[p. 388]
[p. 389]
Zesde tafreel
Gerechtszaal
Op de estrade der rechters wacht de bode op het binnenkomen van het gerechtshof. Onder het volk, dat komt om aanklachten in te dienen, de prins Samsthanaka in een schitterend kleed
Op de estrade der rechters wacht de bode op het binnenkomen van het gerechtshof. Onder het volk, dat komt om aanklachten in te dienen, de prins Samsthanaka in een schitterend kleed
Prins
Gebaad in water, vloeistof, vocht en nat,
heb ik in park en bosch en woud gezeten
bij vrouwen, meisjes, maagden, jongedochters,
fier op de pracht en welstand van mijn leden.
Ik draag mijn haar in krullen, in een vlecht,
gekuifd, loshangend of in schommellokken,
wiss'lend, afwiss'lend, nu eens dit dan dat,
een geestige onrust en een speelsch vernuft
zoo ben ik, ik de prins Samsthánaka. -
Ik heb, als wormen in een lotosknop,
gezocht naar leegte en leegte ook gevonden,
hier in mij zelf. Wie was het, wie ook weer,
die ik de schuld wou geven van dit dwaas,
dit jammerlijk bedrijf?... Ik weet het thans.
Op Carudátta wordt het afgeschoven,
Zijn armoe doet ook een verzonnen kwaad
terstond geloof en gretigen ingang vinden.
De zetels staan gereed, de rechters komen,
Hier zet ik mij en wacht een oogenblik.
Bode
De heeren rechters zullen zitting nemen!
Rechters met gildemeester, griffier en anderen komen op
[p. 390]
Rechter
Gij, Heeren Gildemeester en griffier!
Bezwaarlijk is het ambt des rechters, gansch
in de gedachten, in de handelingen
van anderen vervat, afhankelijk
van wisselvalligheid, dat af moet gaan
op des gedings verwarring; onbewezen
vermoedens worden voorgebracht; verzwegen
de eigen schuld; voorliefde, vijandschap
doorvlamt het woord en hitte van den strijd,
waar samenstaat in hachlijken balans
partij, tegenpartij, belangendienst,
invloed en vorstengunst. En valt ten laatste
het scheidend vonniswoord, dan is gemeenlijk
elk der gedaagden gram en onvoldaan
en niemand prijst het oordeel van den rechter.
En toch, hoe veel verlangend is zijn ambt!
Het wetboek moet hij kennen, alle paden
van de ontduiking weten na te gaan,
zijn woord moet treffend zijn, hij zelf gelaten
bij vriend en vijand eender van gedrag,
den boozen schrik, den zwakken toevluchtshaven,
den grooten ontoegankelijke rots,
voor hun beloften doof, onaangerand
door vreesbedreigingen ook van den troon,
en eindelijk niet tot een wetsverklaren
en tot der rechtspraak uiterlijken gang
en regelmatigheid zich zelf bepalend
maar innerlijk verband en samenhang
in alles nagaand, met zijn hart aanvaardend
der dingen heiligste waarachtigheid.
[p. 391]
Gildemeester
Ook in de hoogste deugden zijn gebreken
en in het maanlicht zelf is duisternis.
Rechter
Bode, ga thans en vraag met luider stem,
wie er een aanklacht in te dienen heeft.
Bode tot het volk
Het hoog gerechtshof kondigt af en vraagt,
wie er een aanklacht in te dienen heeft.
Prins
Ik, man van aanzien, ik, een god op aarde,
ik, prins Samsthánaka, de Koningszwager,
ik wensch hier zelf een aanklacht in te dienen.
Bode tot den rechter
De prins Samsthánaka komt met een aanklacht.
Rechter
De prins als eerste? Dat verkondigt onheil
als zonsverduistering bij vroegen morgen.
tot de bode
Zeg, dat hij voorkomt.
Bode tot den prins
Heer, de rechtbank wacht u.
Prins
Míj gaat het wel; of ik dat ú zal wenschen,
staat ter beschikking van mijn willekeur.
[p. 392]
Rechter ter zijde
Een kiesche groet.
luide Gelieve plaats te nemen.
