[p. 68] Kritische tekstuitgave  1. Jan van Hout (?): versjes op de loterijkaart van 1596    Deurleest dees Chaert// En 't gelt bewaert      Om in te legghen  1-2  .  Der liefden aert  3-4  // Thoont onbeswaert      Op Gods toesegghen, 5  Die ons ghebiet// Hier te ontfarmen  Mij hebdy niet// Maer wel den armen  5-6  .     In alle Steden// wilt u bereden  7        Om winnen 't Lot:  't Hooft wil dat leden  9  // hier gaerne deden 10      Na  10   zijn ghebot.  Geen uutvlucht vint// Om doen het best  11  ,  U ghelt dan wint// Dubbelt intrest  12  .     Van overvloet// Den armen doet      Doch hier bijstant. 15      Al 't swerelts goet  15-17  // Men laten moet,      Wanneer Gods hant  Over ons quaet// Is opgheheven.  Want God seer haet// Die gierich leven.     De Heer oock sal  19-24  // Elck over al  19   20      Versien met Prijsen  20  .  Die 't arm ghetal  21-22  // Doof, blint, en mal      Bijstant bewijsen,  En visiteert// Berooft van sinnen  23  ,  't Loon ghij begeert// Sult boven vinnen.	1-2   gelt bewaert om in te leggen leg geld opzij om te kunnen inleggen in de loterij  3-4   der liefden aert... toon onbekommerd uw liefde, daarbij vertrouwend op Gods belofte  5-6   my hebdy niet... verg. Matth. 26:11 ;Marc. 14:7; Joh. 12:8  7   bereden gereed maken  9   't Hooft wil dat de leden nl. Christus wil dat zijn gemeente (verg. o.a. 1 Cor. 6:15; Eph. 5:30 )  10   na naar  11   om doen het best om het beste te doen, nl. liefdadigheid bewijzen  12   wint dubbelt intrest levert dubbele rente op  15-17   al 't swerelts goet... men moet alle aardse bezit loslaten, wanneer God Zijn hand tegen ons opheft  19-24   de Heer oock sal... deze strofe verwijst mogelijk naar Mattheüs 25:31-46  19   elck over al iedereen en overal  20   versien met Prijsen van prijzen voorzien, prijzen geven  21-22   die 't arm ghetal... die het getal, nl. van hulpbehoevenden: doven, blinden en dwazen, hulp bieden  23   visiteert, berooft van sinnen bezoekt degenen die van hun zinnen zijn berooft, nl. de mensen in het dolhuis
[p. 69]   2. Jan van Hout (?): Loterijreferein.    Refereyn op de heerlicke ende triumphante Loterije der Stadt Leyden.         1.  Begherelicke mensche, in giericheyt versot,  Hoe streckt  2   ghij staech  +   u ooghe op 't uutwendige lot  +  ?  Niet op 't inwendighe dat God recommandeert  3  ,  Als dat ghij  4   d' arme luyden milt van u overschot 5  Bedencken  5   wilt, naervolgende 't gebot  Des Heeren? Hier hebt 't ooch  6  , dees les zijn woort ons leert:  Barmherticheyt  7  . Van hem geen offer wert begeert.  De naecte leden dect  8-11  , den honger maech wilt spijsen,  De keel van dorst versmacht drenct, crancken conforteert  9  . 10  Die zijn gestoct, gebloct  10  , mit troost brengt verjolijsen,  Herbercht den vreemdeling, wilt vruntschap hen bewijsen.  Den hoochsten zielen Prijs  12   hier leyt, dit zeecker weet,  Voor alle Prijsen men dees waerde Prijs moet prijsen.  Tot desen eynde alleen tot Leyden es gereet 15  Gemaect een Loterij, van t' beste metael gesmeet  15  .  Daer mildelick legt in, men sal daer tot gheen scha// stijghen  16  :  Wie mild inleyt  17  , es prijs bereyt, en zalse hier of hierna  +  // crijgen.         2.  De Casse  18   aenschout, verchiert met Prijsen veel uytwendich  +  ,  Daer toe des menschen hart verknocht  19   en hijcht bestendich: 20  Dees t' inleg meest beweecht  20  , elc poocht hier Prijs te winnen.  Maer u beweghen laet de liefde  21  , die behendich  't Gemoet becruypt  22  , en merct der armen noot ellendich.  Den hoochsten Prijs sult ghij hier of hier namaels vinnen.  Den armen mildelick en minnelick uyt minnen 25  Reyct u hulp, gevende 't gunt  25   sij hebben van doen;  Alleenlick niet  26   die los zijn van verstant en zinnen,  Mer oock hem die bevalt Gods geest  27   't romelisoen  27  ,  Zuft  28  , pest, daer van u al  +   de goe God wil verhoen.  Al dees  29-32  , 't voornemen es, om vrundelick te ontfanghen  29  . 30  Men sorcht hier voor 't gebou alleen met meer te voen  30  ,  En voorts om alles te versorgen die bevangen  Met crancten zijn, en naer gesondicheyt verlangen  Als 't visken na de vloot  33  . Voor dees wilt vroech noch spa// zwijgen  34  ;  Wie mild inleyt, es prijs bereyt, en zalse hier of hierna// crijgen.	2   streckt richt  +   staech zonder ophouden, voortdurend  +   't uutwendige lot het materiële, aardse lot, i.t.t. het `inwendig' lot van de ziel  3   dat God recommandeert dat God aanbeveelt  4   als dat ghij wanneer gij  5   bedencken geven, uitdelen  6   hier hebt 't ooch stel U dat tot doel  7   barmherticheyt... Hij begeert barmhartigheid, en geen offers. Verg. Spreuken 21:3  8-11   de naecte leden dect, [enz.] verg. Matth. 25:31-46  9   crancken conforteert troost de zieken  10   die zijn gestoct gebloct... maak de gevangenen met een blok aan het been blij door ze te troosten  12   den hoochsten zielen Prijs... zo verkrijgt men de hoogste prijs voor de ziel (nl. de zaligheid)  15   van 't beste metael gesmeet slaat op de te winnen prijzen  16   tot gheen scha// stijghen geen schade lijden  17   wie mild inleyt... voor wie royaal loten koopt staat er prijs klaar  +   hier of hier na hier op aarde of in het hiernamaals  18   Casse kast waarin de prijzen waren uitgestald  +   Prijsen veel uytwendich veel materiële prijzen (er was edelsmeedwerk te winnen)  19   des menschen hart verknocht het menselijk hart naar haakt  20   dees 't inleg meest beweecht die zucht naar het prijzengeld beweegt de meeste mensen in te leggen in de loterij  21   