Gedichten. Deel 2: 1623-1636


auteur: Constantijn Huygens


bron: Constantijn Huygens, Gedichten. Deel 2: 1623-1636 (ed. J.A. Worp). J.B. Wolters, Groningen 1893


verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst


downloads



DBNL vignet

[1634]

Venus-straet4)+.

 
Este procul, qui suppresso mihi nominis ortu
 
De vili Batavûm cespite vile datis;
 
Ecce quot et quoties habitor calcorque puellis,
 
Et non jam Veneris dicite, sed Venerum.
 
1. Ian.
[p. 278]

Noord-einde1).

 
Fluxa fides fluuio est, qui quaeris iter mare versum,
 
Non amnem in Batauis, me cape; habes comitem.
 
3. Ian.

Het schavot2).

 
Si volupe est placuisse bonis, si gloria multis,
 
O multi, mea laus, o, mea turba, boni;
 
Quanti non hoc est, quantum stetit Haga, stetique,
 
Solis me solam displicuisse malis.
 
3. Ian.

Kneuterdyck3).

 
Hoc nihili est, quod quae patior via lata vocari,
 
Quouis aedili judice vicus eram:
 
Hoc pluris, quod in orbe omni portumque laremque
 
Quae daret exactis Regibus una fui.
5
Ergo quod excedens dixit Cornelia Lesbo,
 
Vel dic, vel debes, Elisabetha, mihi.
 
3. Ian.

Voorhout4).

 
Passa meis modicum tilijs illudere vatem,
 
E duplici simplex ordine Stoa fui,
 
Passa vel Hugenium: Postquam quincunce stupendo
 
Impleor, et sijlvam spissior umbra refert,
5
Laus leuis in vitio est: olim satis uncia fecit,
 
Quincunces numeros multiplicata peto.
 
3. Ian.

(Ad statuam Erasmi)5).

 
Quid legis? hoc ipsum, quo me, dum vita maneret,
 
Plus scio, plus fateor, non didicisse, Nihil.
 
Quin folium vertis? Romae haec fauet, illa Luthero,
 
Vtra satisfaciat pagina, adhuc dubito.
 
3. Ian.
[p. 279]

De eadem ad urbem1).

 
Falleris, hac ciuem statuâ quae reddis Erasmum,
 
Aenea inapposite est, debuit esse salis.
 
3. Ian.

De eadem2).

 
Qui mundum toties mundus recreauit Erasmum,
 
Qui probat hoc, jam ter, bis recreatus, homo est.
 
3. Ian.

De patera, dono Posthumo, meritis Dionysij Vossij, destinata3)+.

 
Hoc auro quoties cineri Dionijsia nostro
 
Soluitis, affuso soluite plena mero.
 
Si desint latices, supplebunt caetera Musae,
 
Orbis, et orbatus caetera flendo pater.
 
14. Ian.

Middelg4).

 
Lingua loquax latet hic, quae dicitur una fuisse
 
Maxima, longa, breuis, semibreuis, minima.
 
18. Ian.
[p. 280]

Eidem1)+.

 
Si tibi terra leuis, sed cui leuis ipse fuisti,
 
Cui grauis, haec tantum sit tibi terra grauis.
 
Ambigis ad votum? scito me dicere, Maeui,
 
Quam non vidisti sit tibi terra leuis.
 
18. Ian.

(Ad Barlaeum)2).

 
Vix possint nostros multae, Barlaee, liturae
 
Emendare jocos, una litura potest.
 
20. Ian.

(Ad eundem)3).

 
Visus es Hugenium sic compellare; niHILTE
 
Tangere Barlaei commoda, homo nihili?
 
20. Ian.

(Ad eundem).

 
Est literis qui cessantem compungit amicum,
 
Est qui constanter piscibus aequa facit.
 
Quaeritur, utra utri concedat gratia, si, dum
 
Hic tacet, hic loquitur, dicit uterque Nihil.
 
20. Ian.

Fanciullo nato, e poco dopoi morto4).

 
Dormij non nato, e lei ch'in sen' portommi
 
Al suo gridar destommi.
 
Così nacqui, e gridai.
 
Nato, m'adormentai,
5
E dormo altro dormir in questa tomba.
 
Hor gridi, Madre; ma che vuoi, che fai?
 
Qui non risveglierommi
 
A manco d'una tromba.
 
21. Ian.
[p. 281]

Cautio1).

 
Qui me vexarit, non est quod carmina longa
 
Horreat, in sijrteis incidet et breuia.
 
21. Ian.

Op der keiseren medaiglien2).

 
Wij wreken, Roomsche volck, het allerleij geweld
 
Der dieren over v tot Keiseren gestelt,
 
Die speelsgewijs uw goed, uw bloed, uw' vrijheid roofden;
 
Wij wreken 't, Roomsche volck, en spelen met haer hoofden.
 
22. Ian.

In numismata caesaris3)+.

 
Postera de quouis formetur turba metallo;
 
Caesaris effigiem nil nisi ferra ferant.
 
22. Ian.

In nummos turpium imperatorum4).

 
Ambigis unde habeam regina pecunia nomen,
 
Qui Regum titulos hic legis et pecudum?
 
22. Ian.

Epitaphium uxoris vetulae viri non senis5).

 
Non ego, non sterilis iuuenem grandaeua maritum
 
Fallo, sed ingrate nil peperisse feror:
 
Spem tibi, spem peperi moriens, quae, conjugis exors,
 
Relliquijs inhias multa puella meis.
 
23. Ian.

Aula principis6).

 
Non ego quae mea sunt jacto Capitolio, non vos
 
Marmora, non triplici proxima sacra foro:
 
Hospitis immensi dium, dium caput, audi
[p. 282]
 
Vesper, Eos audi, terror utrique, tego:
5
Hac tumeo, hac si non tumeo verbosa, fatendum est
 
Laudibus eloquium succubuisse meis.
 