Prins
De grond behoort aan mij en ik neem plaats
waar mij behaagt,
tot den griffier hier
legt zijn hand op het hoofd des rechters hier
zet zich op den grond hier ga ik zitten.
Rechter
Hebt gij een aanklacht?
Prins
Ja.
Rechter
Van welken inhoud?
Prins
Vergun, dat ik het fluistere in uw oor.
Ik ben geboren uit zeer hoog geslacht,
mijn vader is schoonvader van den Koning;
de Koning is een schoonzoon van mijn vader;
ik ben de zwager van den Koning; hij,
de Koning, is mijn zusters man.
Rechter
Dat alles
is ons bekend en niet ter zake dienend.
Geboorte geldt hier niet; de vetste grond
draagt soms het meeste onkruid. Zeg uw aanklacht.
[p. 393]
Prins
Ik spreek. Ook als ik iets misdreven had,
laat mij de Koning ongestraft. Welnu,
hij dan, mijn zusters echtgenoot, hij heeft
uit overgroote liefde aan mij geschonken
het schoone park Pushpakarándaka
om er te wandlen, rond te gaan, te spelen.
Ik kom er dagelijks en zie er toe
of er gewied wordt en gesnoeid, tot dat
door noodlot's toedoen ik er moest ontmoeten
het lichaam van een vrouw, het doode lijk.
Rechter
Is het bekend, wie de ontzielde was?
Prins
Hoe zou het niet? Het pronkjuweel der stad,
een vrouw met kostbaarheden volgehangen,
met goud en sieraad overladen. Hoort!
terwille van haar geld is onverhoeds
Vasantaséna in het eenzaam park
vermoord, verwurgd door onbekenden dader,
maar niet door mij...
na half te hebben uitgesproken legt hij zijn hand op de mond
Rechter
O, droevig plichtverzuim
der stadsbewakers! - Gildemeester, schrijver,
gij hebt het ook gehoord: maar niet door mij.
Laat dat voorloopig worden opgeteekend.
[p. 394]
Prins ter zijde
O wee! zooals een al te gretig eter
verslik ik mij aan eigen gulzigheid.
luid Griffier, ik heb gezegd: door mij gezien,
maar niet door mij vermoord. Waartoe dat schrijven?
hij verscheurt het protokol
Rechter
Hoe weet gij, dat zij om haar geld gewurgd is?
Prins
Dat weet ik uit haar opgezwollen hals
en het gemis van voet- en vingerringen.
Gildemeester
Volkomen juist.
Prins ter zijde
Goddank, ik ben herleefd.
Rechter tot den bode
Ga, roep de moeder van Vasantaséna.
Bode tot het volk
De moeder van Vasantasena!
tot de moeder van Vasantaséna
Volg mij,
de rechtbank wenscht uw tegenwoordigheid.
Moeder
Heil u, achtbare Heeren des gerechts!
Rechter
Dank, moedertje.
[p. 395]
Prins
Dank, oude koppelaarster!
Rechter
Zijt gij Vasantaséna's moeder?
Moeder
Zeker.
Rechter
Waar is uw dochter?
Moeder
Bij een vriend in huis.
Rechter
Hoe heet die vriend?
Moeder ter zijde
Dat gaat toch al te ver.
luid Al is men rechter, zoo iets vraagt men niet.
Rechter
Niet ik, maar het geding zelf vraagt het u.
Gildemeester
Er steekt geen kwaad in, zeg het ons gerust.
Moeder
Hoe? het geding? welnu dan, heeren rechters,
De koopman Carudátta is zijn naam,
bij hem geniet mijn kind haar jonge jaren.
[p. 396]
Prins
Gij hoort het! laat dat worden opgeteekend!
Den koopman Carudátta klaag ik aan.
Gildemeester
Dat hij haar vriend is, is toch geen vergrijp.
Rechter
Laat men den koopman Carudátta roepen.
Bode tot het volk
De koopman Carudatta, de Brahmaan!
achter de schermen herhaald
Carudatta komt op, ter zijde
Is 't uitgekomen, dat ik Árjaka
den herder met mijn draagstoel heb gered?
De vogels schreeuwen, trillen doet mijn oog
en dwars kroop er een giftslang op den weg.
Bode
Heer, wil mij volgen naar het hoog gerecht.
