[p. 103]
Baeto, Burgherhart, Zeghemond, Rei van nonnen, Rei van joffróuwen
baeto
O mannen kloeck, in wien men vryheidts liefd bespoort,, gewis,1359
1360
Meêbroeders van geluck, meêborgers van geboortenis,1360
Ziet hier de grenzen 's landts, en de vermoeitheidt van
Den hóóp belemmert, die niet langer vóórts en kan.1362
't Is tydt dat zy, en al die hebben t' hans gestreden,1363
Verversschen, met een póós van rust, hunn' lóve leden.1364
1365
Gódt geef' dat vredigh van hun over werd' gebraght,1365
In 't vaderlandt, een kleen deel van de laatste nacht.
Die nae den strydt is bygekomen, waack' in wapen;1367
En lóón' voor 't vechten zó de geen' die zullen slapen.
De weerelóze schaar zich in het midden vly.1369
burgherhart
1370
't Bezetten van de wacht, myn vórst, neem ick op my.
Al wat ghy goedt vindt, daar zal niemandt teghens momplen.1371
baeto
Gódt hoede myn' gemeent voor 's vijandts overromplen.1372
rei van joffróuwen
Gódt zy met onzen vórst, en zeghen' zyn bestaan.1373
[p. 104]
rei van nonnen
De hemel vórst en vólck bewaar voor alle quaên.1374
baeto
1375
Ghy jongsken, dien 't geluck onvruntlyck komt begroeten,1375
Vroemórghens uwes tydts, zult harden leeren moeten,1376
En rusten in myn' schildt.1377
zeghemond
Gódt wóuds. 't Voorspoock is goedt.
[p. 105]
En komen dus een einde weeghs te voet getoghen;
Was, onverwinbaar heldt, alleen in uw vermoghen,
Om uyt te staan in zó eens korten tydts besteck.1389
baeto
1390
't Zal goedt zyn dat ick my gewapent neder streck'.
Rust ghy my 't hóóft, o baar, bekleedt met bruine doecken,1391
Die hebt geladen, daar ick rust aan plagh te zoeken.1392
Rycheldin, Baeto, Zeghemond, Rei van nonnen, Burgherhart, Rei van joffren, Rei van sóldaten
[p. 106]
1405
Benevelt niet met weenen naar1405
Den glans manhaftigh van uw' óghen.
Vergeefs bewaart ghy deze baar,1407
Men moet my zoecken in den hóghen.
Myn geest, ontslaghen van 't sterffelyck pack,1409
1410
Leeft in gemack.1410
My zal de dóchter van den Vin,1411
Voor haar staatdóchter meer niet hóuwen,1412
Het voorhóóft van de tirannin
1415
Nócht list, nócht leughen, nócht laghen myn' eer
Bekladden meer.
Haar staat haar' straffe vast. Ghy zult
Dit, met een ander ryck, vergeten.1418
Het vólck zal, ziende' u buiten schuldt,
1420
Eens 't ryck der Catten, Hessen heten;
Ter eeuwigher eere van 't edele bloedt,1421
Dat ghy opvoedt.
Voor u, de Goden onbelaên
Een leêghgelate pleck bewaren,
1425
Die Maas, en Ryn, en Oçeaan
Omheinen met hunn' fiere baren.1426
Aldaar een' achtbare króne verwacht
Voor uw geslaght.1423-28
Daar zult ghy stichten vólck bequaam,1429
1430
Om alle eeuwen door te duuren.
Baetauwers eerst zal zyn hunn' naam:
[p. 107]
Hóllanders nae, met hunn' gebuuren:1432
Het welck in vreed, en in óórlogh, in al
Uytmunten zal.
1435
Vaarwel. Van onzen zone jonck
En wilt uw harte nemmer scheiden.1435-36
U, en uw vólck, de hemel pronck'1437
Met lóf van zulcke vromigheiden,1438
Dat faam wydtluchtigh uw' glori uytbrom1439
1440
Al 't aardryck om.
En mart zó lang niet hier ter plaats,1441
Tót datmen u belemmert vinne.1442
Op schennis, en veel droevigh quaadts1443
Is 't hart uyt van uw' vijandinne.