23. Ian.

Houtstraet1).

 
Si talem videat, qui talem restio vidit,
 
Festinet propriâ claudere reste diem.
 
Ille ferat vivus rerum incrementa mearum,
 
Ille ferat retro semper ijsse suas?
 
24. Ian.

Spuystraet2)+.

 
Si qua displiceo, commune, Lutetia, tecum est,
 
Si placeo, par est laudibus illa tuis.
 
Sordeo, quod placeo, et tecum, quae sordida non est
 
Sordet, ego, nisi sim sordida, displiceam.
 
25. Ian.

In avarum lusciosum exopththalmum3).

 
Esuriunt oculi, qui caecutire videntur,
 
Dum, tibi quae non das, his alimenta negas;
 
Et mirum est si te fugio, quem, tendine laxo,
 
Pertaesum domini lumen utrumque fugit?
 
25. Ian.

Ad supremam curiam, cuius in abstruso tribunal est, consolatio4)+.

 
Quod mediae passim prostant, tu Curia tantum
 
Nescio quâ post te parte suprema lates,
 
Illa quidem par est coelesti gloria, coeli
 
Infera spectantur quaeque, suprema latent.
 
26. Ian.
[p. 283]

Ad Alexandrum in equo currente1).

 
Credimus historiae tandem et tibi, qua patet orbis,
 
Sic festinanti non satis unus erat.
 
26. Ian.

Alessandro in cavallo corrente2).

 
Se così sempre caualcaua,
 
Vn mundo e più non gli bastaua.
 
26. Ian.

Hall-steegh3)+.

 
Nil mediocre crepo, Propontidos, Hellesponti,
 
Cimmeriae, Thraciae faucis imago mea est.
 
Hospes, in Euripo es; sed quo discrimine praestem
 
Ipse puta, hic homines evomit, alter aquas.
 
26. Ian.

Stall-steegh4).

 
Suspice me, qui scis homini quid bestia cedat,
 
Tanta ego sum quantum est inter equum ac equitem.
 
27. Ian.

In Honerdi nomoclasten et nummos5).

 
Carmine non duro nuper qui fregit Honerdus
 
Marmora, se superat cum docet aera loqui.
 
(27. Ian.)

Nobelstraet6)+.

 
Clara situ, formâ, titulo, natalibus adsto:
 
Elige quâ, liuor, carpere parte velis.
[p. 284]
 
+
 
Excusa solas, quibus olim indigna vacaui,
 
Hugenij cunas, omnia magna vides.
5
Stemmata ne nomen dederint, dedit, hercle, nomisma
 
Nobile: et hinc pretij pars fit, olere rosam.
 
27. Ian.

Korte Nobel-straet1).

 
Curta vocor, sed longa siem, si quilibet Hagae
 
Incola sit curtâ nobilitate meus.
 
27. Ian.

In R. Honerdi nummos patrios, perpetuo epigrammate illustratos2).

 
Res patriae, fragili dudum commissa metallo,
 
Viue meâ semper, dixit Honerdus, ope:
 
Non patior mundi miracula, te Libertas
 
Belgica, dum nequeant saecula, posse mori.
5
Dixit, et aeternae mandat monumenta papyro;
 
Cui si componas aera, papyrus erant.
 
Quae tanto, quae non debetur, Patria, ciui
 
Gratia? obaerata es nomine tota nouo.
 
Tota pari speres immenso soluier aere?
10
Tota parem Statuâ reddere posse vicem?
 
Aurea, si struitur, prae quam sibi struxit Honerdus
 
Priuato prudens aere, papyrus erit
 
30. Ian.

In eosdem3)+.

 
Parum perennis aeneâ, perennanti
 
Visa est tabellâ Belgij et Batauorum
 
Res ad stuporem gesta saeculi et coeli:
 
Aeternitate proximam dedit formam
[p. 285]
 
+
5
Prudens Auorum cura, proximam Patrum.
 
Hinc circularem Calculi ferunt frontem,
 
Hinc, orbe clauso, nesciunt sui finem,
 
Et si velint perire, paene non possint.
 
At sic perennem Belgij aut Batavorum
10
Rem non putauit, qui perennibus post se
 
Chartis Honerdus vivet, orbis et post te.
 
Perennitatem publicam suâ fulcit
 
Aeternitate; dat superstites orbi
 
Nummos aheno, dat superstites aeuo,
15
Sibi coaevos. Disce, qui stupes lector,
 
Aeternitate praeuiâ poetarum
 
Durare quid plus posse quam quod aeternum est.
 
30. Ian. uno spiritu.

In eosdem ad honerdum1)+.

 
Tollere postremum docet argentaria nummum,
 
Sublatumque novo multiplicare gradu.
 
Grande decus vatum, sic te praeitore nomisma
 
Discimus humanae sortis obire vicem.
5
Singula, quo jacuere loco, valuere putanti
 
Singula, quo nunc sunt, singula mijriades.
 
30. Ian. obiter.

Ad eundem, ut Mosen Nomoclasten, tragoediam, edat2).

 
Post invidendae ter periculum famae,
 
Honerde, factum, prospereque ter factum,
 
Post et cothurni et comici salis laudem,
 
Post Calcvlvm omnis calculi grauem plausu,
5
Post omnis omnes aleae bonos, grandes
 
Dextrosque jactus, post adoream semper,
 
Vbique partam serio atque festiuo;
 
Prodi cothurno serius novo, prodi
 
Post tot triumphos maximo, tui victor.
10
Orchestra pridem friget, et pedem poscit,
 
Quo quassa quondam Cordubae dicam scripsit,
 
Boetimque, quod Bataua debuit, vicit.
 