Rechter ter zijde
Zoo is het aangezicht der zonde niet.
Carudatta
Heil u, achtbare rechters en beambten!
Rechter
Wees welkom. Bode, zet een zetel neer.
Prins
Wel ja, een zetel voor den moordenaar.
[p. 397]
Rechter
Wij wenschen, edele Carudátta, dit te weten:
is u de dochter dezer oude vrouw
wellicht bekend?
Carudatta
Van welke oude vrouw?
Rechter
Van deze hier.
Carudatta tot Vasantasena's moeder
Eerbiedig groet ik u.
Moeder
Mijn zoon, ik wensch u allen voorspoed.
ter zijde Waarlijk,
mijn meisje weet haar keuze goed te doen.
Rechter
Spreek, is de bajadere uw vriendin?
Carudatta zwijgt beschaamd
Prins
De valschaard zwijgt uit angst. Hier staat een man,
een hooggeborene, die weet te spreken.
Rechter
De zaak is vol verstoring. Laat uw schaamte
zijn afgelegd, zoo eischt het het geding.
Carudatta
Heb ik een rechtsgeding? met wie?
[p. 398]
Prins op hoogen toon
Met mij!
Carudatta
Met ú? Het valt mij moeilijk dát te dragen.
Prins
O, moordenaar, gij hebt Vasantaséna,
die was getooid met honderde juweelen
met eigen hand gedood en nu ontkent ge
en loochent het, bedrieger, die gij zijt.
Carudatta
Al wat gij zegt, is onzin.
Rechter
Edele,
genoeg van hem; zeg ons de waarheid, is
Vasantaséna uw vriendin?
Carudatta
Zij is het.
Rechter
Waar is zij thans?
Carudatta
Zij is naar huis gegaan.
Gildemeester
Naar huis gegaan? Wanneer? In wiens gezelschap?
Carudatta
Zij is naar huis gegaan; meer weet ik niet.
[p. 399]
Prins
Naar 't oude park Pushpakarándaka,
daar heeft hij ze gebracht en om haar geld
gewurgd met eigen handen en nu zegt hij:
ze is naar huis gegaan.
Carudatta
Onsamenhangend
en ongerijmd, verward en tegenstrijdig
is uw verhaal en het weerlegt zich zelf.
Rechter tot gildemeester en griffier
Der bergen top te tillen in zijn hand,
den wind te grijpen en de wereldzee
dwars te doorvaren, het is even licht
als dezen hier, den eedlen Carudátta,
van misdaad te betichten. Zie hem aan
en zeg, is dat het uiterlijk der zonde?
Prins
Te hulp, te hulp! Hier wordt de wet verkracht!
Rechter streng
Zot, scheer u weg! gij waagt het hier te spreken
van wet en wetsverkrachting en uw tong
is nog niet weggeschrompeld in uw mond?
Gij ziet den middagzon in 't aangezicht
en nog vergaan uw oogen niet? Gij steekt
uw hand in vuur en vlammen en zij valt
níet brandend af? Gij waagt het Carudátta
zijn goeden naam te ontstelen en de aarde
verslindt u niet het eigen oogenblik?
[p. 400]
Hij, die de schatten aller oceanen
te saam verworven had, zoodat de zee
alleen haar eb en vloed, haar leege daling,
haar vruchtelooze stijging over had,
en die die weelde en ongetelde rijkdom
aan anderen om niet heeft weggeschonken,
hij zou een daad, die door een vijand zelfs
verafschuwd wordt, moedwillig gaan bedrijven
om geld? om geld?
Prins schreeuwt
Hier wordt de wet verkracht!
Moeder
Ellendeling! hij die daar staat, hij heeft,
toen hem een kistje goud, een onderpand
ontstolen was, daarvoor een parelsnoer,
het puik der oceanen aangeboden,
zijn laatst bezit en om een poover geld
zou hij nu zóó icts doen? weenend
Mijn kind, mijn dochter,
waar zijt ge? ach, kom hier! waar blijft ge toch?
Bode
De hoofdman van de stadswacht, Víraka!
Rechter
Wees welkom, Víraka. Wat brengt u hier?
Viraka
Ik groet de Heeren van het hoog gerechtshof!