u beweghen laet de liefde vlaat u daarentegen leiden door de liefde bij het inleggen  22   behendich becruypt ongemerkt overmeestert  25   't gunt datgene  26   alleenlick niet... niet alleen aan de krankzinnigen  27   hem die bevalt Gods geest zij die door God worden overvallen, geplaagd met  27   romelisoen rode melizoen of menisoen: buikloop, rode loop  28   zuft `zucht', ernstige ziekte  +   daer van u al... waarvan de goede God u allen moge vrijwaren  29-32   al dees... zeer lastige regels, vermoedelijk wordt bedoeld: het voornemen is alle genoemde zieken te ontvangen in het nieuwe gasthuis; de winst van de loterij is bedoeld voor de nieuwbouw, het voeden van meer monden en de opvang van zieken  29   te ontfanghen nl. in het geplande nieuwe pest- en dolhuis  30   meer te voen meer (zieken) te voeden  33   vloot school (vis)  34   wilt vroech nog spa zwijgen wilt U vroeg noch laat stilhouden, terughoudend opstellen (maar dus juist actie ondernemen)
[p. 70]        3. 35  Bij onsen ouderen, dien vast was ingheprent  Der armen gonst  36   (van outs doen Liefd' was tfondament  36  ),  Es menich testament gemaect, niet voor den armen  Alleen, mer tot gesticht  38   van menich rijck convent  +  .  't Was schijn van Godes dienst. 't Gebruyck creech ander ent  39  : 40  't Was, van pijn en peen bevrijt  40  , naer niet te zwarmen  +    't Nietich vagavyer  41  . Die hier het drouvich karmen  Der armen stillen wil, geeft milt dewijl  42   ghij leeft.  Te laet want naer  43   de doot comt 't deeren  43   en 't ontfarmen:  't Goet es niet langer u  44  , vergeefs men dan veel geeft. 45  Zo lang elck levende es, en 't goet in handen heeft,  Staet het tot zijn gebiet  46  : hij mach daer milt afscheyden  +  .  Hier deur der zielen heyl deur Gods genade aencleeft;  Dus doende sal hem elck  48   in 't hoochste  +   een plaets bereyden.  Hij feylt, die meent  49   dat dit mer zij voor die van Leyden: 50  Tes voor den vreemden meest. 't Gehoor hiertoe wilt dra  50  // nijgen:  Wie mild inleyt, es prijs bereyt, en zalse hier of hierna// crijgen.	36   der armen gonst genegenheid tot de armen  36   Liefd' was tfondament verwijst naar de zinspreuk van de Witte Acoleyen, Liefd es tFondament  38   gesticht stichting  +   convent klooster  39   creech ander ent kreeg een ander doeleinde  40   van pijn en peen bevrijt vrij van pijn en straf  +   naer niet te zwarmen lees: niet te hoeven verblijven in  41   't nietich vagavyer het gefantaseerde vagevuur  42   dewijl terwijl  43   te laet want naer want medelijden en ontferming na de dood (nl. per testament) komt te laat  43   deeren medelijden hebben  44   't goet es niet langer u de goederen zijn niet langer uw eigendom  46   tot zijn gebiet tot zijn beschikking  +   mach daer milt afscheyden kan dat met gulle hand uitdelen  48   dus doende sal hem elck op die manier zal ieder zich  +   in 't hoochste nl. in de hemel  49   hij feylt, die meent... hij maakt een vergissing, die meent dat dit alleen voor de inwoners van Leiden geldt (ook buiten Leiden moest men mee doen aan de loterij)  50   dra spoedig
[p. 70]        Prince.  De menichfuldicheyt der armen es zo groot,  Dat 't Gasthuys (of zijse al met liefden in haer schoot  Geneycht 't ontfangen es, de Povere compangie  54  ) 55  't Gebou is veel te cleyn. 't Vernieuwen dwingt de noot  55  ,  Opdat de sulcke, dien vertrocken wert haer doot  56  ,  Haer leven sleypende hier mit druck, mit pijn onblije,  Bereyt sij goet logijs: dit 's 't slot  58   der Loterije.  Ondelft 't pont  59  , wouckert hier  +  , wint doubelt interest  +  , 60  Jae cent pour cent  60  . Ghij vint hier noch gunst noch pertije  +  ;  Den handel valt oprecht  61  , het eerst so wel als 't lest.  De kaers die voren gaet, en licht die niet wel best?  Weest mitten drouven drouf, de giericheyt wilt haten.  De doot treet op u hiel, sij strijcken  64   sal de rest. 65  Al wat ghij hier besit sal u, ghij dat verlaten;  Terwijl het dan es tijt, spoeyt u tot charitaten.  `Comt', hoordy als God zal de goede van de qua// rijgen  67  .  Wie mild inleyt, es prijs bereyt, en zalse hier of hierna// crijgen.     Liefd' es 't Fondament.	54   de Povere compangie de armen (herhaling van zyse in 53)  55   vernieuwen dwingt de noot de nood dwingt tot vernieuwing  56   vertrocken wert haer doot zij, van wie de dood uitblijft, de langlevenden  58   't slot het doel  59   ontdelft 't pont graaf het pond op (verg. Luc. 19:11-27, m.n. 20-21)  +   wouckert hier maak hier woekerwinst  +   doubelt interest dubbele rente  60   cent pour cent 100 procent  +   noch gunst noch pertije noch voortrekken noch partijdigheid  61   den handel valt oprecht alles verloopt eerlijk  64   strijcken opstrijken, zich toeëigenen  67   de goede vande qua// rijgen de goeden van de kwaden scheiden; verg. Matth. 25:34
[p. 72]  3. Jan van Hout: Gedichtje over liefdadigheid (voor loterij?)    Gij Heer verheven,  Die in 's hemels tent  2    Der armer smerten  Steets staen beneven  4  , 5  Tot 't geven went  Der lieder herten  5-6  .	2   's hemels tent verg. Ps. 19:5; Jes. 40:22  4   steets staen beneven begrijp: steeds terzijde staat (de meervoudsvorm `staen' is een incongruentie)  5-6   tot 't geven went...herten maak de harten van de mensen bereid tot geven
