Act. V. Sc. I.
marie. francisco.
marie
En hadde soo veul spels eerghese lose kost?
francisco
Spel! 'kzeij wel dusend moôl, hadd ick icks nie begost,
1395
En haddes nie geweest om d'eer van ouw Commissi,1395
En ouw schoon oogskes, Môij, en datter noit remissi1396
Te hope woôr geweest, ick had ick deur gegoôn,
En all 'twerck, op men ziel, ten halve lôte stoôn.
Sulck e spel wasser oôn. nouw dat 't gesuccedeert is,1399
1400
Stoôt ou te dencke, lief, watter gemeriteert is:
Belofte môke schult.
marie
'Tis woôr; moôr weette wel
Wat datter neffens stond geschreve? maij bevel
Was dachgheme van doôgh niet en sout molestere.
francisco
'Tis soo: moôr ick en kost me niechgemoderere,
1405
'Kmost ou men oventuer vertelle: doe nou voirt
All dat ouw herteke sal segge da behoirt.
marie
Kom, kom, 'tis toch schoo weer, lôt ons eerst wach gô wand'le,
Sij doet haer Masker aen.1407
We meugen onder weegh van ons negoci hand'le.
'Ken wacht ick toch dafvolck niefveur van ôvond spôij.
francisco
1410
Was zaijd' en keuninghin, wat enen Engel, Moij!
Sc. II.
kees. tryn.
kees
Dat hachje leiter toe, het macher legge rotte.
'Tis beter daer as voor de muijsen of de rotte.1412
Nou an de neering weer: - laet sien, hoe staet men keêl. -
Hael Cijters, hael IJeranje, hael. Klaer as en Veêl.
1415
Hael, hael, IJeranje, hael, moij kloostergoed. - hael Cijters. -
Hael Cijters, vollickje! - Deuse besuckte Schijters
En geve gien gehoor. 'Tvolck is te wongder praets,
Se gevender gien tijd. Hael Cijters, me goe maets,
Dat bennen Appele! Hael Cijters en IJeranje,
1420
Hael IJeranje den bruij, uijt Poortegael of Spanje,1420
bij sich selven.
(Ick weetet selver niet) hael Cijters. - Soetjes wat:
Wat duijcker, soetjes: ick sie ginder en Jan gat
Bij gunte Juffer - Vrouw, - Vrouw - Vrouw.
tryn
wat wilje hebbe?
kees
Kijck uijt: maer kijck niet uijt, of deckje met en flebbe,1424
1425
En blijft wat onder 'tluijck.
tryn
wat isser?
kees
kom iens hier, -
Sie je daer die Monseur wel kuij're mit dat dier?
tryn
Wel jaeck, dat sien ick wel.
kees
en hebb ick niet onthouwe
Dat ije spraeckt van en pluijm die blauw was?
tryn
Jaeje trouwe. -
Lae kijcke. - Kees! sit still. 'Tis bij men ziel, de poll
1430
Van gusteren.
tryn
Laet sien. - wat duijsend schande,
Hadse dat dingh niet voor! - Gut, Kees, ick voel men hande,
Ick voel men naegele, men tanden en men bloet
Soo jeucke! souse 't zijn? - [Werentich jae, se moet,
1435
Se moetet wese, Kees, daer valt gien dispetere,
Sy is 't, soo wis as ick Trijn Knelis kint met eere:
Ja, 't is men eigen Hoer.] 'Twas soo en langhe prij.1434b-1437a
kees
Still, still. Hael Kloostergoed. - se komme dichter bij;
En ick sitt oppet slagh, 'tis gien speul-goed, 'tsel valle. -
1440
Hael. Cijters, hael, hael, hael - kom, koopje nimmendalle?
Sc. III.
francisco. marie. kees. tryn.
francisco
Ghe brengtm' hier all, 'ken weet nie woôr: en siede niet
Woôrw' all gedreve zaijn? 'ken weet nie wat't bediet,
Men hert en lee nie still: - 'ken rieck niechgaere schepe.
