[p. 45]
Eerste tooneel.
patroclus
BEnaauwd, bekommerd en verlegen351
Zucht myne ziel in deezen nood,
O Grieken, om uw' droeve dood,
O Trojen, om uw blyden zegen.
355
Spant Hemel, Aarde en Zee en al
In 't eind dan t' zaam tot onzen val!
De gunst der Goden is verdweenen.
Wy zenden vruchteloos ons zuchten naar om hoog.
Hun harten zyn verkeerd in steenen.359
360
Een wolk van gramschap dekt hun oog.
Achilles, wreeder in zyn woeden
Als hongerige wolf, of leeuw,
Verheugt zich in ons bang geschreeuw,
En kan, maar wil zulks niet vergoeden.364
365
O wraakzucht, gramschap, bittre haat,
Wat brouwt gy 't Vaderland al kwaad!
Als vrienden zich van vrienden scheiden,
Wie zal den vyand in zyn' woede dan weerstaan?
Hy gaat in bloedrivieren weiden,
370
En durft zyn' hand aan 't heil'ge slaan.
Ik, die van myne kindsche jaaren,371
Door vriendschap en door broedermin,
Eéns van gedachten, ééns van zin,373
Myn' ziel wist met uw' ziel te paaren;
375
Moet ik ook schuldig zyn, nu gy
U wreekt van 's dwinglands tieranny?376
[p. 46]
Om 't Vaderland in nood myn' bystand aan te biên:
Hier schynt uw' vriendschap my te dwingen,
380
Met vreugde uws hooners smart te zien.
O vriendschap, edelste in dit leeven!
Zal ik, tot myne en myner schand,382
Om u, myn dierbaar Vaderland
In deezen jongsten nood begeeven?
385
En aanzien met een stil gemoed,
Hoe Troje trapt in 't Grieksche bloed?
O eer, ô Vaderland, ô vrinden!
Zal ik stilzwygend zien, hoe 't Troische vier u blaakt,388
Om my aan éénen vriend te binden,
390
Die zich in aller ramp vermaakt,
Myn' ziel, geslingerd heene en weder,
Ziet dan alleen de vriendschap aan;392
Wordt weêr genoopt ten stryd te gaan,393
Om d' uitgelaaten Hector neder394
395
Te ploffen in 't bebloede zand,
Ten dienste van myn Vaderland.
Maar ach! Achilles te verstooren,
Zou 't allerlaatste zyn, daar 'k my in nood toe keer:
En gaat het Grieksche heir verlooren,
400
Zo sterf ik zonder roem of eer.
O vriendschap, wil 't my dan vergeeven.
De eer, de eer is my veel meerder waard.
'k Zal zonder eer hier niet op aard,403
Al moest ik zonder vrienden leeven.
[p. 47]
405
De vriendschap wankelt in den nood:
De eer blyft ons by zelfs na de dood.
Deeze is onsterflyk, die kan enden.
Ik gaa. maar weigert hy den Griek zyn' hulp; ik zweer,
Of hy zal my ten stryde zenden,
410
Of ik, ik ben zyn vriend niet meer.
Tweede tooneel.
patroclus, alcimus.
patroclus
Helaas! getrouwste myner vrinden,413
Weet hy den staat van 't heir, en blyft zyn steenig hart
Noch onbeweeglyk? lacht hy noch met onze smart?
alcimus
415
De schrand're Ulysses heeft zyn' ziel wel iets bewoogen,
Met Ajax: maar helaas! ofschoon het mededogen
Dien wreede al eenigszins geraakt hebbe en ontroerd,
Hy wordt geduurig door zyn' gramschap weer vervoerd.418
Dan grypt hy 't bloedig zwaard eens beevende in zijn' handen;419
420
Dan zien wy hem van spyt weer knarssen op zyn' tanden,
Dat hy, die zich zo zeer verheugt in 't stroomend bloed,
Den stryd van verre zien, en zelve rusten moet.
Dan schynt het, dat hy wat geraakt is aan 't bedaaren;
Dan zweert hy weder, noch Trojaan noch Griek te spaaren,
425
Maar alles te offeren aan zyn' gehoonde deugd;
En toont zig om den nood der Grieken gansch verheugd.
