|
|
|
| |
| | | | | |
[Een scoon spel van Mariken van Nieumeghen die meer dan seven iaren metten duvel woende ende verkeerde.]aant.
Wat ghelieft u, heer oom?
Hoort kint, slaet mijnder woorden goom:
Ghi moet nae Nimmeghen nemen u vertreck
Om ons provande te halen; wi hebben ghebreck
5
Van keersen, van olie in die lampe te doene,
Van azine, van soute ende van enyoene, aant.
Ende van solferpriemen, soe ghi selve ontcnoopt.
| | | |
Daer zijn acht stuvers, gaet henen, coopt
Te Nimmeghen van dies wi hebben breke.
10
Tesser nu iuyst mertdach vander weke,
Te bat suldi vinden al dat u ghereyt.
Heer oom, tot uwer onderdanicheyt
Kent mi bereyt; [ick wil gaen mijnder strate]. aant.
Om tavont weder thuys te sine werdet te late,
15
Want die daghen zijn seer cort nu ter wilen,
Ende tes van hier te Nieumeghen twe groote milen,
Ende tes nu tien uren of daer toe bet.
Hoort kint, eest dat ghier so langhe let,
Dat u dunct, dat ghi met schonen daghe
20
Niet thuys gheraken en sout tuwen behaghe, aant.
Blijft daer vri te nacht, ick werts te gherustere
+Ende gaet slapen tot uwer moeyen, mijnder sustere;
Die en sal u om eenen nacht niet ontsegghen.
Ick hebt liever dan dat ghi doer haeghen ende heggen
25
Thuys by doncker sout comen alleene;
Want den wech en es van boeven niet alte reene, aant.
Ende ghi sijt een schone, ionghe maecht, aant.
Men soude u lichtelijck aenspreken.
Heer oom, soot u behaecht,
So sal ick alle dinghen doen, ende niet el.
30
Groet mi u moeye, mijn suster, ende vaert wel.
Coopt al dat ons ghebrect, bi mate ende bi gewichte.
Ick sal, heer oom. Adieu.
| | | |
Gods gratie moet u eenpaer wesen. -
Heere Godt, hoe mach mi therte so swaer wesen? aant.
35
Eest dattet lant hier so tweedrachtich si?
Of eest om dat mijn nichte daer scheyt van mi?
Ontbeyt, hoe coem ic aldus swaer? Dits vreemt bediet.
Met dat meysken daer van mi schiet,
Wert mi te moede recht ick en weet hoe.
40
Ick duchte, haer oft mi sal wat comen toe.
Ich wilde, dat icse thuys hadde ghehouwen.
Tes dwaesheit ionghe meyskens of vrouwen
Alleene te laten gaen achter lande,
Want die boeverie der werelt is menigerhande.
45
Nu heb ic van als dat ons ghebrack
Doen weghen ende meten naer mijn ghemack
Ende daer na ghecocht ende wel betaelt.
Maer mi dunct, dat ic hier so langhe heb gedraelt,
Dat ghinder die nacht compt opgheresen.
50
Daer sie ick eenen wiser; wat macht wesen
Aenden dach? Tes alre tusschen vieren ende viven.
Nu moet ic tavont int stede bliven;
| | | |
Ten es noch maer een ure dach
Ende in drie uren dat ict nauwelijck gaen en mach
55
Van hier tot mijns ooms. Neen, tes beter ghebleven.
Mijn moeye die woent recht hier neven;
Ick wil haer gaen bidden, datse mi een bedde decke,
Ende morghen, also vroech als ick ontwecke,
Soe mach ic mi nae huys snel ten labuere slaen. aant.
60
Ick sie mijn moeye voer haer duere staen;
Soot wel betaemt wil icse gaen groeten. -
Moeye, Cristus wil al u leet versoeten
Ende alle die ghi lief hebt hoeden van gequelle.
Ke, willecome duvel, hoe staget in die helle?
65
Wel ioncfrouwe, wat hebdi nu hier te doene?
Mijn oom sant mi, omtrent der noene,
+Om keersen, om mostaert, om azijn, om veriuys
Ende om al datter ghebreck was tonsent in huys;
Ende eer ick van deen totten anderen heb connen loopen,
70
Ende alle dinck heb connen vinden ende coopen,
So eest sus late worden; ende luttel grievet u,
Dat ghi mi te nacht een bedde decket, ghelievet u.
Ic soude immer noch thuys gaen, maer metter nacht
Wort somtijts een maechdeken bespiet ende gewacht,
75
Onteert, vercracht, te haren verwite,
Ende daer voer sorghe ick.
Sorchdi nu so seere voor uwen maechdom, Godwouds!
Ke, lieve nichte, ghi weet doch van oudts
Hoe ghi ghewonnen waert, al ghelaeti u dus inge.
80
Ghi en hebt hier sint der noenen met uwen dinge
| | | |
Niet besich gheweest, laet ic mi dincken.
Iewers int heimelijke, nae uus herten willeken.
Ke, nichte, te lande waert Cleyken ende Gilleken
85
Connen alte wel dese meyskens int coren leyden,
Ende alse ten avontspele gaen onder hem beyden,
Hoe wort Lijse dan van Hannen ghetoeft!
Ke, nichte, ghi hebtet al wel gheproeft,
Want touwent woont so menich frisch gheselleken.
90
Twy segdi dat, moeye? aant.
Al en dooch die waerheyt niet gheseyt,
Ghy hebt menighen rey ghereyt,
Daer die pijper geen vijf groote en wan.
Ende al gaetmen langhe af ende an,
95
Tes al maecht tot dat den buyck oprijst.
Dat ghi mi dese scande bewijst
Sonder schult, es mi te hert om verdraghen.
Ick hebbe lieden ghesproken, dye u lestent saghen
Met uwen eygenen oom ligghen so ontscamelijck
100
Dat mi te segghen waer onbetamelijck.
Onteeren blamelijck doedi al ons geslachte.
Tfij moet u worden, onsalighe drachte,
Ick en mach u niet sien te mijnen goede.
Heere God, hoe wee wert mi te moede!
| | | |
105
Hoe ontstelt van bloede werdt mi dlichaem soudeynich, aant.
Die smedige woorden, dit verwijt vileynich
Te hoorene ende te verdragen sonder schult!
Nu moeye, segt oft ghi mi een bedde decken sult,
Desen nacht ende niet langher?
Ghi laecht mi liever in die Maze,
110
Alsoe diepe als dit huys hooch is, tot eenen aze
Van alle die visschen dier inne vlieten.
Dus vertrect van hier, oft het sal u verdrieten.
+Van thoorne sta ick als een loof en beve.
Moeye, ghi hebt groot onghelijck.
Ontbeyt, dese verhide teve
115
En sal mi niet laten onghequelt!
Moeten u die tuyten wat zijn verstelt? -
Ia si beghint mi den worm int hoot te roerene. aant.
Ick stae quaet ghenoch om den duvel te snoerene,
Oft om op een cussen te binden, al waer hi kintsch. aant.
120
Ic stae wel soe spijtelijcken en winsch, aant.
Ic en weet nauwe of ic op mijn hoot sta of mijn voeten.
Alle die mi desen dach ontmoeten,
Die sal ick antwoerden, dwelck mi dit beroer doet,
Alleens gelijck die duvel zijn moer doet.
125
O bedructe, nu is u lijden naest.
Ick blive staende wel so beraest,
Dat ick van mi selven en weet hoe noch wat.
Met eenen dullen hoofde loop ic noch uuter stat,
Ontsiende boeven noch daer toe roovers.
130
Ic scatte ic mijn bedde make onder die loovers;
| | | |
Ic en vrage na niemant, die nu levende si,
Al quaem die baerlijcke duvel tot mi:
Ic ben nu als die nieghers nae en vraghe.
Nu gae ic sitten onder dese haghe
135
Mi selven bevelende inden handen
Van Gode of alle die helsche vianden.
+Wee mi! suchten, crijsschen ende hantghewrinck,
Mi selven hetende vermalendijt,
Dats nu mijn solaes ende anders gheen dinck
140
Doer mijns moeyen scandich verwijt.
Eest onrecht, dattet mi spijt
Sonder cause sulcken woorden te liden?
Neent vri. In mi groeit sulcken nijt
Daer therte in wast, nu talder tijt,
145
Dat ic quaet ghenoech sitte in dit berijt,
Om mi selven eewich te vermalendiden. aant.
Hulpe, welcken temptacie comt mi bespringhen!
Wil ic mi selven verhanghen oft craghen?
O ioncheyt, suldi u connen bedwinghen?
150
Oft en wildi nae gheen reden vraghen?
Wie soude oock alsulcken woorden verdraghen
Sonder schult? Hi en is niet levende, ic meens,
Diese sonder verdiente wel soude behaghen.
Dies segick in wanhopen, die mi comt belagen:
155
Comt nu tot mi ende helpt mi beclaghen, aant.
God of die duvel, tes mi alleleens. -
| | | |
+Dat woert werdt mi die siele weerdich. aant.
Ick hebbe mi selven toeghemaect rechtveerdich, aant.
Al waer ick een mensche ende al bi Gods ghedooghe;
160
Tes al te passe, sonder mijn een oghe,
Die is of si mi uut waer ghesworen.
Wi gheesten en hebben dye macht niet, dats verloren,
Ons te volmakene doer gheen bespreck: aant.
Altoes es aen ons eenich ghebreck,
165
Tsi aen thoot, aen handen oft aen voeten.
+Nu wil ick mijn voiseken wat gaen versoeten aant.
Ende spreken so welvallende ende met beschede,
Dat ick mijnen boel niet en verleede: aant.
Ten eersten salmen die vrouwen soetelijc overgaen. -
170
Schoon kint, hoe sitti dus belaen?
Heeft u yemant mesdaen sonder redene ofte recht,
Dat sal ick wreken als een goet knecht.
Ghi dunct mi slecht, ende daer omme scick ick
Hulp God, hoe verscrick ick!
175
Wat mijns, ick en weet van mi selven nauwelijck,
Met dat ick dien mensche ben aenschouwelijck.
Hulpe, hoe flauwelijck vervalt mi therte!
Schoon kint, en vreest grief noch smerte;
Ick en sal u hindre noch quaet doen; aant.
180
Maer ick ghelove u, wildi na mijnen raet doen
| | | |
Ende met mi gaen, wilt dit onthouwen nauwe,
Ick make u eer lanc der vrouwen vrauwe.
Ick sitte nu rechs also ghesint,
185
So beroert ende soo ontstelt van engienen
Doer die schimpighe woerden, die ic sonder verdienen
Heb moeten lijden: hoere, schueke ende teve,
Dies ic mi alsoe lief den viant overgheve
Als Gode, want ick sitte half sonder sin.
190
Bi Lucifer, tes noch al ghewin;
Si heeft de beroerte te deghe opghesopen; aant.
Si sit noch even versteent in wanhopen.
Nu soudic hopen, te min so claech ic nu, aant.
Dat ic niet missen en sal. -
Scoon kint, noch vraech ick u,
195
Oft ghi met mi versamen wilt in ionsten?
Nieuwers af falende wes ic besta.
't Comt mi alleleens met wien dat ick ga,
Also lief gae ic metten quaetsten als metten besten. aant.
200
Wildi u liefde te miwerts vesten,
Ick sal u consten leeren sonder ghelijcke,
Die seven vrie consten: rethorijcke, musijcke,
Logica, gramatica ende geometrie,
Arithmetica ende alchimisterie,
| | | |
205
Dwelc al consten sijn seer curable. aant.
Noyt vrouwe en leefde op eerde so able,
So moetti wel zijn een constich man;
Wie ick ben en soudi met rechte vraghen niet.
210
+Ick en ben die beste van mijnen maghen niet,
Maer u dat ic emmermeer niet dan ionste en toge. aant.
Moenen metter eender ooghe,
Die wel bekent es met veel goede ghesellen.
Ghi sijt die viant vander hellen.
215
Wie ick ben, ic ben emmer gheionstich tot u.
Ick en hebbe oeck van u ancxt, vrese noch gru;
Al quame Luycefer selve uuter helscher ghewelt,
Ick en souder niet af vervaert sijn, so ben ic gestelt;
Ick ben onghequelt van allen anxte.
220
Ia schoen kint, dits tcortste ende dlancxte:
Wildi met mi gaen ende mijnen raet doen sonder veysen,
Al dat ghi dincken moecht oft peysen,
Sal ick u leeren, soe ick u eerst vertelde;
Van goede, van iuwelen, noch van ghelde
225
En suldi ooc nemmermeer hebben ghebrec.
| | | |
Tes wel gheseyt; maer nae deerste bespreck,
Eer ghi met mi sult versamen in ionsten,
Suldi mi leeren die seven vrie consten,
Want in alle dinghen te leeren verfray ick.
230
Ghi sullet mi al leeren, suldi?
Ick sal u leeren al dat wel voechlijck is.
Nigremansie dats een const, die ghenoechlijck is.
Mijn oom es daer af fraey ende cloeck;
Hy maect wonder somtijts; hi heefter af eenen boeck,
235
Ick wane hi hem in node noyt en faelde.
Hi soude door die ooghe van eender naelde
Den viant wel doen cruypen teghen sinen danck.
Die conste moetti mi oock leeren.
Al wes ick can, u selven verfroyt,
240
Es al om u, maer ick en leerde noyt
Niegermansie, daer veele aen cleeft.
Tes een conste, die veel moyten heeft,
Ende daer oock vele sorghen inne steeckt.
Als ghi nigermansie begint ende u ontbreeckt
245
Een woort ofte een letter, schoon rode mondt,
Ende ghi den gheest, die ghi roept, ter stont
Niet en cont bevelen of te passe spreken,
Hi soude u ter stont den necke breken.
Dus leiter groot grief inne, scoon edel blomme.