1445
Treckt vóórt, en over de grenzen u geeft,1445
Die Catten heeft.1446
Baeto, Hes, Burgherhart, Zeghemond, Rei van nonnen, Rei van joffren, Rei van sóldaten
[p. 108]
En sprencklen tintelgóudts aan 't blaauwe welfsel swichten:1452
Wiens eerelyck gelaat dat menschen harten kon1453
Verslaan op aardtryck hier, daar suffen doet de zon:1454
1455
O edle Rycheldin, hoewel wy zyn verscheiden1455
Zó menigh eeuwigh myl, en dat 'er tusschen beiden,1456
Een eindlóós midden leidt van zó veel leêghe lochts,1457
Van zó veel helder viers, van zó veel mistigh vochts;
Hoewel, in 't zelschap van de lichaamlóze beelden,1459
1460
Uw reine geest deurgalmt wordt met de ware weelden1460
Van 't onverkeerlyck hóf, ghy neemt de moeiten aan,1461
Van, uyt den hóghen, hier in deze diept te slaan
't Verquickend spel uw's óóghs: en laat meêwarigh dalen1463
Op dees' verdoemenis die luckzalighe stralen.1464
1465
Zulx dat het flonckren van zó tróóstelyck een licht,1465
In myn verzoncken hart een' hóghen hemel sticht.1466
Wilt, óren, dit geluidt bemuuren; en doet stremmen1467
Zó styf ais diamant de góddelycke stemmen;1468
En nagheltze' in myn' borst: op dat ick, met haar kracht,
1470
In spoedt en teghenspoedt, gewapent hóuw' 't gedacht.1470
Ick vólgh, Godinne, daar ghy henen raadt te trecken.
Men steke de trompet om 't legher op te wecken.1472
[p. 109]
Baeto, Hes, Burgherhart, Zeghemond, Rei van nonnen, Rei van joffren, Rei van sóldaten
baeto
O tróuw gezelschap, hier te marren is niet goedt.1473
Den vaderlande geef' nu elck de laatste groet,
1475
En zich aan geen' zyd' van dees' grenzen. Eeuwigh duuren1475
De hemel doe uw' roem by vreemden en gebuuren,
Landóuwe lief. Dit is 't lest dat ick u betreê;
En laat u, op dat u niet laat d' inlandsche vreê.1478
Ghy jongsken vólghtm', en wenscht dat nemmer gae verloren
1480
De króón die ghy verliest; al wasse' u aangeboren
Van aver t' aver. Zeg; Gódt hoed' myn gróótvaêrs ryck.1481
hes
Gódt hoed' myn gróótvaêrs ryck.
burgherhart
Wy wenschen 't al gelyck.
zeghemond
De hemel, vaderlandt, spreid' over u zyn' zeghen.
rei van nonnen
De hemel hóud zyn' jonst altydt tót u geneghen.1484
rei van joffren
1485
O plaats van ons' geboort, die hoed' u voor gequel.1485
rei van sóldaten
O vaderlandt, wy gaan. Het gae u eeuwigh wel.
[p. 110]
burgherhart
Gróótmoedigh vórst, wy zyn nu van de plaats begeven1487
Die met den eersten aêm opblies ons' aller leven;1488
Die met haar' vruchten eerst ons heeft al t'zaam gevoedt;
1490
Uyt wiens gewas ons is gewassen vleesch en bloedt.
Wy hebben nu geruimt, myn vórst, en zyn hier buiten1491
De grenzen van het ryck, en palen die besluiten1492
De konincklycke maght, daar onzer kleen en gróót1493
Aan onderworpen werd zelf van zyns moeders schóót.1494
1495
En vinden ons ter pleck, daar niemandt te gebieden
Heeft over ons. Dies staat u vry ons vrije lieden
T' ontfangen in vooghdy: en ons te kiezen, wien1497
Wy toevertróuwen dat óórbaarlyckst zal gebiên.1498
Het openstaande ryck wilt over ons aanvaarden.1499
rei van sóldaten
1500
't Is onze wil.
zeghemond
Verstreckt den vólcke' een Gódt op aarden.1500
baeto
Ick heb de maght niet om te weigren 't geen ghy wilt.
burgherhart
Laat ons ontfangen dan den vórst op dezen schildt.