[p. 48]
Hy roept de Goden aan, om zyne rouw te wreeken;
En bidt, dat Hectors hand den veldheer mag doorsteeken:428
Want zo lang, als die leeft, en 't Grieksche heir gebiedt,
430
Wil hy voor 't Vaderland niet stryden; ja ontziet
Zich zelfs niet, naar de dood te wenschen van hun allen,
Zo hy den Dwingland slechts mogt aan hun zy zien vallen.
Dan wil hy met zyn volk, en uitgeruste hand,433
De schaê herstellen van 't gemarteld Vaderland;
435
Den zegepraalenden Trojaan ter stad in dryven,
En met zyn moedig volk alleen verwinnaar blyven:
Op dat geen ander deele in zynen oorlogsroem,
En Griekenland alleen hem zyn verlosscher noem.
patroclus
Zo heeft hy reden, zich in 't korte te verblyden.439
440
Want zo hy deezen dag alleen noch wacht met stryden,
Is 't al verlooren, en met onze vloot gedaan.
Zo dan de vlam eens in de schepen door wil slaan,442
Waar zal 't rampzalig volk dan eenige uitkomst vinden?
Die wreeden zullen ons op hun gemak verslinden,444
445
Als tedre lammeren, die weereloos en stil
De dood verdraagen, als 't hun overwinnaar wil.
alcimus
Maar neen; 'k hoop noch op u, dat gy zyn' gramschap neder
Zult zetten door uw raad: hy acht, hy mint u teder;
Hy heeft den ganschen nacht gesleeten in geklag,449
450
En droef gezucht, om dat hy u niet weder zag,
Die hem beloofd hadt voor den avond weer te komen.
Om uwent wil alleen heb ik dien held zien schroomen.
Beschryf hem dan den staat van 't bange Vaderland
Op 't allerschrikkelykst: bezweer hem by den band
[p. 49]
455
Van vriendschap, die zyn hart aan 't uwe heeft verbonden:
Zeg hem, hoe gy de bloem van 't Grieksche heir gewond, en
Ter dood toe afgemat, zaagt vluchten naar de vloot.
Beschryf hem 't naar geluid der geene, die half dood
Noch kermen op het veld, en trachten noch te spreeken,
460
Om hunnen ramp op hem met woorden slechts te wreeken,
Wyl zy hem aanzien, als de bron van hunne elend;461
Hoe gy de traanen, en het bloed, waar gy u wendt,
Ziet stroomen langs den grond. Beschryf hem al de naarheid,
Die gy bedenken kunt....
patroclus
Ach! 'k hoef alleen de waarheid
465
Te zeggen. Maar hy, die Ulysses heeft gehoord,
En alles wederstaan, zal die zich op myn woord
Bedwingen, en het zwaard weer vatten in de handen?
Neen, Alcimus, ô neen, hy kan zich zonder schanden
Voor my en mynen raad niet buigen, die zo fier
470
Vorst Agamemnons boode, en zyn' geschenken, wier
Gelyken hy zelf naauw gezien heeft van zyn leeven,
Te rug gezonden heeft, en smaadelyk verdreeven.
alcimus
Wat middel dan voor ons, tot troost in deeze elend?
patroclus
Indien hy voortgaat hier gerust in zyne tent
475
Te blyven zitten, zich niet moeiende met stryden,
Zo hoop ik door myn arm de Grieken te bevryden.476
Niet door myn' dapperheid en vreesselyk geweld,
Maar door de wapens van dien onverwinbren Held.
My dunkt, wanneer ik die mogt gespen om myn' leden,
480
Gewapend met zyn zwaard mogt in het strydperk treeden,
[p. 50]
Ik zou Sarpedon, 'k zou AEneas, en de bloem481
Van Trojes oorlogsmagt, held Hector, die zyn roem
Thans door Achilles toorn ziet aan de starren ryzen,
Voor my doen vluchten, of den weg ten afgrond wyzen.484
485
'k Voel, hoe die eerzucht reeds myn jeugdig hart begint
Te streelen. Goden! die volvoert, wat ge onderwindt,486
Gy, die me aanleiding hebt tot deeze zaak gegeeven,
Kroont, kroont myn grootsch besluit, al koste 't ook myn leeven.
alcimus
Daar komt Achilles zelf.