[p. 73]     4. Jan van Hout (?): Chaerte voor de rederijkerswedstrijd 1596    CHAERTE     Uuyt-gesonden bij de witte ACOLEYKENS tot Leyden, aen allen Cameren des GRAEFSCHAPS van HOLLANDT.     Dat grijse zwaricheyt, die 't herte quelling brengt,  Verdriet en onlust baart, de rust ver is verstotelic  2  ,  Mit vreuchden zoeticheyt  3  , bijwijlen wert vermengt,  Niet min profijtich is, als eerlic, prijslic, notelic  4  , 5  Men gans onlochbaer hout  1-5    5  . Zo dolen die dan blotelic  5  ,  Die deur een misverstant, het vrolic zijn verpletten  6    Als het blijft ombepaelt  7  , mit zijnen grens: en grotelic  +    Hem jegens zeden out, goet, nodich, derven zetten  8  .  Wat is dezulcke haer doen  9  ? De Zon, niet om vernetten  +  , 10   Die 't al verquict en voet, deze  10   in zijn wagen  9-10   hooch  (Vergeefs doch) poogen voort te stellen ander wetten:  Jae nemen wech  9-12  . Wat wert een staech gespannen booch?  Hij breect en berst zijn cracht, zijn strac ende sterc vermooch  13  .  Dit overmerckende, de prince  14   daer Rethorijckelic 15   Noch Liefd' is 't fondament, den broederen ten tooch  Stelt  15   't Acoleyken wit, en roupt ter feest gelijckelic  D' Hollandsche Cameren, daer consten noch zijn blijckelic.         Mey zessentwintich wilt voor Leyden al verschijnen  Om in te treen  19  . Oncostelic en schoon  +   zij 't opper-cleet, 20  't Welc 't onderste bedect. Ten eenen  20   wij ons pijnen  +  ,  't Ontfangen voor der poort  21   de Camers daer gereet  +  :  Elc naer een vrij logijs  22  , van ons dan wert geleet.  Den dranc die gij daer vint, aenvaert tot u verschoonen  23    In danc. Des Intrees zin  24   (t' is noodich dat men 't weet) 25  Mit personeringen  25   beelt af, en wilt verthoonen  Het leven der Tyrannen: mit een, wat een beloonen  Zij oyt verworven hebben voor haer doot en naer  27  .  Uut een geloofwaerdige Historie brengt chierlicke persoonen.  Stoops-vlessen  29  , tweemael zes, van tin, puyr, louter claer 30  Zijn des bestdoenders  30   loon  +  . Den tweeden men voorwaer  't Getal van negene, in vereering zal genieten  31  ;  Den derden zes; voorts drie die volgen zal aldaer.  Elc mijde hem voor  33   schandael, spijt, en schimpich schieten  +  :  Mer tracht deur const na eer, laet u d' arbeyt niet verdrieten  34  .    35      Des manendaechs 's mergens, omtrent den achten,  Schict u in 't selfd' habijt  36  : wij comen u halen,  En geleyen op 't tonneel. Aldaer zal u wachten  37    Rethorica, wiens  38   minlic welcoom op u zal dalen,  En als Broeders ontfangen, mit lieflicke talen. 40  Wilt dan den zin uwes Intree  40   haer adverteeren  +  ,  't Zij bij memory  41  , of schriftlic: kent u, om niet te falen  +  .  Ten hoochsten met zes clausen  42  , wel min  +  , na u zelfs begeeren,  Elx van vijftien regels wilt proponeeren  43  .	2   de rust ver is verstotelic [die] de rust ver wegjaagt  3   mit vreuchden zoeticheyt met de zoetheid van de vreugde  4   notelic noodzakelijk  1-5   dat grijse [...] hout begrijp: iedereen erkent volledig, dat het nuttig, goed, enz. is wanneer de zwarigheid in het hart van tijd tot tijd wordt vermengd met zoete vreugde  5   men gans onlochbaer hout men erkent volledig (=de hoofdzin)  5   blotelic duidelijk  6   verpletten verknoeien [door het te verbieden]  7   als het blijft ombepaelt als het vermaak binnen zekere grenzen blijft  +   grotelic in hevige mate  8   hem [...] derven zetten zich durven verzetten  9   wat is de zulcke haer doen Wat doen zij [die zich tegen elk vermaak keren]  +   niet om vernetten voortreffelijk, onverbeterbaar  10   deze zij die zich verzetten tegen vermaak (subject v.d. zin)  9-10   de zon [...] in zijn wagen de zon voorgesteld als de god Apollo met zijn zonnewagen  9-12   de zon [...] jae nemen wech begrijp: zij proberen - tevergeefs - de zon de wet voor te schrijven  13   vermooch kracht, sterkte  14   prince hoofd van de rederijkerskamer, in dit geval van de Witte Acoleyen met de zinspreuk Liefd es tFondament  15   ten tooch stelt ten toon stelt  19   in te treen intrede te maken [in een allegorische optocht]  +   oncostelic en schoon kostbaar en mooi  20   ten eenen om één uur  +   wij ons pijnen wij ons inspannen  21   21voor der poort nl. de Zijlpoort  +   de Camers daer gereet de klaarstaande rederijkerskamers  22   vrij logijs gratis onderdak  23   verschoonen beloning  24   des Intrees zin de opdracht, het tijdens de intrede uit te beelden onderwerp  25   personeringen persoonsverbeeldingen, allegorische personages  27   voor haer doot en naer voor en na hun dood  29   stoops-vlessen schenkkannen met deksel  30   bestdoenders beste presteerders (niet in WNT, verg. boosdoener, weldoener)  +   loon prijs  31   genieten krijgen  33   elc mijde hem voor ieder hoede zich voor  +   schimpich schieten schelden  34   laet u [...] niet verdrieten heb geen weerzin tegen het werk  36   schict u in 't selfd' habijt kleedt u in hetzelfde gewaad  37   wachten opwachten  38   wiens van wie (mannelijke vorm, hier vreemd, logischer zou zijn: wier)  40   den zin uwes Intree de betekenis van hetgeen men in de intrede had vertoond, verg. vs. 24  +   adverteeren mededelen  41   bij memory uit het hoofd  +   kent u, om niet te falen begrijp: ken uw krachten, grijp niet te hoog, nl. door het antwoord uit het hoofd te willen geven en daarbij te falen  42   clausen strofen  +   wel min de verklaring mag wel korter zijn  43   proponeeren te berde brengen