Ke! goôwe; 'tis genogh nou de Kassaij geslepe.
marie
1445
Bat! desen bloijen euijl. woôr veur zaijde ghaij bangh?
francisco
En moetme sus gô treê den heele nônoen lang?
Ke! goôwe.
marie
Wacht, Signor, ghen sultme niet ontloope,
Ge moetm'en Appeltjen en wa Citroentjens koope.
marie
all weer vald' op ou plat. -
Niee, niee, dich goet is vers, en 'tander is verleghe.
kees
Hael Apple, volckje, 'kheb noch gien handgift ekreghe.
Se naerdre, Trijn; hou sté.
tryn
Hoe da'ckse meer beloer
Hoe'ck meerder lucht krijgh. - Kees, waerachtigh 'tis men hoer.
kees
1455
Hael Kloostergoetje. hael.
francisco
en host ou soo nie, Môijke. -
Daschip. -
marie
Jô, Jô, kom hier: ghe maijnet met en drôijke
T'ontlegge.
francisco
Moôr da schip, dat en geval, me niet. -
En hedde gee verstant?
kees
Laet hoore wat je biet,
Dat bennen Appele!
francisco
Suet, hed wa passienci,
1460
Ick sal te mert goôn: moor lett eens op men invenci;
Want sie, 'ken viel ick ick niech geeren innen knip.
kees
Hael App'le.
francisco
Mene vrint, wat is difveur e schip?
kees
Wel! 'tis en Schip van hout, van ijser, en van touwe,
En van pick en van teer; selje't nou wel onthouwe?
binnens monds.
1465
Kverstae dat wuijve wel: Pas op, vrouw.
francisco
Moôr ick vraeg
Va woôr 'tschip is.
kees
van waer? Jaewel, 'kwouw dat ick saegh
Dattet van hier waer, Maet.
francisco
bij hem selven.
da mocht ick oick wel laije.
En komender gieen hier euijt Wôterland baij taije?
kees
Wel jae 't; der isser ien henochtent t'zeijl egaen,
1470
Die lagh ons hier op sij: het Wijf wouwder van daen,
Se was wat grijnichjes.
francisco
Hij stoot Marie aen.
Courôgie, das gekloncke.
Hoe veul ou Appele?
kees
All waerense m'eschoncke,
Kedaer, het paer en Blanck.
marie
Tegen Francisco.
'Tis goeije koop.
kees
kom ereis hier,
1475
Voor neghe mannetjes? die kennen all wat bijte,
Daer meughjer wel en vijfentwintighje bij slijte.
francisco
Ghen hedme niefverstoôn: 'kmaijn ick, ieen om en deuijt,
En hallif ortje, soo.
kees
Wel heij! ten is gien beuijt
Noch roofgoed.
francisco
Wilde 't doen?
kees
'Kom an 'kselseje telle.
1480
En vijfentwintigh?
francisco
Jô.
kees
Flus waerje neghe man, hoe segh je nou, sestien?
francisco
Haij doolt all in de sproôck.
kees
kom help je selfs berechte.
francisco
Dat is den beste knecht van all de schippers knechte!
1485
Kom, willew' ieens in 'tschip?
kees
Wel jae, wij gaen recht uijt: -
Hier Joffer, geefm'en hangd.
marie
Sjaes! wadden grooten schuijt!
kees
Wel jae, en Schuijt; en scheet, en in je neus toe, moolick.1487
francisco
Segd', e Schip; hoorde niet? e Schip; - haij nemet quôlick.1488
marie
'Kwill segge, Wat e Schip! wad en Galaij.
kees
Geleij?
1490
J'hebt gien Geleij-boef voor. hoe hebbe we 't? wel heij!
marie
Kammer wel me van hier in Engeland gevôre?
Te minste, denck ick wel, in Béme, deur de bôre.1492
kees
Genoogh.
