Lijst van verzen van 1917-1923

Oudere gedichten dan van Augustus 1917 zijn niet opgenomen. Marsman veranderde herhaaldelijk de titels van zijn gedichten en heeft dezelfde titels voor verschillende verzen gebruikt.

De gedichten, die in manuscript in mijn bezit zijn, zijn aangegeven met een *; voorzover ze zich in mijn dagboeken bevinden en van mijn hand zijn, aangeduid met een +.

De volgende aanduidingen en afkortingen worden gebruikt:

Beweging	De Beweging.
Dagboek	Dagboeken ii-vii, 1917-1918.
Elseviers Maandschrift	Elseviers geïllustreerd maandschrift.
Gids	De Gids.
Leven en Werken	Leven en Werken. Maandblad voor meisjes en vrouwen. Amsterdam.
Ms.	Manuscript.
Nederland	Nederland. Verzameling van oorspronkelijke bijdragen door Nederlandsche letterkundigen.
Notes	In rood leer gebonden notitieboekje met opdruk Notes (8 × 11 cm). Op pagina 1 met de hand geschreven: ‘Sprokkelingen’. Henny. Voor Arthur, als een herinnering [...]. Oct. 23. '17. Het bevat in Marsmans handschrift, genummerd i-xxxi, 31 verzen, gedateerd van 25 Jan. tot 12 Oct. 1917.
Nwe Amsterdammer	De Nieuwe Amsterdammer.
Nwe Gids	De Nieuwe Gids.
Nwe Kroniek	De Nieuwe Kroniek. Tweewekelijksch Blad. Amsterdam.
Paradise regained	Paradise regained. Utrecht, De Gemeenschap, 1927. (Paradise regained bevat de tweede druk van Verzen, 1923, en Penthesileia, 1925, met een keuze uit het werk der latere jaren.) Tweede druk 1927; derde druk 1930.

Schaduwdansen	Schaduwdansen. ‘Enkele verzen en fragmenten [...]’ Een gebonden manuscript in Marsmans handschrift (18 × 24 cm) van 48 pp., waarvan 23 pp. beschreven; gedateerd Kerstmis 1919.
Stroomingen	Stroomingen. Maandblad voor Kunst en Letteren. Amsterdam.
Typescript	Gebonden, getypt manuscript van 26 pp. (13 pagina's recto). Aan binnenkant van de vooromslag met de hand geschreven: voor Dietz van Henny. Zinsendorf, Juli 1922. Aan de binnenkant van de achteromslag in Marsmans handschrift het gedicht Erhebung.
Verzen	Verzen. Zeist, J. Ploegsma, 1923.
Voorpost	Voorpost. Brussel, A.A.M. Stols, 1931. Gedrukt in vijftig genummerde en door de dichter gesigneerde exemplaren.
VW	Verzameld werk 1, Poëzie. Amsterdam-Bilthoven, Querido-De Gemeenschap, 1938.

1917

Opstand * Dagboek ii, zonder titel; Notes, zonder titel, ged.: 21 Aug. 1917. Gepubl. in: Nederland, 1919, ii, p. 284, met varianten.

Stervensstonde * Dagboek ii, ged.: 22 Aug. 1917; Notes. Gepubl. in: Nederland, 1919, ii, p. 346, met varianten. Ged.: 1916.

1918

M'n ribben kraken en m'n adem schuurt + Dagboek v, 4 Maart 1918.

Op een niet drukke werkdag + Dagboek v, 4 Maart 1918.

Dageraad + Dagboek vi, geschreven 4 Maart 1918.

Gepubl. in: Stroomingen, 1918, nr. 12.

De Ontmoeting + Dagboek vi.

Voor Nel * Ms. ged.: Juli 1918.

Het zachte leed + Dagboek vi, ged.: 7-8 Juli 1918.

De zware weg + Dagboek vii.

Nacht * Ms. i en ii; Schaduwdansen. Gepubl. in: Nwe Amsterdammer, 11 Jan. 1919. Ms. iii.

Het Gebaar * Ms.

1919

Vrouw * Ms.; Schaduwdansen; Typescript. Gepubl. in: de Beweging, Juli 1919; Verzen. De gedrukte tekst in de Beweging is vrijwel conform met het manuscript. In Paradise regained en VW herdrukt naar de variant in Verzen.

Verhevene * Ms.; Typescript: i. Ontwaking ii. Wacht. Gepubl. in: de Beweging, Juli 1919; Verzen, zonder tussentitels; Paradise regained: derde strophe van i en eerste strophe van ii vervallen; VW. In Schaduwdansen fragment van ‘Verhevene iii’: zoo ook de handen, die in schemer waarden vouwen tot kruis zich - nissen om de oogen, waarin het zwarte wonder glansde van zijn hart.

In den knellenden greep der rijpende jaren * Ms.; Dagboek vii, ged.: 26 April 1919.

Val Gepubl. in: Nwe Kroniek, 9 April 1921; de regels van ‘Verhevene iii’ met variant hierin opgenomen; Voorpost, met andere

regelverdeling.

