Gedichten. Deel 4: 1644-1652


auteur: Constantijn Huygens


bron: Constantijn Huygens, Gedichten. Deel 4: 1644-1652 (ed. J.A. Worp). J.B. Wolters, Groningen 1894


verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst


downloads



DBNL vignet

[p. 1]

[1644]

In Sassam Gandavensem, eodem ex solo instaurari et muniri coeptam quo expugnata fuit1)+.

 
Pro superi, quibus Hispano sunt perdita glebis
 
Seruari Batauis moenia posse meis!
 
Si, quâ sunt lacerae, coeunt virtute ruinae,
 
Si modo quae fecit vulnera sanat humus,
5
Si valet ante alias, et in aeuum saxea durat
 
Heroo multum sanguine terra tepens,
 
Amissi spem ponat Iber, quocumque Batauos
 
Victores victrix possit arena sequi.
 
Tu vero quae, sulphureo nigra fulmine, tota
10
Vulnus es et lacerâ virginitate sedes,
 
Sassa, Philippinae tandem soror, exere vultum;
 
Nec pudeat primi criminis esse ream,
 
Auriaco compressa, etiam non virgo, pudica es:
 
Effugit inuictum nulla puella procum.
15
Nec queritur strictam duris amplexibus esse:
 
Si quid in his culpae est, in retinente fuit.
 
Nec pellex, neglecta, time, nec adultera dici:
 
Uxor es et fido nupta marita viro.
 
His operis docet, hoc tanto munimine conjux
20
Quam te perpetuo peruelit esse suam.
 
Mox ubi tot lauros paries quot Flandra quotannis
 
Oppida, conjugij pignora pulchra noui,
 
(Ecce puerperij decus et miracula) tandem
 
Gandavi, pridem filia, mater eris.
 
 
 
Assen(ede) 29. Sept.

In praesidium agri Austriaci prope Sassam2).

 
Diuinate. subimplexa est aenigmate Sassa:
 
Quae sua sunt, Batauis hostica terra tegit.
[p. 2]
 
Parta sibi seruant inimico vindice: praedam
 
Auriaco custos asserit Austriacus.
 
 
 
Assen. 29. 7b. (Sept.)

Sur les grenades jettées dans le Sass1).

 
C'est un beau passetemps de veoir comme on s'estrille,
 
Où la Grenade faict la guerre à la Castille.
 
 
 
Assen. 1. Octob.

Ad Phyllidem2).

 
Pulchra places: sed, Phijlli, mala es. sic nolo maritam.
 
Virtus est placitis abstinuisse malis.
 
 
 
Assen. 1. Octob.

In controversiam de coma, in Batavis agitatam3).

 
Occupat illustres calamos, suggesta, scholasque
 
Res hodie, quid res? recula, nempe Pilus.
 
Parcite materiâ dignae meliore papijro:
 
Decidi verbo lis male mota potest.
5
Est ubi longa viros vestit coma, lege receptâ?
 
Est ubi non longo foemina crine nitet?
 
Est ubi consuetudo vetus non grande marito
 
Imperat, uxori grande capillitium?
 
Quidquid in his sexûs turbat discrimina, quidquid
10
Vim patriis infert moribus, in vitio est.
 
Dictabam famulo Assenedae in Castris 3. Octob.

Op het graf van ioff.w Charlotte van Santen, gestorven te Delft. Den 24. sept. 16444).

 
Het minnelicke fier, de grootse nedricheid;
 
D'eerbare middelmaet van soete en soute zeden;
 
De welgetempertheid van vrolick bloed en reden;
[p. 3]
 
De teere defticheid van jeughd en wijs beleid;
5
En all wat seghbaer is bij wat ick hebb geseit,
 
De Deughd in 'thoogste peil van haer' bevallickheden
 
Vertrock ten Hemel op uyt schoon' Charlottes leden,
 
Die wierden in dit huijs Van Sant en steen geleit.
 