[p. 74]    Levert mit een  44   u Blasoen  +   aldaer beneven. 45  Die 't schoonste brengt, zal men mildelic vereeren  Mit acht schenc-kannen; voorts zal men d' ander  46   geven  Zes; daer aen vier; het laechste zal aencleven  Twee. Die best pronunchieert  48   van ons verbeyt  +    Een Becken en Lampet  49  , fraey gedreven  +  , 50  Deur zijn verdienst  50-51  : want men voor een spreec-woort zeyt,  Die den eenen een deucht doet, d' ander een zorch bereyt.         Om schuwen alle twist, en wert hier niet gevraecht,  Want elc heeft gaern gelijc, de const zulx een afgrijsen// is:  Mer mit vier zeventienen  54  , elc een ooc prijs bejaecht 55  Op deze Regele, die zeer goet te bewijsen// is,  Voor een beveynsde paeys  56  , een rechte crijch  +   te prijsen// is.  In als  57   hout vrije maet, laet u aen geen sillaben  57   knopen:  Mit eenen aessem uytgesproken, een verjolijsen  58  // is  57-58  .  Den hoochsten wert vereert mit zesse tinnen stopen  59  ; 60  Den tweeden voorts mit vier; den derden staet zijn hopen  60    Op twee. En nademael  61   't gezang 't hert meest verheucht,  Zingt in een Liedeken, Hoe Godes gonst staet open  62  ,  Voor die den armen bijstant doen, en toonen deucht.  Dat levert ons in prent  64  , opdat het strec tot vreucht 65  Des volx: hier toe laet een of meerder stemmen clincken.  Vier, drie, twee, cannen van fijn tin, tot prijsen zijn geveucht  66    Van 't werc  67  ; mer die best zingt, die zal men strac  +   beschincken  Mit Schalen, drie, twee, een, bequaem  68   om uyt te drincken.         Zo yemant lustich is  69  , om geen tijt leech  +   te laten, 70  En een vermaecklic spel, of boertich batement  70    Geleert heeft, nieut of out, hij mach de moeyt' aenvaten  71  ,  En hem verzeeckeren  72   een redelic present.  Wie van de vertste [sic] plaetse ons comen zal omtrent,  Voor een vereeringe drie cannen eygen blijven. 75  Wat Camer coemt  75  , die maect ons van haer comst bekent  Voor d'eersten dach van Mey, verwittigende ons door schrijven,  Opdat wij elcken een mit goet logijs gerijven.  Voorts noot men alle degeen, die nu ter tijt Camer houwen  Mit wil haers Overheyts  79   (daer jegens te verstijven  +   80  Elc een hem mijden moet; die daet ons billic zou rouwen  80  ).  Ten laetsten verzoucken wij den broederen vol trouwen,  Uut elcke Camer een te stellen op 't Toonneel  82  ,  Om de gerechticheyt dees handels daer te aenschouwen  83  ,  En zien dat los van jicht  84   elc een becoemt zijn deel: 85  Daer Liefd' is 't fondament, valt zelden groot gescheel  85  .	44   mit een meteen, tegelijkertijd  +   Blasoen geschilderd wapenbord  46   d' ander de tweede-prijswinnaar  48   pronunchieert voordraagt  +   verbeyt verwacht, rekent o  49   lampet kom om waswater uit te schenken  +   fraey gedreven fraai bewerkt  50-51   deur zijn verdienst... begrijp: [de prijzen zijn bewerkt] als beloning, waaruit blijkt dat, wie iemand een deugd doet, nl. een prijs geeft, tegelijkertijd een ander werk bezorgt, nl. de edelsmid  54   vier zeventienen vier strofen van 17 regels  56   beveynsde paeys schijn-vrede  +   rechte crijch oorlog op oprechte gronden  57   als alles  57   laet u aen geen sillaben... u hoeft geen lettergreeptelling toe te passen  58   verjolijsen vreugde  57-58   in als [...] verjolijsen,, is zie hiervoor de Inleiding  59   stopen kannen  60   staet zijn hopen mag verwachten  61   nademael aangezien  62   Godes gonst staet open God is [diegenen] gunstig gezind  64   in prent in druk  66   tot prijsen zijn geveucht staan klaar als prijzen  67   van 't werc voor het lied als zodanig (daarnaast zijn er prijzen voor de uitvoering, het zingen)  +   strac dadelijk  68   bequaem geschikt  69   lustich is zin heeft  +   leech onbenut  70   boertich batement kluchtig toneelstuk  71   de moeyt' aenvaten de moeite nemen  72   hem verzeeckeren zich verzekeren van  75   wat Camer coemt de kamers die willen komen  79   met wil haers Overheyts met toestemming van hun stadsbestuur  +   verstijven verzetten  80   ons billic zou rouwen ons echt zou spijten  82   een te stellen op 't Toonneel een kamerlid af te vaardigen als jurylid op het toneel  83   om de [...] aenschouwen om met eigen ogen te zien dat de beoordeling eerlijk verloopt  84   los van jicht zonder partijdigheid  85   gescheel geschil, onenigheid
[p. 77]     5. Jan van Hout: Missive    Broeders in const// die ons u jonst  1     Op ons verzouc geschreven  2    Hebt: voor een groet// gezontheyt goet   Hier mede u com  4   beneven  1-4  . 5  Op d' uyr en dach// die u ooch zach  5     Daer naer  6   gij voor een wijl spoort  6    Vint u precijs  5-7  // in Stadts logijs,   Alhier voor onzen Zijlpoort.  Ons cleyne macht  9  // u daer verwacht. 10  En opdat gij meucht min falen,  Een cort gedicht// in d' oor u vlicht  11  :   Beantwoort dat op 't inhalen.  D' ordre  13   wezen zal// als 't blint geval  +     (Zoo 't es  14  ) zelf sprac in 't loten. 15  Ons Magistraet// zulx weten laet   Aldus was 't daer besloten.   O Maechd Rethorica, comt bij  1  , en ons u oordeel geeft   Hoe men bequamelixt u volc  2   hier zal vereeren,   Dat op haer blijde incompst voor ander niemant  3   voordeel heeft;   Mer elc blijve onvercort  4  , niet clagende 't verneeren  +   5  Van cost, const, staet, tijt, macht. Ke  5  , zegt ons u begeeren.   `Trect 't lot.'  6-7   't Es recht. `Wel aen. Maect loten als 't behoort:   Rolt, schud, loot los van jicht  7  , wilt achterdencken weeren  +  .  1.De jonst  8   grijpt 't voorste lot: 't Gouds Goudblomken comt voort.  2.Wie volcht? De Kempenblom  9  , In liefden houtse accoort  +   10  3.De derde? Aensiet de liefde  10  , is d' Aeckerboom  +   gerievelic  +  .  4.'t Acoleyken Blaeu, Versaemt met minnen  11   dees naer spoort  +  .  5.Vijf? Es de Wijngaert-ranc, voor allen is zij lievelic.  