Hoofdstuk I
De oprichting

1. De Eerste Vergadering

Het oudste document van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde is het verslag van de vergadering, waarin tot de oprichting werd besloten. Het is neergeschreven in een nieuw daarvoor bestemd folioboek, dat dan ook verder werd gevuld met de notulen van een reeks vergaderingen gedurende de vier volgende jaren.

Dit eerste verslag is een levend stuk; niet een beschouwing of een pleidooi, maar eenvoudig de samenvatting van het verhandelde. Wij ontmoeten een elftal heren, die door de voorzitter worden verwelkomd met een inleiding over de voorgeschiedenis van deze bijeenkomst, en die zich daarna bezig houden met hetgeen zij gezamenlijk wensen te ondernemen.

Handelingen van de Maetschappije der Nederlandsche Letterkunde te Leyden

Eerste Vergadering, gehouden in den Schutters Doelen te Leyden, op Vrydag den 18. van Hooimaend 1766.

namiddag ten vier uren.

tegenwoordig zynde de Heeren Kreet. van Lelyveld. Tollius. van Wyn. C: Boers, Jz. Rossyn. Scheidius. Hinlópen. Alewyn. van Wolde. Lulofs.

Door den Wel Edelen Heere Mr. Henrik Arnold Kreet, Advokaet alhier, is aen de tegenwoordig zijnde Heeren voorgedragen, dat zekere byeenkomsten, door de Wel Eerw. Heeren Willem Mobachius Quaet, en Adriaen van Assendelft, thans Predikanten in 's Hertogenbosch en te Assendelft, beiden toen binnen Leyden wonende, met hem in Wynmaend des Jaers 1757 aengevangen, om met elkanderen hunne heerschende zucht voor de Tael- Dicht- en Oudheidkunde onzes Vaderlands te voldoen, van die goede gevolgen geweest waren, dat zy, door bykomste van de Wel Edele Heeren Frans van Lelyveld, koopman alhier, en Herman Tollius, thans Advokaet in 's Gravenhage, in den Jare 1758, en van den Wel Edelen Heere Henrik van Wyn, thans ins gelyks Advokaet in 's Gravenhage, (Bl. 2) en den Wel Eerw. Heere Pieter Paludanus, thans Proponent, in den Jare

1759, een geregeld Genootschap, den opbouw der voornoemde nuttige & aengename kundigheden behartigende, en ten Zinspreuke voerende MINIMA CRESCUNT, hadden in stand gebracht; dat het zelve, eerst door toekomste van den Wel Edelen en Hooggeleerden Heere Meinard Tydeman, nu Prof. Ling. Graec. Eloq. & Histor. te Harderwyk, den Wel Edelen Zeer geleerden Heere Adriaan Kluit, thans Rector der Latynsche Schole te Alkmaer, den Wel Eerw. Heere Adriaen Mandt, te dezer tyd Predikant te Oostvoorn, en den Wel Edelen Heere Jan Macquet, Med. Doctor te Zierikzee, en laetstelyk den Wel Edelen Heere Mr. Carel Boers Jz. Advokaet alhier, vermeerderd zynde, by besluit van den 26 van Lentemaend dezes Jaers, het ontwerp gevormd had, om zich tot eene Maetschappye der Nederlandsche Letterkunde uit te breiden, en daer toe tot Medeleden te nodigen den Hoog Welgeb. Heer Jonkheer Ulbo van Burmania, Grietman van Leeuwarderadeel, te Leeuwarden, den WelEd:Gestr. Heer Mr. Lucas Trip, Raadsheer der Stad Groningen, den WelEd: Gestr. Heer Nicolaas Hinlópen, Oudschepen te Hoorn, den Wel Ed. Gestr. Heer Mr. Zacharias Henrik Alewyn, Heer van Mynden en de beide Loosdrechten, te Amsterdam, den Hoog Welgeb. Heer Jan Arent Baron de Vos van Steenwyk, te Vollenhove, den Wel Ed. Heer Mr. (Bl. 3) Cornelis Anthonij van Wachendorff, Advokaet te Utrecht, den Wel Eerw. Heer Rutger Schutte, Predikant te Amsterdam, den Wel Eerw. Heer Herman Adriaan Bruining, Predikant te Kolhorn, den Wel Eerw. Heer Leonard van Wolde, Predikant te Schelluinen, den Wel Eerw. Heer Marten Schagen, Predikant der Doopsgezinden te Utrecht, den Heer Joan Fortman, Praeceptor der

