei van nonnen
O Goden, zeghent ghy den toeleg, bidden wy;
1280
Zó dat dit droef begin ten goeden eindt gedy.
rei van joffróuwen
Men plagh, o bosschen, o vrolycke blaên,
In uwe schaduw ter rei te gaan,
Elck met zyn gespeel.1283
Dat is nu heel
1285
Met ons gedaan.
rei van nonnen
O Goden, zeghent ghy den toeleg, bidden wy;
Zó dat dit droef begin ten goeden eindt gedy.
rei van joffróuwen
Staat lang, o tomben, waar inne gevelt1288
Zyn onze koningen hóóghgemeldt.1289
1290
Die hebben geweert,
Met schildt en sweerdt,
't Uytheemsch geweldt.
rei van nonnen
O Goden, zeghent ghy den toeleg, bidden wy;
Zó dat dit droef begin ten goeden eindt gedy.
[p. 100]
rei van joffróuwen
1295
O óuwde' altaren der hailighen gróót,
Om u te laten dryft ons de nóódt.1296
De hemel bevry
Onz' burgery
Voor wederstóót.1299
rei van nonnen
1300
O Goden, zeghent ghy den toeleg, bidden wy;
Zó dat het droef begin ten goeden eindt gedy.
En hoedt ons eeuwelyck voor twist en tiranny.
rei van joffróuwen
Wien zit de wreedtheidt in 't gebeent1303
Zó diep nu, dat hy niet en weent,
1305
En, met versleghen hart, betreurt
De droefheidt die ons valt te beurt?
Die dees' versufte schaar ziet gaan,1307
Met zórgh, met róuw, met angst belaên,1308
Schoorvoetend uyt haar vaderlandt:
1310
Wel heeft hy 't hart van diamant,
Ziet hy 't met onbewoghen óógh.
Hóudt yemandt wang van tranen dróógh,
Geen mensch, maar eenigh woedigh dier
Moet hem gewonnen hebben. Hier1314
1315
Voeteert de vróuw van kinde gróót.1315
Dees' draaght de zuigling in haar' schóót,
En tziddert, duchtende' even zeer
Voor man, voor kindt, voor lyf, voor eer,1318
Waar dat zy hóórt den minsten schreeuw.
1320
Hier gaat de naegelate weeuw,1320
[p. 101]
Zó kinderryck als zonder kindt:
En elck zyn' staat bekommerst vindt.1322
Hier gaat de rype maaghdt verlooft;1323
Die minnewalmt den boezem stooft:1324
1325
En treedt voor haren bruidgom uyt,
In plaats van ingehaalde bruidt.1326
Hier gaat de deirne vol van vrees,1327
Ter werelt onverzócht: de wees1328
Onmondigh, voor zyn' vooghden heen.
1330
Hier streckt de stock het derde been1330
Den óuden man, die niet als slaaf
Gezint te varen is te graaf.1332
Zó groen is 't hart in dorre borst,1333
Dat onverzaadt nae vryheidt dorst.1334
1335
Hier scheiden d' óuwders van hun kindt,
't Welck eedt in 's konings dienst verbindt.
De broeder van de zuster spreidt.1337
De vriendt van óuwde kennis scheidt.
De burger huis en hóf verlaat:
1340
De heer zyn ampt: de vórst zyn' staat;1340
En sleept zyn' zoon tweejarigh met.1341
Onschuldigh balling! dien de wet,
Al had hy schuldt, verschónen zóuw.
Nu blyckt het, dat wy t' onreght róuw
1345
Bedreven om de helden gróót,
Die aan een' lóffelycke dóódt1346
Geraackt zyn door huns vijandts weer.1347
Geluckigh driemaal, die een' speer1348
[p. 102]
Met ysre punt, óft hóuten staf,
1350
Door 't vier gescharpt, in 't vailigh graf
Geborghen heeft voor all' ellendt.
U lieden is het onbekent,
Hoe bitter dat de keure zy1353
Van ballingschap óft slaverny.
1355
Wy trecken in een ommering1355
Van droefheidt en bekommering;
't Vólck daar wy zullen nederslaan.1358
963af te lópen: verwoestend te doorkruisen; drommel: drom, troep.
965in órden: in 't gelid; omme dit: hier omheen.
967geweldt te baren: gewelddadig op te treden.
970schouwt: schuwt, vermijdt; arghernis: wat aanstoot geeft, hier: gewelddaden.
974reght: op de juiste wijze; des handels grondt: de reden van mijn handelen.
975óóghverdreijen: oogwenk.
977zó naar is koning dees': zo dicht is deze bij het koningschap.
978spits: speer, spies.
979geheeten: bevolen.
981ghy suft: zij gij van streek?
982reght doe: beslist wie gelijk heeft.
983der zaken reên te weghen: de grond der dingen tegen elkaar af te wegen.
989valt te baat: komt te hulp, kiest onze zijde.
991hóudt: halt; hógher niet: niet verder.
992bezórght: verzekerd.
993wanneer: zodra.
994voordel: voordeel (vgl. verrel met vierddeel); waar veel te veer: zou veel te veel afwijken van; vroomheidt: deugd, kinder- of burgerplicht.
995woedigh: felle.
997vórste: eigen gevormde datief, vgl. vs. 1203; nóódt: noodzaak.
998's Verwinners name': dativus; verwonnen: uitgewist.
999by: door.
1002wyck: ga heen, wijke uit.
1003wilgh: vrijwillig; ruimen: het veld ruimen; zuivre myn' nóódweer van de smetten: make dat mijn zelfverdediging mij niet tot schande aangerekend wordt.
