vijfde bedrijf, eerste toneel
marie, francisco
marie
En hadde zo veel last om haar kwijt te geraken?
francisco
Last! 'k Dacht wel duizend keer: 'k laat me zo zot niet maken.
1395
En was het niet geweest om d' eer van uw commissie
En uw schoon ogen, Maai, en als er geen remissie
Te hopen was geweest, 'k was ervandoor gegaan
En had al 't werk meteen, dat zweer ik, laten staan.
Zo'n last had ik ermee. Maar nu 'k u heb gediend,
1400
Moet gij maar zeggen, lief, wat of ik heb verdiend.
Beloften maken schuld.
marie
Da's waar, maar wete wel
Wat er ook was gezegd? Te weten, mijn bevel
Dat gij mij voor vandaag niet meer zoudt molesteren.
francisco
Ja, ja, maar 'k kon me niet zo lang meer modereren.
1405
'k Moest u mijn avontuur vertellen: nu is 't klaar.
Wat wilde doen vandaag? Laat horen, zeg het maar.
marie
Kom, het is heel schoon weer, laat ons eerst wat gaan wandelen,
(Ze doet haar masker voor)
We kunnen onderweg daarover onderhandelen.
'k Verwacht mijn gasten toch pas deze avond laat.
francisco
1410
Wat zijd' een koningin, de liefste die bestaat!
vijfde bedrijf, tweede toneel
kees, trijn
kees
Dat brokje slik ik door, het mag nu liggen rotten:
't Is beter daar dan voor de muizen of marmotten.
Maar nu weer flink aan 't werk. - 't Is tijd, ik schraap mijn keel.
Citroenen! Sinaasappels! Kom en koop er veel.
1415
Koop sinaasappels, koop de fijnste kwaliteit!
Citroenen, mensen! Koop! - Maar ik verlies mijn tijd,
Dit schijtvolk luistert niet. Het houdt te veel van praten
En neemt niet eens de tijd. Citroenen, beste maten,
De beste vruchten! Koop mijn appels van oranje,
1420
Direct afkomstig uit of Portugal of Spanje
(Bij zichzelf)
(Dat weet ik niet zo goed). Citroenen! - Wacht eens wat:
Verduiveld, zoetjes aan: 'k zie ginder een Jan Gat
Bij gindse juffer. - Vrouw!
trijn
Wat is er, Kees? Ik kom.
kees
Kijk uit, maar kijk niet uit of doe een hoofddoek om
1425
En blijf wat onder 't luik.
trijn
Wat is er?
kees
Kom eens gauw,
Zie je daar die Monsieur die kuiert met die vrouw?
trijn
Ja, ja, die zie ik wel.
kees
Je had toch iets gezegd
Over een blauwe pluim?
trijn
Ja, Kees, jij goede knecht,
Laat kijken - en zit stil! Jandorie, 't is die Pol
1430
Van gisteren, dat 's waar.
kees
En dus is zij de snol
Die je bedrogen heeft.
trijn
Laat zien. Wel, donderhagels,
Ze heeft een masker voor! Gut, Kees, ik voel mijn nagels,
Ik voel mijn handen en mijn tanden en mijn bloed
Zo jeuken! Zou ze 't zijn? - [Waarachtig, ja, het moet,
1435
Het kan niet anders, Kees. Ik zal haar nooit vergeten,
Zij is het, of ik zou geen Trijn Kernelis heten:
Ja, 't is mijn eigen hoer.] Het was zo'n lange prij.
kees
Stil, stil. - Koop 't fijnste fruit! - Ze komen dichterbij,
'k Sta klaar. Dit is geen spel. Ik lok ze in de val.
1440
Citroenen! Koop! Koop! Koop! Kom, koop je niemendal?
vijfde bedrijf, derde toneel
francisco, marie, kees, trijn
francisco
Ge brengt mij hiernaartoe, ik weet niet waar. We zijn
Volledig afgedwaald. 'k Weet niet wat dat mag zijn,
Mijn hart klopt als een zot. - En 'k ruik niet graag die schepen.
Kom, w' hebben nu genoeg kasseien platgeslepen.
marie
1445
Bah, wat een blode uil! Waarom zijde zo bang?
francisco
Maar moeten we dan lopen heel de middag lang?
Kom, gaan we?
marie
Wacht, sinjoor, ge zult mij niet ontlopen,
Ge moet wat appelen en wat citroenen kopen.
francisco
Kom, kom, het is al goed, er is genoeg in 't stad;
1450
Ik weet er nog te koop.
marie
Ge valt weer op uw gat.
Nee, nee, dit fruit is vers, en 't ander is belegen.
kees
Koop appels, mensen, 'k heb nog geen handgift gekregen.