Latynsche Schole te Hoorn, den Wel Ed. Heer Ryklof Michael van Goens te Utrecht, den Wel Ed. Heer Michiel Anthony van Asch van Wyck, te Utrecht, en den Hoog Welgeb. Heer Jonkheer Robert van der Capellen tot den Boedelhoff, te Zutphen: als ook op den 3 van Grasmaend daer aen volgende, den Wel Eerw. Heer Pieter van den Bosch, Predikant der Remonstranten te Zwammerdam, en den Wel Ed. Hooggel. Heer Johannes Theodorus Rossyn, A:L:M: Phil:D. Philos. Math. & Astron. Prof. te Harderwijk; Vervolgens, op den 9 van Bloeimaand, den Wel Ed. Hooggel. Heer Everhardus Scheidius, Theol D. & Ling. Orient. Prof: te Harderwijk, en laetstelijk, op den 27 van Wiedemaend, den HoogEerw. Hooggel. Heer Jan Jacob Schultens, Theol: D. Theol & Ling. Orient. Prof. en den Wel Ed. Hooggel. Heer Johan Lulofs, A.L.M. Philos. & J.U.D. Astronom. Math. & Phil. Prof. te Leyden;

(Bl. 4) Dat die nodiging door dezelve Heeren op ene zeer heusche wyze aengenomen, en vervolgens deze dag aen alle de Leden was aengeschreven tot het houden ener algemeene vergaderinge, om zoodanige schikkingen en wetten met elkanderen vast te stellen, als meest zouden kunnen dienen om de bestendigheid, nuttigheid en luister dezer Maetschappye te bevorderen.

Na welke voordracht de laetste handelingen van het genootschap MINIMA CRESCUNT, door den Heere C: Boers, als geheimschrijver van het zelve, zyn gelezen, en is uit dezelve gebleken dat de Heer Kreet verzocht was om in deze vergaderinge voor te zitten, de omvragen te doen, en de besluiten op te maken; waer op die Heer de vergadering met ene korte aensprake opende, gevende

door dezelve den Heere van Lelyveld aenleiding tot het Lezen van een Dichtstuk, door hem gemaekt ter gelegenheid dezer vergaderinge.

Gemelde Heer van Lelyveld deelde vervolgens der vergaderinge mede enige by hem ontvangen brieven & stukken: namelyk:

van den Heere van Assendelft, een' brief met den zang van Prof. van Royen op Zyne Doorl. Hoogh. Willem den Vden, in Nederduitsche Verzen gebracht;

van den Heere Macquet, de Vryheid, een Dichtstuk; van den Heere van Burmania, een (Bl. 5) Dichtstuk, zynde een uittreksel uit een grooter werk, ten titel voerende Onbestendigheid van het Ondermaansche enz.;

van den Heere Trip, Het Caracter van eenen braaven Gouverneur der jonglingschap, in dichtmaet, met ene voorrede in ondicht;

van de Heere Bruining, een' brief, verzeld van ene Dichtkundige bespiegeling van Petrus val;

van den Heere Schagen, een' brief ten geleide van een Dichtstuk, tot opschrift hebbende De Jonge Vorst Salomo te Gibeon, volgens 2 Kron. I. vs. 1-13.

Nog werden, na dat de brieven van de Heeren Tydeman, Kluit, Mandt, Fortman, en van Goens, aen de vergaderinge medegedeeld waren, de volgende Stukken ter tafel gebracht, als:

door den Heere van Wyn, Oudheidkundige verhandeling over de Schellen;

door den Heere Hinlópen, Frank, veldzang;

door den Heere Alewyn, Bedenkinge over t woord Myn, zo als het voorkomt by Clais Colyn, en Boetius a Bolswert; door den Heere van Wolde, verhandeling over de ver-

buiging onzer Zelfstandige Naamwoorden in hunne onderscheidene Naamvallen;

Vervolgens is men overgegaen tot de raedpleging over het geen verder zoude noodig zyn om de Maetschappye op enen vasten voet te brengen, als mede om haren Luister, en vooral hare nuttigheid, te bevorderen, het welk gebracht is tot deze vier hoofdzaken. (Bl. 6)

I. Het huishoudelyk bestier der Maetschappye: waeromtrent eenparig besloten is.

1. Dat derzelver zetel zal gevestigd zyn en blyven binnen Leyden;

2. dat dezelve jaerlyks zal houden dertien gewone vergaderingen, namelyk, twaelf op den eersten Vrydag van elke maend, en de dertiende op eenen dag in Hooimaend, t'elken jare by voorgaende beschryving nader te bepalen, alhier in den Doelen, op kosten der geheele Maetschappye;

zynde voor het overige den Leden, welke in deze stad wonen, aenbevolen een ontwerp te maken van alles, wat omtrent het zelve bestier zal moeten in acht genomen worden, en dat, met een afschrift dezer besluiten, rond te zenden aen alle de Leden, met verzoek dat zij hunne bedenkingen op, of hunne goedkeuring van het zelve, voor den 1 van Herfstmaend dezes jaers, aen den Heere van Lelyveld geheven te doen toekomen;

II. Een middel tot goedmaking der noodige onkosten; waeromtrent met eenparigheid van stemmen besloten is, dat by voorraed, voor dit jaer, door ieder Lid zullen worden toegebracht twee gouden Dukaten; en dat ook de afwezende Leden zouden verzocht worden daer in te bewilligen en van hunne toestemming voor den 1 van