Toen na de vlucht des herders Árjaka
ik acht gaf den ontkomene te vangen,
[p. 401]
en er een draagstoel kwam met toegesloten
gordijnen, die ik onderzoeken wilde,
toen ben ik door Candánaka, den hoofdman,
getrapt, geschopt en met den voet getreden.
Ziedaar mijn klacht. Aan u thans de beslissing.
Rechter
Weet gij, van wie de draagstoel was?
Viraka
Welzeker.
Van dezen hier, den eedlen Carudátta.
‘Vasantaséna is er in, zij gaat,
naar 't oude park Pushpakarándaka
tot haar beminde’ aldus sprak de voerman.
Prins
Hoort gij het andermaal, o Heeren rechters?
Rechter ter zijde
Verduistering bedekt de blanke maan,
De oever stort en troebel wordt het water.
luide Uw zaak zal worden onderzocht. Maar thans
nog dit: heeft soms de manschap van de wacht
in 't oude park Pushpakarándaka
het lijk gevonden van een vrouw?
Viraka
Wij vonden
het voetpad opgewoeld, bloemen en gras
geknakt en stukgetreden; op den grond
de flarden van een lijfdoek en een tres
lang vrouwenhaar.
[p. 402]
Rechter
Wij weten thans genoeg,
en danken u ten zeerste. Gij kunt gaan.
Viraka af
Carudatta ter zijde
Zooals op bloesems bij hun eerst ontluiken
een zwerm van bijen dorstende zich stort,
zoo vallen ramp en tegenspoed bij drommen
dicht op mij neer; is eens de scheur ontdekt,
dan dringt het onheil onweerstaanbaar binnen.
Rechter
Spreek, Carudátta, zeg ons thans de waarheid.
Carudatta
Wat een boosaardig man, verblind door afgunst,
verhit door hartstocht en belust op moord,
met valschen toeleg heeft in een gezet,
wordt dat voetstoots geloofd en aangenomen?
Ik, die geen bloesemtak, die geen liane
omlaag zou halen, gretig naar den bloem,
ik zou het zachte, lange vrouwenhaar,
glanzend als bijenvleugels, met mijn handen
gaan plunderen? Ik zou een teere vrouw
weerloos en weenend, driftig aan gaan grijpen
en wurgen in den jammerenden keel?
Prins
Wordt hier gerechtigheid gedaan en mag
die schurk nog op zijn zetel blijven zitten?
Rechter
Bode, gij hoort het woord des prinsen.
[p. 403]
Carudatta
Rechter,
bedenk wel wat gij doet!
verlaat den zetel op uitnoodiging van den bode en gaat op
den grond zitten
Prins
danst van vreugde en gaat op den zetel van Carudatta zitten
ter zijde Zie zoo, het kwaad
door mij gedaan, is op hem neergekomen
en ik kom op zijn eereplaats terecht.
luid Wel, Carudátta, zie mij nu eens aan
en zeg het maar: ze is door mij gedood.
Carudatta
Nog eens, o rechters, wat wraakgierigheid
en haat verzonnen heeft en uitgedacht,
wordt dat geloofd en blindlings aangenomen?
ter zijde Helaas, Maitréya, welk een onheilsdag!
Ach, Rohaséna, kind dat speelt en dartelt
en lacht in onschuld bij de schuld des vaders!
Ik heb Maitréya naar haar huis gezonden
om de juweelen door haar neergelegd
in 't speelgoed van mijn kind terug te brengen.
Waar mag hij blijven?
Maitreya komt op, ter zijde
Er gaat een vreemd gerucht. Het zeggen is,
dat Carudátta voor den hoogen rechter
gedaagd en opontboden is. Voorzeker
geldt het een zaak van ongewoon gewicht.
luid Heil u, mijn vriend! Hoe ziet ge zoo ontsteld?
Wat legt men u ten laste?
[p. 404]
Carudatta
Ik immers, zwelgend in verdorvenheid
en onbekommerd om mijn eeuwig leven,
ík heb een vrouw of liever de godin
der liefde zelf... het overige zegt deze.
Maitreya
Wát? Wát?
Carudatta fluistert hem wat in
Zoo is het.
Maitreya
En wie durft dat zeggen?