De twee Schilders Gepubl. in: de Beweging, Juli 1919.

Götter-Fruchtbarkeit * Ms. ged.: 23 April 1919.

Schaduw * Schaduwdansen. Gepubl. in: de Beweging, Juli 1919; Verzen; Paradise regained; VW.

Tocht i, ii, iii * Ms.; Schaduwdansen. Gepubl. in: Nwe Amsterdammer, 5 Juli 1919.

Heerscher Nwe Kroniek, 28 Jan. 1921; Paradise regained; VW. Variant met J. Havermans ‘editie’ (blok), tweede strophe begint: hij schreed - eerste regel van de derde strophe in plaats van hij schreed: de tijd werd paars.

De Landman spreekt... Leven en Werken, 1920, p. 716; ged.: 1919.

1919-1920

Brieven aan die zeer ver en zeer nabij is, beide * De vijf ‘brieven’ van de handschrift-uitgave werden voor het eerst gedrukt in de Nwe Kroniek, 11 Febr. 1922: vijf gedichten i-v, zonder titels. i. Rondde zijn lichaam... fragmenten in Schaduwdansen met als titel: ‘Wending’; Typescript als ‘Stroom’; idem in Verzen. Variant van geschreven met gedrukte tekst: in de tiende regel is ontvloeid veranderd in ontbloeid. ii. Na de schroevende groeiing der dagenspits: het enige vers van de handschrift-uitgave waarin veranderingen zijn aangebracht. De drie laatste strophen in de handschrift-uitgave werden in de gedrukte tekst in de Nwe Kroniek als volgt veranderd: Ons dansen: nacht, wij walmen schachten stroomende geslachten kantelen binnen door de scherpe poort.

een steile nacht van bloed, dat wentelt binnen onze wanden, de uren wachten: onze dans is nacht. En morgen: hemel van scherven vrouw en maan: haar gele doodshoofd, dat door ruimten schrijdt. iii. Smarten tasten zijn gang... Ms.: Gang; Typescript; Verzen: zonder motto. Variant: wapperende i.p.v. wapperend, varianten in interpunctie; Paradise regained; VW. iv. O Vrouw Typescript met motto: ‘Styx’; in Verzen gedrukt als: ‘Bloei’; Paradise regained; VW. v. Nacht ligt ontdaan Voorpost.

De Vliegmachine De Nwe Gids, Sept. 1920, p. 413.

Voor den nacht Rotterdamsch Studentenblad, 18 Oct. 1920.

Feest Ibid.

Pijn De Nwe Amsterdammer, Nov. 1920; Voorpost, ged.: 1921. Pijn is meer dan dood. Krampen slaan deelen los uit lichaams al-verband en losse stukken dwalen buiten eenheids-snoer vlakken zijn ziek en bogen zijn gezond - en omgekeerd - Ik ben de vorm-contrasten-compositie van Léger. In Voorpost zijn de drie laatste regels aldus veranderd: bogen zijn ziek en vlakken zijn gezond en omgekeerd. ik ben een kleur-en-vlakkencompositie van Léger. -

1921

Resurrectio Nwe Kroniek, 6 Aug. 1921; Voorpost met als titel: ‘Zon’, met variant.

Triptiek Nwe Kroniek, 31 Dec. 1921. Nier meer als prozagedicht en zonder titel. i. Avond is aan uw mond een kalme dronk - In handschrift als: ‘Wending’. Onder: ‘Purperen Schaduwen’ in Voorpost herdrukt. Met varianten. Hier gedateerd 1920. ii. Mijn droom, een scheefgetrokken kruis In Voorpost gedrukt onder: ‘Purperen Schaduwen’. In handschrift: ‘Mijn Droom’. iii. Terzij de horde - In handschrift: ‘Val’. In Verzen herdrukt als: ‘Einde’, met andere regelverdeling; Paradise regained; VW.

Das Tor * Ms. met titels: ‘Erhebung’ en ‘Slawa-Hiddensoe’; Typescript. Gepubl. in: Verzen. Belangrijkste variant van de geschreven met de gedrukte tekst: in de vijfde regel is schwarzblühend veranderd in und blühend.

Jean Paul Elseviers Maandschrift, Sept. 1921.

1922

Avondland Ms.

Bloesem * Typescript. Gepubl. in: de Gids, Mei 1922, p. 211; Verzen; Paradise regained; VW.

Robijn * Ms., oorspronkelijk ‘Robijnen Schoor’; Typescript. Gepubl. in: Nwe Kroniek, 29 Juni 1922; Verzen (zonder de eerste strophe).

Smaragd * Ms.; Typescript. Gepubl. in: Nwe Kroniek, 13 Juli 1922, met nieuwe strophe. Het latijnse motto is hier vervallen en het onderschrift καλυψῳ 1922 toegevoegd; Verzen; Paradise regained.

Blauwe Tocht * Typescript.

drie regels die in Nwe Kroniek is weggevallen.

Amsterdam * Ms. Gepubl. in: Verzen; Paradise regained; VW.

1923

Den Dag voorbij * Ms.