Herfstmaend kennis te geven; zynde het uitdenken van enig vast geldmiddel tot de volgende jaerlyksche vergadering opgeschort:

III. Het werk, dat de Leden der Maetschappye zouden behoren te verrichten: (Bl. 7) waeromtrent besloten is, dat ieder Lid eenmael 's jaers, doch zonder enige naeuwer bepalinge van tyd, aen de Maetschappye zal zenden ene verhandeling, geschreven in de Nederduitsche of Latynsche tale, en tot de Tael- Dicht- Oudheid- of geschiedkunde onzes Vaderlands betrekkelyk; en dat men uit alle deze verhandelingen in elke jaerlyksche vergaderinge enige stukken zoude kiezen, om door de Leydsche leden, op last en gezag der Maetschappye, onder den naem van Verhandelingen van de Maetschappye der Nederlandsche Letterkunde te Leyden, uitgegeven te worden. Wyders is goedgevonden het bepalen van een of meer onderwerpen, door welker behandeling naer zekeren prys zoude gedongen worden, tot een volgende jaerlyksche vergadering uit te stellen;

IV. De verkiezing van enige nieuwe Leden, waertoe met eenparige stemmen benoemd zyn:

de Hoog Welgeb. Heer Jr. Georg Frederic Baron thoe Schwartzenberg & Hohenlansberg, gedeputeerde Staat en Lid van de Houtphesterye van Vriesland en Dykgraav der vyf deelen Zeedyken te Leeuwarden,

de Wel Ed. Gestr. Heer Balthazar Huydecoper, Schepen der Stad Amsterdam, Baljuw & Dijkgraaf der Stede & des Eilands van Texel,

de Wel Ed. Gestr. Heer Mr. Jan Frederik Parvé, Raad in de Vroedschap en Schepen der Stad Haerlem, Rentmeester van Rhynland,

(Bl. 8) De Wel Ed. Gestr. Heer Mr. Gerard Meerman, Pensionaris der Stad Rotterdam,

De Wel Ed. Gestr. Heer Mr. Jan Jacob van Mauricius, Pensionaris honorair der Stad Purmerende, Oudgouverneur Generaal van Suriname, Minister van de H.M. Heeren Staten Generaal der vereenigde Nederlanden by de Neder-Saxische Kreits, te Hamburg,

De Wel Ed. Gestr. Heer Mr. D.P. de Mauregnault, Schepen der Stad Camp-Vere,

De Wel Ed. Hooggel. Heer David Ruhnkenius, Eloq. & Histor. Prof. te Leyden,

De Wel Ed Hooggel. Heer Petrus Bondam, J:U:D. Juris Civilis, nec non Juris Publici Belgici Professor te Harderwyk,

De Wel Ed. Hooggel. Heer Herman Cannegieter, J.U.D. Jur. Civ. Nat. Gent. Publ. & Hod. ut et Publ: Belg. Prof. te Franeker,

De Wel Eerw. zeer geleerde Heer Wouter Rudolph Nanninga, Theol. Doctor & Predikant te Oudeschoot,

De Wel Ed. Gestr. Heer Josua van der Poorten, te Amsterdam,

De Wel Eerw. Heer Engelbertus Matthaeus Engelberts, Predikant te Hoorn,

De Wel Ed. Heer Mr. G.W. van Oosten de Bruyn, te Haerlem,

De Wel Ed. Heer Joannes Eusebius Voet, Medicinae Doctor in 's Gravenhage,

De Wel Ed. Heer Jan Wagenaar, Historieschryver der Stad Amsterdam,

De Wel Eerw. Heer Pieter Fontein, Oudleeraar der Doopsgezinden te Amsterdam,

(Bl. 9) De Heer Martinus Isaäc de Crane, Gymn. Horn. Prorector,

De Wel Ed. Heer Hieronymus van Alphen, J.U. Candid. te Utrecht,

en is de Heer van Lelyveld verzocht aen alle de gemelde Heeren, door enen brief, van deze verkiezing kennis te geven, hen te verzoeken zich dezelve te laten welgevallen, en hun tevens een afschrift van deze besluiten, en van het ontwerp van bestier door de Leydsche leden te maken, als mede een naemlyst der 31 Heeren thans reeds Leden der Maetschappye zynde, toe te zenden.

Laetstelyk is goedgevonden, dat ene nadere buitengewone vergadering zal gehouden worden op Dingsdag den 9 van Herfstmaend eerstkomende, namiddag ten 4 uren, alhier in den Doelen, tot welke de afwezende, en ook de nieuwverkozen Leden, door de Leydsche Heeren, zouden genodigd worden, om het meergemelde ontwerp wegens het bestier der Maetschappye te overzien en vast te stellen, en over het geen verder in deze vergaderinge onafgedaen gebleven is te handelen.

(get.) Henr. Arnold Kreet.