Binnens monds.
en an en Galg mé as 'tsoo slaeghe will
En hier wel slaeghe moght.
marie
Wad is dat?
kees
De Staert van 'tschip.
marie
De Stiaert, vrint?
kees
Den Toom van 'tschip.
marie
Moor siet! das anders dan m'e piaert bint;
Den Toom van achtere!
kees
Jae 'tis 't Roer.
marie
is 't en Roer?
Schietmer de lie me doit?
kees
heij, deuse malle Moer!
marie
Was datte?
kees
Dat's den Roef; de Passeniers der Kaemer.
marie
1500
Sie, wad all Meubeltjes, all woôrt tot ene kraemer!
kees
Ho, ho, dat 's niet en ding, hier volght nou eerst et Slet,1501
De beste Kaemer, Moer, daer is 'twel anders net.
marie
Soume de vraijichaijt wel eenskens deurve neme
Van dat te goôn besien.
kees
Strack wouje wel na Beme;
1505
Dit is gien langhe reis. Pas opten haspel, Trijn.1505
Treedt opte ladder; 'ksel niet en voet vanje zijn.
Binnens monds.
Niet en vuijst, denck ick wel. Kom; nou jij; volgt de Joffer.
francisco
Kom oôn.
kees
Soo krijghewer de Duijf in metten Doffer.
Maer hoor, legh je geweer soo lang wat uijtte weegh
1510
In 'tgangbort - hier gémijn, 'ten is hier Scheep gien deegh
Mit sucke staerte.
Hij doet het rapier af. en gaet beneden.
soo. nou meughje macklick in gaen.
Maer komjer macklick uijt, soo selt niet naemen sin gaen.
Nou, Laddertje, van kant. Pas wat te raeke, vrouw.
Kees treckt de leer op en springht in 't ruijm. & sij vallen aen 'tslaen.
tryn
IJou varcke, benje daer?
francisco
Wa wilde zeggen? hou!
kees
1515
Hou jij dat. -
francisco
Men rapier!
kees
Ick sel jou wel rapiere. -
Kees treckt sijn mes.
Hier 's en Zeemans Rapier, en daermé gaej' in viere.
francisco
Moirt, Moirt!
marie
Stô baij, goeijliens, we weurden hier vermoirt.
Brand, moirt!
tryn
het luijck toe, Kees, datmet wat minder hoort.
francisco
Moirt!
marie
Moirt! -
tryn
Soo, Kees. -
kees
Soo vrouw.
marie
Help, help. -
francisco
Will niemant helpe?
1520
O - hallif dood! -
marie
Amaij, men hoot -
francisco
men bloed te stelpe. -1520
kees
Hij stoot het luijck op en spreeckt daer door.
Se benne plat genoogh, 'kmagh 'tluijck op sette nou,
Soo sie we wat we doen. - an 'tplund're; lustigh vrou:
Hier jou fielt!
francisco
Oh, Signor, wat is toch ou believe?
kees
Flux, Broock en Wammes uijt, om mijn naers te gerieve.
francisco
1525
Oh jô, met all men hert, en door's menen hoet toe,
Memmen pleuijm: wilde da'ck dibbroexken oick uijt doe1526
Ick sal't soo gaeren doen; en spoôr me moôr me laeve!
kees
Houtet slet an je gat, en laeter j'in begraeve.
Ick schencktje.
francisco
Grammercis.
kees
Kees springht uijt. en spreeckt tot Trijn door 'tluijck.
Hoe maeckjet metten buijt,
1530
Moer Knelis?
tryn
excelent.
marie
Amaij, men hoit, men huijt!
kees
Hebj' all her lappen uijt?
tryn
Jae'ck. siets' iens sitte kijcke.
kees
Kom boven. -
Sij komt uijt & leght het luijck toe.
dits half werck: we moete 'tvolck uijt strijcke
Soo jij bedroghe bent. Knap; treckt heur 'tkleetjen an
Daer jij henochtent vroogh me scheep quaemt: Ksel de man
1535
Men ouwe mutsjen op sen kinnebackes douwe,
En daer dat pijtje toe, da'ck niet en docht te houwe.