Derde tooneel.
achilles, patroclus, alcimus.
achilles
ZYt welkom, waarde vrind!
490
Zyt driemaal wellekom! dank zy den Hemel! 'k vind
U eindelyk dan weer, en, na zo lang te zuchten,
Doet uwe wederkomst al myne zorgen vluchten.
Gy leeft dan noch! Goôn! wat heb ik voor u gevreesd!
Maar 'k zie met vreugd, myn' vrees is zonder, grond geweest.
495
Maar hoe? gy staat en zucht, en houdt uw' droevige oogen
Geslaagen op den grond, wat heeft u zo bewoogen?
Treurt ge om den slechten staat van 't Grieksche Leger? of497
Is u uit Griekenland, van Phthie, of elders, stof
Tot droefheid aangediend? spreek op, laat ik u hooren.
500
De droefheid, die men in zyn boezem wil versmooren,
Groeit daaglyks aan, en slaat in 't eind tot wanhoop uit.
Gy zucht, en zwygt! zeg my, waar uwe smart uit spruit.
[p. 51]
patroclus
Goôn! kan Achilles my naar myne droefheid vraagen!
Gy zyt 'er de oorzaak van. Ach! dat uwe oogen zagen,
505
Het geen ik heb gezien, uw fier en steenig hart506
Zou zich haast zien vermurwd door de algemeene smart
Van onze Helden, en manmoedige soldaaten;
Zo ge eenge menschlykheid slechts over hebt gelaaten
In uw verstokt gemoed.
patroclus
Zo na, dat uwe hand alleen ons kan bevryden
Van onzen ondergang, zo zy voor ons wil stryden.
De Grieksche vloot is tot het uiterste gebragt.
De grootste Helden zyn gekwetst; het volk, van kracht,
515
En moed byna geheel beroofd, weerstaat flaauwmoedig
De Troische krygsmagt noch. Het slagveld legt gansch bloedig516
Met Grieksche lyken opgevuld, en, waar men ziet,
Men speurt geen' tekens, als van wanhoop en verdriet.
De Veldheer heeft den stryd verlaaten, om zyn' wonden
520
In zyne rechte hand. 'k heb Tydeus zoon gevonden,520
Dien steun van 't Grieksche heir, door 't missen van zyn bloed,
Schier leevenloos. ik ben Eurypylus ontmoet,522
Met eenen scherpen schicht geschooten in zyn' dye.523
De mindere soldaat valt 's vyands raazernye
525
Ten prooi, door 't woeden en de onwederstaanbre kracht
Van Hectors ysre vuist, en Trojes oorlogsmagt.
[p. 52]
En gy, Achilles, blyft noch even onbewoogen;
Ziet ons ten val gaan, en blyft zonder mededogen!
Goôn! dat geen' gramschap, zo nadeelig, zo verwoed,
530
My oit vermeestre, noch stal grype in myn gemoed!530
Wilt gy alleen tot schade en onheil uwer vrinden
Beroemd zyn? wie zal troost in uwen bystand vrinden,
Voor wien bewaart gy toch de kracht van uwe hand,
Na gy die hebt ontzeid zelfs aan uw vaderland?534
535
En gy, gy zyt die man, die Troje moest vernielen,
Die menig duizenden van vyandlyke zielen
Ten afgrond zenden moest; gy zyt die dappre Held,537
Die ons bewaaren zoudt, gelyk ons is gespeld
Door Priester Calchas mond! ô Hemel! kan het weezen?539
540
Een ongeluk, waar voor men eerst niet scheen te vreezen,
Treft ons veel nader, wen 't ons overkomt, als iet,541
Dat een voorzigtig oog lang van te vooren ziet.542
Nu raast, nu knarst het volk van spyt op zyne tanden,
Terwyl de Trojers hen van allen zyde aanranden.544
545
Zy sneuvlen, een voor een, en verwen met hun bloed
Den vyandlyken grond, terwyl de moordlust woedt:
En gy, daar al hun hoop wel eertyds op berustte,
Dien elk in zyne ziel, als zyn verlosscher, kuste,
En streelde vol van liefde en vriendschap, ziet dit aan,
550
En laat uw' vrienden door uw' vyanden verslaan.550
My dunkt, ik hoor, hoe zy in 't uiterste noch kermen:
Achil... Achilles kom, ai wil ons noch beschermen!