O soeckt het droefste lied dat oijt op Moeders schreijen
10
Of Vaders suchten sloot, ghij die daer weet wat scheijen
 
Van sulcke panden is. Ick soeck, en vinde geen:
 
De snaren zijn betraent, 'ten will niet op mijn' luijt gaen.
 
All dat ick melden kan, is, door 'tmé-lijden heen,
 
Hoe doncker werdt de Werld daer sulcke lichten uijt gaen!
 
 
 
Assened. 5. Octob.

Adultera1).

 
Pollicita est fore perfidam, fit perfida. damnat
 
Iulia lex vitium. nempe prosodiacum.
 
 
 
Assen. 8. 8b. (Oct.)

Cinna solitarius2).

 
Quarenti, solus cur mallet rure vagari,
 
Quam socijs vitae Cinna viaeque frui,
 
Non mihi cum socijs, inquit, libet otia stultis
 
Perdere: Respondi, Nec mihi, Cinna, vale.
 
 
 
Assen. 10. 8b. (Oct.)

E Flandria receptus3).

 
Quam nos Fata velint Morinis unirier, ipso
 
Hinc in discessu lucida signa docent.
 
Obsistunt Euri, subducitur unda carinis,
 
Sicca tenet Batauas Flandrica gleba rates.
5
Quo fas et natura vocant et Fata Deorum
 
Crede nefas homini, Flandria, nolle sequi.
 
 
 
Assen. 10. 8b. (Oct.)

Ad cardinalem Pamphilium, electum papam, statim a morte card. Bentivoli4)+.

 
Hic ubi suspectâ sublatus morte, bonorum
 
Cui potuit nemo non Bene velle, jacet,
[p. 4]
 
Hic te Pontificem clausi fecere Quirites?
 
Arrige nunc aures, Pamphile; noxa prope est.
5
Fecit adorandum quae quod manducat adorat
 
Roma? caue ne mox et quod adorat edat.
 
 
 
Assen. 11. 8b. (Oct.)

In eandem electionem1).

 
Certauere dies totos tres ac triginta
 
Quis procerum rubro de grege Papa foret.
 
Incassum. nulli non affectata Tiarae
 
Gloria cui posset cedere nemo fuit.
5
Corporis amphibij qui spiritus hos regit artus
 
Afflauit vario Numine corda patrum.
 
Tandem Pamphilio pondus ferale, vieto,
 
Decrepito imponunt plurima vota seni.
 
Ne mirare Iouem fabros fecisse Gigantes:
10
Exstruit ut sit quod destruat illa manus.
 
Psittacus est summâ quidam quasi ligneus hastâ,
 
Qui Capitolinâ Iuppiter arce sedet.
 
 
 
Assen. 11. Octob.

(Ad magistellum soloecismus excusatur2).

 
O facinus dirum! pety cum pane butyrum:
 
Da, dixi, Boteram. num melius poteram?
 
Zulichemj ..... 8b. (Oct.)3)

In electionem pontificis Innocentij X. Succedentis Vrbano IIX4).

 
Papam Innocentem coeca sors Romae dedit,
 
Nec coeca forsan: ecce, Patrum copulâ,
 
Urbanitati proxima innocentia est.
 
Hagae 9. 9b. (Nov.).

In serenum aerem quo Constantia Boudania in Indiam orientalem solvit 7. nov. 16445).

 
Quid patitur Natura? quid Autumnalibus horis
 
Rarus in Eoo flammicat aethre rubor?
[p. 5]
 
Scilicet Aurorae thalamos Constantia victrix
 
Occupat, et victae conscius ora pudor.
 
9. Nouemb.

In effigiem meam1)+.

 
Ordinis et Veri et Iusti Constanter amantem
 
Hugenium si quis noscere curat, hic est.
 
Quid-quid ad has aliunde vides accedere laudes,
 
Fama, procax, mendax, garrula finxit anus.
 
Nouemb.

Ex Gallico Fabri Scriniarij Adami de Nevers. Ad Iuliam quam equus luto adsperserat2).

 
Desine quadrupedi grauis esse, et, nomine verso,
 
Quae non est bruti culpa, fatere tuam.
 