Soo meughese geschickt gaen kuijere nae huijs.
tryn
Maer ofse klapte, Kees?
kees
Sij? niet meer as e muijs.
Se krege noch wel all de jongens an der lappe:1539
1540
Sulck volck en roept niet luij; se wete datter klappe
Niet veul geloofs en vindt.
tryn
Kom an dan
kees
Maeck wat spoeds.
Sij gaen beneden.
Sc. IV.
claes.
claes
Genacht, Antwerpentje, 'kdanckje van alles goeds,
Ick hepper wel eweest: dit sackje was soo platjes,
Toe'ck 't hier streeck voor de Stadt; nouw steecktet half vol mattjes,1544
1545
En half vol dicketons en suck goed: dat's goe reis,
Klaes Gerrtse van Saerdam, voor 'teerste nae de Peis.
Wel, 'kmagh gaen stappe scheep, 'khoef gien tijd te verkalle,
Het Ebbetje gaet uijt, het waeter is evalle:
Met dit Tij raekewe voor 'tLand, of inde Vloot;1549
1550
Dan over, metten dagh. -1550
Hij stampt tweemael.
Hou, volckje, benje doot?
Sc. V.
tryn. claes. kees.
tryn
Klaes Gerrtse, benje daer?
claes
Jae'ck, Tryntje moer, en klaer mé.
We meughender en zeil bij sette.
claes
Hoe sieje 'r sus uijt, Moer?
Je lijckent wat ontstelt.
tryn
Je weet niet hoe'ck daer voer: -
1555
Je seltet daetlick sien: -
Kees brenght Marie en Francisco aen land.
Kijck, dat zijn twie geselle.
claes
Wat volck ist?
tryn
Laetse gaen; ick seltje strack vertelle.
kees
Hebje 'thart dat ije kickt, ick breeckje beij den hals.1557
tryn
Isser Biers genoogh scheep, en Broots genoogh?
claes
Van als.1558
tryn
Smackt dan het tou of, Kees; de Gang in. 'tsel wel valle;1559
1560
All drijvendeônder zeil, dat's mackelixt van alle.
1407Masker (toneelaanwijzing): fluwelen lap over het gezicht, met twee gaten voor de ogen, ter bescherming tegen het zonlicht of, zoals hier, om herkenning te voorkomen.
1424Kijck uijt ... niet uijt: Kijk naar buiten, maar steek je kop niet naar buiten.
1430van duijsende: zo goed als zeker.
1434b-1437ain K 2 tussengevoegd voor het rijm.
1450vald' ... plat: zie aantekening bij vers 121.
1487moolick: verbastering van ‘moloch’, afgodsbeeld, heeft hier de betekenis van vogelverschikker.
1488nemet quôlick: vat het verkeerd op.
1492Béme: Bohemen ligt niet aan zee, maar in de literatuur wordt het daar geregeld gesitueerd (o.a. door Shakespeare).
1494Till: denk aan duiventil; daarin werden vreemde duiven gevangen.
1501et Slet: Kees lokt ze met een leugen het ruim in.
1505haspel: werktuig dat dient om het gesponnen garen van de klossen af te winden (op den haspel passen = opletten).
1539Se krege...: in vers 1025 komt een variant van deze uitdrukking voor.
1544't hier streeck: nl. het zeil. mattjes: zilveren munten ter waarde van 8 realen; de reaal was circa 2,5 gulden.
1549voor 'tLand: Zuid-Beveland. inde Vloot: te midden van de Hollandse oorlogsschepen die de Schelde-ingang bewaakten.
1550over: aan land (de haven van Bergen op Zoom).
1552daer mé: meteen.