Zo sterft 'er menig niet uw naam noch in den mond.
Een ander, raazende, en verbitterd door zyn' wond,
555
Waar van hy de oorzaak u alleenig toe durft schryven,
Zweert, zo hy weer bekomt, u 't staal in 't hart te dryven.556
[p. 53]
achilles
En zoude ik zulk een volk myn' hulp noch bieden!
patroclus
Ach!
Ontmenschte! zo uw oog in hunnen boezem zag,
Hoe tedre een' vriendschap zoudt gy daar voor u niet vinden!
560
Een onrechtvaarde toorn kon uw gemoed verblinden;560
En gy keurt kwaad in hun, het geen gy zelve doet.
De wanhoop en de spyt verheert ook hun gemoed.562
Uw toorn is straffens waard; hun gramschap is rechtvaardig.
Zy, u altyd getrouw, zien zich van u onwaardig564
565
Gehandeld in den nood. gy ziet de Grieksche jeugd565
Rampzalig sneeven, en toont u daarom verheugd.566
Wel aan! keer noch ten stryde, en toon uw' medgezellen,
Dat hun weêrwaardigheên uwe eed'le ziel noch kwellen;
Zo zult gy zien, hoe diep gy in hun boezem staat,
570
En hoe uw' vriendschap hun ook noch ter harte gaat.
achilles
Patroclus, ach! ik wil 't alleen voor u belyden.
Myn' hand, zo lang gerust, verlangt om weer te stryden.572
Maar 'k wil het uiterste eerst afwachten, eer 'k my weer
Ten stryd vervaardige, en in 't bloedig slagveld keer.574
575
'k Wil Agamemnon, en gansch Griekenland dus toonen,575
Dat Held Achilles zich niet straffeloos laat hoonen.
Ik wenschte uit al myn hart, dat zulks noit waar geschied,
't Is my eene oorzaak van onlydelyk verdriet.578
Maar wyl het is gedaan, wil my niet tegenspreeken,
580
Moet ik me op 't allerfelst op dien aarddwingland wreeken.
[p. 54]
Dien trotsen! Neen, dat vry de Trojers woeden, en
Den tyd waarneemen, dat ik niet in 't strydperk ben!
Zo zal de werreld zien, dat Griekenland moet vlieden,
Wanneer Achilles het zyn bystand niet wil bieden.
patroclus
585
Noit was een sterveling zo wreed, noch zo verhard.
Eene eed'le en braave ziel heeft meêly met de smart
Zelfs van zyn vyand, en gy kunt vernoeging vinden587
In d'onverdienden ramp van uw' getrouwste vrinden.
't Is onbegrypelyk. Of heeft de vrees ook plaats
590
Gekreegen in het hart des moedigsten soldaats?
Vergeef 't my; 'k zeg het niet, om u hier door te hoonen.
Gy wist uw' dapperheid wel eer zo klaar te toonen,
Dat niemand daar aan oit getwyffeld heeft. maar ach!
Al uwe roem versterft op deez rampzaalgen dag.
595
'k Weet, wat men u voorlang te Phthie dorst voorspellen,
Dat gy den trotsen wal van Ilium zoudt vellen,
De bloem der Troische magt doen sneuvlen door uw' hand,
Maar nimmer keeren, na die zege, in Griekenland.
Zyt gy hier voor beducht? wil my ten stryde zenden,
600
Met uwe wapenen, met uw' Thessaalsche benden.
Ik zal, zo moedig als Achilles niet, maar, met
Zyn slagzwaard in de hand, zyn helm op 't hoofd gezet,
Veel moediger, als oit, den vyand tegen treeden.