Hef op.
[p. 111]
1505
Te voeren over u, myn' lieden; dien naar my,
Met wien ghy 't hóudt, voortaan uw naam Baethauwers zy.1506
Godt hoed' my voor 't aanstaand', en boete my 't vervloghen,, leidt,1507
Zó waar als dit is.
burgherhart
Hier is der Baethauwers moghenheidt.1508
rei van sóldaten
Lang leef' de koning.
rei van joffren
Lang gezondt.
baeto
In vrede kloeck als byên, in óórlógh kloeck als leeuwen1511
Doorleef' myn vólck, met hunn' naekomelingen, d' eeuwen,
En nemmermeer en nyp' hen een te straf beleidt.1513
zeghemond
En nemmermeer en slóóp hen d' ongebondenheit.1514
rei van juffróuwen
1515
Vórsten hóógh, die wilt bekleden
Met glori eerlyck uw' hailighe thrónen;1516
[p. 112]
1359gewis: onweersprekelijk.
1360meêbroeders van geluck: lotgenoten; van geboortenis: krachtens geboorte.
1362den hóóp belemmert: de afgematte menigte; vóórts: verder.
1363t'hans: kort geleden, nl. voor ons vertrek.
1364verversschen: verkwikken; lóve: moede (Noordholl.).
1365vredigh: ongestoord; over gebraght: doorgebracht.
1367waack' in wapen: houde gewapend wacht.
1369de weerelóze schaar: nl. de vrouwen en de kinderen.
1371momplen: morren.
1372gemeent: volk.
1373bestaan: onderneming.
1374quaên: rampen.
1375't geluck: de fortuin.
1376vroemórghens uwes tydts: genit. als bep. v. tijd staan dikwijls afgescheiden: in de vroege morgen van uw leven; harden: ontberingen verdragen.
1377rusten in: lett. op te vatten, vgl. ‘in gelycke wiegh’ nl. die van Hercules in vs. 1380; Gódt wóuds: God geve het, moge God het zo beschikken, wouden: besturen (Hgd. walten); voorspoock: voorteken nl. dat hij rust in het schild.
1378achterhaal: evenare.
1379vromen: dappere; nieuwgeboren: pasgeboren.
1381wiens wackre manheidt: die op volwassen leeftijd; aanslagh: daad, onderneming; nae: naderhand.
1382aan 't eindt gewraght: uitgeput, aan 't einde van krachten.
1385all's: alles.
1386toe te reên: voor te bereiden.
1389uyt te staan: te doorstaan.
1391rust: doe rusten; bruine: donkere, zwarte.
1392geladen: waarop zij rust.
1394vaack: slaap; legher: legerplaats.
1395beschoten: bevangen.
1393-96Vgl. Vergilius, Aeneis IV, 522-27.
1396pluckt geen' puure rust: geniet geen ongestoorde rust.
1397acht: reken.
1400terghen: prikkelen; róuw: smart.
1402verghen: eisen van.
1404opruimen doet: ontruim, doet omschrijft de imperatief, dus: ban uit uw hart de gehele drom van kwellingen.
1405naar: droevig.
1407bewaart: bewaakt.
1409't sterffelyck pack: lichaam.
1410in gemack: onbezorgd, van zorg ontlast.
1411de dóchter van den Vin: Penta.
1412staatdóchter: hofdame, hier: dienstbare.
1411-14Vgl. Vergilius, Aeneis II, 785-86. non ego Myrmidonum sedes Dolopumve superbas/aspiciam, aut Grais servitum matribus ibo.
1414echter niet: voortaan niet meer.
1418met: door het bezit van.
1421't edele bloedt: hun zoontje Hes.
1426omheinen: omsluiten.
1423-28Vgl. Vergilius, Aeneis II, 781-84a: zorgen, of bij pleck: ter vrije beschikking.
Vgl. Vergilius, Aeneis II, 781-84a: et terram Hesperiam venies, ubi Lydius arva/inter opima virum leni fluit agmine Thybris;/illic res laetae regnumque et regia coniunx/parta tibi.
Vgl. Vergilius, Aeneis II, 781-84a: et terram Hesperiam venies, ubi Lydius arva/inter opima virum leni fluit agmine Thybris;/illic res laetae regnumque et regia coniunx/parta tibi.