Quid fonte labra proluis caballino
[p. 286]
 
+
 
Longum diuque? qui poeta prodisti
15
Iam non repente (nam repente nec dives
 
Nec fit poeta vir bonus) sed incessu
 
Graui, molesto, quique euntis in clivum est
 
Recto, decenti, quique euntis e clivo est,
 
Virtutis omnem semitam periuisti:
20
Quid in bicipiti somniare Parnasso
 
Iuuat hoc diu, hoc interdiu? viden' planis
 
Plebs sparsa campis ut vagemur, ut siccae
 
Sperata fauces dia dona suspirent?
 
Descende tandem, Honerde, quid moras nectis?
25
Descende sacro monte cum Nomoclaste.
 
30. Ian. quodammodo extemporaneum.

Grafschrift van S.M.1).

 
Ghemannen, langhe Sijmen
 
Leijt hier en leert bedwingen
 
't Bespreken en 'tbespringen:
 
Wat salmen op syn grafje singen?
5
Wat salder best op rijmen?
 
Malle Sijmen.
 
30. Ian.

De Vlamingstraet2).

 
Quando erit ille dies quo se pertaesa Tyranni
 
Belgica cognatis reddet amicitijs?
 
Flander amans Batavûm, solo cognomine Frater,
 
Nunc ego; si dextram junxeris, Haga tua est.
 
1. Feb.

Wagestraet3).

 
Si domito redeat, rhedâ sublimis, Ibero,
 
Prima triumphantem festa reduco ducem.
 
Hostica si quaerat victrici classe tremendus
 
Littora, quaerenda est Ostia ponte meo.
5
Hinc patriae, hinc Pagi fauor est: hac ambior orbi.
 
Prima peregrino syrmate pompa mea est.
 
1. Feb.
[p. 287]

In R. Honerdi Thamaram tragoediam1)+.

 
Conreus Ammoni mereor quod amando meremur:
 
Si culpa est Thamaram deperijsse, mea est.
 
Nec fugio poenam: sed enim se injuria virgo
 
Vindicat; huic frater vim facit, illa mihi.
5
Illa mihi, illecebrâ, cuius? lenonis Honerdi,
 
Hoc decus hoc veneres dante puella capit,
 
Et capit, et rapit, et rapimur promiscui amantes,
 
Praedaque tot venerum turba marita sumus.
 
* * *

Papestraet2).

 
Non ego presbyteris, ne te cognomine fallam,
 
Non ego sum Papae strata, cuculle, tuo.
 
Vestra joco, Patres, proauis, non lata, vocabar,
 
Vestra, quibus Papae sed via lata, placet.
 
5. Feb.

In Staeckmannj asinum ad lyram3).

 
Miratus quod muta loqui lyra cogis Asellum,
 
Quodque lyram mutus cogis aselle loqui,
 
Hunc miror magis, hunc tacito rumore disertum,
 
Qui calamo linguam scriptor utrique dedit.
 
6. Feb.

Hoogstraet4).

 
Alta, potens merui tecum, Respublica, dici,
 
Alta situ, tectis ardua, merce potens:
[p. 288]
 
+
 
Sed qui forte meo jactabitur aduena fluctu,
 
Non secus atque alto cijmba voluta mari,
5
Alta mari, dicet, melius collata, vocaris,
 
Quam fere sublimi sidere Luna replet.
 
7. Feb.

Pooten1).

 
Qui de non hominum pedibus mihi, quisquis avorum es,
 
Fortuitâ nomen Sorte pedestre dabas;
 
Excuses hodie culpam, si videris, autor,
 
Tot mea quadrupedum frangere saxa pedes.
 
8. Feb.

Aliud2)+.

 
In fatis fuit, ex plantâ mihi crescere nomen,
 
Seu foret herbarum, seu foret illa pedum.
 
8. Feb.

Spuij3)+.

 
Siue, quod hoc σπεύδει mercator et aduena vico,
 
Siue, quod hac nimiae fauce sequuntur aquae,
 
Quod sum dicta siem, videant queis vane character
 
Et leuis a literis gloria parta places:
5
Hoc mihi, pertaesum pelagi, clarissime morum
 
Arbiter, in Portu te voluisse mori.
 
10. Feb.

Turfmarckt, olim ager pascuus4)+.

 
Non hoc coeca capis, quae sceptra ligonibus aequas,
 
Quaeque ligone mihi quae gero sceptra dabas:
 
Cespite viuebam viuo, mox, laesa profundo
 
Vulnere, non vivo cespite, vivo magis.
 
11. Feb.
[p. 289]

Merckt1).

 
Quidquid agant sociae, tot mensam sola Lucullis
 
Instruo, tot grandes impleo aqualiculos;
 
Vt, si quis turbam videas, quaesiueris, hospes,
 
Quis tot sufficiens expleat ora cibus;
5
Pondera si rerum, molem, numerumque, exclames,
 
Quae tantos valeat perdere turba cibos!
 
Sed mage post epulum clama, quod vespere sero
 
Mille mei reuehant fercula mille coci.
 
17. Feb.

Westeinde2)+.

 
Occidis, occidisque diem me teste, perennis
 
Ambulo, me metam teste laboris adis.
 
Credimus hoc vani: sed enim te meta ruentem
 
Non tenet, occiduum nulla moratur iter.
5
Hac partim te parte sequor: non me mola, non me
 
Occiduo, ut visum est, limite fossa stitit.
 
Infinita feror: tecum, Sol, Carole tecum
 
Perpetuâ Vlterius prosperitate ruo.
 
Occidui fontes, si non occurritis, ibo
10
Obuiam, et in vestris tota lauabor aquis.
 
Vos decet Hesperio tandem confundere Baeti,
 
Tam longas Hagae Principis esse manus.
 
23. Feb.

Barlaeo, ad eius epistolam de, aliquid, cum nonnullis epigrammatis meis3).