250
Eest so, soe en gheef icker dan niet omme;
Ick en wil niet leeren, daer ic bi sou moghen sneven.
| | | |
Ha, ha, dat heb ic haer ontgheven.
Wat, sou si nighermancie begheeren te leerne?
Cost si nighermancie, twaer om te verseerne,
255
Tharen accoort te keerne ende te brenghen in laste aant.
Die gheheel helle ende te dwinghen, alst haer paste,
Oft mi te legghen vaste, daer ic en mochte wech noch van.
Haer nighermancie te leeren? daer en come ic niet an.
So ick best can, sal ick haer dat houden uuten sinne. -
260
Hoort, wat ic u noch leeren sal, mijn schoone minne,
Om dat gi die nighermancie sout laten varen.
Wat suldi mi noch leeren?
Alle die talen der werelt sal ick u leeren,
So sal u alle die werelt verheffen ende eeren,
265
Want alle die talen te connen, ghi en weet niet wat si.
Ende dan die seven vri consten daer bi!
Tes om van elken verheven te sijn seer excellentelijc.
Daenhoren versacht minen druck tormentelijc;
Gheheel obedientelijck touwen wille, ende ghijt so doet,
Een bede begheer ick aen, beelde soet;
Ende ghi mi dit doet, het sal u wel baten.
| | | |
Dat ghi uwen naem soudt willen laten,
Ende geven u selven eenen anderen van nu aen voort:
Mariken es voer mi een ombequaem woort.
275
Bi eender Mariën ic ende mijn geselscap sulc grief hebben,
Dat wi nemmermeer dien naem en sullen lief hebben.
Doet doch uselven Lijnken, Grietken of Lijsken noemen,
Ick belove u, eer dat iaer lijt, het sal u vroemen, aant.
Meer dan ghi noyt hadt van vrienden oft magen.
280
Ey lacen, twi mach u dien naem meshaghen?
Tes doch den edelsten ende den soetsten naeme
Van alle der werelt ende elcken bequame.
Mariken oft Maria, hoe moechdi dien naem veeten?
Om al dat leeft en wille ic anders niet heten;
285
Mi dunct, men mach dien naem niet versoeten.
Ey ey, nu es mijn werck weder al onder die voeten,
Can ick haer desen naem niet doen veranderen! -
Hoort lief! willen wi wandelen met malcanderen,
Soe moetti uwen naem veranderen, al deret u seer,
290
Oft wi moeten scheyden ende voort. Noch meer
Moetti mi beloven. Peyst, belofte es schult.
Dat ghi u nemmermeer seghenen en sult.
Wat dat u toe compt oft pijnt te deerne,
Ghi en moecht u niet seghenen.
| | | |
Dat belove ick u gheerne;
295
Aent seghenen en leyt mi niet veel an.
Maer minen naem ick qualic gheloechenen can,
Want Maria, daer ic naer hete, dats alle mijn troost,
Mijn hope; want alse mi yet grieft of noost,
Roep ic ter stont op haer om een bevredinghe.
300
Oeck dien icxse daghelicx met eender bedinghe,
Die ic van ioncx hebbe gheleert.
Maria die wert van mi gheëert,
Also lange als ic kennisse hebbe, des niet en fael ic,
Al sla ic int wilde of al regeer ic mi qualic.
305
Haer te loven en mach niet zijn vergheten.
Nu, om dat ghi so seer sijt vervleten
Op dien name, hoort, ic sal u noch begheren nettere: aant.
Ick ben te vreden, dat ghi hout deerste lettere
Van uwen name, vrou ongheblaemt fijn,
310
Dat is de m; dus suldi Emmeken genaemt sijn
Als in u lant sijn doch veel maechden ende vrouwen. aant.
Nu wel, mach ic minen rechten naem niet behouwen, aant.
Liever dan wi scheyden souwen, ben ic metter lettere tevreden:
Emmeken sal ick heeten tallen steden;
315
Nochtans en doe icx niet gheerne.
| | | |
Ent niet al op uwen duym en drayt aant.
+Eer een iaer, doeges mi verwijt.
Gaewi na Tshertoghenbossche sonder respijt,
Ende van daer en werd ons gheen ruste,
320
Wi en comen t' Antwerpen na onsen luste;
Daer wert een wonder van ons begonnen.
Eer wi daer comen, suldi alle die talen connen,
Die ghi begheert te leerene, soe ick u seyde, aant.
En die zeven vrije consten tot uwen gereyde.
325
Bastaert, maleveseye wert uwen eersten dranck.
Condi mijn vrientscap houden ende minen danck,
Tes wonder, wat ghi noch sult bedrijven. -
Maer ten eynde, hope ick, salder u siele blijven.
O murmeracie, die mi al even stranghe creyt,
330
Hoe ontstelt ghi hert, sin ende verstant,
Om dat Mariken, mijn nichte, soe langhe beyt,
Die ick om provande te Nimmeghen sant.
Ick seyde haer nochtan, quaem die nacht op hant,
Ofte datse haer vervaerde in eenigher wijs,
335
Dat si tot mijn susters soude gaen slapen, want
+Als ick te Nimmeghen come, dats altoos mijn logijs.
Ick en hebbe hert, sin, noch avijs,
Ick en moet weten hoet met haer staet.
Mesquaem haer iet doer eenig afgrijs,
| | | |
340
Ick storve sonder hope of raet, aant.
Want tmeysken is alle mijn toeverlaet,
Ende van ioncx heb icse opghehouwen;
Dus soude icker aensien node eenich quaet.
Maer seer lichte vertwifelt men ionge vrouwen.
345
Dit es nae Nimmeghen, sonder verflouwen, aant.
Om van haer te hooren recht bescheet. -
Sulck hoort somtijts, tes hem om hooren leet. aant.
Ey lazen, suster, ghi beguyt mi, aant.
Dat ghi segt, dat ghi van Maeyken niet en weet.
350
Ey neen ick seker, goey Jan duyt mi. aant.
Ey lazen, suster, ghi beguyt mi.
Ick schat si yevers in een camer ghemuyt si,
Daermen sulken tijtkens om een grootken speet.
Ey lazen, suster, ghi beguyt mi,
355
Dat ghi segt, dat ghi van haer niet en weet.
Ghi ghelaet u verstoort ende seer tonvreet,
Om dat ic u come vraghen met woerden saechtich,
+Oft ghise niet ghesien en hebt.
En ghelaet u al had icse te bewarene ghenomen.
360
Tes acht oft tien daghen leden, dat si hier was comen,
| | | |
Segghende: moeye, dect mi een bedde desen nacht;
Ic en derre niet thuys gaen, oft ic ware gewacht
Van boeven, dye maechdekens geerne mesverghen.
Doen seide ic haer, dat si sou gaen ter herberghen,
365
Daer si al den dach had sitten drincken ende scincken.
Hoe! hadse al den dach sitten drincken?
Dat moechdi wel dincken, daert haer niet en verdroot. aant.
Si quam hier met een kinnebacken also root
Als een eersgat met vuysten ghesleghen,
370
Ende om dat ic daer wat seyde teghen,
Tscheen datsi mi gheten sou hebben metten mostaerde.
Al vloeckende ende al tierende lyepse haerder vaerde
Ende noyt sint en heb ick mijn ioncfrouwe ghesien.
Ey lazen, wat sal mijns dan gheschien?
375
O Godheyt in drien, waer sal dmeysen ghevaren zijn?
Ey goey! iewers inden droeven of claren wijn,
Daer si vergarende zijn, die den ghesellen deersgat leenen. aant.
Ey lasen, suster, ghi doet mi weenen,
Dat u alsulcke woerden ontvloten.
380
Haddise in een cofferken ghesloten,
So haddi moghen dit grief beweeren.
Keren, lief man, wat salt haer deeren,
Al machse wat ghebruycken haers willen?
Ten sal haer een enckel mite niet schillen;
| | | |
385
Si en sals oeck niet te nauwer zijn een stroo,
Si en salder niet manck af gaen.
Och, ick hoore dit so no,
Dat mi therte dunct in vieren spliten.
Ick moet ommekeeren ende minen oghen witen, aant.
Want die tranen ontvallen my lancx die caken.
390
O Moeder ons Heeren, die ick binnen Aken
Alle iaer besoecke met ionsten devotelijck,
Staet mi nu bi, het is mi notelijck;
Ende ghi, sinte Servaes rustende binnen Maestricht,
Die van mi tsiaers menich scoon licht
395
Uut devocien wert ghestelt,
Mi hoepic dat ghi niet beswijcken en selt.
Ter noot salmen troost aen vrienden soecken; aant.
Ic wil gaen vernemen ende doen vernemen in alle hoecken,
Ofter yemant af heeft ghehoort.
400
Al ben ic ghestoort, aant.
Ten es gheen wondere, dat mi tderven grief gheeft:
Niemant en scheet gheerne van dat hi lief heeft.
+Hulpe leveren, longeren ende milten, aant.
Tanden, hoofden, wat ic al leets ghewinne!
| | | |
405
Den spijt sal mi doen bersten of smilten,
Want ic swelle van quaetheyt als een spinne.
Verwoet, dul wert ic ende buyten sinne
Doer die nieumere, die ic daer hebbe verstaen.
Doude dief, die te Grave opt slot lach in die rinne,
410
Die is verlost ende laten gaen.
Och, nu es alle mijnen troost ghedaen,
Want ons ionghe hertoghe, bi wien ic blive,
Sal nu, ducht ick, zijn hant opt bloote slaen.
Ick bender so inne beroert, dat ic mi saen
415
Overgheven soude, met siele met live,
Ende roepen alle duvels te mijnen verstive.
Ha, ha, van dien bedrive soudic profijt hebben;
Die siele es mijn, mach ic den tijt hebben
Van een half ure ontrent haer te sine.
Voer dengene, die den iongen hertoge hout zijn.
Om waer segghen, wie sout zijn,
Hi en soude ghenoechte in sulcken gheselle maken?
Al soude icker eewelijc om in die helle blaken,
425
So sal ick mi selven die keele afsteken uut spijte,
So werdic van deser ongenoechten quijte.
+Och, adieu, orlof, ionghelinck ghepresen!
Moechdi hier na noch hertoghe wesen,
Ic en achts niet, dat ic mi dleven corte.
430
Daermet steeck ic dien opsteker in mijn storte,
Met dien horte dat ick mi verniele.
Paertiscap verdoempt menighe siele.
| | | |
Ten helschen ghecriele, in een eewich verseeren
Wil ic die siele onder Luycifer broen. aant.
435
Wat dwasen menschen, dat si om princen oft heeren aant.
Oft uut partiscap hem selven verdoen!
Al onse, al onse, die in dit opinioen
Hem selven houden so versteent.
Partie ende nidicheit baet der hellen menich millioen
440
Van zielen, eert iaer lijt, wie dat beweent.
Nu zijn wi Tantwerpen na u begheeren.
Nu willen wi triumpheren ende costelijc teeren.
Gaen wi inden Boom om een pintken romenien.
Ia, troost, daer suldi sien
445
+Alle die quistgoeykens, die hem qualijc regieren,
Alle die vroukens vanden leven, alle die putyeren,
Diet van tienen, van vieren, stellen int wilde. aant.
Boven sitten die borghers, beneden die ghilde,
Diet liever nemen dan gheven souwen. aant.
450
Daer verhuech ic mi inne, als ick sulc leven scouwe. aant.
| | | |
Gheen dinck en es mi bequamere.
Wi moeten daer noch drincken op die gulden camere,
Eer dat wi scheyden, en ghijt begheert.
Sit neder, troost. Ia, een eerst, heer weert; aant.
455
Twer iammer versuerdet binnen den vate.
Wat wijn belieft u, goet man?
Ende een pintken ypocras voor mijn wijf,
Ende een pintken romenien, die verwermet dlijf;
Courage gheeft hi, al waer men flou.
460
Dats emmer waer. Een eerst! ou! een eerst! ou!
Vanden besten! vanden besten! met volle kitten!
Siet Heinsone, wat schoonder wijf compt ginder sitten!
Dats waer, ende wat leckerder druyt van eenen manne! aant.
Willen wi er ons bi scicken met onser canne?
465
+Ende hooren wi, dat maer zijn meysen en es,
Want tes eenen leeliken loeten,
Ende tvrouken en es niet om versoeten.
Die es tavont mijn, eest maer sijn meysen.
| | | |
Biden storten, ia ick, dat moechdi wel peysen,
Ende daeraf minen voet biden uwen stellen. -
Comt drincken, ghesellen.
Neen brasser, wi hebben van denselven.
Maer mogen wi hier bi u sitten?
Ia ghi, al waert totten elven;
475
Goet gheselscap en mach mi niet verleeden.
By oerlove, waen sidi onder u beeden?
Vanden Bossche of uuter Meyerie.
Moenen lief, en waert niet geometrie,
Dat ic ons wiste te seggene int clare,
480
Hoe vele dropelen wijns dat in een canne ware?
Iaet lief, hebdi die conste noch wel onthouwen?
+Die conste leerde ick u ghisteren.
Logicam leerde ghi mi oeck daer naer,
485
Brasser, wat seyt u vrouwe daer?
| | | |
Sousi wel weten te sommeren gheringhe,
Hoe veel dropelen wijns in dien pot ghinghe?
Van vreemder dinghen en hoordic noyt scriven.
Si soude noch al meer wonders bedriven;
490
Haers ghelijcke en saechdi nie binnen uwen levene;
Die vrije consten can si alle sevene:
Astronomia ende geometrica, aant.
Arithmetica, logica ende gramatica,
Musijcke ende rethorijcke, dalderhoutste.
495
Si soude derren staen teghen den alderstoutste
Clerck, die in Parijs oft in Loevene studeert.
Goey brasser, ic bid u, dat ghi haer consenteert,
Dat wi van haer wat sien moghen oft hooren.
Ia doch, ic weet een paer winen te voren, aant.
