|
|
|
| |
XXX. Hoofddeel.
Van den Vierden Rang der Hoogduitsche Werkwoorden.
DEze ONGELYKVLOEYENDEN houden in 't Praeterit: Partic: den zelfden Klinker als in Infinit:, dog bij 't Praeter: Imperf: geschied de volgende verwandeling.
| |
I. De Regelmaet van de Vocaelwisseling is,
| No: 1. | De A (voor B / D / FF / G / HL / HR / CHS / & SCH) in Inf: & Praet: Part:, verandert in U in Imperf: Ind:, en in ü in Imperf: Subj:. |
| No: 2. | De A (voor F / LL / LT / HT / NG / S / SS / T / & UFF) in Inf: & Praet: Part:, verwisselt in IE in Imperf: Ind: en in IE in Imperf: Subj:.
als, No: 1. Graben / fodere; Grub (in Subj: Grübe) / gegraben.
2. Blasen / flare; Blies (in Subj: Bliese) / geblasen.
Daerenboven hebben deze beide soorten nog een tweede Vocael-wisseling in de 2. en 3. Pers: Sing: van 't Praes: Indicat: naemlijk ä in steê van a; als,
Ich Grabe / du Gräbest / er Gräbet; wir Graben / &c.
Ich Blase / du Bläsest / er Bläset / wir Blasen / &c. |
| No: 3. | De EI / U /& O / in Infin: & Praet: Part:, verwandelt bij 't Imperf: in IE / zo in Ind: als in Subj:.
als, Heischen / petere; Heisch (in Subj: Hiesche) / geheischen).
|
| | | |
|
Ruffen / vociferari; Rieff (in Subj: Rieffe) / geruffen.
Stossen / trudere; Stiesz (in Subj: Stiesse) / gestossen). |
| No: 4. | De E in Inf: & Praet: Part: verandert bij 't Imperf: Ind: in A / en Subj: in ã. als, Geben / dare; Gab (in Subj: Gãbe) / gegeben.
En daerenboven bij de 2. en 3. Pers: Sing: van 't Praes: Indic: in I (of IE) / en in Imperat: in I / als du Gibest (das), er Gibt (dat), & Gib du (da). |
| |
II. De Regelmaet van de Verandering der Uitgangen, als bij de II. CL:.
Tot No: 1. behooren.
| Bakken / coquere panem, pinsere; Buch / Gebakken. |
| Fahren / Fuhr / Gefahren / vehi, aliquò tendere. Dog Führen / ducere, vehere, I. CL:. |
| Graben / Grub / Gegraben / fodere, caelare. Dog Gräbeln / I. CL:. |
| Laden / Lud / Geladen / onerare, & invitare. |
| Mahlen / Muhl / Gemahlen / pingere, bij Schottel; en Mahlen / Muhl / Gemahlen / molere, bij Bödiker, die Mahlen / pingere, Gelijkvloeijend stelt, d: i: als van de I CL: gelijk ook Galat: III. 1. Welchen Christus Jesus vor die augen gemahlt war. |
| Schaffen / Schuff / Geschaffen / creare; dog Schaffen / parare, negotium curare, & Schöpfen / haurire, zijn van de I. CL:. |
| Schlagen / Schlug / Geschlagen / percutere; dog Schägeln / damnum accipere; I. CL:. |
| Tragen / Trug / Getragen / portare. |
| Wachsen / Wuchs / Gewachsen / crescere. |
| Waschen / Wusch / gewaschen / lavare. |
Wijders voeg hier bij.
| Jagen / venari; Jug (in Subj: Jüge) / dog in Praet: Part: ge-Jaget in steê van Gejagen / gelijk ook bij Ons Jagen, Joeg, Gejaegt (oul: Gejagen). |
Dus ook de Composita.
Tot No: 2.
| Blasen / Blies / Geblasen / flare. |
| Braten / Briet / gebraten / assare. |
| Fallen / Fiell / gefallen / cadere: dus ook Be-fallen / Befiell / Befallen / obruere, occupare; dog ook wel in Praet: Part: Befallet. Wijders 't Activ: Fällen / diruere, dejicere, I. CL:. |
| Fangen en Fahen / Fieng / gefangen / capere, prehendere. |
| Halten / Hielt / gehalten / tenere. |
| Hauen / Hieb (in Subj: Hiebe) / ge- |
| | | |
| hauen; secare: dus verandert hier per Euphon: de U in B. |
| Hangen / Hieng / gehangen / (pendere, Neutr:). |
| Dog Hengen / (suspendere, Act:) in Imperf: Hengete (of Hieng) / en in Praet: Part: Gehänget (of Gehangen) / volgens Bödiker. |
| Lassen / Liesz / gelassen / sinere. |
| Lauffen / Lieff / gelaussen / currere. |
| Rahten / Riet / gerahten / consilium dare; dus ook er-Rahten / divinare. |
| Salken (sale condire, gesalken (salsus). |
| Schlafen / Schlief / geschlafen / dormire: dog Schläfern / I. CL:. |
Dus ook de verdere Composita.
Tot No: 3.
| Heischen / Hiesch / geheischen / petere. Dog ook in Praet: Part: ge-Heischet / volgens Bödiker. |
| Heissen / Hiesz / geheissen / mandare. |
| ver-Heissen / ver-Hiesz / ver-Heissen / promittere. |
| Ruffen / Rieff / geruffen (dog ook geruffet / volgens Bödiker), vociferari. |
| Stossen / Stiesz / gestossen / trudere. |
Dus ook de verdere Composita.
Tot No: 4.
| Essen / asz / ge-gessen / edere; dus is 'er de G ook tusschen in geraekt, als bij ons Eten, at, Ge-geten. Dog Etzen / ätzen / escam praebere; & Etzen / rodere, zijn van de I. CL:. |
| Fressen / Frasz / ge-Fressen / vorare. Dog Fretzen / ab-Fretzen / depascere, carpere, I. CL:. |
| Geben / Gab / ge-Geben / dare. |
| Ge-nesen / Ge-nas / Ge-nesen / revalescere. |
| Ge-schehen / Geschah / ge-schehen; accidere, fieri. |
| Gessen / zie in ver-Gessen. |
| Lesen / Las / ge-Lesen / legere. |
| Messen / Masz / ge-Messen / mensurare. |
| Nesen / zie in ge-Nesen. |
| Schehen / zie in ge-Schehen. |
| Sehen / Sah / ge-Sehen / videre. |
| Treten of Tretten / Trat (of Tratt) / getreten (of getretten) / incedere. |
| Ver-gessen / Ver-gasz / Ver-gessen / oblivisci. |
Dus ook de verdere Composita.
|
|
|
vorige
