Derde hoofdstuk. Van woorden in 't algemeen.

Er is, voor zoo verre wij weten, geene vraag, waar het antwoord moeilijker op valt, dan: ‘hoe denkje over de zaken in 't algemeen?’ - Gelukkig maken woorden in 't algemeen een onderwerp uit, waar men zijn gedachte gemakkelijker over zeggen kan. Woorden staan in de plaats van zaken: zij zijn een soort van muntbiljetten, coupons, assignatiën, banknoten, en somtijds noten, waar enkele bevoorrechte stervelingen heel wat geld meê verdienen. Jammer maar, dat die noten zoo zelden Nederduitsche woorden zijn.

Te beklagen is de man, wiens eenige rijkdom daarin bestaat, dat hij woordenrijk is.

Volgens een oud en overbekend Hollandsch spreekwoord, komt men ver ‘met geld en goede woorden.’ Maar schrap dat geld eens weg uit den volzin, en zie dan, hoe ver gij 't brengt.

‘Woorden zijn maar wind,’ volgens sommigen; daarom zegt men, als lieden woorden krijgen: ‘het zal er waaien.’

‘De stijl is de mensch,’ zegt Buffon - of zegt men, dat hij gezegd heeft - en zoo kan men uit de woorden, welke iemand gebruikt, meestal spoedig raden, met wien men te doen heeft. Schrijvers van wijsgeerige en theologische onderwerpen doen, even als de zieken, zich kennen aan lange woorden: witgedaste lieden aan taaie en saaie woorden: ruziemakers en vischwijven aan hooge woorden en scheldwoorden. Lieden, die voor ‘fatsoenlijk’ willen doorgaan en 't niet verder kunnen brengen dan ‘fatsoendelijk’ te worden, bezigen veel Fransche woorden: koffiehuis-loopers bargoensche woorden. Jonge dames lis-

pelen zoete, zachte, lieve woordjes: van dominees hoort men - zoo past het althans - troostwoorden: van prokureurs stadhuiswoorden.

Gesproken woorden zijn klanken, die bij algemeene overeenkomst dienen, of ondersteld worden te dienen tot uitdrukking der gedachte.

Men heeft woorden van ééne lettergreep, of eensylbige, als kaas, peer, spek.

tweesylbige, als appel, muziek, snoeshaan,

driesylbige, als zotteklap, pruimetaart.

veelsylbige, als zemelknooper, koffiehuisknecht, overeenkomstig, Konstantinopel, afgedriedokterd, Mezopotamiën, sterrewichelarijkunde.

In sommige woorden worden twee lettergrepen tot eene samengetrokken: Zoo b.v. weder tot weêr, samen tot saêm, paruik tot pruik, vlieden tot vliên, banneling tot balling, beudel tot beul, weduwe tot weeûw, mijne vrouw tot mevrouw.

Aanm. Uit dit laatste zoû volgen, dat niemand het recht heeft, tegen een getrouwde vrouw Mevrouw te zeggen, dan haar man.

Veelsylbige woorden zijn een voornaam bestanddeel van het verhevene. Daarom ook treft men die bij menigte aan in leerredenen, in wijsgeerige vertoogen, in redevoeringen over de staatsbegrooting, en, in 't algemeen, in den witgedasten stijl. - Somwijlen echter grenst dat verhevene zeer na aan het vermakelijke, b.v. in de navolgende regels uit het derde bedrijf van een nog onuitgegeven treurspel, waarvan wij hiernevens al vast een illustratie als monster aanbieden. De portretten der akteurs, die er, als 't misschien over vele jaren eens gespeeld wordt, de hoofdrollen in vervullen zullen, zijn naar welgelijkende fotografiën getrouw gekopieerd.

Onoverwinnelijke en opperuitverkorene Altijd-vermeerderaar der wereldheerschappij.

De woorden onderscheiden zich in oorspronkelijke en afgeleide; ook in eenvoudige en samengestelde. Daarover handelen wij in het volgende Boek.