500
Ende, biden rebben, wilt u yemant hinderen oft vercorten,
Wi willen ons bloet voer u storten,
Ende ghi yewers aen ongenoechte gheraectet.
Dat refereynken, dat ghi ghisteren maectet,
Doen wi ons noenmael deden te Hoochstraten,
| | | |
In rethorijcken slacht ic al den slechten scolieren,
Al soudic gheerne rethorijcke hantieren
Om die seven vri consten daer met te vermeerene.
Rethorijcke en is met crachte niet te leerene,
510
Tes een conste, die van selfs comen moet.
Alle dander consten, alsmen daer neersticheit toe doet,
Die sijn te leerene met sien, met wisene,
Maer rethorijcke es boven al te prisene;
Tes een gave vanden heylighen gheeste,
515
Al vijndt men menighe onbekende beeste,
Diese versteken. Tes grote smerte
Moet u soe seer zijn ghebeden?
Segt ons doch yet, wi zijn te vreden
520
Met dat ghi cont; ey, om gheselscaps wille,
Ick sal oeck wat segghen.
Want rethorijcke wilt ghehoort ende verstaen zijn; aant.
Na mijn beste sal u een duencken ghedaen zijn. aant.
| | | |
O rethorijcke, auctentijcke conste lieflijck,
525
Ic claghe, met wanhaghe, dat men di haet.
+Den sinnen, die u minnen, vallet seer grieflijck.
Hem tfi, die die geen gade en slaet,
Ende denghene, die di eerst maeckte, versmaet!
Ick puer versmade als dongheraecte selcke doren.
530
Maer al eest scade ende scande van selcker daet,
Ende leet hem alleene, die dit aenhoren:
Doer donconstighe gaet die conste verloren.
Conste maect ionste, steltmen in een parabele;
Voer fabele houdic dat woert ende niet waer.
535
Laet daer een constenaer comen notabele,
Donable, van consten niet wetende een haer,
Sal claer ghehoort zijn hier ende overal daer;
Welnaer sal dye constighe van armoeden versmoren,
Vercoren es die loeftutere allet iaer.
540
Maer emmer, al hebbens die selcke toren:
Doer donconstighe gaet die conste verloren.
Tfy, alle botte, plompe, slechte sinnen,
Die conste sout stellen in u verstant! Want
Reyn conste sal elck met rechte minnen,
| | | |
545
Conste eerst ghemaect aen elcken cant, want
Conste hout in weelden menich playsant lant.
Eere geschie hem allen, die consten orboren! aant.
Tfy donconstighe die de const vander hant plant!
Te dier causen stel ic den reghel van voren:
550
Doer donconstighe gaet die conste verloren.
+Princelijc wil ick tot consten keeren
Ende nae mijn macht altoos consten leeren,
Want niemant en es metter consten gheboren.
Maer tes allen constenaers een verseeren,
555
Dat donconstige die consten so luttel eeren.
Wat wonder con ic bedriven; aant.
Die helle sals, hope ick, becliven
Regneer ic hier noch een luttel tijts,
560
Daer salder noch meer haren mont in schieten. aant.
Twaer quaet dat wi dese herberghe lieten,
Want al dat int wilde leyt sinen tijt,
[Ende bi ongestadicheden soeckt sijn profijt,]
Tuysschers, vechters, onghetijdige puytieren,
565
Coppelersen, camercatten, of sulken dieren,
Van dien vint men hier altoos planteyt,
Ende dats al volcxken, daer mijn profijt aen leyt.
| | | |
Dus moet ick mi hier in dit huys ontdraghen.
Ick wil den weert terstont gaen vragen,
570
Wat hi hebben wil van onser beyer cost.
Lig icker thuys, soe mach ick na minen lost
Altoos hier ontrent te mijnen ghere sijn,
+Ende alser wat schuylt, in die weere sijn,
Om int verwaerde te stellen hier ende daer.
575
Ick doe er noch hondert dootsteken int iaer,
Soe crijcht Lucifer tsine int helsche eestere aant.
[Ick sal mi ghelaten als een bequaem meestere,]
Als een kijcpisse, dies staet mi elck te prisene;
Ick sal oock verloren schat weten te wisene;
580
Dies sal mi groote eere ghedaen sijn.
Voort alle die saken, die den mensce over gegaen sijn,
Die sal ick oock weten te seggen iuyst.
Mi sal volcx naeloopen meer dan duyst
Eer een maent, doer mijn practijke;
585
Oock sal ick scats winnen sonder ghelijcke.
Mijn lief Emmeken en sal mi maer beminnen te bet.
Ent mi die Opperste niet en belet,
Ick sal eer een iaer meer dan duysent sielen verlacken,
Maer alst Hem belieft, so heb ick uutghebacken.
590
O memorie, verstandenisse, waerdi dinckende
Op dleven, daer ick mi nu in ontdraghe,
Het soude u duncken sondich ende stinckende.
Ghi laet die claerheyt der hemelen blinckende,
| | | |
Ende gaet den wech der hellen, vol meshage.
595
Ick sie ende mercke, meest alle daghe
Es hier yemant om mi ghequetst of doot.
+Ende ick weet wel desen Moenen, dat es de plaghe,
En es vanden besten niet, dit es den noot.
Ic ghevoelt wel, al en seyt hijs niet al bloot,
600
Dat een viant moet wesen of niet veel betere.
O moeye, moeye, u fel verwiten groot
Sal mi maken een verdoemt sletere
Eewelijc uuter graciën vanden hoochsten wetere.
Ey lasen, al eest voor mi wat claghelijcx
605
Ick ben te verre, al woudick mi te keeren pooghen.
Ic plach ooc Maria te dienen daghelijcx
Met bedinghen oft anders iet behagelijcx,
Ende die devocie es oec al vervloghen.
Ende oec en wil hi mi niet ghedoghen,
610
Dat ic mi seghenen soude; hi gedoechtes niet.
Daerbi soumen oec ghevoelen moghen,
Dat hi quaet es, omdat hi tseghenen vliet.
Wat wil ic ooc achterdencken? Besiet doch, siet,
Tes nu te verre comen om achterdincken ....
615
Hola, ic hebber ghinder twee bespiet,
Die ic ghisteren dach stelde om scincken ende drincken.
Daer wil ic mijn keelken laten clincken.
Hulpe, Lucifers kagie ende helscaps clove!
Hoe ic hier tvolc daghelijcx verdove!
| | | |
620
Men gheeft mi ghelove voor een groot cadet.
Ick weet al te segghen, wat die lieden let,
Ende daer omme te bet volcht men mi naer.
Ic weet raet te gheven net ende claer,
So ic desen vrouwen wijs maec met minen blasene,
625
Om die mans na hem lieden te doen rasene;
Ic doe hemlieden den mans sulcken brocken gheven,
Datser gheen acht daghen naer en leven.
Ic hebbe dat hier bedreven meer dan eens
Ende daer en verliest Lucifer niet aen, ic meens.
630
Ende dan beghin ic mi ooc tonderwindene,
Om tvolc verborghen schat te doen vindene;
Dat heeft alree ghisteren eenen dlijf ghecost.
Ic wees hem daer eenen scat, lach quansuys vermost
Onder eenen post, daer den peertstal al geheele op stont. aant.
635
Ic seyde, hi moeste delven tot inden gront,
Hi sou daer menich pont vinden van verborghen scatte.
Ter stont ghinc hi delven datte,
Maer also saen als hi so verre quam
Dat hi den pilare sijn fondament benam
640
Ende sinen stant, daer hi op stont,
Den pilaer sanck tot inden gront,
Ende daer versmoorde mijn oomken ondere.
+Ick sal voort stellen dmeeste wondere,
Comet gheen belet van boven.
645
Men sal noch als een God aen mi ghelooven;
So voer ickse met hoopen ten helschen suchte.
| | | |
Emmeken, u bede ontsegge ick u no, aant.
Wildi, segdi, eens tot uwen vrienden varen?
650
Ic soudt u bidden, waert u believen alsoe.
U bede, lief, ontseg ick u no.
Mijn moeye te Nyeumeghen, mijn oom te Venlo
En sach ic niet in ses och in seven iaren.
Daer omme ontsegghe ic u die bede no;
655
Ick belove u, wi sullen tuwen vrienden varen.
Si en weten niet, alle die mi bestaende waren,
Waer ick ben ghevaren, oft ick waer ghesoncken in deerde.
Ende mijn oom hadde mi in so grooter weerde;
Ic weet wel dat hy menigen traen om mi geweent heeft.
660
Des plackaerts bedinghe dat mi verbeent heeft
Dicwils als ic haer die leden waende vercroken.
Ick hadse langhe den hals ghebroken,
Maer zijn bede totten wive metten witten, aant.
Die doetse mi altoos ontsitten; ick en cans niet ghenitten, aant.
665
Dat ic eens pas hadde nae mijn gherief.
| | | |
Ick gheve u oerlof, ghelijck dat ghi begheert,
U vrienden tsiene, ende dat u deert.
So gaet, rekent teghen den weert inden Boom,
670
Ende morghen willen wi naer uwen oom
Oft naer u ander vrienden, daer ghi mi leet.
Weten watter noch achter staet int briefken,
675
Betaelt vri opelijc en siet op een oneffen mite niet. - aant.
Vri, ten wert te mijnen onprofite niet,
Dat wi reisen tot haren oom, den pape.
Ist dat icken eens op zijn blote betrape, aant.
Ende ick minen wille mach ghebruycken,
680
+Ick sal dien pleccaert den hals verstuycken.
Waer hi wech, dmeysen waer mijne, sonder foute;
Maer dat ic veel scicke oft coute,
Tes al niet, en mi die Opperste warachtich
Gheen volle consent en gheeft eendrachtich. aant.
| | | |
685
Nu Emmeken, naer u bede aen mi versocht
So zijn wi emmer hier gherocht
Te Nieumeghen. Oec eester heden Ommegancdach.
Ghi segt, dat u moeye hier te wonen plach,
Wildise niet gaen besien?
690
Maer als om te begeeren aen haer
Herberghe of eenich eten of drincken,
Dat en sal ic niet dincken; si mochte mi schincken
Scandelicke woorden, wreet onbetamelijck,
Also si eens dede ontscamelijc.
695
Haer onwetende woorden onverstandelijck
Brochten mi eerst in dleven scandelijck,
Daer ic mi nu in ondraghe, eylaes!
Ick soude gheloven, mijn lief, mijn solaes,
Als daer te gane, dats u ghenen noot es.
700
+Weet dat u moeye wel drie iaer doot es.
| | | |
Ontbeit, wat sie ic ghindere?
705
Laet ons dat vernemen, eer wi van hier scheen.
Siet, siet, daer vergadert veel volcx over een.
Scuylter wat? Wilt yemant vraghen snel.
Neen, troost, men salder gaen spelen een waghenspel.
Dats alle iaer op desen dach te doene;
710
Als icker om peyse, tes tspel van Masscheroene.
Die weerdicheit van dien spele en es niet te sommen;
Mijn oom pleecher om hier te commen.
Ke, Moenen, laet ons gaen hooren.
Tes een soete snabbelinghe.
Lust u te hoorene sulcken brabbelinghe?
715
Ke, ga wi biden roost ende biden wine.
Ey Moenen, het pleech so goet te sine.
Ic heb mijnen oom hooren seggen, op ander saisoenen,
Dat dit spel beter is dan sommige sermoenen.
Daer zijn goede exempelen somtijts in selcke spelen;
720
Dus troost, en liettijs u niet vervelen,
Ic en consenteers u niet gheerne. -
Ic heb al vreese, bi Lucifers achterqueerne,
Oft si int spel iet hoorde van deghe,
Daer si berou oft achterdencken bi ghecreghe;
725
Bi Lucifer, so waer mijn hoghe vermet niet.
| | | |
Ey Moenen, laet mi hooren.
Langher dan ic u en roepe, oft ic vererre.
Bre! hierioh! ic Masscheroen, advocaet van Luciferre, aant.
Wil gaen appelleren mijn ghedinghe
730
Tegen den oppersten iuge gheringhe:
Waer om dat hi dmenschelijke geslachte misdadich
Meer ontfermt ende es ghenadich
Dan ons arme gheesten, eewich versmaet.
Al hadde een mensche alle die mesdaet
735
+Alleen ghedaen, die men in die werelt doet,
Heeft hi eens hertelijck berou goet
Met goeder meyninghen, hi comter ghenaden;
Ende wi, arme gheesten, die noyt niet en mesdaden,
Dan met eenen ghepeyse cort,
740
Sijn daer omme inden afgront ghehort,
Sonder hope, in eewighe pijne stuer.
Ick, Masscheroen, Lusifers procuruer,
Vraech u noch eens, God der ontfermherticheyt,
Waer om dat ons meer ghenade es ontseyt
745
Dan den mensche, die dagelicx sondicht onsprekelijck.
Mijn ontfermherticheyt en es niemant gebrekelijc,
Die berou heeft eer dat leven is gheïnt,
Die in tijts met berouwe bekint,
Dat ic een God ben ontfermhertich ende rechtveerdich.
750
Maer die so versteent bliven in ercheden onweerdich,
| | | |
Dat si nemmermeer en hebben achterdincken,
Die moeten met Luycifer inden afgront sincken,
Daer niet en is dan handen wringhen.
U gherechticheyt faelt in veel dinghen
755
Al heetmen u rechtveerdich God in allen siden.
In Abrahams, in Moyses, in Davids tiden,
Doen mochtmen u rechtveerdich namen;
Doen sachmen u den menschen blamen ende beschamen,
Ende puneren om een onreyn ghedachte.
760
Nu, al waert dattet kint die moeder vercrachte,
Oft dattet den vader torte of smeete, aant.
Oft dat deen broeder dander verweete
+Alle quaet dat ye was ghebrouwen,
Heeft hi eens hertelijc berouwen,
765
Ter stont es uwe ontfermherticheit verworven.