6.Zes? Es 't Angierken Wit  13  , 't onsteelt liefs harte dievelic,   Doch es 't in liefden trou, 't en zalse niet bezwijcken. 15  7.Voor acht comt Cooren-aer, verdrijft tweedracht miskievelic  15  :  8.Gy liefd  15-16  / 't Speelcoorntgen  16   dat u volcht/ moet trou doen blijcken.   Wie blijft er in den gront  17  ? Wie comt laetst binnen strijcken?  9.'t Es mit genuchten  18  : volcht, o Coorens uytvercoren blom.   U compst mij zo behaecht, dat ic de hooge Rijcken 20  Van mijn Parnas  20   verlaet en hier om u te hooren com.'   Van der poorten af, elc dan aldus geleyt wert  Naer der herberch, die voor elc van u bereyt wert,       Als in de Chaert gezeyt wert.      Goutblomken eel,      Uus logijs deel  2    Vint bij de Craensche schepen  3  :      De Corper Gout 5      U wert vertrout,  Want 't es uyt jonst begrepen  6  .	1   u jonst uw gunst, genegenheid [nl. de wil om aan de wedstrijd mee te doen]  2   op ons verzouc geschreven de kamers moesten zich aanmelden, verg. de Chaerte, vs. 75-76  4   com kome (aanvoegende wijs)  1-4   Broeders [...] beneven. lastige zin, lees: kunstbroeders, die ons (zoals gevraagd) schriftelijk hebt aangemeld: bij wijze van groet wensen wij U hierbij gezondheid  5   die u ooch zach nl. las in de `chaerte'  6   daer naer waarnaar  6   spoort speurt  5-7   op d' uyr [...] precijs lastige zin, vermoedelijk is bedoeld: kom precies op de dag en het uur dat U hebt gelezen (in de kaart) en dat U nog maar even moet nazoeken...  9   ons cleyne macht het kleine getal Leidse rederijkers  11   vlicht hier: vliegt  13   d' ordre de volgorde van optreden  +   't blint geval blinde toeval, lot  14   zoo 't es bep. ter bevestiging bij `blint geval': het lot is inderdaad blind  1   comt bij kom naderbij  2   u volc de rederijkers  3   voor ander niemant... niemand voordeel heeft t.o.v. de ander  4   onvercort onbenadeeld  +   niet clagende 't verneeren... zonder zich te kunnen beklagen over achterstelling in kosthuis, kunst, enz.  5   ke uitroep: wel!  6-7   `Trect 't lot.' dit zijn de woorden van Retorica, die de rederijkers antwoord geeft  7   los van jicht zonder partijdigheid  +   wilt achterdenken weeren voorkom achterdocht  8   de jonst de gunst  9   kempen blom hennepbloem  +   in liefden houtse accoort ze bewaard de eensgezindheid in liefde (zinspreuk)  10   aensiet de liefde bekommer u om de liefde (zinspreuk)  +   Aeckerboom eikeboom  +   gerievelic dienstvaardig  11   versaemt met minnen verbonden in liefde (zinspreuk)  +   dees naer spoort deze (=de liefde) najaagt  13   't Angierken wit de witte anjer  15   miskievelic ellendig (bijv.nw. bij tweedracht)  15-16   verdrijft [...] gij liefd' gij liefde, verdrijf de ellendige tweedracht  16   't Speelcoorntgen andere naam voor de oude Haarlemse kamer, de Pellicanisten. Speelcoren = meidoornbes  17   in den gront op de bodem (van de lootjesvaas)  18   mit genuchten met genot (zinspreuk)  20   van mijn Parnas Van Hout laat Retorica op de Parnassus wonen, de Griekse berg waar ook de Muzen verblijven  2   uus logijs deel begrijp: uw logies, uw herberg [uus = uws logies deel: gen.part.]  3   bij de Craensche schepen bij de kraan, voor de Waag, waar schepen werden gelost. Zie voor de locaties van de herbergen: bijlage 2  6   uyt jonst begrepen uit goedgunstigheid begonnen (zinspreuk)
[p. 78]        Gij Kempen-blom,      In const niet stom  8  ,  Daerin  9   gij wint en voort stout  +  : 10      In de Noornberchse  10   Croon      Neemt vrij u woon-  -plaets, daer gij in liefde accoort hout.      Slaet u zaec goom  13  ,      Oude Aeckerboom: 15  Comt hout hier binnenshuys school  15  .      De liefde aenziet      Die u geschiet  Alhier in den Cabuys-cool  18  .      Ons vreuchden rey  19  , 20      Blaeuwe Acoley,  Vermeert: Versaemt mit minnen.      Comt neemt 't besit      Van d' Arent Wit:  Goe herberch zult gij vinnen. 25      Die van den dranc  25-27        Des wijngaerts ranc  Verhit, van consten vol stac,      Liefd' boven al      Plaets vinden zal 30  En rusten in den Wolzac  30  .      De Witte Angier      Haer test vint hier  32  ,  En mach daer op haer tand scherpen.      In liefd' getrou 35      Zoo 't wezen zou  Comt vint 't Beleg van Handwerpen.      Het Fransche Schilt      Tot wasdom milt  38    (Och mocht men wreedtheyt smoren daer) 40      Als herwerts spoet      Liefd' blijcken moet,  Ontfangt de geele Cooren-aer.      Fortuyn van Gout      't Speelcoorntgen out 45  Haer Camer niet bezwijcken      Laet t' Haerlems zwaert      Alom vermaert,  In wien men trou ziet blijcken.      Valt in den schoot 50      Der Leeuwen Root  Bevrijt van alle suchten:      Die const bejaecht      En mit u draecht  De Coornbloem mit genuchten.   Elc van u luyden zij verdacht  1  // dat daermen u zal inneleyden  +  ,  U zal gezeyt zijn goede nacht// mit wat gedichts wij van u scheyden:      Gij meucht u daer wat toe bereyden  3  .	8   in const niet stom in de kunst niet zwijgend, dus: actief  9   daerin waarin  +   wint en voort stout overwint en voortstuwt = vooruit komt  10   Noornberchse Neurenbergse  13   slaet goom sla gade  15   hout hier binnenshuys school hou hierbinnen uw verblijf  18   cabuys-cool ook: kopkool, familie koolsoorten waaronder rode en witte kool  19   ons vreuchden rey ons vreugdenlied of: onze vreugdendans  25-27   die van den dranc... bedoeld zijn de Haarlemse Wijngaertrancken  30   wolzac wolbaal  32   haer test vint hier de Haarlemse Witte Angieren beleefden hun vuurdoop in Leiden, zie de Inleiding  38   tot wasdom milt vermoedelijk te lezen als: [leidt] tot milde groei  1   zij verdacht moet erop bedacht zijn  +   inneleyden binnen leiden  3   toe bereiden op voorbereiden, nl. met een passend weerwoord