Ze komen, Trijn, wees stil.
trijn
Hoe meer ik ze beloer,
Hoe meer ik ze herken. - Ja, Kees, dat is mijn hoer.
kees
1455
De beste kwaliteit!
francisco
Kom, haast u zo niet, Maaike.
Dat schip...
marie
Ja, ja, vooruit. Ge denkt er met een draaike
Van af te komen.
francisco
Maar dat schip bevalt me niet.
Waar is toch uw verstand?
kees
Laat horen wat je biedt,
Dat zijn pas appelen!
francisco
Kalm, heb wat patiëntie!
1460
Ik zal wat kopen, maar let eens op mijn inventie,
Want ik kom niet zo graag in valkuilen terecht.
kees
Koop appels!
francisco
Wat 's dit voor een schip, mijn beste knecht?
kees
Wel, 't is een schip van hout, van ijzer en van touwen
En ook van pick en teer. Zul je het nu onthouden?
(Binnensmonds)
1465
'k Begrijp wat ie bedoelt. Pas op, vrouw.
francisco
Maar ik vraag
Vanwaar 't schip is.
kees
Vanwaar? Jawel, ik had ook graag
Dat het van hier was, maat.
francisco
(Bij zichzelf)
Dat mocht ik ook wel lijden.
Zeg, liggen er hier geen uit Waterland bij tijden?
kees
Wel ja, er is een schip vanochtend weggegaan:
1470
Dat lag hier vlak naast ons. De vrouw wou hiervandaan
Ze was uit haar humeur.
francisco
(Stoot Marie aan)
Courage! Da 's beklonken:
Hoeveel, die appelen?
kees
Als waren ze geschonken:
Zes duiten voor een paar.
marie
(tegen Francisco)
Dat is goedkoop.
francisco
't Is duur.
Ik bied een negenman per stuk.
kees
Och, kom nou, buur,
1475
Een stuk voor negen man? Die kunnen flink wat bijten,
Daar kun je best wel vijfentwintig stuks aan slijten.
francisco
Ge hebt mij niet verstaan. 'k Bedoel: een voor een duit,
Een kwartje van een stuiver.
kees
Wat! Dit is geen buit!
Noch roofgoed!
francisco
Wilde 't doen?
kees
Vooruit, ik zal ze tellen:
1480
Dus vijfentwintig?
francisco
Ja.
marie
Ja, 't is voor goei gezellen.
Geef 't beste wat ge hebt. Het is voor een festijn.
kees
Eerst was 't voor negen - moeten 't er nu zestien zijn?
francisco
Hij dwaalt weer in de spraak.
kees
Je mag jezelf bedienen.
francisco
Die kan de naam van beste schippersknecht verdienen!
1485
Kom, zullen w' eens in 't schip...?
kees
Wel ja, we zijn rechtuit:
Kom, juffer, geef m' een hand.
marie
Goh, wat een grote schuit.
kees
Wel ja, een schuit; een scheet, en nog wel in je neus.
francisco
Zeg toch een schip, Marie! Een schip. Hij meent het heus!
marie
'k Wil zeggen: wat een schip! Wat een galei!
kees
Galei?
1490
'k Ben geen galeiboef, hoor. Wat denk je wel van mij?
marie
Kan men ermee van hier naar Engeland toe varen?
Toch zeker naar Bohemen wel, al op de baren.
kees
O ja.
(Binnensmonds)
En ook zelfs naar de galg, in het geval
Ons plannetje hier lukt.
marie
Wat is dat?
kees
De staart van 't schip.
marie
De staart, vrind?
kees
De teugel van het schip.
marie
Da's niet hoe men een paard bindt.
De teugel achteraan.
kees
Dat 's 't roer, ja.
marie
Is 't een roer?
Om mensen dood te schieten?
kees
Wat een malle moer!
marie
Wa's dat?
kees
Dat is de roef, de passagiers hun kamer.
marie
1500
Die meubeltjes! 't Lijkt wel de winkel van een kramer!
kees
Ho, ho, dat is nog niets, want nu volgt het salet,
De beste kamer, moer, daar is het pas echt net.
marie
Zouden we eens de vrijheid mogen durven nemen
Om dat te gaan bezien?
kees
Eerst wou je naar Bohemen.
1505
Maar dit is minder ver. Trijn, pas op wat je doet.
Stap op de ladder, kom, ik volg je op de voet,
(Binnensmonds)
En op de vuist, als 't kan. Kom, nu jij, volg de joffer.
francisco
Vooruit.
kees
Zo krijgen we het duifje en de doffer.
Kom, geef me je rapier; dat leggen we dan puik
1510
Hier eventjes opzij.