 
Grande Aliquid, Barlaee, tuae vox consona voci,
 
Consona sublimi, quo quatis astra, metro,
 
Vastum Aliquid, coeli capiens conuexa character,
 
Omnis ubique loci fertile schema rei,
5
Te, te Aliquem decuit, te grandiloquum, te celsum,
 
Te producentem nil nisi grande aliquid.
[p. 290]
 
+
 
Nos humili terram pede qui vix tundimus, et vix
 
Repimus, et tantum, quod sumus, aure sumus,
 
Quaerimus exiguam, quâ possit nostra referri,
10
Voculam. et inuenta est: Ecce τὶ, non Aliquid.
 
27. Feb.

Houtstraet iterum, areae juncta1).

 
Ecce quod in terris nesciuit tota Mathesis.
 
Linea nascebar, vivo superficies.
 
2. Mart.

Vijver2)+.

 
Proxime mons, exsculpte mihi, mihi qualis Adamo
 
Costa viri mulier, quantus es, Eva mea es.
 
Tu mihi Caesareo lacerasti viscera partu,
 
Visaque sum pando vulnere tota mori.
5
Sed vixi lacerata magis; bis laesa reuixi,
 
Laeta bis; en liquidas consulat hospes aquas:
 
Inueniet sudo duplicem Ioue, viuere laeui
 
Fronte, leuique unam fronde superficiem.
 
Disce nepos Batavûm, quam non rationis egebat
10
Qui me defunctam Vivere dixit avus.
 
18. April.

Uyt het Italiaensch van .... beginnende Valli profondi3)+.

 
Dalen, dalen, diepe dalen,
 
Vijanden van sonn en stralen;
 
Klippen, hoogh en steil gerotst,
 
Die den hemel moedigh trotst;
5
Holen daer de nacht en 't swijgen
 
Nemmer uijt en zijn te krijgen;
 
Logghe winden, die de locht
 
Met bepeckte wolcken voght;
 
Grof gesteente, scheeve schotsen,
10
Vande rotz gerolde rotzen;
[p. 291]
 
+
 
Onbegravene gebeent;
 
Muren hier en daer ontsteent,
 
Hier en daer begraesde muren,
 
Daer wel eer een mensch kon duren,
15
Nu soo ysselick gedaen
 
Datter slang noch wolf derft gaen;
 
Woeste weiden, wilde sanden,
 
Aller onbewoontste stranden,
 
Daer noijt stemm van ijet dat spreeckt
20
Door de luije locht en breeckt:
 
Ick een' schaduw, ick verwesen
 
Tot het eewigh schreyend wesen,
 
Ick verschijn u in den rouw
 
Over mijn' verachte trouw,
25
En betrouw mijn schettrigh klagen,
 
Soo 't den Hemel kan verdragen
 
Sonder buijgen voor 'tgeschall,
 
Dat 't de Hell beroeren sal.
 
13. Maij.

Op de dood van Tesselschades oudste dochter, ende van haer man strax daeraen doodt gebloedt1).

 
De groener vrucht als rijp, de rijper vrucht als wrang,
 
De voor-vrucht in de rij van Tessels echte planten
 
Verrotte van quaed vier: God raeptes' uijt het sand, en
 
Verhief 'er 'tbeste van in 'theilighe gedrang
 
 
5
Van d'onverderflickheid. De Moeder weeck den dwang
 
Van 'teewighe beschick: haer worstlen was geen kanten
 
In 's hemels wederwill; sij dreef maer bijde kanten
 
In beider ooghen zee. Maer 'twerd den Vader bang
 
 
 
Van 's Moeders wee en 'tsyn; en, omse beij t'ontvaren,
10
Verdiept' hij 's moeders zee, met droppen eerst, doen baren,
 
Bloed-baren; en ghing t' zeil, van Tessel opwaert aen:
 
 
 
En bloedde noch dit woord van uijt de laeste stuijpen;
 
Het bloed van vrienden kruypt daer 'tniet en weet te gaen,
 
Tbloed van een vader springt daer 'tniet en weet te kruijpen.
 
13. Iun. Hagae.
[p. 292]

(Ad candidum)1)+.

 
Quid me quanta rogas vini praestantia, quid me
 
Quanta cibi? Non sum, Candide, vir sapiens.
 
25. Iun.

Lied. Wijze: Luz de mi alma2)+.

 
Hoe is 'tbeloven
 
Van ons vergaren
 
Soo haest verstoven
 
Met wind en baren?
5
Aij eighen Sterre
 
Die mij van soo verre
 
Ziet en niet en siet,
 
Aij Sterre waerom en verschijnt ghij niet?
 
 
 
Het soet verbeiden
10
Van uw genaken
 
Kost mij het scheiden
 
Min bitter maken:
 
Maer stoute Sterre
 
Die v doe soo verre
15
Van ontrouw geliet,
 
Ontrouwe Sterre, ghij en meenden 't niet.
 
 
 
Soeck ick in 'thooghe
 
Van 's hemels ronden,
 
Strax seght mijn ooghe
20
Ghij zijt gevonden:
 
Maer schoonste Sterre
 
Die ick van soo verre
 
Sonn en Maen benij,
 
Maer, Sterre, daer en isser gheen als ghij.
 
 
25
Gaen ick beneden
 
Langs 'taerdrijck werren,
 
Strax seght de Reden
 
Daer staen geen' Sterren:
 
Ey aerdsche Sterre,
30
Die ick eens soo verre
 
Van den Hemel koos,
 
Komt, Sterr' en maeckt de reden redenloos.
 
Nimmeghen multo negotio. 13. Aug.
[p. 293]

In Ponticum1).

 
Insaniebat Ponticus poetaster,
 
Aut versibus vacabat usque se dignis.
 
Confundit has hodie vices, nec alternis
 
Nugatur; una insanit et facit versus.
 
Drunae in castris 23. Sept.

Ad C. Mijlium, de receptu exercituum ad Bredam et Mosae Trajectum perperam a poeta quodam fuga dicto2)+.

 
Unde tuus, Mijli, male dormitauit Homerus,
 
Unde quod hic gestum non fuit, ille refert?
 