Waer om ben ic die doot ghestorven,
Soo schandelijck, so smadelijc aen tscrucen hout,
Dan om dat elc mensche, ionc ende oudt,
Ter ghenaden soude staen van mijnen vadre?
770
Dies hoordi te wesen te stranger ende te quadre
Dan te voren, aengesien dat ghi naect
Sulcken scandelijcken doot hebt ghesmaect,
Om dat ghi die menschen daer met sout reenen,
Ende meer dan te voren dat si versteenen
775
In onbetamelike sonden horribile,
Die te becondighen of te verhalen waer impossibile;
| | | |
Die redelike hem int overdincken vereysen.
Datmen in doude wet niet en dorste peysen,
Dat derren die menschen nu wel stoutelijken doen.
780
Daer en liechdi niet an, Masscheroen;
Het volck es nu in quaet doen so verhert,
Eest datter gheen beteringhe af en wert,
Ick sal mijn stranghe sweert van iusticiën
Moeten doen sniden met puniciën
785
Ende mijn plaghen senden, quaet om verdraghen.
O kint, wijsdi den menschen plaghen,
Dat moet mi wanhaghen. Mach u verbeden wesen,
Laet den menschen doch noch wat met vreden wesen;
+Sent hem lieden eerst teekenen oft voerboden,
790
Alsoe ghi pleecht in sulcken nooden,
Eertbevinghe, dobbel sonnen, oft sterren met steerten,
Dat si bevroeden moghen, met sulcke gheveerten,
Dat ghi ghestoort sijt uutermaten.
Si selen dan bi aventueren die sonden laten,
795
Uut vreesen van meer gheplaecht te sijne.
Neen, moeder, dats al verloren pijne;
Ick heb dicwils soe veel teekenen ghebaert,
Daer si af behoorden te sijn vervaert,
Pestelenciën, orloghen, diere tiden, aant.
800
Daermen met rechte voer soude vermiden
Die sonden, die mijn godheit verleden.
Mer hoe si meer geplaecht sijn, hoe si meer wreden,
Niet denckende op deewighe doot vol gheweens.
Tes al: waer voor sorge ick? versucht ic ten lesten eens,
| | | |
805
Dontfermhertige God wert mijns ontfermende.
Here God, hoe wert mijn bloet verwermende
Int hooren van desen wagenspele!
Ick hoor dier redenen ende argumenten soe vele,
Dat ick puer achterdincken crighe ende berou.
810
Wel, sullen wi hier bliven staende? Ou seg, ou!
Wat wildi aen dese brabbelinge hooren?
Gheroepen, getrocken of ghesluert.
Also langhe als dit spel duert,
815
En crijchdi mi van hier niet, gaen die willen.
Tes beter dan een sermoen.
Dat si hier blijft staende, des versuchte ick;
Si sal hier achterdencken crighen, duchte ick,
Doer die prasinghe, die si daer staet en hoort.
820
Ick sal noch wat beyden, maer comtse dan niet voort,
Ick salse wel met vuysten van hier doen trenten.
O beleeder der hemelen ende der elementen,
God, inder rechtveerdicheyt, in die hoochste segie,
Soudi Lucifer ende die helsche collegie
825
Gheen consent willen gheven ende gehinghen,
Dat wi die menschen wat castien ghingen
| | | |
Van haren mesdaden ende van haerder quaetheyt?
Anders en crijchdijs nemmermeer verlaetheit
Vander vervaertheit, die si plien.
830
U hant van iusticiën moetse castien, aant.
Suldi nu onder menschen die bekinde wesen.
Masscheroen, het sal moeten int inde wesen,
Dat ic consent sal gheven tvolck te plaghen,
Want met gheenen dinghen en sijn si te versagen,
835
+Voer si den slach hebben op den hals.
O sone, die menschen sullen hem beteren van als;
En wilt niet te haeste u punicie toogen.
Denckt om die borstkens, die ghi hebt ghesoghen,
Denckt om dat buixken, daer ghi inne gelegen hebt,
840
Dinckt om die passie, die ghi geleden hebt,
Dinckt om alle dbloet, dat ghi stortet in ghescille. aant.
Waert niet al om smenschen wille
Omdat si tuus vaders ghenaden souden geraken?
Ghi hebt selve ghesproken - wat wildi maken? -
845
Al hadde een mensche alle die sonden alleene
Ghedaen van alle die werelt ghemeene,
Riep hi eens hertelijck op u ontfermen,
Hi soude ontfanghen sijn met openen armen.
Dits u woort, menich mensche es vroedere.
850
Ick sprac ende ten es mi niet leet, vrou moedere,
Ende noch seg ic: al hadde een mensche alle die sonden
Ghedaen, diemen soude connen gronden,
Kent hi mi met berou, hi sal vercoren sijn;
Ende liever dan een siele soude verloren sijn, aant.
| | | |
855
Ick soude noch eer alle die pijne dobbel lijden,
Die mi die Ioden deden in voerleden tijden.
O mensche, hier om behoordi te dinckene.
Nu eerst beghinnen mi die tranen tontsinckene
Even ghedichte over mijn wanghen claer.
860
Och, welcke wroeghen heb ick ontfanghen daer
+Int hooren dier woerden. O Heere der Heeren!
Waert ooc moghelijc, woudic mi bekeeren,
Dat ic ter genaden soude comen van u?
Noyt en had ic achterdencken dan nu.
865
Waert ooc moghelijck? Ick duchte, neent.
Ick hebbe mijn consente te verre verleent,
Sonder redene mijn voernemen ghebruyckende.
Och eerde, ontdoet u ende zijt mi beluyckende,
Want ic en ben niet weerdich, dat ic u beterde.
870
Hulpe, Modicack, hoe ick blaecooghende werde;
Dit meysen crijcht berou den balch al vul.
Ga wi yewers int scoonste vander steden
875
Ende vliet van mi, fel viant boos!
Wee mi, dat ic u oyt verkoos
Ende aenriep u, verghetende die godheit ontfermhertelijc.
Och, och, ick crighe sulcken berouwen hertelijc,
Dat mi therte sal besluyten; och ick beswilte,
| | | |
880
Mijn cracht faelgeert mi.
Hulpe, Lucifers leveren, longheren ende milte!
Nu mach ick wel borlen, blaecooghen ende huylen;
Mijn meeninghe wil hier al vuylen,
Onder die helsche guylen wert nu mijn daet van cleender vramen. -
Rijst in alder duvel namen,
885
+Oft ic draech u ghecoust, ghescoeyt in Cacabo. aant.
O Heere, ontfermt u mijns!
Nu hoor ic wel dat achterdencken in haer gaet cnaghen.
Tot in twerck der wolcken wil icse draghen,
Toornen hooghe, ende worpense van boven neder;
890
Coemtse dan te haer selven weder,
So heeftse gheluck, die leelijcke vrucht. -
Her, her! ghi moet mede in die lucht.
| | | |
+Heeftse den hals niet ontwee, so heeftse gheluc vri;
Mijn herte crijchter onsprekelijcken druc bi,
895
Dat ic dit liden aen eenich mensche scouwe.
Kendise niet? Wie es die vrouwe?
Ick sout gheerne sien, oft icse kende,
Maer tvolc staet hier so en dringt over ende, aant.
Datmer niet en can bi gheraken.
900
Coemt achter mi, heer, ic sal ons een gat maken.
Dwaes es hi, die mi int dringhen slom acht.
Siet heere, tvrouken leet in onmacht,
Si leyt al van haer selven.
Helpt, al dbloet mijns lichaems van boven tot ondre
905
Vercruypt mi, ic soudt wel betoghen.
Die tranen schieten mi uuten oghen,
Mijn aderen versterven, mijn coluer wert bleec,
Noyt en ghevoelde ic mi so weeck.
Och vrient, slaet mijns gade, ic bids u seere.
910
Ontbeyt, wat let u, heere?
Ghi verandert, al waerdi puer een doot mensche.
Om sterven dat ic in deser noot wensche.
Och Antropos, coem en doerschiet mi lichte!
| | | |
915
Dies ic therte vol leets ghenoch hebbe.
Dit esse, die ic wel seven iaer ghesocht hebbe.
Ey lasen, nu leyt si hier den hals verstuyct.
Och eerde, ontdoet u, ende mi beluyct;
Ick en wille niet langher ruste ghewinnen.
Oft meendi, dat ic mijn sinnen misse?
Hulpe, melcflessen van corten blisse! aant.
Minen steert ic bepisse van rechter quaetheden.
Nu en weet icker gheenen raet teghen.
925
Dit is haer oom, hoe sal ict nu coken?
Ick hadde haer langhe den hals ghebroken,
Maer die bede van desen pape heylich
Maect mi den wech onveylich.
Hadde ick macht, ic souden ter stont ter hellen voeren.
930
Siet heere, ic siese noch roeren.
Verroeren! dat waer boete voer vele ghepijns.
Tes waer, si roert sekere.
Waer heb ick gheweest, of waer ben ic nu?
O Heere, sta ic ooc noch in die gracie van u,
| | | |
935
Dat ic ter ghenaden soude moghen comen?
Ja ick, want haddi mi hier niet ghenomen
In uwer bewaernesse, alles machtich,
Ick ware in deewighe pine onsachtich,
Met siele, met live, eewich versteken
Mariken nichte, so spreect teghen mi,
Die so menich suchten om di
Ghesucht heeft, ende so menich claghen gheclaecht,
Ende tallen canten so menich vraghen ghevraecht,
945
Ende nu vindic u onder dit ghedroom
Och, ghehingde God, dat ic op dit pas
Ware inden selven puncte, dat ic was,
Doen ic u leste sach, sonder dese reyse!
950
Och, als ic mi selver overpeyse,
Ic ducht, dat ic eewich verdoempt ben.
Ten es niemant verloren dan die hem verloren gheeft.
Hoe soudi so verdoempt sijn? dat waer te deerne.
Maer hoe coemdi hier? dat wistic gheerne.
955
+En ghi waert vlues in die lucht so hooghe.
Segghet mi doch, bi uwen ghedoghe;
Ick en sach noyt mensche so hoghe dat ic weet.
Heer oom, het waer mi onghereet,
| | | |
Dat ic u alle mijn aventueren soude verhalen bescheelijc.
960
Ic hebbe mi den viant eens overgegheven geheelijc
Ende nae dien omtrent seven iaren met hem gegaen.
Ick en cans u niet al doen vermaen, (ick wilt metten cortsten overslaen) aant.
Binnen die seven iaren mijn regiment ende ons bedriven;
Men souder wel boecken af scriven;
965
Gheen quaet en mach tegent mijne clicken.
Ten eynde van alle dese vreemde sticken
Quam ic hier int lant om mijn vrienden te visiterene;
Ende met dat wi hier doer meenden te passerene
Ende ter merct quamen, so saghic staen spelen daer
970
Tspel van Masscheroen. Ic hoorder naer.
Emmer in die woorden, die ic hoorde,
Creech ic sulcken achterdincken, dats hem stoorde
Hi, die bi mi was, ende droech mi, daert volck sach,
975
Hoe, nichte, was die viant bi u?
Iay, heer oom, ende es ontrent seven iaer nu,
Dat ick mi voechde onder sijn ghebot
Ende met hem ghewandelt hebbe.
Daenhoren doet mi al dlijf vergruwen.
980
Dien gast moeten wi van u stuwen,
Soudi ghewinnen Gods rijcke hueghelijc.
Ey pleckaert, dat en es niet mueghelijc,
| | | |
Dat ghi mi van haer sout vervremen.
Alst mi past, ic salse met huyt met haer nemen
985
Ende draeghense, daermen selden solver of pec spaert.
Ia ick, hoeresoen, pleckaert.
Si es mine, si heeft haer selven overghegheven,
Den Oppersten afghegaen, ende mi bi ghebleven.
Daer om moetsi ten helschen gloede blaken.
990
Ende, hoeresone, soudise mi meinen tongoede maken?
Ick soude u hals ende beenen verpletten.
Fel gheest, dat sal ic u wel beletten.
Ick hebbe hier, meen ick, in minen brevier
Acht oft tien regulen in een papier; aant.
995
Si selen u schier doen anders wrimpen. aant.
Och, och, mijn borstelen risen, mijn haren crimpen
Mits dat hi daer leest; wat sal ick verkiesen?
Bi Modicack, moete ic dese verliesen,
Hoe sal ic doergoyt zijn met gloeyende wappers! aant.
1000
Van quaetheyden so bijt ic op mijn knappers;
+Uut ooren, uut bachuse blasick helsche spercken.
Hier aen mi machmen nu mercken,
Als ons opset den oppersten Here verdriet,
So es ons dinghen min dan niet. aant.
1005
Ick ducht, ic van deser sielen sal moeten scheeden.
Ga wi, Mariken nichte, ic sal u gaen leeden
| | | |
Hier totten deken ende een vier doen stoken. aant.
Ic dencke wel u leden zijn u al ghebroken,
Mits dat hi u so opvuerde ende weder liet vallen;
1010
Ghi moet seer ghequetst zijn.
Ick en achts niet medallen
Dit liden, heer oom; dies gheen verhael;
Ick ben willich te liden tien dusent mael
Meer dan pennen souden connen ghescriven,
Mach Gods ontfermen aen mi becliven.
1015
Mi en ruect wat ic doe, mach ic eens troost
Ick verseker u Gods rijcke, tuwer kueren.
Wi lesent daghelijcx in die Scriftueren:
Om te verwerven Gods glorie puere,
1020
Niet voer een heerlijc berou ter lester huere.
| | | |
+O stadthouder van Gode, ia God op deerde, somen ons ghewaecht, aant.
Gheen sondigher dan mi deerde en draecht,
Eewich ghesloten duchtic uutter hemelscher balië.