[p. 79]     Des maendaechs vrouch de clocke acht// wij d'eerste vijve  4   comen halen; 5  De rest naer middach op ons wacht// gecleet: men leyt u in der zalen      Van const. Wilt dicht mit dicht vertalen  6  .  Gelevert hebbende u Blasoen// men zal u weer naer u logijsen  7    Geleyden: daer zal t' uwaerts spoen// ons afscheyt  8  : laet u const dan rijsen:      Wilt Rethorijclic eer bewijsen.   De waerning  1  , broederen, die men hiermede zent  `Alleen wracht  2   goede jonst', tot u luyden ons confrateren  +  .  De grou  3   es dat de tong van dien, die niet gewent  En es voor 't volx gehoor te spreken, wat mocht tateren  4  : 5      't Welc meest beschaemtheyt  5   baert en oorzaec geeft van snateren  +  ;  En es: zou zijn  6  . Dit schout  +  , onthout hem doch  +   haer schateren.   De Broeders der Witt' Acoleyen  Mit ijver naer u comst verbeyen.	4   d' eerste vijve de eerste vijf kamers  6   vertalen beantwoorden  7   logijsen herbergen  8   t' uwaerts spoen ons afscheyt begrijp: de Witte Acoleyen zullen een afscheidsgedicht uitspreken waar men een antwoord op moet hebben  1   waerning waarschuwing  2   wracht maak  +   tot u [...] confrateren bep. bij `zent' (r. 1): aan U, onze medebroeders (rederijkers)  3   grou angst, vrees  4   tateren rumoerig worden  5   beschaemtheyt schaamte  +   snateren lawaai maken (mogelijk denkt Van Hout ook aan nog negatievere reakties: kwaadspreken, de rederijkerskunst in discrediet brengen en zo de dominees in de kaart spelen. Vergelijk de Chaerte vss. 33-34 en het slot van het gedicht Constlievende geesten  6   en es: zou zijn problematische constructie. Misschien zo te lezen: [`de grou', de vrees] is, dat dit (=het ontstaan van rumoer) zou gebeuren  +   schout schuwt  +   onthout hem doch... geef het volk geen reden om te schetteren
[p. 81]  6. Jan van Hout (?): Maetclinckent-gedichte    Maetclinckent  1  -gedichte, gepronuncheert  +  ,      Bij die van de WITTE ACOLEYEN,  Als men de Cameren heeft geforeert  3  :      Daer zij naer Loting waren bescheyen  4  .    Goude. 5  Dees herberge vrij/ is Liefbroeders dij/      Eel Goudblomkens, niet ondorper  6  /  Als ander daer ghij/ oock zout wesen blij/      Als in desen gulden Corper  8    7-8  .  Den dranck dien ghij vint/ uyt jonsten  10   bemint/ 10      Laet die vrolick zijn uyt gonsten gepepen  +  /  Goede jonst ontbint  11  / En weest eens gezint/      Rethorica heeft Uyt jonsten begrepen.    Catwijck op Zee.  Ghij Kempenblommen, niet om volsommen  13  /      Thoont ghij u In liefden accoort, 15  Die ghij  15   alommen/ zijt wel gecommen/	1   maetclinckent metrisch  +   gepronuncheert voorgedragen  3   geforeert ondergebracht  4   bescheyen ingedeeld  6   niet ondorper niet onbeschaafd (dorper = onbeschaafd, eig. dus één negatie-element teveel)  8   Corper karper  7-8   als ander [...] Corper zinsstructuur en betekenis onduidelijk, misschien: deze herberg is beschaafd, al zouden jullie misschien ook tevreden zijn met een andere (minder nette) herberg  10   uyt jonsten uit gunst, uit genegenheid  +   gepepen gedronken  11   ontbint ontvouwt, verklaart  13   niet om volsommen niet te beschrijven  15   die ghij lees: ghy die
[p. 82]        Daer Liefd'  16   is 't Fondament, het woort/  Dees herberch schoon/ alhier ten thoon  18  /      Is voor u: draecht naer 't behoren zorch/  Dat liefd' ydoon  19  / woont inde Croon, 20      Zeer constich gemaect tot Norenborch  20  .    Vlaerdingen.  Den Akerenboom, is zeer wellecoom/      Vermits  22   zij ons van als gerieft  +  /  Met huysingen vroom  23  / oock Schepen op 't stroom/      Tot 's menschen nut/ zij Aensiet Liefde, 25  In de herberch gaet/ die hier voor u staet/      Hout daer eerlick zonder Confuys school  26  /  Rethorica raet  27  / dat ghij drinckt op maet  +  /      Het bier ghij vint/ in de Cabuys Cool  28  .    Rotterdam.  Met Minnen verzaemt, zoo het recht betaemt  29  / 30      Dat men Verzaemt met minnen,  Dus broeders vernaemt  31  / van dat ghij hier quaemt/      Verheuchden harte en zinnen  32  /  Dies wij ons vermeyen  33  / Blauwe Acoleyen,      Als die Const/ uyt vele pitten/ carent  34  / 35  Daer ghij zijt bescheyen  35  / doet uwer intreyen/      Neemt aen uyt jonsten 't huys van den witten/ Arent.    Haerlem/ Jonge Camer.  Gelijck den Wijngaert  37-38  , van hem zelfs heeft zijn// aert/      Zijne vruchten voorts te brengen/  Zoo ghij oock med' fijn  39  // baert in desen termijn// waert  +  / 40      U vruchten/ met groot verlengen  40  /  Voorts te brengen/ ziet Edel Rancken wie 't/      Mocht benijen/ en 't herte vol stack  41  /  Maer uyt liefden siet/ wij laten niet  43  /      U te leyden in dese Wolzack.    Haerlem/ Vlaemsche Camer. 45  De Witte angieren, in den Test zeer fiere  45  /      Jeuchdich staet/ onder 't 's hemels douwe/  In elcken quartieren  47  / den mensch neemt plaiziere/      En bloeyen In liefden getrouwe,  Ghij vint propijs  49  / voor u een Logijs/ 50      Daer ghij zult commen u verstandt scherpen/  Rethorica wijs/ zal geven advijs/      Alhier in t' Belegge van Handtwerpen.    Catwijck opten Rijn.  