19 Krant naast scheepsjournaal

Abraham Casteleyn (ca. 1628-1681) is de eerste echte krantenuitgever van ons land. In 1656 gaf hij te Haarlem het eerste nummer van zijn Weeckelycke Courante van Europa uit. Al spoedig verscheen de krant twee maal, en later zelfs drie maal per week. Vanaf 1664 ging deze krant de Oprechte Haerlemsche Courant heten. Ze genoot binnen korte tijd een grote reputatie: door haar wereldwijde contacten werd ze een van de best geïnformeerde bladen uit die tijd. In 1948 is deze krant na een fusie opgegaan in het

Haarlems Dagblad, welke nog steeds als ondertitel de naam van Casteleyns blad draagt.

Een van de onderwerpen waaraan de Oprechte Haerlemsche Courant aandacht besteedde, waren de verrichtingen van de Nederlandse vlootvoogd Michiel Adriaansz. de Ruyter (1607-1676). Dat gebeurde in de vorm van feitelijke gegevens; beschouwingen in een krant kwamen toen nog niet voor. De verslagen over de tochten en zeeslagen van De Ruyter in de krant zijn betrouwbaar: ze stemmen overeen met wat de biografie van onze zeeheld van de hand van Geeraerdt Brandt (1626-1685) daarover meedeelt.

In 1664 ging De Ruyter op expeditie tegen de Algerijnen op de Middellandse Zee. Deze expeditie zou uiteindelijk vijftien maanden duren. Tijdens zijn verblijf aldaar verkeerde hij vrij vriendschappelijk met de Engelse vlootbevelhebber John Lawson, wanneer hij deze ontmoette. In opdracht van de Staten moest De Ruyter echter op zeker moment de Engelsen uit Guinee gaan verjagen, omdat zij daar de bezittingen van de West-Indische Compagnie plunderden. Het lukte De Ruyter om de Middellandse Zee te verlaten, zonder dat Lawson dat in de gaten kreeg.

Over de drie fragmenten die hier gegeven worden, valt het volgende te zeggen. Het eerste is afkomstig uit de aankondiging door Abraham Casteleyn van het verschijnen van een wekelijkse courant te Haarlem uit januari 1656. Dan volgt een stukje uit het dagboek van De Ruyter dat betrekking heeft op zijn tocht uit 1664. Het derde fragment tenslotte, is een Londense correspondentie aan de Haarlemse krant waaruit blijkt dat De Ruyter de Engelsen al uit Guinee verjaagd had, toen Lawson nietsvermoedend in zijn vaderland terugkeerde. Daar kreeg men toen pas in de gaten wat er gebeurd was.

1Sr.

2De uytnemende fabuleusheydt der Tydingen, die hedendaeghs ons 3 de Beweginghe der woelende Werelt berichten, heeft my ghedronghen 4 voor eenighe Lief-hebbers en voor mijn selfs, op mijn ey gen 5 Kosten vande voornaemste Plaetsen van Europa bysonder Nouvelles 6 te laten komen; 't welck sonder moeyten en Kosten niet en is 7 gheschiet: Dese Sr. Jan van Hilten zalig: by my siende, heeft 8 my ghebeden hem Weeckelijck daermede, ofte met iets daer uyt 9 te willen dienen, dat ick somwijle ghedaen hebbe, waerdoor 10 gekomen is, dat de zijne beter als d' andere zijn gheweest; 11 Maer na dat Sr. van Hilten overleden was, heb ick raetsaemer 12 gheoordeelt, om geen Slaef van een ander te blyven, hoewel my 13 d' andere Courantiers aensochten, voor mijn selfs te doen 14 drucken, te meer alsoo ick nieuwe ghelegentheydt tot verscheyde 15 fraeye Nouvelles hebbe ontfanghen,

16Den 25 dato op donderdach

17jtem den 25 smorgens met den dàge waren wy dwars van estypone 18 wy sagen het hooge van gybaltaer west ten noorden van ons wy 19 seylde w-s-w wynt oost moeyge coelte ten 9 vren waren wy dwars 20 van gybaltaer wy sagen den eyngelschen vysamyrael louson met 21 syn 11 konyckx schepen in de baey van gybaltaer leggen wy seylde 22 voort met goede voortganck west aen ten twee vren waren wy buyten 23 het naeu van de straet en seylde voort tot savons sonne onderganck 24 waren wy tussen sant pere em Cadyckx ten 8 vren quamen wy ten 25 anker Cadyckx oost van ons wy hadden al dyen nacht seer ongestadych 26 weder van donder en blyckxem wy lagen voor 2 touwen tot

27Den 26 september 1664 Cadyckx oost van ons

28Londen den 24 October

29Tot Portsmuyden is uyt de Straet gekomen/ met twee Schepen/ den 30 30 Vice-Admirael Lawson/ met Capit: Berckeley/ die voor sijn goede 31 Diensten Ridder is gemaeckt: Ghemelden Lawson seght men/ dat/ 32 uyt de Straet ghezeylt zijnde/ den Hollandtsen Vice-Admirael 33 De Ruyter hadde ghesproocken/ en uy deselve hadde verstaen/ 34 dat eenige van sijne Schepen voor eenighe Maenden ghevictuailjeert 35 hebbende/ daer mede na Zalee meynden te zeylen: hier uyt wert 36 hier gedacht en ghelooft/ dat hy de Ruyter niet nae Zalee/ maer 37 nae Guinee is vertrocken/ 't welck hier veel ghesegh maeckt;

Opmerkingen:

ey gen (4): lees eygen

em (24): lees en

uy (33): lees uyt.

Krant naast scheepsjournaal

Vragen