De Trojer, lang verschrikt door uwe dapperheden,
605
Zal beevend zich ter vlucht begeeven, als hy waant,
Dat gy ons zelf den weg ter overwinning baant.
Zo heeft de Griek weer tyd, om zich in staat te stellen.607
achilles
Neen, neen, myn waarde vriend, ik lach met dat voorspellen:608
Want als ik Troje eens mag zien vallen door myn zwaard,
[p. 55]
610
Zo heb ik lang genoeg gezworven hier op aard.
Maar zeg my eens, voor wien zoude ik myn leeven waagen?
Om Agamemnon, dien ontmenschten, te behaagen?
Om weer een' schoone maagd te winnen, die hy my
Dan weer ontrooven kon door zyne dwinglandy?
615
Neen, neen. Brizeïs, my op 't smaadelykste ontnomen,
Weet myn strydzieken arm en eerzucht in te toomen.
De Griek moet zyn gestraft.
patroclus
Straf Agamemnon dan.
Hy is de dwingeland, hy is alleen de man,
Die u misdaan heeft, maar dat gy het volk doet sneeven
620
Om zyne schuld, is iets, dat 'k u niet kan vergeeven.
achilles
Dit is het noodlot van den droeven onderdaan.
Zy lyden om het kwaad dat de oversten begaan.
patroclus
Staa my myn' beê dan toe, en laat ik voor u stryden.
achilles
Of schoon uw' dapperheid, myn vriend, my kan verblyden,
625
Ik kan niet toestaan, dat ge uw leeven waagen zoudt.
Wanneer myn oog u, naast myn' zyde, in 't veld aanschouwt,
Ben ik gerust; dan kan ik u myn bystand bieden,
Indien gy, by geval, voor sterker magt moest vlieden.
patroclus
Zo is 't besluit dan vast genomen! Griekenland
630
Wordt, door uw bittren toorn, op 't Frigiaansche strand630
Veroordeeld tot zyn val!
[p. 56]
achilles
Ja dat de Grieken sterven,
Eer ik, om hunnentwil, zo waarden vriend zou derven!
Neen, myn Patroclus, neen: gy zyt my al te waard.
't Is beter u alleen, als al het volk, gespaard.
635
Tot zulk een prys wil ik geen Ilium verwinnen.
patroclus
Dan staat me uw' gunst te duur! ach! denk eens in uw' zinnen,
Hoe gy dus zelve uw roem en eer met voeten treedt.637
Die heerlyke oorlogsdaên, die gy voor deezen deedt,
Verdwynen allen, door deez schadelyken tooren.639
achilles
640
Laat my dien wreeden naam van eer niet meerder hooren.
Ik heb geene eer meer te verliezen, na dien dag,
Dat 'k door den dwingland my zo fel beledigd zag.
patroclus
Hy heeft u immers weer voldoening aangeboden.
achilles
Hy zelve zal my tot zyn' vriendschap komen nooden,
645
En vallen my te voet, en smeeken om genaê,
Eer 'k my beweegen laate, en weer ten stryde gaa.
patroclus
Moet myne dapperheid in 't veld voor de uwe zwichten,
Gun my dat 'k in deez' zaak u weer mooge onderrichten.
Rampzalig is het volk, wiens Vorst en Opperheer
650
Zyn eigen zelfsbelang, zyn eigen wellust, meer650
[p. 57]
Als 's lands welvaaren acht. Gaa heen, bestorm de wallen
Van 't haatlyk Ilium; doe zyne toorens vallen;
Verf uwe kling in 't bloed van Hector; bied de vloot
Uw bystand weder aan in deezen jongsten nood:
655
Zo hebt ge u in uw pligt voor 't Vaderland gekweeten.
Kunt gy dien bittren hoon daar na noch niet vergeeten,
Wreek, wreek u dan op hem, niet op 't onschuldig volk,
En wisch die smaad uit met den punt van uwen dolk.
Zo kunt ge uw Vaderland verlosschen, en met eenen
660
Den Dwingland stervende zyn' misdaad doen beweenen.