Edel Coren-aren, die Constelick verclaren  53  /      Die conste der Reden-rijcken/ 55  Uyt u men vergaren  55  / des menschen welvaren/      Met recht schrijft ghij/ Liefd' moet blijcken,  Hier in 't Fransche Schilt, doch intrecken wilt/	16   daer Liefd'... waar Liefd' is t' Fondament de leus is  18   ten thoon zichtbaar  19   ydoon geschikt  20   Norenborch Nürnberg  22   vermits aangezien  +   van als gerieft van alles voorziet  23   huysingen vroom fraaie behuizingen  26   hout zonder confuys school houdt zonder bandeloosheid u verblijf  27   raet raad u aan  +   drinckt op maet met mate drinkt  28   cabuys cool kopkool, koolsoort  29   zoo het recht betaemt juist zoals het hoort  31   vernaemt genoemd  32   verheuchden harte en zinnen verheugden [onze, te weten de Witte Acoleyen] harten en zinnen  33   vermeyen verheugen  34   carent onduidelijke term, verm. uit rijmdwang ontstaan. Mogelijk heeft het te maken met kern en karnen: de essentie vergaren  35   daer ghij zijt bescheyen waar u bent ontboden  37-38   gelijck den Wijngaert... begrijp: zoals het in de natuur ligt van een wijngaard ligt, druiven voort te brengen  39   zoo ghij oock med' fijn... zo brengt u ook uw aangename vruchten voort (nl. gedichten)  +   termijn waert bijzondere tijd  40   met verlengen groot verlangen  41   wie 't mocht [...] stack wie er ook afgunstig op is en wrok in zijn hart koestert  43   wij laten niet wij laten niet na  45   in den Test zeer fiere de Witte Angieren hadden een test moeten afleggen, zie de Inleiding  47   in elcken quartieren overal  49   propijs gereed  53   die constelick verclaren die op kunstige wijze doen schitteren  55   uyt u men vergaren... uit u [begrijp: uw werk] raapt men het welvaren van de mens bijeen (de incongruente vorm vergaren voor vergaart zal zijn ingegeven door rijmdwang)
[p. 83]        Om u aldaer nu wat te rusten/  De onruste stilt  59  / schout den Bacchus milt  +  / 60      In Conste wilt u verlusten  60  .    Haerlem/ d' Oude Camer.  Speelcorenken jent  61  / jeuchdich excelent/      wiens fame/ als een bazuyne/  Clinckt al om omtrent/ onder 't firmament/      Dies in den gulden Fortuyne, 65  't Bier daer ingeleyt  65  / voor u is bereyt  +  /      Om u Broeders te vereeren/  Morgen ons verbeyt  67  / zoo ons Chaerte zeyt/      Om u zelven te presenteeren.    Haghe.  Ghij die Met genuchten, en edele vruchten  69  / 70      Ons bijcomt  70  / in desz [sic] Eeuwe/  En Leydsche gehuchten  70-71  / wij zonder duchten/      Logeren in den Roden Leeuwe,  O blom  73   vercoren, die wij naer behoren/      Achten voor 's menschen onderhout  73-74  / 75  Geleerde Doctoren  75  / men in u besporen/      Op wien den mensch hem meest betrout  76  /  Al is 't dat hem namaels berout  75-77  .    Leyden Vlaemsche Camer.  Gelijck was in Eden, niet zijnde den tweden/      Maer den eersten Lusthove  78-79   schone/ 80  Den Bome der Reden  80  , en van quaet beleden/      In 't midden aldaer stont ten thone/  Zoo lustich plaisant lieflick abondant  82  /      Is u Orange Leli, bloeyende/  En heerlick geplant/ alhier in Hollant, 85      En blijft altijt In Liefden groeyende.	59   de onruste stilt kalmeer de onrust  +   schout den Bacchus milt schuwt de milde Bacchus, dus: drink wijn met mate  60   verlusten verlustigen  61   jent edel  65   ingeleyt opgeslagen  +   voor u is bereyt staat voor u klaar  67   verbeyt verwacht  69   edele vruchten nl. hun gedichten  70   ons bijcomt bij ons komt  70-71   in desz [...] gehuchten in deze tijd, hier in Leiden  73   blom vercoren woordspel: de Haagse kamer heette de Corenbloem, maar hier ook: de (uit)verkoren bloem  73-74   naer behoren [...] onderhout die wij nuttig achten voor de mens  75   geleerde Doctoren bedoeld: de Haagse rederijkers  76   hem meest betrout zich het meest verlaat  75-77   geleerde [...] berout lastige zin, verm. is bedoeld: in u bespeurt men de grote geleerdheid, waar mensen zich zo graag op verlaten, al zal hem dat later berouwen (de mens moet namelijk niet vertrouwen op de wijsheid van mensen, maar op de genade van God)  78-79   den tweden Lusthove de `eerste lusthof' was de Hof van Eden, het paradijs, de `tweede lusthof' is een toespeling op de Leidse Lust-Hof van Rethorica, d.w.z. het rederijkersfeest  80   den Bome der Reden... de boom van kennis van goed en kwaad  82   abondant overvloedig
[p. 85]   7. Jan van Hout: So yemant waer belast, eerste versie    So yemant waer belast  1   om een onderscheyd ende oordeel uyt te spreecken  Uyt twee vaten wateren, teffens  2   geschept uyt eenen loopender beecken,  Zulc zoude hem billicken  3   niet zo zeer hebben te bezwaren  Als wij rechters, die van ons overheyt belast zijn rechtvaerdelic te verclaren, 5      Wie van allen hier bestdoenders  5   waren.     Oorzaecke: elc heeft hem  6   zo wel ende treffelicken gequeten,  De boucken overlopen  7  , deurlesen, ondersocht de secreten,  De wercken ende daden zo met conste bespoeyt  8   niet, mer deurwrocht  En mit levende bewijsredenen  9   zo gestelt, gebonden, verknocht  +  , 10      Als immermeer wesen mocht  10  .     Zodat, indien het waer mogelic, redelic en behoorlic,  Om niet licht te zijn van wijsdom  12  , bot en doorlic  +  ,  Wij zouden 't als een zaecke onscheydelicke  13  , wien 't ooc zou moghen spijten,  Met Dolobella dit verzeynden  14   tot den Areopagyten  +  , 15      Om hen mit wijsdom te bevlijten  15  .     Gneus Dolobella, wesende proconsul  16   van Asyen, quam te vooren  +    Zo vreemden geschil, als men yewers oyt const hooren  17  ,  Van een Smyrmaensche vrou, die, hebbende van haren eersten man  Een zoon Abcd genaemt. Zij het tweede huwelic nam an  19   20      Mit Spellen, dien zij Eefge gewan  20  .     De zoonen groeien op, werden groot, comen tot manlicke perfectie  21  .  