Trajecti, Bredae, quod Iber, quod victor Iberi
 
Fecerunt, fuga sit? non fuit umbra fugae.
5
Fato, consilijs lente concessit uterque.
 
Mentior; hunc vatem fugit uterque ducum.
 
Drunae in castris. (24. Sept.)3).

In viri doctissimi et humanissimi I. Smithii penum antiquariam4).

 
Defuncti cinis Imperij, grandaeua supellex,
 
Parva peregrino relliqua Roma solo;
[p. 294]
 
+
 
Frusta Deûm, putres Genij, fumose Penatum
 
Horror et ararum sic quoque sancte lapis;
5
Crinibus in nodum tortis, fera signa, Sicambri,
 
Quae deriserunt qui timuere Patres;
 
Fibula decepti toties jam fabula vulgi,
 
Annule quem fracto gemma nitore decet;
 
Arma virûm, phalerae, mage nunc deflebilis urnae
10
Testa frequens, lacerae lampades, ossa, stijli;
 
Vestigata diu pedis uncia, trita fritillo
 
Tessera, pertuso debilis aere lebes;
 
Gutte, triens, phialae, Setini cara lagenae
 
Vitra, Saguntino pocula ficta luto;
15
Ridiculi periamma Dei, bene nupta sigillo
 
Clauis, inassueti cijmbala fissa soni:
 
Numme situ praestans, vili venerande metallo,
 
Quem senium, rarâ sorte, virere facit,
 
Cara strues carie, regina pecunia certe
20
Quae Regum titulos reddis, et hos pecudum:
 
Vobis, thesauri, fumos et inania rerum,
 
Et maris et terrae viscera posthabeo.
 
Nec satior visis tamen; en, quicumque voracem
 
Creditis aspectu pascier, esurio.
25
Nec moueor tactis; nihili est tractata rubigo,
 
Sollicitâ nihili testa voluta manu.
 
Ardet ab amplexu totius auara metalli
 
Mens magis antiquae noctis inire specum,
 
In saecli penetrare sinus, in viscera veri
30
Ire juuat, te, te, Roma, priore frui.
 
Quis genij genius, quae Dys reuerentia, quae dos
 
Propria, quae lapidi victima, thura, merum;
 
Cur aurita siet rufi persona Bataui,
 
Quâ quondam, quâ nunc parte Sicamber aret;
35
Quâ lacerârit acu, qualem, cui fibula vestem
 
Vinxerit, unde sagum strinxerit, unde togam;
 
Annulus in dextra quando, quâ fulserit, in quâ
 
Fulmina non nocui sanguinis, arma virum;
 
Qua phaleras gestarit equus; quas flebilis urna
40
Relliquias trunco carmine muta notet;
 
Lampas ad humanos quae non descenderit usus,
 
Cui magis in cultu, cui minus apta Deûm;
[p. 295]
 
+
 
Vixerit aeternae, tantum se pasta, lucernae
 
Flammula, an inuisae larua sit illa rei;
45
Osseus argenteô num cesserit, hic aurato
 
Ipso vertendus sub Cicerone stijlus,
 
Rettuleritne parum cui se praeberet arandam
 
Nacta cedro dignam cera beata manum;
 
Unde sat inuenti constet pedis uncia, de quo
50
Non dubiam faciat marmore sumpta fidem;
 
Quâ se parte cubi damnosa canicula, quâ se
 
Felici dexter senio prodiderit;
 
Aretina quid antestent quibus inter amicos
 
Lautus erat Tuscis Porsena fictilibus;
55
Qui calices, qui non vili de pulvere nati,
 
Quod Surrentinae leue toreuma rotae;
 
Unde sit, exanguem Lemures timuisse Priapum,
 
Quem, puto, nec vivum tota Suburra timet;
 
Quae promi fuerit, quae durae densa nouercae,
60
Quae non morosi pandula clauis heri;
 
Aera Celoenaeos lugentia matris amores
 
Quanta Corinthiaci praeda sonora juuet;
 
Quis Nummo pretium Consul, quotus arroget annus,
 
Quid sibi serratus, biga, quadriga, velit,
65
Quis solidum, quâ parte crepet, cui lamina fucum
 
Fecerit, aut ferrum in viscera condiderit,
 
Qui referat rerum dominos, qui fronte Quiritem
 
Praeferat hesterno sordidus ille situ,
 
Quo spiret non falsus Otho, quot curta Tribunos
70
Puncta, quotum Imperium coeca litura probet,
 
Cur magis hunc illo firmet consulta Senatus
 
Gratia, an argenti pluris an aeris honos,
 
An pretium utriuis duplicârit miles inauri,
 
An proba missilium pondera, forma, valor:
75
Singula nosse juuat, juuat omnia: et omnia jam, jam
 
Singula perspiciens omnia percipio:
 
Erudit incautum prisci facundia Smithj,
 
Ambiguoque piam praestat ubique facem,
 
Inuisi Romae Smithj, quem Roma superstes
80
Si videat, ciuem non neget esse suum.
 
Nunc age, qui rerum tot ad haec portenta stupebas,
 
Omnibus hoc unum rarius hospes habe;
 
Largitur dominus quod non habet, integra mecum
 
Aufero quae lacera hic aut mutilata vides:
85
Exeo non satur, et satur exeo; Roma nequiuit
 
Auro, quam pepulit Smithius ore famem.
 
Drunae in castris 25. Sept.
[p. 296]

Annae Mariae à Schuermans unioni. ut minus lateat1)+.

 
Quo te, Nijmpha, cui tam custodita, quousque
 
Subtrahis, et mutâ laude sepulta lates?
 
Celatae virtutis onus fit inertia, fit nox,
 
Fit grauis, aeternae noctis imago, sopor.
5
Prodi parca Venus, partuque Bataua marino
 
De tot virtutum nascere, diua, mari.
 