1025
Ende gheweest hebbe bat dan seven iaren,
Met hem gewandelt, ghegaen, ghevaren,
Daert ons beliefde - zijt dit bedrijf vroet -
Met hem ghedaen so man ende wijf doet.
Maghic mi dan niet wel ontstellen?
1030
Wat dinge, kint? met den viant vander hellen?
Ende wistet ghi wel, als hi bi u quam, aant.
| | | |
Hoe conde ghi u metten viant ontdraghen,
Als ghi wist dat hijt was?
1035
Tgrote ghelt, ende tgrote goet,
Dat hi mi dede hebben, zijt des wel vroet,
Dat deet my doen, al doet mi nu vereysen; aant.
Ic en conde ghedincken noch ghepeysen,
Hi en deet mi hebben te mijnen behoeve,
1040
Ende noch dat aldermeeste, daer ic mi om bedroeve,
Ende dat mi int herte den meesten toren gheeft,
Dats, dat so menich mensche dlijf verloren heeft
Ter plaetsen, daer wi hebben verkeert,
Over die twe hondert, vadre gheëert,
1045
Sijnder om minen wille vermoort ende doot bleven
Doer sulcke stucken moechdi wel leven onhuegelijc.
O vader, soect mi raet, eest moghelijc
Ende stelt my penitencie eer wi verporren;
1050
Mi en ruect, hoe stranghe si es.
So diep tasten in die ontfermherticheit ons Heeren.
Wat! soudi biden viant verkeeren!
Sulcken sonden en quam mi noyt voren in biechten.
Ende dan noch voort, doer dijn bedriechten
| | | |
1055
So menighen doen dlijf verliesen!
Ic en weet wat penitencie kiesen,
Stranghe ghenoech teghen sulcken wercken sondelijc.
+Bi den viant te sine, tes te hondelijc.
O Godheyt ongrondelijc, vol ghenaden,
1060
Wilt mi doch in dit stuc beraden!
Ic ben puer beladen in minen sin.
O rechter inder rechtveerdicheit, sent mi doch in
U inspiracie uut uwer hoochster glorie!
Hola, mi compt daer in mijn memorie,
1065
Mi waer leet waerdi verdoemt.
Roept den priester, die met u coemt,
Dan suldi u penitencie hooren.
Vol drucx, vol ancxten, tot dat ic weet,
Mi waer leet, ende twaer ooc wel om deeren,
Dat yemant verloren ware, constment ontberen,
Ende God en soudts oock niet gheerne ghehinghen.
Siet, daer sijn drie yseren ringhen;
1075
Den meesten suldi haer sluiten aenden hals,
Dander, sonder veel ghescals,
Sluyt die aen haer armen, wel vast ende stranghe,
Ende die ringhen moet si draghen also langhe,
Tot datse versleten sijn, of datse van selfs afvallen.
1080
Dan werden haer sonden vergheven met dallen;
Niet eer en salsi los ende quijt sijn.
| | | |
+Dat sal, duchtic, noch eenen langhen tijt zijn,
Eer si van selfs sullen sliten of, aant.
Want si sijn so ruide, swaer ende grof,
1085
In hondert iaren en souden si so vele niet sliten
Als tvierendeel vander dicten.
In hertelike penitencie volstaende,
Dat si van selfs wel selen sijn afgaende
Vanden armen ende vanden halse.
1090
Maer doetser vast aensluyten.
So vast daer aen doen sluiten ende so sterck,
Dat si nemmermeer en ontgaen, ten waer Gods werck.
O priester ende clerck boven alle staten,
Bi uwer ghenaden willen wi u laten
1095
Ende reysen weder onser straten tonsen lande nedere,
Die wille dijn liden maken so lancx so sochtere.
Gaet in Gods hoeden, dochtere,
Ende blijft volstandich in u penitencie,
1100
Want hier boven in die hoochste excelencie
| | | |
+Es volstandighe penitencie seer ghepresen,
Boven alle dinghen, daer wi af lesen. aant.
Langhe nachten zijn selden den ghenen lief,
Die druck int herte hebben oft swaermoedicheit.
1105
Sijn slapen es grote onruste of meerder grief,
Swaer droomen verscrickende of sulcken meskief.
Mi ghebuert vele alsulcken onspoedicheyt.
Wie sal mi segghen die rechte bevroedicheyt
Van minen droome, daer ick in heb gheleghen?
1110
Mi dochte, ic was genomen uuter helscer gloedicheyt
Ende van daer boven inden hemel ghedreghen.
Daer quamen mi vele witter duyven teghen,
Die sloeghen mijn banden af met haren vlercken.
Ontbeyt, wat sie ic? O Godheyt vol seghen,
1115
+Heb ic u hoghe ghenade vercreghen?
| | | |
Och, ia ic, mijn banden zijn af, somen mach mercken,
Si ligghen hier neven mi. O godlike wercken,
Wat crachtiger schermschilt sidi tegen tvercrancken!
Dies en can men u nemmermeer voldancken
O mensche, vol ghebreken ende vol sonden,
Hier aen moechdi nemen exempele,
Ende ter eeren deser weerdicheit sonder gronden,
Den almoghenden God eewighen lof vermonden
1125
Naer u arm macht seer sempele.
Weldaet dient wel ghedaen in Gods tempele.
|
In de volgende aanteekeningen worden met A de lezingen aangeduid uit den druk van Vorsterman, met U uit dien van Van Borculo, met S uit dien van Stroobant, met Str enkele waar deze nadruk van S afwijkt. In de tusschengevoegde regels proza wordt slechts bij uitzondering eene afwijkende lezing opgegeven. Deze zijn dus geheel, ook wat de interpunctie betreft, als in A. Ook de tekst is, tenzij het tegendeel wordt opgegeven, die van A. Wat in den tekst tusschen [ ] staat, ontbreekt in alle uitgaven en is door mij bijgevoegd.
Aan vers 1 gaat vooraf:
+DIE PROLOGHE
[I]Nden tijde dat hertoghe. Arent van gheldre te grave ghevanghen wert gheset van sijnen sone hertoghe Olof ( US Adolf) ende sijnen medepleghers so woende op dri milen na Nieumeghen een devoet priester gheheeten heer ghijsbrecht ende met hem woende een schoon ionghe maecht gheheeten. Mariken zijnder suster dochter wiens moeder doot was. Dese voerscreven maecht regeerde haers ooms huys hem zijn gherief wel eerlijck ende neerstelijck doende
Hoe heer ghijsbrecht. Mariken zijnder nichten tot Nimmeghen ghesonden heeft
[ Prentje: Mariken, met een mandje aan den arm, neemt afscheid van haren oom.]
+Het ghebuerde dat des[e] heer Ghijsbrecht mariken zijnder nichten seynden wilde in die stadt van Nieumeghen om daer te coopene tghene dat si behoefden tot haer seggende aldus
1. A Mariken ontbr. US belieft - 4. US ons ontbr. AU hebbens S hebbent Str hebben - 5. U het tweede van ontbr. US om in ... doen - 6. A enzoene U enpoen S en poen - 7. S Ende ontbr. S self
8. US stuyvers ... en coopt - 9. US tghene dies ... ghebreke - 10. U T'is nu daer S het is daer iust - 11. U bet S beter S greyt - 12. U tuwer - 13. A K.m. bereet in alder onderdanicheyt U Kenne ic my altijt bereyt S K.i.m. altoos b. - 14. S weder ontbr. U sijn S waer t.l. - 16. US het is - 17. US het is US en d.t.b. - 18. US ghy daer te - 20. A thuys ontbr. U en ontb. - 21. U vri ontbr. U het tweede te ontbr. S waer geruster - 22. U t'uwer US mijn AS suster - 24. US oft ghy - 25. US donckeren - 26. AS boven S van boven en is S te ontbr. - 27. A s.i. lustighe m. S schoon lustige - 30. S ende ontbr. - 31. S al wat A gewichten U by maten en ghewichte S by maten ende by ghewichte
33. A een paer U die zy by u eenpaerlijc S G.g.m. u bewaren eenpaerlijck - 34. S mijn herte US wesen soo swaerlijc - 35. US om dat het US hier ontbr. - 36. US eest ontbr. - 37. US dus - 38. US dat het. - 40. S daer oft my - 41. S had. - 44. S Want ontbr. Met dezen regel eindigt bladz. 5; de tekst wordt weder vervolgd op bl. 7. Daartusschen:
+[ Prentje: Mariken gaat van hare tante weg.]
Hoe mariken seer schandelijcken toeghesproken wert van haerder moeyen.
Aldus es Mariken van haer heer oom ghescheiden ende tot nieumeghen gegaen daer si cochte van als dat haer oft haren oom nootelijc wesen mochte Ende opten selven dach dat si te nimmeghen comen was so hadde haer moeye teghens vier of vijf vrouwen ghekeven om des hertoghen adlof wille die sijnen vader hadde doen vanghen als dat si bat scheen dul. oft een verwoede duyvelinne te sine dan een kersten mensche want si metten ionghen hertoge pertijde ende vermoorde namaels [7] Haer selven doen si hoorde, dat dye oude hertoghe wter ghevanckenissen verlost was bi toe done van den casteleyn vanden grave ghelijck ghi hier na horen sult Mariken siende dat biden avonde was als si haer dinghen al ghedaen hadde doe si om comen was seide tot haer selven aldus
45. U alles Str als ontbr. - 46. US meten ende weghen S ghemaelt Str ghemack - 48. US te l. - 49. US den - 50. Str ick ontbr. U wat ure m.w. S wat macht doch w. - 51. U A.d.d. ist alree S alre ontbr. - 52. US binnen de[r]
53. ontbr. in USStr - 54. U Want binnen d.u.i. nauwelijcx S Ende ontbr. S ick - 55. US mijn S oom S Neen ontbr. - 56. US die ontbr. US hier recht beneven - 57. U haer ontbr. - 58. US zo - 59. U soe ontbr. S mi ontbr. A saen U snel labeuren saen S int labeur gaen - 60. S sien A dore - 61. US ic wilse - 62. U u alle u S u alle l. - 63. S alle ontbr. - 66. S Mijnen U ter n. S de n. - 67. U Om k.m.a. ende v. - 68. S om ontbr. U tonsent ontbr. - 69. U ten a. S tot den US gheloopen - 71. US dus l. gheworden Str laet - 72. Str deckten S believet - 73. S I.s. ooc noch wel t.g. - 74. U maecht - 75. US tot - 76. S tijt US Gods wouts van den volgenden regel staat aan het einde van dezen, zonder haakje. - 78. S lieve ontbr. US ghi en weet - 79. S soo i. - 80. US hier ontbr. S der ontbr.
81. AU duncken - 82. S doen - 84. U landewaerts Str te landen woont - 85. US de m. S in coren leyen - 86. U Ende t'allen a. S en al tsavonts spelen - 87. US Zo worden sy dan (ontbr. in S) van Hanneken ghetoeft (S getroeft) - 88. US O.n.g. hebbet zelve - 89. US Daer ontrent w. - 90. US Tfy - 91. U Ten dient d.w. S Die waerheyt en mach niet zijn gh. - 93. US den p ... groot - 94. US af ontbr. - 97. A eest - 98. US heb S lestmael - 99. US u eyghen - 100. A om betamelijck - 101. S Ghy onteert bl. a.o.g. - 104. U wee ontbr.
105. AUS op twee regels en mijn gheheel lichaem - 106. S dat US verwijten - 107. US hooren. - 108. US zegt my - 109. US de 1e helft ontbr. - 110. U Zo US diep S als ontbr. S huyse S teenen - 112. US trect S het ontbr. Str t'sal - 113. S hier als - 114. S verhidde - 116. A u ontbr. - 117. U Jasi ontbr. US roeren - 118. Str quaet ontbr. US genoech US snoeren - 119. S om ontbr. - 120. US spijtelijc A wensch - 121. US oft op - 123. U ic al U beroeren S mijn broeder - 124. U Alleleens S Alleveleens US moeder - 128. US een dul hooft - 130. S i.s. mijn bed te maken
132. U quame S quam - 133. US nieuwers S en ontbr. - 134. S gaen - 135. S mijn - 136. S Godt US alle ontbr. Na dezen regel volgt:
+Hoe Mariken van haerder moeyen schiet ende wt Nieumeghen ghink.
+Aldus es die ionghe maecht mariken van haerder moeyen ghescheyden ende al weenende seer mestroestich metten donckeren avont wter stadt van nieumeghen ghegaen so langhe dat si quam nevens een groote dicke haghe daer si met grooten drucke onder ghinck sitten weenen ende screyen haer selven den viant seer dicwils overghevende met droever herten tot haer selven segghende aldus
137. US ende ontbr. S hantgewring Str hant gewringen - 138. S Mijn - 139. U Dus is S Dies is - 140. US mijnder US fraudich - 141. US Ist ooc - 142. A lijden - 144. US mijn herte S tot alder - 145. S bertijt ( onduidelijk) Str berijt - 146. A vermalendien U tot eewige maledictie te bringhen S mij self tot deewighe maledictien te bringen - 147. U Hulpe ontbr. Welc een S Help wat een - 148. A selver U hangen S prangen oft hangen - 149. US u zelven - 150. S en ontbr. - 151. US sulcke(n) - 153. S diet U verdienste S verdinst Str verdienst U beclagen S beknagen - 154. US Dus Str Dies U beklagen S en seer verslagen - 155. A helpt ontbr. - 156. US het is
156. Na dezen regel volgt:
+[ Prentje: Mariken zit onder een boom, terwijl de duivel voor haar staat.]
