P.C. Hooft, De briefwisseling van P.C. Hooft. Deel 1 (eds. H.W. van Tricht e.a.)

bron: H.W. van Tricht e.a. (eds.), De briefwisseling van Pieter Corneliszoon Hooft (eerste deel). Tjeenk Willink/Noorduijn, Culemborg 1976

DBNL vignet

[p. 897]

aenstaen	aandringen
bekennen	erkennen
beleedighen (zich tot iets -)	zich ergens mee bezighouden
besorghen	zorgen voor
bevelen	aanbevelen, toevertrouwen
bidden	vragen, verzoeken
bijkomen	bezoeken
bijzetten	(ten geschenke) geven
boeten	goedmaken, herstellen, aanvullen
erkennen	dankbaarheid erkennen (met een geschenk)
gebieden (zich -)	zich aanbevelen (in iemands gunst, vooral bij afscheid)
gebreken	ontbreken
gehoudenis	verplichting
gelden	waard zijn, kosten
gewerden, geworden (c. dat.)	ten deel vallen
goedt vinden	besluiten
hebben (van doen -)	nodig hebben
houden (doen -)	overhandigen, bezorgen
houden (de hand aen iets -)	ergens achterheen zitten, ergens met aandacht voor zorgen
gehouden zijn in iem.	verplichtingen aan iem. hebben
jonnen	gunnen
kennen	erkennen
ledigh staen	nalaten
mangelen	ontbreken
moeijen, moejlijk vallen	lastigvallen
onderwinden (zich iets -, ook c. gen.)	zich verstouten (tot iets)
overkómen	overeenkomen
overschrijven	schrijven, berichten
passen te	zorgen te
proeven	beproeven
schikken	zenden
toeslaen	bij komen
toevaerdighen	sturen
toeven, vertoeven naer	wachten op
vereisschen	eisen
verghen (met dat. of acc. v.d. pers.)	eisen van
vermaenen van	melding maken van
vernemen (naer)	informeren naar
vertoonen	mededelen, uiteenzetten
vervorderen (zich -)	zich verstouten
vinden	bevinden
volgen (laten)	zenden, geven
voorstaen (zich laten)	geloven, menen

[p. 898]

impetreren	verkrijgen
imploreren	inroepen
injungeren	bevelen
insinueren	verwittigen
intenteren	aanhangig maken
compareren	verschijnen (voor een of meer gekwalificeerde personen)
contenderen	eisen
contenteren	tevredenstellen
ordonneren	bevelen
perpetreren	begaan, doen
persisteren (bij)	staande houden
recouvreren	verzamelen, bij elkaar zoeken
subreguleren	nader bepalen
sustenteren	ondersteunnen

aenstoot	hindernis, struikelblok
deun	scherts
gelaet	houding, uiterlijk, mimiek (als uitdrukking van het gemoed)
geleghenheit	omstandigheden
gemeen	de gemene zaak, het algemeen belang
gemeente	de gezamenlijke inwoners
huisman	boer
jonst	gunst, genegenheid
keur	verordening
lijf	leven
mangel	gebrek, tekort
meening	bedoeling, plan
nijt	afgunst
onleede	drukte
onweder	slecht weer
parthije	tegenpartij in rechte
penningen	geld
siere, chiere	onthaal
speciael	goede vriend
staet	stand
toeko(o)mst	toedracht, het voorvallen
uitbieding	aanbod
verlank	belang
vernuft	verstand
verwondering	bewondering
verzoek	bezoek
vondt	vondst
voorschrijven	aanbevelingsbrief
vriend, vrund	familielid; ook: goede bekenden met wie geen verwantschap vaststaat; ook aanspreektitel voor lageren in rang
vriendschap, vrundschap	vriendelijke daad
weldaad	vriendelijke daad
zinnen	geest
zorghe	bezorgdheid
zucht	(hevige) neiging, genegenheid

[p. 899]

aerdigh	geestig, leuk, ‘apart’
bequaem	goed, bruikbaar
deftigh	degelijk, ernstig, ingetogen (niet: door geboorte aanzienlijk)
dienstelijk	dienstvaardig uit eerbied
dier	duur, schaars
Duitsch	Nederlands
gemeen	algemeen, gemeenschappelijk; ordinair
gereedt	doenlijk, goed mogelijk
keurigh	kieskeurig
krank	zwak
meeste	grootste
min	minder
oorbaer	nuttig
overbodigh	bereid, bereidwillig
reukeloos	roekeloos
slecht	gering, eenvoudig
sonderling	bijzonder
treffelijk	voortreffelijk
uitgeseidt	uitgezonderd
vorighe	vroegere
vroom	braaf, dapper
contrarie	strijdig
ordinaris	gewoon

aldaer	op de (eventueel niet genoemde) plaats waar gij u bevindt
althans	nu
altoos (achtergepl.)	volstrekt (vooropgepl.)
daeraf	daarvan, daarover
doch	toch, ondanks alles
doe(n)	toen
dus	zo
eersten (met den -)	zo spoedig mogelijk
eraf	ervan
haest	weldra
nimmermeer	nooit (versterkt)
noch	bovendien
oversulx	daarom
pas (dat -)	toen, bij die gelegenheid
reden (als -)	zoals billijk is
strax	dadelijk
sulx	dermate
teffens	tegelijk
thans	daarna
voortaan	aanstonds

belangende	wat betreft
bij	door
mits, overmits	wegens
nae/naer	(worden zonder onderscheid gebruikt)
nevens	behalve; evenals
ontrent, omtrent	omstreeks, in de buurt van
samt, tzampt	met, benevens
van	door
in conformité van	overeenkomstig
in consideratie van, ten regarde van	uithoofde van, met het oog op

[p. 900]

gelijk	zoals
gemerkt	aangezien
nae/naer	(worden zonder onderscheid gebruikt)
naerdien, naer dat	omdat
of	indien
soo	zoals
sulx (dat)	zodat
in voeghe dat	zodat
ten waere	tenzij
wen	als