Sol in virgine plus satis est, in sole rogamus
 
Virgo sit, accendas orta fugesque diem.
 
Drunae in castris 2. Octob.2)

Ad occultum Apollinis cujusdam ad lucem me provocantis oraculum responsio3).

 
Magnum Musa virum sonat; utque ego sim quoque vates,
 
Ingenium Constans da mihi Phoebe tuum.
 
Ast quo jure meum poscit clarescere nomen.
 
Cum pro me causam, qui latet, Autor agat.
 
 
 
(A.M. à Schurman.)

In (poetam quemdam) receptui canentem4).

 
In populum coniecta fuga est; ignosco Poetae
 
Censor; habet speciem, nec fugientis habet:
 
Aufugit, et credi fugit aufugisse: quid ad me?
 
Dum fuga confessi sit fuga facta fugae.
 
Drunae in castris 3. Octob.

Bruijloftlied van Tijs en Trijn.

 
Wie weet wat Trijn de Bruyd aen Tijs den Bruijgom dé?
 
Sy greep een lustigh mess, en gaf hem soo een sné?
 
17. 8b. (Oct.)
[p. 297]

Op een' schoone sachtsinnighe1)+.

 
Wat heeft sij meer te wenschen
 
De Schoonste van de menschen,
 
Die voor een eewigh kleed van jongs te deele viel
 
Een witt satijne Lyf met een fluweele ziel?
 
 
 
Een meyd als Adam was, die voor behulp mocht strecken,
 
Om onder sulcken ziel het lijf wel aen te trecken.
 
17. 8b. (Oct.)

[Iuris consulto nubit Sempronia Tito]

 
Iuris consulto nubit Sempronia Tito.
 
Actio quam instituet geniali nocte maritus,
 
Qualis erit? duplex: et personalis et in Rem.
 
17. 8b. (Oct.)

Statuae ad pictorem puerum.

 
Pinge puer, dum flamma fauet facis atque juuentae,
 
Dum sumus, et non est qui teret ista dies.
 
19. Oct.

Puer pictor ad statuas.

 
Pingite me viui lapides: me vita stupentem
 
Vestra necat: mirum est si petra non moueor?
 
19. Octob.

Op de sydelinge afbeelding van Brosterhuijsen2).

 
Veel' willen voorwaerd uyt, en yeder een verbij;
 
Veel' drijven over stier, als tegen wind in tij:
 
Ia, Ia, seij Brosterhuijs', en trok sijn zeiltjen bij,
 
En wenden 't over zij.
 
6. Nouemb. inde Henmeer.

Noch3)+.

 
Quam de Paus in goud en sij,
 
En 'tscharlaken volck daer bij,
 
En tien Coningen in Lij,
 
En te Loef een Prins twee drij;
5
Quam'er alle rijck en blij;
 
Brosterhuijsen, still en vrij,
 
Stond gelijck sijn' schilderij,
 
Met sijn backhuijs over zij,
 
En saghs' allegaer verbij.
 
11. Nouemb. Hagae.
[p. 298]

Noch1)+.

 
Siet om. Wat isser? Ick. Wie? Vander Burgh van Leijden.
 
Dat mocht mij noch verleiden,
 
En door mijn' schilderij
 
Doen lacchen over zij:
5
Maer quam' all 's werelds moij, en all de blinde bollen
 
Die naer den wellust hollen,
 
En waer ick dat ick schijn, en mocht ick dat ick wou',
 
'K kroop in des' olyverw, en liet mij daer bestollen
 
Eer ick mij wenden sou'.
10
Of Tesselschae verscheen? Aij! dat 's te teeren zeer,
 
'K voel dat ick met panneel en verwen staen en keer.
 
En sagh all of sij Iae zeij?
 
O treedt mij daer niet weer,
 
'Kwaer d'eerste die 't haer na zeij.
 
11. Nou. Hag.

Au L. Coronel Calvart à Maestricht2).

 
Francq soldat, amij du coeur,
 
Qui reçois à grand bon heur
 
Ce que la faineantise
 
Du commun fuit ou mesprise;
5
Il n'a point fallu d'effort
 
D'amitié ni de support,
 
Pour te moijenner la grace
 
De quitter un peu la place,
 
Ou la gloire te r'attend,
10
Ou l'Espagne qui pretend
 
D'ij retrouuer tout son compte
 
Doibt partie de sa honte
 
A ta prudente valeur:
 
Ta vertu et la chaleur
15
Fille ou soeur de sa lumiere,
 
Forte à fendre toutte pierre,
 
Forte à fondre tout glaçon,
 
A dispensé la façon
 
Du bien dire, que demande
20
Toutte moins juste demande.
 
Soit l'Infante Cardinal
 
(C'est le mot du General)
 
A venir, ou à Bruxelle,
 
Si sa volonté est telle,
[p. 299]
25
Mandez luij que je le veux,
 
Maintenant que tu le peux
 
Que tout homme et toute rue
 
Te promet la bien-venue,
 
Francq Soldat, Amij d'honneur,
30
Haste-nous ce grand bonheur.
 
cursim. Hagae 11. Nou.1).

(Op de sydelinge afbeelding van Brosterhuysen)2).

 
Kyck, kijck, de vrijers oogh staet snell of 't van een valck waer!
 
Dat denck ick wel, het siet van Leyden binnen Alckmaer.
 
Postridie. (12 Nov.)

In effigiem Annae Mariae a Schuerman αὐτόχειρον, ἄχειρον ipsius versibus inscriptam3)+.

 
De facie gratum est: sed enim bis quinta Dearum,
 
Cur magis illustri parte stupenda lates?
 
Pingere se incertam nequijt, quae, mobilis usque
 
Et noua, non cessat se superare, manus.
5
Nec lateo quâ parte tamen, si coeperis esse
 
Lector, ubi inspector desinis esse mei:
 
Mente, manu vultum retuli; plus litera pinxit;
 
Scripta refert mentem litera, picta manum.
 