Vierde tooneel.
achilles, patroclus, alcimus, automedon.
automedon
MYn Heer, vertoeft gy noch de vloot uw' hulp te biên,
Gy zult den vyand haast zelfs in uw' schepen zien.662
Wy zyn in 't uitersten. Ik zelve kwam te aanschouwen,
Hoe Ajax, die tot noch den vyand kon weerhouwen,
665
Vermoeid en afgemat door 't stryden zonder end,
Verzwakt door wond op wond, zich heeft te rug gewend,
Den vyand meester van zyn' schepen heeft gelaaten.
De dolle Hector, trots en moedig boven maaten
Door zulk een' voorspoed, steekt terstond met eige hand
670
Het vuur in de eerste kiel, die lichter laagen brandt.670
Het volk, vol wanhoop, smyt de wapens uit de handen.
Hun droefheid groeit op 't zien der schepen, die reeds branden.
Uw' troepen willen, in uw weerwil, gaan ten stryd.673
't Is tyd, geduchte Held, dat gy de vloot bevrydt,
675
Ten minsten dat geen, dat noch over is gebleeven:
Daar, daar van hangt alleen onze uitkomst, en ons leeven.
[p. 58]
achilles
Het is genoeg. Laat ons gaan zien, hoe dat het staat.
Indien ik zelf het vuur aanschouwen kan, ik laat
679
U gaan, myn waarde vriend. Daar wilde ik slechts naar wachten.679
680
Weerhoud den vyand, die te ver komt, door uw' krachten,
En myne wapenen.
patroclus
Ik zal hem wederstaan,
Of sterven op het bed van eere.
achilles
Laat ons gaan.
Einde van het tweede Bedryf.
351verlegen: in verlegenheid.
359verkeerd: veranderd.
364vergoeden: verhelpen.
371van: vanaf; kindsche: kinder-.
373Eéns: één.
376van: op.
377-379Hier... Hier: enerzijds... anderzijds.
377bespringen: (nl. door het in vs. 378 genoemde verlangen).
382tot myne en myner schand: tot schande voor mijzelf en voor de mijnen (mijn geslacht).
388vier: vuur.
392ziet aan: let op, slaat acht op; dan: nu eens.
393weêr: dan weer.
394uitgelaaten: tomeloze.
403(‘leeven’ uit vs. 404 moet ook bij deze regel gedacht worden).
428den veldheer: nl. Agamemnon.
433Dan: nl. na de dood van Agamemnon.
439in 't korte: binnenkort, spoedig.
442(Versta:) als de schepen verbrand worden.
444Die wreeden: nl. de vijanden.
449gesleeten: doorgebracht.
481Sarpedon, AEneas: Trojaanse helden.
484ten afgrond: naar het dodenrijk.
486onderwindt: onderneemt.
497staat: situatie.
506haast: weldra, spoedig.
510na: nabij.
516legt: ligt.
520rechte hand: rechterhand; Tydeus zoon: Diomedes.
522Eurypylus: zoon van Euaemon van Thessalië, een van de aanvoerders der Grieken.
523schicht: pijl.
530stal grype: zijn intrek neme.
534Na: nadat.
537Ten afgrond: zie vs. 484.
539Calchas: zoon van Thestor, priester en voornaamste waarzegger der Grieken voor Troje.
541Treft nader: grijpt meer aan; wen: wanneer; iet: iets.
542voorzigtig: vooruitziend.
544aanranden: aanvallen.
550verslaan: doden.
556bekomt: herstelt.
560onrechtvaarde: ongerechtvaardigde.
562spyt: toorn, wrok; verheert: beheerst.
564van: door.
565Gehandeld: behandeld.
566sneeven: sneuvelen.
572gerust: rustig, werkeloos.
574vervaardige: uitruste.
575dus: aldus.
578onlydelyk: onduldbaar.
630Frigiaansche: Trojaanse.
662haast: spoedig, weldra.
670lichter laagen: lichter laaie.
673in uw weerwil: in weerwil van u, tegen uw wil in.
679naar: op.