Quam poterant siccare tui duo, Iulia, soles,
 
Et non siccarunt, terra molesta luto est.
 
23. Nou.

Cessantes molae3).

 
Deficit aura molis, et, ni succurrit egenti
 
Aeolus, instantem prospicit Haga famem.
 
Corporis humani ratio est quae mentis alendae,
 
Si cessent vento pascier, esuriant.
 
29. Nou.

Aen den hr. Caspar Barlaeus, doctr. in medicine, op de vierdaegsche cortse vanden heer Hooft, drost van Muijden4)+.

 
Barlaee, dienstigh vriend in oorboor en vermaken,
 
Wat lydt ghij aenden Drost? vier dagen, twee om twee
 
In Storm en handsaem We'er verdeelt? in wel en wee?
 
Oh, laet u in dat wee ons aller lyden raken,
5
En heelt het waerde Hoofd, door Woorden, of door Saken;
 
Door saken van uw' Konst, of woorden uijt de zee
 
Van uw' hooghwoordicheid. Van 'tvetste Goijer vee
[p. 6]
 
+
 
Sult ghij u 't autaer-lamm danck-offerlick sien blaken.
 
En, dat u beter lust, twee Weêwen, Ick en Ghij,
10
Wij sullen 'tMuijder huijs ter venster uyt gaen werpen;
 
En ghy sult Tessels penn, ick Annes keeltjen scherpen.
 
Soo sullen wij op 'tslot, Wij, lang ontwijfde Wij,
 
Wij, weer-gepaerde Wij, Wy, dobbeld Room in vieren,
 
Het vierdaeghs doode vier vier vier-dagen langh vieren.
 
In 'tHenmeer. 2. Decemb.

Ad Wendelinum cessantem ad poemata mea rescribere epistola1).

 
Si placui, si non placui Desultor, utrumuis
 
Innue: vel nigro Θ benignus eris.
 
3. Dec.

Uyt myn Latynsch, beginnende Straffordus omni laude celsior2).

 
Doe Strafford, allen roem en lofsang overstegen,
 
Syn heiligh hoofd 'tgeraes van 'tvolckjen uyt de Stegen
 
Met een' bedaertheid schonck die Cato hadd betaemt,
 
En Paetus wel gevoeght, en Seneca beschaemt
5
En all het Stoïsch volck, sloegh hij met wee en wonder
 
'Tonstelde Vaderland, en zegelde, niet sonder
 
Der goeden soeten Nijd, syns levens dagen toe,
 
En taste 'tsterven aen soo ridderlick te moe,
 
Dat sterven, 'tsware pack der swacken, licht als leven
10
In syn wel dragen wierd; en, daer hij mochte beven,
 
Misdadelijck verdoemt, verwisselde hij de straf,
 
En dreefse op 'tschreyend volck, en gafse diese hem gaf;
[p. 7]
 
De straf van 'tnaberouw, die haer Gewiss' ontstelde,
 
Als of hij Richter waer en selver 'tvonnis velde;
15
En nam het voor een lot van winst en wellust aen,
 
Door d'ongerechticheid des Tyds tot God te gaen.
 
O mannelick gemoeds en onschulds wel-gepaertheid,
 
O voor 't onedel swaerd hoogh-edele onbeswaertheid!
 
3. Decemb.

Ad mercatorem epigrammatis cujusdam mei salebrosum interpretem1).

 
Desine terribili nostras implectere spinâ
 
Iam satis illepidas, Amstelodame, rosas.
 
Desine vertendo versos subuertere Versus,
 
Quodque potes solum vertere, verte solum.
 
4. Dec.

De Euclione2).

 
Anu maritâ liberatus Euclio,
 
Cum visus esset, lachrimis sicce madens,
 
Non serio dolere; jurauit deos
 
Coeli solique uxore dilectissimâ
5
Nil se prius habuisse, nil antiquius.
 
5. Dec.

Ad amicum3).

 
Discrimen ingens nos, amice, discernit
 
Amore conjunctissimos: soleo nempe
 
Aulae tumultum non amare, tu multum.
 