2. Dec.

(Op de print van ioffrou Anne Marie Schurmans, sonder handen uytgebeelt, ende door haer selver gesneden)4).

 
Waerom berght de Maeghd die handen
 
Die noijt wedergaed' en vanden?
[p. 300]
 
'T koper om end om gesett
 
Heeft haer' vingeren gesmett,
5
En sij schroomtse soo te thoonen.
 
Leser, helpt de schuld verschoonen.
 
'Tis de schuld van d'eerste sné,
 
Die sij van haer' dagen dé.
 
2 Dec.

(De selve)1)+.

 
Handeloos en sonder spraeck,
 
Uijt een' onbewogen kaeck,
 
Onbewogen als een baeck,
 
Dat de baren overblaeck,
5
Als een ancker voor een' kraeck,
 
Doof en ongevoeligh stae'ck:
 
Maer wie is soo sonder smaeck,
 
Die mijn' waerde niet en raeck',
 
Die van wilde weelde kraeck',
10
Die mijn' stomme stilte laeck',
 
Die ick niet genoegh en waeck,
 
Die mij van te grooten vaeck
 
Tot een' slappe slaepster maeck'?
 
Wie soo menscheloosen draeck
15
Die mij nijdelick genaeck'
 
Met een' onverdiende wraeck,
 
Die mijn' eer ten halven staeck',
 
Die kon lijden dat ick braeck
 
Of in vier en kolen staeck?
20
Is 't een' dagelixe saeck
 
Dat ick oor en oogh vermaeck
 
Handeloos en sonder spraeck?
 
2. Dec.

(Op de selve)2).

 
Jammer, jammer, seij de Reden,
 
Daer dit Meisjen quam getreden,
 
Dat soo soeten schepsel lamm
 
Handeloos ter wereld quam:
5
Maer de waerheid sprack 'er tegen,
 
Weester weinigh in verlegen;
 
Als het Haeghje wandel-loos,
 
Als den Amstel handelloos,
 
Als de Duijnen strandeloos,
[p. 301]
 
+
10
Als den Oever sandeloos,
 
Als de tiger tandeloos,
 
Als de sonne brandeloos,
 
Als de minnaer bandeloos,
 
Als de Heide landeloos,
15
Als de kercken pandeloos,
 
Als de merckten mandeloos,
 
Als de doosen randeloos,
 
Als de boose schandeloos,
 
Soo is 't Meysjen handeloos.
 
2. Dec.

(Op deselve)1).

 
Stoot af het nijdigh berd, en gunt mijn oogh de handen
 
Die 't lang van verre siet, en langhe dreight te vanden.
 
Stoot niet; all staet de planck 'er voor,
 
Ick sies'er in, en op, en door.
5
Bewaertse veil en vast, en van verongelucken.
 
Geraeckt'er een' in stucken,
 
Wanneer verhaeldemen de schad', en waer, en hoe?
 
Daer is geen' weergae toe.
 
2. Dec.

(In eandem)2).

 
Anna, fatebor enim, poteras plus picta placere,
 
Formaque non sculpti gratior aeris erat:
 
Sed mage sculpta places. Ajunt venire puellam,
 
Picta cui multo mala colore nitet.
5
Quae, tantum virtutis amans, ignorat Amantem,
 
Cui specie, si fas, non placuisse, placet,
 
Quae paucis non dura viris si nupserit, unis
 
Ingenys uno nupserit ingenio,
 
Quae, mens tota, velit solâ se mente videri,
10
Membra supervacui ponderis instar habet,
 
Psilothro niteat, cretam ferat oblita? scalpi
 
Debuit, et scalpi debuit ungue suo.
 
5. Dec.

(In eandem)3).

 
Hactenus una fuit; furto datur altera Phoenix:
 
Publica priuatum gratia crimen habet.
 
Quam bene non prodit, quae se, fugiendo, fatetur
 
Dextera Phoenicem surripuisse sibi!
 
5. Dec.
[p. 302]

(De selve)1)+.

 
Is het aengesicht voll kerven,
 
Die en kost de kunst niet derven:
 
Leser, siet mij door de borst,
 
Des' en is maer koele korst.
5
Maghs' haer uijterst niet bederven
 
Die ten uijterst maeghd will sterven?
 
6. Dec.

[Visage faict comme ce qui l'anime]

 
Visage faict comme ce qui l'anime:
 
Masle beauté, dont la jalouse estime
 
Porte l'enuie au poinct de t'adorer;
 
Endures tu que toute main te touche,
5
Te souffres tu tous les jours reuerer
 
De front à front, d'oeil à oeil, bouche à bouche,
 
Et peux tu bien, merveille des humains,
 
Me refuser de te baiser les mains?
 
6. Dec.

[Ben tu sauia paresti]

 
Ben tu sauia paresti
 
Quando più d'ogni man mano eccellente,
 
Quando ti nascondesti,
 
Quando le luci spente
5
In te sola figesti, e non intente.
 
Come ti pingeresti?
 
Inuitta, inimitabil' man' dipinta
 
Saria come vinta.
 
15. Decemb.

In Barlaei epistolam elegantissimae ambiguitatis2).

 
Iuppiter, Amphitruo, neuter vel uterque Menaechmus,
 
Quem tu cumque jubes esse, nec esse jubes,
 
Qui quod ais, nec ais, vis, non vis, asseris et non
 
Asseris, aedificat, Sexte, nec aedificat,
5
Te rogat et non te, dicas, nec dicere cures,
 
Miserit haec, an non miserit Hugenius.
 
Misit, ais? non misit, ais? nego, non nego: tantum
 
Hoc nego, quod nunc est, posse nec esse;
 
 
 
Tuum C.H.
 
Hag. 22. Dec.3).
[p. 303]

In effigiem patris mei in bibliotheca Heinsij appensam1).