1429bequaam: geschikt, nl. tot datgene wat in het volgende vers is omschreven.
1432nae: later.
1435-36Vgl. Vergilius, Aeneis II, 789: iamque vale, et nati serva communis amorem.
1437pronck': moge opluisteren.
1438vromigheiden: dappere daden.
1439wydtluchtigh: zich ver verbreidend; uytbrom: uitgalme.
1441mart: draal.
1442belemmert: krachteloos; vinne: geassimileerd uit vinde.
1443schennis: afbreuk.
1445u geeft: u begeeft.
1446Catten: het land van de Catten (vgl. Polen, Zweden enz.).
1448ter heilzaam helle pleck: naar het zalige, hemelse licht. Volgens de Stoïsche voorstelling stegen de zielen van hen die een onberispelijk leven hadden geleid, op tot boven de luchtlaag die de aarde omringt (de aer), waar zij verbleven in de aether, te midden van de sterren, vgl. Lucanus, Pharsalia IX, 1-14 en Somnium Scipionis in Cic. De Rep. VI, 9.
1450't mid: het midden.
1452sprencklen tintelgóudts: de sterren die als spikkels goud flonkeren; swichten...(voor): onderdoen...voor.
1453eerelyck gelaat: edel voorkomen.
1454verslaan: winnen doen suffen: verbijsteren, vgl. vss. 639, 1307.
1455verscheiden: van elkaar verwijderd.
1456Zó menigh eeuwigh myl: Zo menige grote afstand, waarvan elk een lange tijd zou vergen om af te leggen, of: zo menige in de eeuwige ruimte uitstrekkende grote afstand; dat: vervangt hier hoewel.
1457leêghe: ijle; het heldere vier is de aether die het wereldruim vult, het mistig vocht de luchtlaag met waterdamp om de aarde.
1459lichaamlóze beelden: (hemelse) geest-. gestalten.
1460deurgalmt: vervuld (met de bijgedachte aan de harmonie der sferen).
1461onverkeerlyck: onvergankelijk.
1463't verquickend spel: de weldoende glinstering; meêwarigh: meedogend.
1464dees' verdoemenis: dit rampzalig oord; luckzalighe: geluk aanbrengende.
1465zulx: zó.
1466verzoncken: nl. in ellende verzonken, antithetisch tegenover hóghen hemel.
1467bemuuren: opsluiten, vastleggen; stremmen: stollen.
1468styf: hard.
1470spoedt: voorspoed; 't gedacht: de geest, de herinnering.
1472't legher: kamp.
1473marren: dralen.
1475en (geef') zich: begeve zich.
1478laat: verlaat; niet laat: niet verlate.
1481van aver t' aver: van ouder tot ouder. (in aver schuilt een Oudgerm. woord dat nakomeling betekende).
1484jonst: gunst, genegenheid.
1485gequel: leed.
1487gróótmoedigh: edel; begeven: heengegaan.
1488opblies ons' aller leven: onze levensvonk aanwakkerde, of de eerste ademtocht deed scheppen.
1491hebben geruimt: zijn heengegaan.
1492besluiten: omvatten.
1493onzer: van ons, behoort bij kleen en gróót, dus: elk van ons.
1494zelf: zelfs.
1497in vooghdy: als onderdanen; en ons: te verbinden met staat vry.
1498óórbaarlyckst: op de meest heilzame wijze, tot ons aller voordeel.
1499ryck: koninklijke macht.
1500verstreckt: wees.
1503nae wys: naar de costumen.
1504by raadt van: horende de raad.
1506met wien ghy 't hóudt: wiens partij gij gekozen hebt.
1507't aanstaand' (te verbinden met ‘leidt’): leed; boete: vergoede; 't vervloghen: het verleden.
1508zó waar als dit is: eedformule van Baeto; moghenheidt: macht, rijk.
1510't mangel: het ontbreke.
1511kloeck als byên: ijverig als bijen; kloeck als leeuwen: dapper als leeuwen.
1513straf beleidt: streng bewind.
1514slóóp: voere naar de ondergang, ontzenuwe.
1516eerlyck: eervolle.