(Francisco legt het rapier af en gaat naar beneden)
Want in dat nauwe luik,
Daar past zo'n staartje niet. Nu kun j' er beter in.
Maar niet zo snel eruit: en dat is naar mijn zin.
Nu 't laddertje opzij. Sla op hun bakkes, Vrouw!
(Kees trekt de ladder op en springt in het ruim. Zij beginnen te slaan)
trijn
Ha, varken, ben je daar?
francisco
Wat wilde zeggen? Auw!
kees
1515
Pak aan, jij.
francisco
Mijn rapier!
kees
Ik zal jou wel rapieren.
(Trekt zijn mes)
Hier: een zeemansrapier! Daarmee snij 'k jou in vieren.
francisco
Moord, moord!
marie
Help, goede lui, we worden hier vermoord.
Brand! Moord!
trijn
Het luik toe, Kees, dat men het minder hoort.
francisco
Moord!
marie
Moord!
trijn
Zo, Kees.
kees
Zo, vrouw.
marie
Help, help!
francisco
Wil niemand helpen...?
1520
- Oei, 'k ben half dood -
marie
Amai, mijn hoofd.
francisco
... Mijn bloed te stelpen?
kees
(Stoot het luik open en spreekt erdoor)
Ze benne plat genoeg. 't Luik kan wel open nou,
Dan zien we wat we doen. - Kom, plunderen nu, Vrouw!
Hier, jij fielt!
francisco
Och, signor, waarmee kan 'k u behagen?
kees
Gauw, broek en wambuis uit, om aan mijn gat te dragen.
francisco
1525
O ja, van ganser harte! Hier: mijn hoedje toe
Met pluim. En wilde dat 'k dit broekske ook uitdoe?
Ik geef het met plezier, als ge me leven laat.
kees
Houd dat vod aan je gat, voor als je 't graf in gaat.
Je krijgt het.
francisco
Grand merci.
kees
(Springt naar boven en spreekt tegen Trijn door het luik)
Hoe is het met de buit,
1530
Moer Knelis?
trijn
Excellent.
marie
Amai, mijn hoofd, mijn huid!
kees
Zijn al haar lappen uit?
trijn
Ja, zie z'eens zitten kijken.
kees
Kom op.
(Ze komt naar boven en doet het luik dicht)
Dit is half werk. Ze moeten net zo lijken
Als jij door hun bedrog. Geef haar dus de livrei
Waarmee jij deze morgen thuiskwam... Dan krijgt hij
1535
Mijn oude mutsje rond zijn kinnebak gevouwen
En 't plunje dat ik toch niet langer wilde houden.
Zo mogen ze gerust gaan kuieren naar huis.
trijn
Maar als ze kletsen, Kees?
kees
Zij? Niet meer dan een muis:
Dan liep de jeugd hun achterna door al de straten.
1540
Dat slag roept niet om hulp: ze weten dat hun praten
Toch niet geloofd wordt.
trijn
Wel, vooruit dan maar.
kees
Maak spoed.
(Ze gaan naar beneden)
vijfde bedrijf, vierde toneel
klaas
klaas
Antwerpen, goedenacht. Bedankt voor al het goed.
Het was hier naar mijn zin: dit beursje was zo platjes,
Toen 'k aankwam, maar nu steekt het halfvol Spaanse matjes
1545
En halfvol met dukaten. Dus ben ik tevreden,
Klaas Gertse van Zaandam, voor 't eerst hier na de Vrede.
Ik kan het schip op gaan. Wat zou ik verder kallen?
De eb gaat uit naar zee, het water is gevallen;
Met dit tij raken we voor 't land of in de vloot
1550
En dan naar huis, bij dag.
(Hij stampt tweemaal)
- Hé daar, zijn jullie dood?
vijfde bedrijf, vijfde toneel
klaas, trijn, kees
trijn
Klaas Gertse, ben je daar?
klaas
Ja, Trijntje moer, 'k ben klaar.
We kunnen nu het zeil opzetten.
trijn
Dat 's goed, maar
Wacht nog een ogenblik.
klaas
Je ziet er raar uit, Trijn.
Je lijkt me wat van streek.
trijn
Me dunkt, dat kan wel zijn;
1555
Je zult het zo wel zien: -
(Kees brengt Marie en Francisco van boord)
kijk daar, die twee gezellen.
klaas
Wie zijn dat?
trijn
Laat ze gaan, ik zal het straks vertellen.
kees
En zwijgen, jullie twee! Of ik sla jullie dood!
trijn
Is er voldoende bier aan boord en volop brood?
klaas
Ja.
trijn
't Touw los, Kees. De plank naar binnen! Op naar zee!
1560
Men vaart het beste met de stroom en winden mee.