5. Dec.

Ad Nicolaum Heinsium spadâ reducem4).

 
Cedite Pegasei Fontes, et fabula fissi
 
Montis: habent acidae quo rubeatis aquae.
 
Est in Spadana vestrae vis aemula rupe,
 
Dignum laude virum posse vetare mori.
 
X. Dec.

Consilium viatori5).

 
Si pluat, et, nudis Arabum deprensus arenis,
 
Non sit quo fugias, nec sit ubi lateas:
[p. 8]
 
Exue et exutas toto tege corpore vestes.
 
Si totus timeas nempe madere, mades.
 
10. 10b. (Dec.)

Impar congressus1).

 
Si comitem paruo magnum contemplor amicum
 
Otia fraternis fallere colloquijs,
 
Succurrit par non impar, discordia concors
 
Hexametro misti carmine Pentametri.
 
10. 10b. (Dec.)

Op de bruijloft van een arm edelman met een rijcke burgers dochter2)+.

 
Dit houwelick van Eel en Rijck
 
Is recht een bloedbeuling gelijck,
 
Daer yeder een het sijn toe doet,
 
De vrouw het vett, de man het Bloed.
 
10. Dec.

Ad Barlaeum3).

 
Ampullatarum vaegrandiloquentia vocum,
 
Amstellodamum sesquipedale Nimis
 
Non facit ad nostrum, fateor, Barlaee, palatum.
 
Est in magnifica voce modus, ratio.
5
Laudo leues sine felle, graues sine folle loquelas:
 
Rumpatur quisquis rumpitur eloquio.
 
12. Dec.

Tesselschades vraegh nopende de kerck4)+.

Een yeder Kerck-kind kent sijn Vader, soo het seit, maer dat sijn Vader en Moeder kent, en isser niet qualick aen: want een Moeder en kan geen bastaert maken, nae de gemeene wett. hier wacht ick uw oordeel af.

Myn' Weder-vraegh.
 
'Tkind dat sijn' Moeder kent en is geen zeldsaem dier:
 
Het mist'er weinighe. Maer 'tkind dat syn Vrouw Moeder
[p. 9]
 
Voll pracht, voll ijdelheid, voll Babijlons gecier,
 
Voll hoere-pocken kent, en sijn' gesonden Broeder,
5
Sijn' Suster onbevleckt van Bastardij betight,
 
Om dat sij 'tkuysche pad van Waerheid, Wegh en Leven
 
Naer 'teewigh Wesen gaen, dat's een ellendigh wight
 
En medelijdens waerd. Wat naem dan moetmen geven
 
'Tonnoosel hoere-kind, dat selver schrijft en zeit,
10
En opentlick belijdt, en roemt sich sonder schroomen
 
Het heeft drij Vaderen, een' inder Eewigheid,
 
Een' binnen Amsterdam, een' derden binnen Roomen?
 
14. Dec.

Ad Barlaeum1).

 
Ad graue quaesitum viduae siluisse videmur
 
Turpiter et nimium. tandem respondeo quaerens
 
Quaerenti. meus hic modulus, mea curta supellex
 
Aulica. Tu si quid potius rescribere, Doctor
5
Magne, voles, videam: si non, subscribe rogatis.
 
15. Dec.

Ad Adolphum Vorstium2).

 
Amice Vorsti, qui comes grandis viae
 
Perambulabas assidens foco, mihi
 
Et Occidentis arbitro, blande graui
 
Et erudite nobili Mauritio,
5
Ipsum Occidentem, cum stupore saxeis
 
Oculi dolerent intuendo; quid tibi
 
Et ipsa res et ipse visus est Herus?
 
(Heros, volebam: mos Iambo metrice
 
Fuit gerendus) vis meam sententiam?
10
Non miror hunc tot monstra, tot miracula
 
Qui continentem, dissitam vasto Mari
 
Et insularem adiuerit, periuerit,
[p. 10]
 
Ornauerit, subegerit Americam.
 