1004wie getróóst is: wie het waagt; zyn geluck by 't onz' op te zetten: zijn lot aan het onze te verbinden (beeld aan 't dobbelspel ontleend).
1005aan te gaan: te aanvaarden; neêr te slaan: zich neer te zetten, te vestigen.
1006daar...meê: waarmee; beleenen: begiftigen.
1007beweegh de zyn': haal de zijnen over; schick: bezorge, regele.
1008te maken: te begeven.
1009wien zyn' geleghenheidt: wiens omstandigheden; zulx dat: zodat.
1011spoei ter yl zyn treden: spoede zich ijlings.
1012gevaarlyckheden: gevaarlijke toestand.
1013jonst: genegenheid, liefde; draaght: toedraagt.
1014yvrigh: met overgave, vol vuur.
1015d'eene (party): zijn aanhangers, de partij die meetrekt; verschulden: vergelden (elders bij Hooft verschulding = vergelding).
1Het hs. heeft hier beter af scheide.
1016zó...als: zowel...als.
1017Erkennen: waarderen, erkentelijk zijn; my kennis overschiet: er bewustzijn in mij is.
1019onverkeerlyck: onwrikbaar.
1021króne: krans.
1023lóf: gebladerte; ontwossen is 't verdorren: ontgroeid is aan de mogelijkheid van verdorren, d.i. eeuwig groen zal blijven.
1024gelaat: houding; overdroevigh morren: zeer treurig gemompel.
1026róuw: smart.
1029onschuldigh: onverdiende.
1032onstuimigheden: noodweer.
1036waaght ons: stelt ons bloot aan de gevaren.
1037ongezondt: gevaarlijk voor de gezondheid.
1038leidt: ligt; hóghe grondt: een berg van ijs.
1040schouwen: schuwen, vermijden; alle ding: alles.
1041mitsdien: mits.
1043verschóit te met: loopt al haastig weg.
1045op hem: op zich.
1046't slapst: de minst flinke; verweck: opwekke.
1047hoed' den yver voor 't verkóuwen: en make dat de vurigste aanhangers niet verkoelen.
1048de quaên verbluff: de kwaadwilligen door machtsvertoon in bedwang houde.
1049de hóóp: de troep, nl. die meegaan in ballingschap.
1051by een geruckt: samengetrokken; stal (te hóuden): stand te houden, samengetrokken met op te hóuden (= tegenhouden) in vs. 1052.
1052uyt zórghen: buiten gevaar.
1053een stuck: een goed eind.
1054by aldien het waar': als het mocht zijn dat.
1055door bywegh: door een omtrekkende beweging; op 't swackste: op ons zwakke punt.
1056daar voor te wezen: dat te voorkomen; de sporen wel te reppen: spoorslags naar ons toe te snellen.
1058laat dit op my slechts staan: laat dit maar aan mij over.
1061hier: Penta staat op een toren en heeft alles gezien; fraaigediende: ironisch bedoeld.
1062een hópe volx: een troep krijgsvolk, vgl. de Zwarte Hoop.
1063die 't spel van 't gladde staal kan in 't gezight gedóghen: die het staal kan zien flikkeren, d.i. die de open strijd aandurft.
1064dar: verouderde vorm: durft.
1066en óftze: wat zou dat.
1067dag (dagge): dolk; door spiets: door de spietsen.
1068'k heb u van doen nóch: ik heb u nog nodig; het bekópen: er voor boeten.
1069een' kling: een zwaard.
1072even als: gelijk met; teken (ik): grif ik.
1074Aëtes: koning van Colchis, vader van Medea; drógh: bedrog (als specialiteit van de vrouw, vgl. vs. 1222); stóut bestaan: vermetele onderneming.
1076wien: wie, in deze tijd ook vrouwel. met n; suf: slap, machteloos; alle Goôn der hellen: alle andere demonen.
1077handthaaft: zet voort.
1078genoeghzaam: zo goed als.
1079ontsleghe(n): Vlaamse vorm van ontslagen met een gen. zyner (van hem) en zynes zoons.
1081dies: daartoe; lóftenisse: gelofte.
1082een staatsi naar: een sombere stoet (van offers); pracht vol grouwels: schitterende gruwelen; toerusten: gereed maken.
1083u: dativus; braaf: voortreffelijk.
1084ontwaijen: ontweiden: van de ingewanden ontdoen.
1087blaauw: bestorven; winckels: hoeken, kassen.
1088schinckels: beenderen, vgl. schonck: pijpbeen in vs. 1090.
1092beckeneelen: schedels.
1093aanbesteên: opdragen.
1094over nacht: 's nachts.
1095ontgort en ongevlochten: met loshangend gewaad en losse haren, volgens primitieve opvattingen verhinderden knopen het doorstromen van de ‘macht’, Rom. vrouwen offerden ‘passis capillis’.
1096paapin: priesteres; oneve: grillige, ongelijkmatige.
1097aarzeling: ruggelings, deze eredienst zou dus een parodie zijn van die van de hemelse goden.
1098verfróijen: opvrolijken, verheugen, reeds Mnl.
1099geraackt uw' óren: gehoor gekregen bij u.
1100ken: herken; nae: naar.
1102al: heel.
1103beswymen: verleppen.
1104door maghtigh rymen: door het uitspreken van macht hebbende toverspreuken.
1105rust: laat rusten; 't gevlackte lichaam bondt: het bontgevlekte lichaam.
1107dy: u, dit verouderde pronomen is hier gebruikt als plechtig klinkend.