Die viant die altijt zijn stricken ende netten spreit haeckende nae die verdoemenis der sielen dese woorden hoorende seyde tot hem selven aldus
157. US wort - 158. US heb - 159. S ende al ontbr. - 160. US Het is nu te p. - 161. U Die is my als oft sy S die is al oftse US waer wt gesworen - 163. US Om ons te v. zonder eenich gebrec - 164. Ontbr. in USStr - 165. US Het zy S oft ontbr. - 166. A versoeken U Nu zoo wil ic dese schoone groeten S ontbr. - 167. U bevallijc - 168. A bloe A verseede - 169. A die die S die ontbr. U de geheele regel ontbr. - 170. US zit ghy AU beschaemt - 171. In A op twee regels U yet m. - 172. U ghetrouwe - 173. In A op twee regels US de tweede helft staat met de eerste helft van 174 op éen regel U ende ontbr. US Daerom hier t.u.t. kome ic - 174. US Helpt S Heer G. S verschroom ick - 175. US Wee - 176. A aenschuwelijck - 177. U Help S Helpt - 178. U vr. gheen sm. S grief ontbr. - 179. A h. grief noch q. US geen h. oft q. - 180. US belove
181. A onthouden U dit onthoudet S nauwe ontbr. - 182. S Ic sal u eer lanc maken een vrou der vrouwen - 184. A USStr Vrint van den vorigen regel voor dezen geplaatst Str sette US rechs ontbr. - 185. US Also S beroeyt (de r mist een hoekje en lijkt daardoor veel op een c) US soo ontbr. - 186. U schimpinge - 187. S Heb ic S h. seuge e.t - 188. U Dat ick my so - 190. US het is - 191. A opghespogen - 192. U al even - 194. US nu vr. - 197. US wat - 198. US dat ontbr. - 199. US gae ick ontbr. - 201. S u terstont l. - 202. US musijcke retorijcke - 203. U grammacita - 204. A Aristmatica ende alkenie
205. Str Want alle US alle US notable - 206. US opter aerden - 207. US moet ghy - 209. US b. sout ghy S iet - 211. U Maer u ic nimmermeer n.d.j.t. S. daer ick u nimmermeer dan i. en t. - 212. US heet ghy S Moeyen Str Moenen US met - 213. S veel ontbr. - 215. S ymmers US jonstich - 216. S oeck ontbr. US oft grou - 217. U wtet helsche S wt thelsche - 218. U en ontbr. S ontstelt - 219. S ongebuelt aen Str ongequelt A anxten - 220. A tcorste - 222. S Al wat US meucht dencken
226. US maer ontbr. - 230. US In tr. S ick ontbr. (niet in Str) - 231. S w.v. wis Str wis is - 232. US N. is een c. - 233. A vael e.c. - 234. US zomtijdts wonder - 235. S want Str was by S in noot niet - 238. US moet ghy - 239. US Al wat A verfoyt S verfoeyt - 241. US veel - 242. US Het is - 243. US veel A steeck - 245. US een ontbr. - 247. US konde - 249. U leyt daer S leyt g.g. A bloeme S blom - 250. US Ist US dan ontbr. S om - 251. S moeten
253. US zoudese AUS leeren - 254. U Konde sy U om verseeren S om int useren - 255 tot 257. A heeft hiervoor 5 regels, U en S vier. Dus in A:
a.
Ende tot haren accoort te keerne
b.
Die gheheel helle ende te brenghen in laste
c.
Ende tware om mi te bedwinghen alst haer paste.
d.
Oft mi yewers te legghen vaste
e.
Daer ic en soude moghen noch wech noch van
a. US keeren - b. US gheheele S hel US ende ontbr. S in leste Str int leste - c. U het waer S twaer S dwingen - d. ontbr. in US - e. S En ick souder comen mogen noch gaen
258. US ic en komer niet an - 259. In A op twee regels - 260. US noch ontbr. S schoon - 261. U Op dat U latet varen - 262. mi ontbr. - 263. USA der werelt talen - 265. S die ontbr. - 267. S elc S seer ontbr. - 268. US Van hooren versaecht - 269. In AUS Str als volgt:
Stel ick mi touwen wille ende ghijt so doet
270. A Maer e.b. sal ick aen u begheeren S belde - 271. A En US wel ontbr.
272. US bede U willet - 273. U En geeft A e.a. naem AU voort aen S En geeft u van nu voort aen eenen anderen naem voort. Misschien heeft hier S, waar een zuiver dubbelrijm is, wel de oorspronkelijke lezing bewaard, waarbij dan het eerste voort geschrapt moet worden. - 275. S een US Maria S sulcken - 276. U en ontbr. - 278. US dit jaer om gaet AS vromen - 279. US oyt - 280. U Och hoe - 281. US Het is - 282. U alder S al der - 283. A weten S heeten - 286. US Och S al ontbr. - 287. A haer ontbr. - 288. S gaen m.m - 289. US moet ghy - 290. U scheyden. Voort ende S = U, maar zonder punt - 291. Moet ghy - 292. S wil US ick u b.
294. S gheloove US u ontbr. - 295. S Aen s. A segghen US daer en US veel ontbr. - 296. U ic niet g. - 297. U Want Mariens vrucht is al mijnen tr. S Want ontbr. S al mijn trost - 298. U En m.h. A alsi A grief US gerieft S nost - 299. U op die - 300. S die Str dien S ander - 302. U Mariens vrucht US die ontbr. - 303. US Zo AUS faelt - 304. A milde S wilden Str wilde - 305. U Die te 1. - 306. S so ontbr. U seer ontbr. S verbeten - 307. U u ontbr. S wat ick u sal noch consenteren n. - 308. S ghy sult behouden die eerste Lettre A settere - 309. US vrouwe S ongeklaet Str ongeklaemt. - 310. AUS Als ontbr., maar er is een nieuwe regel bijgevoegd: Die Emmeken ghenaemt sijn. In S worden deze woorden echter nog tot 310 gerekend. - 312, 313. In plaats van deze twee regels heeft A er drie:
a.
Nu wel Moenen mach ic niet behouwen
b.
Minen rechten name lyever dan wi scheeden souwen
c.
So ben ic metter eerster letter te vreden
a. S moen, en m. S behouden - b. U scheyden S nu scheyden - c. U mette US eerste Str eerster
314. US in alle. - 315. US doen ict U Weest zeg ic S de tweede helft ontbr.
316. US En het US al ontbr. - 318. US Gaen wi S s'Hertogenbos Str Gaen na s'H. - 321. US een were - 322. S al de Str al ontbr. - 324. US vry A t.u. geeste - 325. S is u.e.d. A eertschen - 326. A Cond US houwen S h. in danc - 327. S Groot wonder suldy noch b. - 328. S sal u A bliven Na dezen regel volgt:
+Nae dese woorden zijn emmeken ende moenen nae des hertoghen bosche ghereyst daer si sommighe dagen bleven teerende seer rijckelijc voer een yegelijcken betaelden die met hem lyeden quam eten oft drincken
Nu sellen wy een luttel swighen van emmeken ende moenen ende bescriven van heer Ghijsbrecht Emmekens oom
Na dat mariken dyemen nu emmeken noemt sommighe daghen wech geweest hadde soe was heer ghijsbrecht haer oom seer verwonderdt van haer langhe bliven seggende tot hem selven aldus
329. US al ontbr. S treyt - 330. US therte S tverstant - 331. S Mariken ontbr. - 333. U den n. S de n. US op de hant - 335. U mijnder US suster - 336. US dat is - 337. S en ontbr. - 338. S en ontbr.
340. AUS h. of troost. - 341. US dat meysken US al - 342. US van joncx af - 343. S sou US noode aensien - 344. S licht vertwijfelmen Str vertwijfelen - 345. U Dus ga ick S Daer ga ick A vercouwen - 347. Na dezen regel volgt:
+Nae desen woorden is heer ghijsbrecht tot zijns susters huys gegaen haer vragende na mariken haerder beyder nichte dye welcke seer straffelijck andtwoerde dat si van haer niet en wiste Waerom hi seer droeve was tot haer seggende aldus
348. US Eylacen - 349. US van haer - 350. A dunct mi S Janduyt - 351. US Eylacen - 352. U iewaers A ghemuyst - 353. Str Daerom U speelt - 354. US Eylacen - 356. U ontvreet S onvree - 357. US u ontbr. US klachtich - 358. De eerste helft ontbr. in US US Dat is - 359. U En ghy g. S Ghy g. - 360. US Het is US geleden
362. US derf S ghewaegt Str ghewacht - 363. US geerne Maechdekens misberghen - 367. In AUS twee regels:
Dat si gheweest hadde daert haer niet en [ontbr. in S] verdroot
368. U het k. S een ontbr. - 372. US ende ontbr. -373. U Jofvrou S deze regel ontbr. - 374. US Eylacen US dan ontbr. - 375. AUS op twee regels S Godt US dit meysken - 376. U En iewers S En immers - 377. AUS op twee regels US vergaderende A de goey gh. US de goede g. het eersgat - 378. US Eylacen - 379. S ontvlijten - 381. US hadt ghy US ontbeyren - 382. S Ke een US lieve - 383. U haer
385. US sal niet - 386. US dit hoor ic - 388. U moet my S moet my ooc S verwijten - 391. US jonste - 392. in US na 393 - 393. US rustende ontbr. - 396. S ic hope dat gy my S sult - 398. US ende doen vernemen ontbr. - 399. US Oft daer niemant af en - 400. S ghestort Str ghestoort - 401. US mi ontbr. US heeft - 402. Na dezen regel volgt:
+Na desen is heer ghijsbrecht van sijnder susteren ghescheyden met droeven moede om dat hij geen tijdinghe van Mariken zijn nichte en verhoorde.
[ Prentje: De moei steekt zich een zwaard in de keel en twee duivelen dragen de ziel, in de gedaante van een klein kind, weg.]
Hoe marikens moeye haer selven dye kele afstack
Binnen desen middelen tijde heeft die casteleyn vanden Grave den ouden hertoge. Arent wten ghevanckenisse ghelaten hem leedende in die stadt van Shertogen bossche daer hi seer feestelijc ontfanghen was vanden heeren vander selver stadt Dwelcke dese marikens moeye horende wert daer om so toornich in haer fenijnich herdt dat si naelicx gheborsten hadde van quaetheden seggende
403. US Helpt US levere longhere - 404. US hoofde
406. US swille US quaetheden - 407. US worde S wt den s. - 408. S daer ontbr. U heb - 409. US ten US lach opt slot - 411. US al - 413. S bloot - 414. US ben daer zo in - 415. US ende m.l. - 416. U alle de S al de S mijne stijve - 417. AUS op twee regels - 418. S mijne - 420. US de eerste helft ontbr. US Die duvel ontbr. U Ja US een groote - 421. US den genen U ghetrout S gebout - 422. U Emmekens moeye ontbr. US te s. S zijnen - 423. U ghenuecht S ghenuchte US alsulcken - 425. S spijt - 426. US werde ick U onghenuechten S ongenuchten S quijt - 429. US mijn leven - 430. U Daer mede S daer mee UStr strote - 431. A op twee regels S mijn - 432. S verdomt Str verdoemt
433. AUS op twee regels - 435. US dwaser - 436. US Oft om p. U hun s. S haer s. - 437. US die zijn - 438. U Hem US houdende - 439. S ter h. - 440. U eer tjaer S tiaerlijt ( de t zeer onduidelijk) Str tiaerlijck US wiet b. - Na dezen regel volgt:
+Hoe emmeken ende moenen na antwerpen reisden. daer veel
quaets doer hemlieden ghebuerde
[D]oen emmeken ende moenen sommighe dagen tsherthogen bossche gheweest hadden so reysden si nae antwerpen daer si corts quamen. Ende moenen seyde tot emmeken aldus
442. S Wy willen - 443. A romenye S pincken romeny - 444. US Inden Boom segdi? Moenen ontbr. - 445. U hun S haer - 446. S vrouken US het tweede die ontbr. - 447. AUS op twee regels A stellent - 448. S die ontbr. S onder de gilden - 449. A souden - 450. US Moenen US verheughe ic my in a.i. sulcke schouwen S aenschouwen.
451. US Mach, geen - 452. US Emmeken - 453. Str ghy - 454. US en eerst - 455. US Twaer S versuerdert b. de Str versuerdent b. den - 456. U goe S goede A garnaten S granate - 457. A om m.w. -458. US romenie U lijf S het lijf - 459. A warmen - 460. S D.i.w., eerst jou Str een eersten sou - 461. S het tweede vanden besten ontbr. U vollen - 463. US leelijcken - 464. US wy ons daer by - 465. U En h. oftet S zijn ontbr. US meysken - 466. US eerste helft ontbr. - 467. US het is - 469. S Dit Str Dat S mijne US meysken - 470. US Suldy daer A Dander gh. US By gans sweep
471. US daer - 473 US fijn man - 476. S van waer - 478. US en ontbr. S waere niet - 480. US veel US inde - 481. S Ja US noch ontbr. A onthouden - 482. US in tr. - 485. AUS Een (US D'een) gheselle vraechde (U vraecht) moenen US Vrient
486. U Zoude sy S soudyse S someren - 487. U wijn S inde - 488. S Van ontbr. US en ontbr. - 489. S sou - 490. US noyt - 491. S selven Str seven - 492. A Astronomie - 493. A Aristmetica - 494. US Musica U Rethorica S Rectorica is US alderoutste - 495. U de a. S dalderst. - 496. US het tweede in ontbr. US studeren - 497. S Goede S haer dat US wilt consenteren - 498. US moghen sien - 499. A Dander gh. US wijnen Str wijven - 500. S ribben Str ringen S h. en v. - 502. US immers a. ongenoech geraecte - 503. S gistren US maecte - 505. US ons datte
506. US al ontbr. S de slechte - 507. US soude ic US daer mede (S me) te vermeeren - 509. S Retorica is US niet wel te leeren - 511. S daer en toe ontbr. - 512. US leeren US en w. S wijsen - 513. S Rethorica S prijsen - 514. US Het is - 516. US versmaden - 517. U hen diese S hem diese US Ay - 518. U Moet ghy S Moetet u - 520. S comt US ey ontbr. S omontbr. - 521. US u ooc - 522, 523. In alle uitgaven in omgekeerde volgorde. - 522. U Rethorijcke S Retorijc - 523. S vant beste U deuncken S duncken Na dezen regel in A en U nog:
Dus en laet van couten gheen vermaen zijn.