Hunc miror, hunc amplector, hunc absentibus
15
Qui grandem Olindam voce praesentem, libris,
 
Manu ministrâ praestet, hunc Americam,
 
Hunc Insulam tot monstra, tot miracula
 
Qui continentem continentem fecerit.
 
XV. Dec.

Ad liberos, cum exanthematis contage domesticâ successive decumberent1).

 
Quina Patri proles animâ dilectior; audi,
 
Communis papulae quid sibi plaga velit:
 
Fraternos animi motus, sociamque ferendi
 
Quidlibet harmoniam denotat ista lues.
5
Si mater Natura docet, quaecumque cuique
 
Acciderint, omnes omnia velle pati.
 
18. Dec.

[Ad signa miles, hinniunt equi, clangunt]

 
Ad signa miles, hinniunt equi, clangunt
 
Tubae, inducuntur arma, ad arma, quid cessas?
 
Versare terga est velle tergiuersari.
 
Leidae. 20. 10b. (Dec).

In Heinsij lectulum, mediâ bibliothecâ collocatum, mathematice2).

 
Maximus illustri metatus castra Lijceio
 
Heinsius in mediâ Palladis arce jacet.
 
Non poterat meliore loco, liber ipse librorum,
 
Et spirans uno Bibliotheca Tomo.
5
Quae circumsistit spatijs aequalibus ingens
 
Ingentem, doctum docta corona virum,
 
Indicat hoc unum, nullo discrimine, cunctos
 
Aequali punctum tangere amicitiâ:
 
Indicat hoc unum, nullo discrimine, quidquid
10
Omnia sciuerunt saecula, scire caput.
 
Nempe, quod a Centro par est distantia cuique,
 
Huc simul, huc aequo tramite quisque ruit.
 
Si facies oblonga tamen pugnare rotundae
 
Creditur, et non hic circulus esse locus:
15
Excute sublimem potiori parte Mathesin,
 
Quae constanter idem forma loquatur habes:
[p. 11]
 
Conus hijperbolico diuisus segmine Centro
 
Fulget, et hi Radij, scilicet, hic focus est:
 
I nunc et Meccae lapides et pendula vani,
20
Quae non inuenies, somnia vatis adi.
 
Hic se magnificis medius magnetibus, hic se
 
Diuinus dubio pondere librat homo.
 
21. Decemb.

A des escoliers trop desireux de voyager, avant leurs estudes achevées.

 
Attendez, jeusnes gens, ne courrez pas si viste:
 
Le voijage est perdu s'il est precipité.
 
Il fault estudier les routtes, la conduitte,
 
La clef de l'Uniuers dans l'Uniuersité.
 
23. Dec.

A monsieur Corneille, sur sa comedie, Le menteur1)+.

 
Et bien, ce beau Menteur, ceste piece fameuse,
 
Qui estonne le Rhin et faict rougir la Meuse,
 
Et le Tage, et le Pó, et le Tibre Romain,
 
De n'auoir rien produict d'esgal à ceste main,
5
A ce Plaute rené, à ce nouueau Terence,
 
La trouue-on si loing ou de l'indifference
 
Ou du juste mespris des sçauants d'aujourdhuij?
 
Ie tiens, tout au rebours, qu'elle a besoing d'appuij,
 
De grace, de pitié, de faueur affettée,
10
D'extreme charité, de louange empruntée.
 
Elle est platte, elle est fade, elle manque de sel,
 
De pointe, et de vigueur; et n'ij a Carouzel
 
Où la rage et le vin n'enfante des Corneilles
 
Capables de fournir de plus fortes merueilles.
15
Qu'aij-je dit? ha! Corneille, aijme mon repentir,
 
Ton excellent Menteur m'a porté à mentir.
 
Il m'a rendu le faux si doux et si aijmable,
 
Que sans m'en aduiser j'aij veu le veritable
 
Ruiné de credit, et aij creu constamment
20
N'ij auoir plus d'honneur qu'à mentir vaillamment.
[p. 12]
 
Apres tout, le moijen de s'en pouuoir dedire?
 