Mer gelijc gemeenlicken  22   stiefvaders ende -moeders dragen affectie  +    Niet ten goeden, mer ten quaden zodanige kinderen  23    Die uyt 't voorbedde  24   gesproten zijn, zouckende haer schade  +   ende in alles te hinderen, 25      En haer recht comende goeden  25   te minderen:     Zo zochten Spelle, de vader, ende Eefg, de zoon, bederf te bejagen  26    Den onnoselen Abc, zweeren in zijn doot  27  , leggen hem lagen  +  .  Hij valt er onwetende in. Zij smijten  28   hem t'samen doot,	1   so yemant waer belast wanneer iemand de opdracht zou hebben  2   teffens tegelijkertijd  3   zulc zoude hem billicken... zou die zich redelijkerwijs niet zozeer hoeven in te spannen  5   bestdoenders degene die het beste presteert, verg. boosdoener, weldoener  6   elc heeft hem ieder heeft zich  7   overlopen doorgenomen  8   bespoeyt besproeid, hier: oppervlakkig aangeraakt  9   levende bewijsredenen krachtige argumenten  +   gestelt, gebonden, verknocht opgesteld, onderbouwd en doorwrocht (Van Hout maakt in deze passage zeer rijkelijk gebruik van de stijlfiguur van de drieslag of tripartitie)  10   als immer meer wesen mocht als ooit mogelijk zou zijn  12   niet licht van wijsdom niet bezwaard door enige wijsheid, dus: dom  +   bot en doorlic ondoordacht en dwaas  13   een zaecke onscheydelicke een onoplosbaar probleem  14   verzeynden doorsturen  +   Areopagyten leden van de Areopagus, het hoogste gerechtshof in Athene  15   om hen te bevlijten om hen [te laten] ijveren  16   proconsul stadhouder  +   quam te vooren kreeg te behandelen  17   yewers oyt const hooren waar dan ook ooit kon horen  19   het huwelijk nam an trad in het huwelijk  20   dien zij Eefge gewan bij wie zij [een zoon] Eefge kreeg  21   perfectie volgroeidheid  22   gelijc gemeenlicken zoals over het algemeen  +   affectie dragen gevoelens koesteren  23   zodanige kinderen lees: [ten opzichte van] die kinderen  24   tvoorbedde eerste (huwelijks-)bed  +   zouckende haer schade proberend hen te benadelen  25   recht comende goeden rechtmatig toekomende eigendommen  26   zochten bederf te bejagen waren erop uit de ondergang te bewerkstelligen  27   zweeren in zijn doot zweren hem te doden  +   leggen hem lagen beramen een aanslag tegen hem  28   smijten slaan
[p. 86]    Alleen om dat hij 't erff  29   niet meedeelen en zoude van dien hij eerst quam uyten schoot, 30      Wesende  30   ettelicke duysent sestertiën  +   groot.     O onversadelicke  31   giericheyt, waer toe beweecht gij 's menschen harten,  Wat brout gij al quaets! Wat tyranniger parten  32    Sticht en bout gij  33   in 't onversadelic gemoet!  En als men al becomt  34  , wat  34-35   quellage  +   dan 't harte deurwroet, 35      Gezwegen van de zielverslinnende helsche gloet?     Letter, de moeder die haer eerste kint hadde gewonnen  Bij Grammaer, haren voorman  37  , heeft 't schelmsche verraet ondervonnen.  Ende in haer zelfs overleggende  38  , zo in slapen als waecken,  [ - ] de ijslicheyt der zaecken, 40      Begeeft haer  40   geheel ter wraecken     En vermoort man en zoon; wert daerop gevangen voor Dolobella gestelt.  Z' en wond er geen douxken om, heeftet rondelic bekent en vertelt  Van begin totten eynde, 't hooft mit alle de leden  43  :  Dat zij de geene die haer eygen kint moordadelic bestreden, 45      Had mogen doden mit recht of reden.     Den proconsul Dolabella, de zaecken overwickende  46   aen beyden zijden,  Vont hem crachtich van redenen  +   bestrijden  47  ;  Wist niet om in de zwaerwichticheyt der zaecken te enden  48  .  't Cryem  49   dootstraf, daer hem 's moers natuyrlicke treckingen  +   weer afwenden, 50      Vont de zaec goet totten Areopagyten  50   te versenden.     't Crym was gewislic  51   groot: man en kint te vermoorden!  't Es scrickelick in de ooren van al die zulcx oyt hoorden.  Mer d' oorzaec was zo in de wetten der natuyren  53   ende volckeren gesticht,  Van mit haer tween  54   voorbedachte lage niet verongelijct 't onnosele wicht, 55      Om 't goet  55  , te berooven van leven en licht.     Hij schictse  56   naer Athenen, zulx als 't proces was gefurneert  +  ,  En 't onberispelic Areopagytsche oordeel wert er  57   over begeert.  De zaecke rijpelic gepondereert  58  , hen  58   niet min en ging bezwaren  Dan Dolabella, ende gingen  59   bij een interlocutoir  +   verclaren, 60      Dat naer 't verloop van hondert jaren     Men hem personelicken wederom zoude schicken  61    De twistende pertiën, om op eenige poincten van officiën  62   ende geen sticken  62  ,  Die in den verbale  63   niet en waren verclaert noch bekent,  Mondelinge te werden gehoort. Daer hangt 't proces noch en zal hangen zonder ent, 65      Tot men de pertiën zent.     Waer onsluy mogelicken  66   in desen te vinden zulcken uytvlucht,  Wij zoudens zoucken. Lacen  67   neen! Dies  +   ons hart overluyt zucht.  't Es ons geboden  68  , want van hen die ons regeren,  Ons plicht es hen te hoorsamen, dienen en eeren, 70      En ons goetduncken voor hen te verneeren  70  .	29   't erff de erfenis  30   wesende... bijv. bep. bij `erff', vs. 29  +   sestertiën Romeinse munt  31   onversadelicke onverzadigbare  32   tyranniger parten tirannieke listen  33   sticht en bout gij sticht je aan en veroorzaak je  34   alsmen al becomt als men alles krijgt [wat men begeert]  34-35   wat quellagie... begrijp: het bezit leidt tot wroeging, om nog maar te zwijgen van de ziel die verloren zal gaan in de hel  +   quellage kwelling  37   voorman haar eerste man