 
Hugenij libros inter mirate Parentis
 
Effigiem, caussa est quam, puto, Lector, ames:
 
Credidit esse librum, cuius quot supputat annos,
 
Tot virtutis ait Heinsius esse libros.
 
23. Dec.

Ad Heinsium2).

 
Qui mitto Patris mortui umbram mortuam,
 
Hoc tantum, amari viua postulo,
 
Tuus.
 
23. Dec.

[Inerarrable Createur]

 
Inerarrable Createur
 
Qui du Herault de ta louange,
 
Ton Ange, fais ton seruiteur,
 
Faij de ton seruiteur ton Ange.
 
25. Dec.

[Non fuit haec Iani]

 
Non fuit haec Iani, quanquam bifrontis imago3);
 
Si Caius fuerit, sic, puto Caja bifrons.
 
25. Dec.

Constantino Hugenio sectae pyrrhoniorum novo candidato, incertiori quam dudum, C. Barlaeus certior quam unquam, S.P.D.4)

 
Amphitruo vis esse? miser fallere. vel esse
 
Iupiter? Alcmenae gratior hospes eris.
 
An mavis dici surrepto fratre Menaechmus?
 
Vah, foret haec titulis sors aliena tuis.
5
Non sinat hoc Zulechem, Vahali vicina; nec ista
 
Te credat Dominum conditione suum.
 
Quin potius fias dubiae pars magna palaestrae,
 
Aut saltem simula, Te dubitare mihi.
 
Et dubita, an dubites. dubita num talia dicas.
10
Postremum hoc etiam dicere te, dubita.
 
Et dubita, an possit domus aedificarier ulla,
 
Aut hanc quo possis aedificare modo,
 
Ut spatijs possint poni quadrata rotundis,
 
Et vanus nullis angulus esse locis.
15
Quin dubita, an mea sint, quae nuper ludicra scripsi,
 
An Pyrrho an Sextus scripserit illa prius.
[p. 304]
 
Et dubita, an sapiant, an sint de gente Menenj,
 
Qui tanta impugnant sedulitate domos.
 
Hinc dubita, an scribas, an scripseris, an nova scribes,
20
An stes, an sedeas, an potius iaceas.
 
Anne manus habeat pulchro formosior Anna,
 
Anne manus gremio absconderit illa suo.
 
Tunc mihi Sextus eris; vel maior habebere Sexto,
 
Tunc operis fies pars aliquando mej.
25
At tribus in rebus noli dubitare. penates
 
Si struis, in charta pingere ne dubita.
 
Cum vocat Auriacus, circumdare pallia, pontes
 
Tundere, deinde gradus scandere ne dubita.
 
Cum cortina silet, Veneris cum causa laborat,
30
Solvere, cui debes, basia ne dubita.
 
 
 
Hoc addam; seu sis Zeno, vel iniquior illi
 
Carneades; nobis vivere ne dubita.
 
 
 
(C. Barlaeus).
 
Amstelod. VIII Cal. Jan. (25 Dec.)

In virginem Ultrajectinam, sine manibus pictam, ad Constantinum Hugenium1).

 
Cur se privatam manibus depinxerit Anna,
 
Scire cupis? causas vatis et omen habe.
 
Quae vetitas pulchra decerpsit ab arbore fructus,
 
Facta rea est magni criminis Eva manu.
5
Quae petulans sterili quondam convitia Sarae
 
Dixit Agar, foribus vindice pulsa manu est.
 
Fallere cum patrem voluit, suadente Rebecca,
 
Jacobum hirsutas scis habuisse manus.
 
Cum patriam Rachel patriasque relinqueret aedes,
10
Supposuit vesti numina rapta manu.
 
Ille ferox, grandisque animi, nec segnis Ioël
 
Martia diffregit tempora, quassa manu.
 
Ipsa suo incumbens ferro Lucretia, fecit
 
Quod thalami crimen non erat, esse manus.
15
Peccat saepe manus raptu, certamine. peccat
 
Cum turpes format mobilis auriculas.
 
Peccat, cum stolidos aversa ciconia pinsit.
 
Peccat saepe sua Laodamia manu.
 
At tua mitis et a tantis alienior ausis
20
Annvla peccantes odit habere manus.
 
Forsan et illustris Senecae virguncula vultus
[p. 305]
 
Vidit, et hic nullas marmoris esse manus.
 
Forsitan, Auriaci media dum parte notantur,
 
Auriacos nullas vidit habere manus.
25
Non opus in tabula manibus, cum prostat imago.
 
Signa bonae mentis frons dabit, anne manus?
 
Forsan et hoc voluit: se non textricis Arachnes
 
Tela sequi, atque ideo non opus esse manu.
 
Forsan in ingenio manus est, in vertice dextra,
30
Et digitos illic mens habet ista suos.
 
Nugamur. manibus, manibus cupit Anna carere,
 
Et causa est: non vult tangere virgo virum.
 
 
 
Barlaeus.
 
Amstel. VIII Cal. Jan. (25 Dec.)

Op de zydelinge afbeelding van mij en mijn huijsvrouw in een blad door I. van Campen1).

 
Heiligh zyn de trouwe stralen
 
Die sich echte Mann en Vrouw
 
Door de vreughd en door den rouw
 
Wederzyds ten oogh uyt halen:
5
Maer dit's heiliger belegg;
 
Mann en Vrouw sien eenen wegh.
 
25. Dec.

Noch2).

 
Schilder, die ons voll genoegen
 
Soo getreft hebt in dit voegen,
 
Treckt 'er een vell over heen:
 
Man en Vrouw en zijn maer een.
 
25. Dec.

Ensis Hispanus calvarto dono datus2).

 
Pugnanti Batauo quisquis me cincte praeibis,
 
Arcanae quod ames artis acumen habe:
[p. 306]
 
Durior Hispani quam quâ sum dextera fabri,
 
Durior Hispano sanguine tinctus ero.
 
30. Dec.