A moins que d'en mentir je n'en pouuoij rien dire.
 
La plus haute pensée au bas de sa valeur
 
Deuenoit injustice et injure à l'Auteur.
25
Qu'importe donc qu'on mente, ou que d'un foible eloge
 
A Toij et ton Menteur faussement on deroge?
 
Qu'importe que les Dieux se trouuent irritez
 
De mensonges, ou bien de fausses veritez?
 
25. Dec.

In praestantissimi poetae Gallici Cornelij comoediam, quae inscribitur Mendax1)+.

 
Graui cothurno torvus, orchestrâ truci
 
Dudum cruentus, Galliae iustus stupor
 
Audiuit et Vatum decus Cornelius.
 
Laudem Poetae num mereret Comici
5
Pari nitore et elegantiâ, fuit
 
Qui disputaret, et negarunt inscij;
 
Et mos gerendus inscijs semel fuit.
 
Et, ecce, gessit, mentiendi gratiâ
 
Facetijsque, quas Terentius, pater
10
Amoenitatum, quas Menander, quas merum
 
Nectar deorum Plautus et mortalium,
 
Si saeculo reddantur, agnoscant suas,
 
Et quas negare non grauentur non suas.
 
Tandem Poeta est: fraude, fuco, fabulâ,
15
Mendace scenâ vindicauit se sibi.
 
Cui Stagirae venit in mentem, cui?
 
Quis quâ praeiuit supputator Algebrâ,
 
Quis cogitauit illud Euclides prior,
 
Probare rem verissimam mendacio?
 
28. 10b. (Dec.)

In ebrium rivo publico submersum2).

 
Grauis Lijaeo et instar amphorae turgens
 
De ponte praeceps in Dearum amplexibus
 
Imae paludi praesidentium quidam
 
Humentis actum fabulae ac diem clausit.
5
Epitaphium est: Alchijmice, timens fumum
 
Et empyreuma, vase duplici vitam
 
Decoxit hic, in Balneo Mariano.
 
28. 10b. (Dec.)
[p. 13]

In eundem1).

 
Potus et inflato nondum satis utre natator,
 
Per Batauam Stygias Aulus adiuit aquas.
 
Tanti est quidque suo curari tempore: paulo
 
Serius, heu! vino miscuit Aulus aquam.
 
28. 10b. (Dec.)

In eundem2).

 
Aulus bibendo fessus humidorumque
 
Satur osculorum nocte, nocte Brumali,
 
Scyphis datorum cantharisque dilectis,
 
Lunâ facem negante palpitabundus
5
Fatum Leandri pertulit natatoris.
 
Aduerte, potor caute, quam breui distent
 
Spatio salubre et noxium, quid intersit,
 
Aquamne vino misceas an aquae vinum.
 
29. 10b. (Dec.)

's Heeren Avondmael *3).

 
Is 't weer dijn' hooghe Feest, en ick weer van de gasten?
 
Maer, Heer, het Bruijloftskleed daer in ick lest verscheen
 
Is over halver sleet, jae 'ten gelijckt'er geen,
 
En ick sitt moedigh aen als of 't mij puntigh pasten.
5
Hoe waer de wraeck besteedt, soo Ghij mij nu verrasten,
 
En uijtter deure dreeft in 'teewighe geween!
 
Noch borght ghij mij 'tgelagh, en, op Geloof alleen
 
En wat boetveerdicheids, en laet mijn' ziel niet vasten.
 
Dit 's dan 'tboet-veerdigh Hert. maer 'tveerdigh gaet niet veer:
10
'Tis geen begonnen werck. Wanneer wil't boetigh wesen
 
Voor nu, voor gisteren, en voor den tyd naer desen,
 
Eens boetigh voor altoos; en wanneer wilt Ghij 't, Heer?
 
Is 'taltijds weer op niews, en altyd weer op 'touwe?
 
Oh dat mij 'tholl berouw eens endtelick berouwe!
 
ulto. die Anni (31 Dec.) prid. sacr. commun4).