524-532. In alle uitgaven is deze strophe aldus verward:
a.
O Rethorijcke, auctentijcke conste lieflijcke
b.
Ic claghe met wanhaghe die di eerst maeckte
c.
d.
e.
Den sinnen die u beminnen vallet seer grieffelijc
f.
Hem tfi, die di als dongheraecte
g.
h.
i.
j.
k.
Ende leet hem alleene die dit aenhoren
l.
Doer donconstighe gaet die conste verloren
a. S lieflijck - b. U u Str by - c. en d. in US op één regel - c. S u - e. S minnen U grieffelijcke S gerieflijck - f. S Hem si Str die by - g. en h. in US op één regel - g. S slade Str stade - h. U tfy S tsy Str t'sy - i. en j. in US op één regel - j. S Maer ontbr. - k. U hen US alleen - l. U d'onkoste S donconste
533. U parable S paraple Str parable - 534. S fanble Str fable U niet voor waer S dat w. voorwaer - 535. AUS notable - 536. A Donable U Donnable S dOnable - 537. A daer ontbr. - 538. S wel na U armoede S armoe smooren - 539. US V. ja de l. al het j. - 540. U Immer maer S hebben US de sommige - 541. U onkonste S donconste - 542. US plompe ontbr. - 544. S sal ick m. recht
545. ontbr. in S U Konste is gh. U want ontbr. - 546. S weelde - 547. US geschiet U hen S hē Str hem S alleen US konste - 548. US konste - 549. US Tot US cause U stelle - 550. U konst - 551. US ic my - 552. U altijts S altijt U konste - 553. US konst - 554. AU alle S tis altijt c. - 555. US konste - Na dezen regel volgt:
Om dit refereyn te horene vergaederden veel lieden dwelck moen siende toonde sijnen aert ende stichte daer selken roere datter een vanden geselscape. doot ghesteken wert. ende diet dede den hals afgeslaghen Aldus woenden emmeken ende moenen tantwerpen inden guldenen boom op die merct daer daghelix bi zijn toedoen veel moorden ende dootslaghen met meer ander quaets gheschiede Waer in hi hem zeer verblide seggende tot hem selven aldus
556. US kan - 557. S sal - 558. AS En hebben ontbr. A Wat profijts S veel profijt bij den vorigen regel gevoegd - 559. S tijt - 560. U hunnen - 561. U deze - 564. Str tusschers - 565. ontbr. in U S sulcke - 567. US dat is S volc
570. S wil hebben US voor - 571. S Lighe ick Str Ligghe US thuys ontbr. US icker na - 572. U tot m. geheyre S tot m. gereye - 573. U inden - 574. U verweerde S verwerre - 575. US doender US steken in dit - 576. A estere US vyer - 578. US Also Str nijppers S dies ontbr. stae A prijsene S prijsen - 579. S wijsen - 581. S Voor US het eerste die ontbr. U menschen - 583. US volc - 585. S schat - 587. U Ist dattet my S Ist dat my - 589. Na dezen regel volgt:
Hoe emmeken haer sondich leven een luttel beclaecht
Emmeken aldus tantwerpen wonende ende. merkende dat si een seer quaet sondich leven leyde want om haren wille bi toedoen van moenen wonderlijke veel quaets daghelicx gheschiede seide tot haer selven aldus
590. S verstandt U bedenckende S bedinckende - 591. US Op dit 1. S in ontbr. - 592. Str ende ontbr.
594. US vol van - 595. US meest ontbr. - 596. U by my - 597. U dat ontbr. S tis - 598. U dit is - 599. US hyt US al ontbr. - 600. US Dat hy e. duyvel US veel ontbr. S beter - 601. S o moeye driemaal S verwijt en gr. - 602. US verdoemde S seter - 603. S weter - 604. US Eylacen S wat ontbr. - 605. US woude ic - 606. S placht U God - 607. ontbr. in US - 609. A wilse S ooc wilt hy - 610. A Ende dat ... soude en gedoecht hi ooc niet US hi gedoechtes niet ontbr. - 614. US achterdencken - 617. Na dezen regel volgt:
Na desen esse weder gaen sitten drincken metten ghesellen daer moenen soe wracht als datter weder een doot bleef. Ende diet dede wert van moenen geleit buyten der stadt daer hi noch een vermoerde bij rade van moenen die hem wijs gemaect hadde dat die ghene die daer vermoort wert veel ghelts had om dat bien vermoorden soude. Waerom moenen seer verblide seggende
618. U Hulp A kaengie S clone
620. In AU op twee regels. - 622. In A op twee regels S men ontbr. U volcht my elc naer - 624. US dees Str vrouwe US make - 625. US henlieden - 626. US doen henlieden m. - 627. US Dat syer - 628. in A op twee regels. - 629. S en ontbr. - 630. US te onderwinden - 631. US vinden - 632. A eenen ontbr. S eenen gisteren US tlijf - 634. In A twee regels:
a.
In eenen peertstal al onder eenen post
b.
Daer den peertstal al geheele op stont
a. US al ontbr. - b. ontbr. in US
636. in AUS op twee regels US zoude Str verloren - 639. U pilaerne S pileeren - 640. Str daer op hy - 641. U pilaern S pileerne A gronde - 642. A ondre S onder Str ouder - 643. U voorstellen U tmeeste S dat meeste wonder - 644. US En komt daer - 645. U nochtans als eenen S aen my, als een G. - 647. Na dezen regel volgt:
Nadat emmeken ende moenen omtrent .vi. iaren thantwerpen ghewoent hadden inden gulden boom. daer wtermaten veel quaets doer hem luden ghebuerde soe wert Emmeken verlangende om haeren oom ende haer ander vriendekens inden lande van ghelre te besoeken moenen biddende ( US b. Moenen) dat hi haer consenteren ende met haer reysen wilde Waer op hi seyde aldus
648. U en onts. A nu US no ontbr. - 649. US uwe - 651. US lief ontbr. U en onts. US ick nu - 652. In U op twee regels Str moeder S en mijnen - 653. A ic niet ontbr. US oft seven - 654. U Daerom en .... nu S Daerm en o. ic u nu claren Str Daerom - 655. U tot uwen S tot u - 656. US al - 657. In A US twee regels:
a.
b.
Niet te meer dan oft ic waer ghesoncken in deerde
a. US vervaren - b. S in de eerde
658. U mijn heer-Oom S mijnen Heer oom US so ontbr. - 659. U wel ontbr. - 660. U Dees pleckaerts US dat ontbr. S verdeent Str versteent - 661. US als ic ontbr. U w. ic te vercr. S meynde te vercr. - 662. U Ende hadde haer S Ick hadde haer - 663. U totten suyveren witten - 664. In AUS twee regels S ghenieten - 665. U icse een pas S Dat een pas
667. US dat ontbr. - 668. US te besien - 669. In AUS twee regels
a. So gaet rekent teghen den weert
b. Daer wi gheleghen hebben inden boom
a. U en rekent
670. US na - 671. S naer ontbr. US u ontbr. US waer - 672. S ghereet AS bescheet halen - 673. US Te weten - 674. US de eerste helft ontbr. - 676. US tot mijnen profijte - 678. A Mach icken - 680. S den - 681. US t'meysken waer mijn - 682. US spreke - 683. S Het is - 684. Na dezen regel in AUS nog de volgende
Boven hem en ben ic niet een haer te verwerven machtich
US Sonder Verder volgt hier:
Hoe emmeken ende moenen na nieumegen reysden
Aldus zijn emmeken ende moenen na nieumeghen ghereyst daer si quamen op den ommeganckdach des. Emmeken seer blide was ende moenen seide tot haer aldus
685. US na S bed gaen - 686. S wy weder hier - 687. S Oec ontbr. US ist hier O. - 688. Str moeder - 689. US Wildy die - 690. U als ontbr. S te ontbr. - 692. In AUS op twee regels US wil ic niet eens - 694. U So US onbeschamelijck - 695. S onweten - 696. A int dleven US int leven - 697. US ontdraghe - 698. S my lief - 699. US daer ic g. dat Str Als ick daer gaen - 700. S u ontbr. - 702. US weet ghy US wetet - 703. U Dat is S Dat zy
704. Str sien - 706. US het tweede siet ontbr. - 707. US Schuylt daer wat? willet vr. s. - 708. U sal daer - 709. US Dat is - 710. S het is - 712. US plach daerom A comen - 713. US latet ons aenhooren US Het is U sotte - 714. U alsulcken - 715. US gaen wy S cost A wive - 716. US plach A te ontbr. - 717. A saisonen US saysoen - 718. US sommich sermoen - 719. A elcke U sulcke S sulken - 720. US Die tvolc troosten liet ghyt (S ghy) u n.v. - 721. A u ontbr. US consentere u dat - 722. S al ontbr. - 724. US krege - 725. US hooch vermeten S met
726. US mi dat - 727. US dan tot dat ic U verer Na dezen regel volgt:
Emmeken quelde moenen so langhe om dit spel te hooren dat hijt haer te lesten consenteerde maer hi deet seer node ghelijck ghi gehoort hebt Ende dat spel begonst aldus
728. U Bre herio S Breherio AS ic ontbr. U Lucifer - 729. S appleren Str appelleren - 730. US Rechter - 731. US tmenschelijc - 733. ontbr. in US - 736. US een U berouwe - 737. US komt ter - 738. US niet ontbr. S misdeden Str misdaden - 740. Str gehoort - 741. US pijnen S zuer - 743. US Vraecht US Godts o. - 744. U dan i. pl. v. dat - 745. U de mensch U onwtsprekelijc S ontbr. - 746. S en ontbr. - 747. U het leven S dleven A gheynt US geent S g. onsprekelijc - 748. S met ontbr. U bekent S kent - 749. US bermhertich - 750. U archeden S hertheden
751. U achterdencken - 752. S moet US Lucifer US versincken - 753. A herde wringhen - 754. U vele - 755. U alle zijden S alle lijden - 756. US Abraham A tijden - 757. A naemen - 758. S schamen i. pl. v. sachmen u US de - 759. US punieren - 760. US dat het k. sijn m. - 761. S tort - 762. U den anderen - 763. US Al het US oyt - 764. S eens een - 765. US u - 766. U de S den Str de - 767. U des kruycen boom S den Cruycen hout Str des - 768. S om i. pl. v. omdat - 769. S soude ontbr. U Vader S Vadere - 770. US hoort ghy S te voor strangher ontbr. US quadere - 771. AUS naect hebt - 772. AUS ghesmaect hebt - 773. A mensche US de menschen daer mede S meenen - 774. U dat ontbr. U zy nu - 775. S ontamelijcke US horrible - 776. AS Die ontbr. US verkondigen U te ontbr. S wat i. pl. v. waer US inpossible
777. S verreyst Str verreysen - 779. S dorven US stoutelijc - 780. A an ontbr. - 781. US quaetheden - 782. US af ontbr. - 784. S muvicien Str punvicien - 785. US senden mijn plaghen - 786. U Christus Godts sone. O Vader US wildy U de menschen - 787. Str mishaghen U verbeyden - 788. US mensche noch S te vreden - 789. US Seyndt henlieden S te kennen A verboden - 790. S plecht Str plaecht A noode - 792. US bi sulcken S geveerde - 794. US zullen by - 795. S vreese - 796. U Neen Sone A pijn - 797. U soe ontbr. - 798. S behooren - 799. A dier tijden - 800. S door - 801. ontbr. in US
805. US De ontfermherticheyt worde mijnder ontfermende Na dezen regel volgt:
Emmeken dit spel horende wert haer sondich leven bedinckende met bedructer herten in haer selven seggende
806. S verwermt - 808. U hoore de S hoor de reden Str hoorde r. - 810. US Wel ontbr. US staen S Ou ontbr. - 816. US Het is US Help Str Helpt - 817. US Datse US versucht - 818. US ducht - 819. US staet en ontbr. - 820. US noch ontbr. US comt sy niet - 821. US wel ontbr. Na dezen regel volgt:
Aldus hadde moenen gheerne dat spel belet te horen Maer si bleeft hoorende oft hi wilde oft en wilde Dwelck aldus voorts luyde
822. U O Godt d.l. S Beelde - 823. A hochtste seghe - 824. US Suldy - 826. A mensche US kastijden
828. ontbr. in US - 829. A Vanden - 831. US Zuldy onder de m. US onbekende - 832. A eynde U soo moeten int e. S ten e. - 834. S geen S veriagen - 835. US dat sy - 836. U Christus. O Vader U hun S haer b. als Str van als - 837. US niet haest - 838. U Denct dat ghy my hun gestelt hebt voor ooghen S boorsten - 839. U Denct dat ic voor de menschen gestreden heb S den buyc - 840. U die ic gh. heb - 841. US alle ontbr. U dat ic US storte - 842. US Was dat niet om der m.w. - 843. A thuus U tot u, o Vader s g. S tuwen vader s.g. - 845. US had - 846. ontbr. in S - 847. U Riepe - 849. US Dat is U ist vr. - 850. U behoedere - 851. S al de - 852. US mogen - 854. U Ende der halven niet verloren sijn Deze regel ontbr. in S
855. ontbr. in U S al de - 856. ontbr. in U S aendeden - 857. US menschen S behoort gy A dincken Na dezen regel volgt:
Hoe emmeken dit spel langher hoorde so si haer sonden meer overdenckende wert seggende aldus
858. US te ontsincken - 859. US dicht - 860. U welck een S wat een wroeden - 861. US der w. - 863. S genade - 864. US hadde S dan ontbr. - 866. US consent - 867. US reden - 869. A betrede - 870. US Monicat Str Manicat - 871. US Meysken A balck U vol meten S vol - 873. US Laet ons gaen U ergens S tegens A ste - 876. S u ontbr. - 877. U u aenriep A ontfermhertelic - 878. U berou S ontbr. - 879. A nu th. al i. pl. v. mi th. sal US sluyten oft ic A beswelte U beswijc S besmilte
880. S Helpt US leveren ontbr. longher - 881. S brullen U blactogen - 883. In AUS op twee regels US kleynder S vromen - 884. US Reyst US duyvelen - 885. A droech US drage U ende ghesc. S ende geschoent - 886. O ontbr. in S, niet in Str U u ontbr. A Iu S Ia ontbr. - 887. U u S in u - 888. U Tot in de wolcken - 889. U Torens S eens Str torens U neer - 890. US komt sy US tot U weer - 891. US heeft sy U de - 892. Na dezen regel volgt:
[ Prentje: de duivel vliegt met Emmeken de lucht in, terwijl drie menschen er verbaasd naar kijken.]
+[N]ae dese woorden heeft moenen die duvel emmeken hoogher dan eenich huys ofte kerke in die locht ghedraghen dat haer oom ende alle die lyeden saghen dwelck hem allen seer verwonderde niet wetende wat dat bedieden mochte
Hoe moenen emmeken van boven neder werp ende hoese haer oom wert kennende
[ Prentje: de duivel in de lucht, Emmeken op den grond, twee mannen verbaasd naar boven ziende.]
[A]ls moenen die duvel emmeken boven alle huisen hooghe ghedragen hande ( sic!) werp hijse van boven neder opter straten haer also meenende den hals te breken. waer af die lieden seer verscrickten. Ende heer ghijsbrecht haer oom die dat self spel oec horende [49] was verwonderde wat dat bediede nnde ( sic!) wye dat wesen mochte dye van so hoghe viel seggende ende vraghende eenen die neven hem stont aldus
893. A vry - 894. U krijcht - 895. US eenigen m. aenschouwe - 896. US En kendyse - 897. US zoude - 898. U staetter S en dringt ontbr. - 899. US Datmender (S men daer) niet by en kan gh. Str by niet - 900. U hier S ontbr. - 901. S in US stom - 902. US leyt - 903. US al ontbr. S gheenen Str geener - 904. US al het bloet U boven ontbr. - 907. A anderen S vsterven Str sterven - 909. S bid - 910. US deert - 912. U dat ontbr. A wensch - 913. US Atropos komt U mijn l. - 914. US Hoe verslady u a.
915. U Daer ic het herte v.l. om h. S Daer ic therte v.l. om brocht hebbe - 916. U Sy ist S die is Str Sy is - 917. US Eylacen S leytse Str laetse - 918. S ende ontbr. S ontsluyckt - 920. US Weet ghy U Ende A kennen - 921. S meynde - 922. US melc flessche van korenblisse - 923. In A US twee regels - 925. S nu ontbr. - 927. Na dezen regel heeft U nog Is orsaec dat sy haer lijf hout veylich - 928. U En m. - 929. AUS H. icker m. aen US soude hem - 930. Str Heeren US siense - 931. U Roeren waer S Roeren wat een b. US veel - 932. US de eerste helft ontbr. US wat is - 933. U oft oock - 934. S staen
935. US genade - 936. S hier ontbr. - 938. US waer - 939. U ziel en met - 940. US Wt des H. - 943. U Besucht US ende ontbr. - 944. US tot allen - 945. U vinde ic - 946. S dese sober US puncten US O S dat - 947. S Och genadige G. - 948. U Waer in de zelve puncten als - 949. US lestmael Str eerstmael - 950. US selven - 951. U duchte - 952. S niemant is - 953. U Hoe ontbr. S hoe soudesy verdomt s. twaer - 954. S comdy - 955. S vleus inde locht - 956. U toch S bi ontbr. - 957. ontbr. in US
959. S u ontbr. al US avontueren A bescedelijc - 962. In A US op twee regels S al ontbr. U overstaen - 963. S die en ende ons ontbr. - 964. US soude daer - 965. S d'mijne - 967. US visiteren - 968. US doer ontbr. US passeren - 969. S quam - 970. U daer naer S daer na - 971. U door de w. S in ontbr. - 973. U daert het - 975. U den v. - 976. US Jae S en tis US jaren - 978. US Helpt - 979. US Dat hooren doet mi het (S dat) lijf vergrouwen - 980. US stouwen - 981. US Sout ghy US hooghelijc - 982. U My pl. S Gy pl. U U niet S en tis u n. US moghelijck
984. U h. en h. S sal met huyten h. Str tuyten h. - 985. US selden ontbr. US noch p. S niet en sp. - 986. S Suldy U fellen S felle - 987. S mijn S overgeven - 988. U by my S bi ontbr. - 989. U gloeyde - 990. S zout ghijse - 991. US uwen - 992. US Felle - 993. US meyn - 994. US pampier - 995. US sullen A vlues - 996. US het 2e och ontbr. - 998. US Monicat - 999. U wil S doorgloeyt - 1000. S quaetheyt A bid ic mijn kn. - 1002. US Hier ontbr. US zoo machmen - 1004. US sijn U onse A dinghen ontbr. Str minder - 1005. S dese siele US scheyden - 1006. US Gaen wi U gaen ontbr. US leyden
1007. U Hier ontbr. A ende ontbr. - 1008. US het tweede u ontbr. - 1009. U Mits dien hy S Mits doen hy - 1010. A ghequets US met allen - 1011. U maect dies S macht d. Str maecht - 1012. US gewillich - 1013. U de p. US schrijven - 1014. US bermherticheyt S aen ontbr. - 1015. U ruert niet S roert niet S doen U mach te troost - 1016. S propost - 1017. S keuren - 1018. US lesen A deghelijcx - 1019. S G. rijcke - 1020. U Niet dan S Siet door US hertelijc US ure Na dezen regel volgt:
+Na desen es heer ghijsbrecht met zijnder nichte gegaen tot alle den gheleersten priester vander stat van Nimmegen maer gheen priester hoe hoge gheleert hoe expert hoe heilich oft hoe devoet alsi tstuc verstonden en dorsten hem gheensins onderwinden haer te [55] absolveren oft eenige penitencie te setten van haren sonden die seer anxtelijck ende onmenschelijc waren waer om dat si alle bedruct waren
Hoe heer ghijsbrecht na colen reysde met zijnder nichten
[ Prentje: heer Ghijsbrecht met een monstrans in de hand, tegenover hem Mariken, achter haar de duivel]
Des ander daechs smorghens wel vroech bereede hem heer ghijsbrecht alleens oft hi hadde misse willen celebreren nemende dat weerde gebenedide heylich sacrament in zijn hant ende heeft hem also met Emmeken zijnder nichten op die reise gestelt na cuelen Ende moen die duvel es hem lieden van vers ghevolcht maer hi en dorste hem lieden niet bi comen noch Emmeken eenichsins genaecken doer dye crachten [56] des heilighen sacraments Nochtans werp hi som tijt half eyken ende ander boomen van boven. na hem lieden om hem beyden den hals te brekene Mer ons lieve heere en wildes niet ghehinghen want si dachlijcx een ghebeken plach te lesen ter eeren van onser liever vrouwen [U. der Godtlijcke Drijvuldicheyt] Aldus hebben si soe langhe ende veel ghereyst dat si tot cuelen quamen daer si haer tegen den bisschop biechte. Maer si en wisten haers gheenen raet want die sonde so onmenschelijck ende groot was dat hi gheen macht en hadde daer af te absolverene
Hoe emmeken ende haer oom na Rome reisden ende hoe Emmeken haer biechte teghen den Paus
[ Prentje: op den voorgrond Mariken met den paus sprekend, op den achtergrond eene kamer, waarin zij biecht.]
+Na desen zijn emmeken ende haer oom vanden bisschop ghescheiden ende wt colen ghegaen na Rome daer si nae veel reysens met grooten arbeide quamen Ende emmeken heeft haer biechte ghesproken teghen den paus met weenenden ooghen seggende
1021. In AU op twee regels S van Godt US opter aerden S ongewacht Str onghewaecht - 1022. US de aerde - 1023. US blije - 1024. S Ack Str Ick US des duyvels amije - 1025. US meer dan - 1026. US gegaen, gewandelt ende gev. - 1027. US verdriet - 1028. S gegaen - 1030. US Wat zegdy - 1031 en 1032. In alle uitgaven is de volgorde:
a.
b.
Die Paus Ende wistet ghi wel als hi bi u quam
c.
d.
Emmeken Och ia ick dat doet mi claghen
b, c. In US op één regel U wist ghy S wist ghijt U dattet den S dattet de Str d, den
1033. A condi ghi U kondy S condt gy Str conde gy - 1034. U ghy wel S ghijt wel US Vader U de S die - 1035. US Het groot g.e. tgroot g. - 1036. S vroot Str. vroet - 1037. U dedet S doet Str deet U doeghet S doget Str doeget S verijsen Str verrijsen - 1039. US dedet US tot S mijn behoeven - 1040. U het aldermeest S het aldermeeste S mi ontbr. - 1042. U Is dat S Dat is dat US sijn lijf - 1044. US die ontbr. US vader - 1045. US d. ghebleven - 1046. S Helpt - 1047. US zulcken A onhuegelic S onhogelijck - 1048. U ist meughelijc - 1049. Str vercoren - 1050. US roert - 1051. US des H. - 1052. S sout ghy - 1053. U Zulcke US quamen ... te voren S int bichten - 1054. Str voorts US sijn bedrichten
1055. S menich US mensch d. sijn lijf v. A doen ontbr. - 1057. U zulcke - 1058. US te wesen is - 1059. A grondelijc - 1063. US spiratie met u.h. glorien - 1064. US inder memorien - 1065. U werdy - 1066. AS comt - 1068. Str staen - 1070. US na tbescheet - 1071. U het waer US te deeren - 1072. U kondement S en condement - 1073. US zout - 1075. Str eersten US om den hals - 1076. US Den anderen z. meer g. - 1077. US die en wel ontbr. - 1078. US zo - 1080. US worden US met allen - 1081, S en ontbr. US oft q.
1083. A sitten US vallen S af Str of - 1085. U In hondert Jaren tvierendeel dier dicten sy niet en soude verslijten S vele ontbr. - 1086. S als ontbr. - 1078. S hertelijcke U penitentien - 1088. US selen ontbr. - 1090. US doetse daer De tweede helft van dezen regel maakt in U met den volgenden één, in S twee regels uit: Wel Vader, ic zal de ringhen zoo vast doen sluyten, ende zo sterc - 1092. U ware - 1095. In AUS op twee regels A neder US weder ontbr. US tot onsen lande waert weder (S wedere) - 1096. U Den hoochsten bevreder - 1097. US wil u.l.m.z. langer A sochten S sachter - 1098. US bewaringe S dochter - 1099. A volstantich S volstaendich Str volstandich
1101. S volstaendige - 1102. In AUS volgt nog Mach penitencie veel griefs ghenesen Na dezen regel volgt:
+Aldus heeft Emmeken haer penitencie ontfaen vanden paus Ende haer oom dede die ringhen ter stont so vaste aen haren hals ende aen haer ermen maecken datse haer leefdaghe niet af en mochten tenware bi ghehinghenisse ende mirakele van onsen lieven here
+
Hoe emmeken wt romen reysde En hoe si nonne wert inder
bekeerder sondersen clooster te Tricht
Nadat emmeken die ringhen aen hadde ghelijc ghi gehoort hebt so es si met haren oom wter stadt van Rome gegaen die welcke so langhe reysden dat si te maestricht quamen daer emmeken inder bekeerder sonderssen cloostere nonne wert tot welcken haer oom behulpich was Ende na dat hise daer in geholpen hadde nam hi oerlof aen haer ende reysde tot sinen lande daer hi noch .xxiiii iaer leefde na datti zijnder nichten int clooster gheholpen hadde dye hi alle iare eens besochte also langhe als hi leefde
Hoe die enghel gods. Emmekens ringhen afdede
van haren halse ende handen
Emmeken in dit voerscreven clooster wonende leefde so heylichlijck ende dede so strangen penitencie dat haer die ontfermhertige Christus al haer sonden verghaf sinen inghel tot haer seindende daer si lach en sliep die welcke haer die ringhen af dede Waer af emmeken seer blide was segghende
+[ Prentje: Emmeken op een mat slapende, terwijl de engel haar de ringen afneemt]
1104. S met sw. - 1105. US slaepende in grooter o. en m. gr. - 1107. U Mijn U alsulcke onbespoedicheyt - 1109. S mijn US droom - 1110. Str weer i. pl. v. uuter S helsche Str bloedicheyt - 1112. US veel witte - 1113. US haer - 1115. US u ontbr.
1116. S alsoo men - 1117. US Goddelijcke - 1118. US machtigher U verkrancken - 1119. US konnen wy - 1120. US Tot - 1122. US een exempel - 1123. U dese US waerheydt - 1124. A almoghende A eenighen - 1125. US Na u arme - 1126. US Wel, dat d.w. Str Dat d.w. - 1129. US is US loghelijc U dunct - 1130. US Waert dat ghy US inde st. - 1131. U Totten S Tot de US zout ghy - 1133. U De - 1134. U de - 1135. S ic die sy besurde - 1136. US ghebeurde - 1137. US de t. Str die S hoede ick die - 1138. U leefden - 1139. US de ringhen S af gesprongen - 1141. US behagen - 1142. U Nemet US klaghen - 1143. US dedet - 1144. U de U Amen ontbr. In US volgt nog FINIS, in S bovendien
Dit Boeck is ghevisiteert ende gheapprobeert by eenen gheleerden man daer toe ghecommitteert.
|
|
vorige