Carudatta
Niet deze hier, het noodlot zelf, bij monde
van hem, draagt tegen mij die aanklacht voor.
Maitreya
En zegt ge niet: ze is naar huis gegaan?
Carudatta
Het ís gezegd, maar door de vijandschap
en de vervolging van mijn booze noodlot
wordt het niet aangenomen.
Maitreya
Heeren Rechters!
Een man, een burger, door wien Ujjayíni
versierd is met gebouwen, kloosters, tuinen,
godshuizen en gedrenkt met watervijvers
en springfonteinen, zulk een medeburger
[p. 405]
zou om der wille van een schamel geld
een daad gaan doen, verfoeid, vervloekt in deze,
ter eeuwigheid verdoemd in de andere wereld?
Wel, Koninklijke prins, Samsthánaka,
opborrelende bron van lastertaal
en geile aap met klatergoud behangen,
zeg nóg eens in mijn aangezicht, wat zou
mijn vriend misdreven hebben?
Prins
Houd uw mond!
met Carudátta heb ik een geding
en niet met u.
Maitreya
Wacht, koppelaarsterzoon,
Hier met mijn stok, krom als jouw slinksche streken,
sla ik je hoofd in duizend gruizels!
Prins
Wat?
jij kraaipootschedelkop! wou jij mijn hoofd,
het hooggezalfde, met jouw vuile handen
benaderen? Pas op, slavinnezoon,
kwajongen van Brahmaan! Zij vechten en uit den gordel
van Maitreya vallen de sieraden van Vasantasena
O, ziet, o ziet
de kostbaarheden van Vasantaséna,
het bloedgeld, loon en oorzaak van den moord!
De rechters blijven allen met het hoofd naar omlaag gewend
Carudatta ter zijde tot Maitreya
Deze juweelenschat, door noodlot's toedoen
uw ríem ontvallen, brengt ook ons ten val.
[p. 406]
Maitreya
Verhaal de gansche toedracht toch!
Carudatta
Mijn vriend,
zwak is het oog des Konings, niet doordringend
de werkelijkheid; een woord, dat geen geloof
noch ingang vinden kan, voegt aan den dood
slechts smaad en schande toe.
Rechter
Helaas, helaas,
een ongeluksgesternte is opgegaan!
Gildemeester
tot de moeder van Vasantasena
Vrouwtje, is dit het sieraad van uw dochter?
Moeder
Het lijkt er op, hetzelfde is het niet.
Prins
Bedriegster, met uw oogen zegt ge ja,
al zwijgt uw mond.
Moeder
Laat mij met rust, schavuit!
Rechter
Behoort dit goud aan ú toe, Carudátta?
Carudatta
Neen, neen.
[p. 407]
Rechter
Aan wie dan?
Carudatta
Aan Vasantaséna.
Rechter
En komt het uit uw huis?
Carudatta
Bij mij uit huis.
Rechter
Zeg thans de waarheid, Carudátta! Zie,
waarheid, het zijn twee enkele syllaben,
maar al ons zielsheil is er in vervat.
Carudatta
Ik ken het goudwerk niet, ik heb het nooit
gezien, het hoort Vasantaséna toe,
zie daar al wat ik weet en ook nog dit,
dat het bij mij uit huis komt.
Rechter
Carudátta,
zeg thans de waarheid nog, vóór dat de zweep,
met felle slagen op uw lichaam vallend,
de hulsels weg doet vallen van uw hart!
Carudatta
Ik ben gelijk mijn vader was, onschuldig,
onschuldig ben ik, zoo van hart als hand.
[p. 408]
Maar dan, als allen mij van kwaad verdenken,
wat baat het dan, dat ik onschuldig ben? -
ter zijde En ook, het walgt mij langer nog te twisten,
te vechten om een leven dat te loor
en doelloos is geworden sinds haar dood.
luid Welaan dan, Heeren rechters, zonder omhaal
spreek ik het uit en in beknopten vorm:
ik, slechtaard, in een zondenpoel gedompeld
en ongedachtig mijn geluk in deze
en mijn toekomstig heil in gene wereld,
ik heb een vrouw of liever de godin
der liefde zelf... het overige zegt deze.
Prins
Kom, zeg het nu ook zelf maar: omgebracht.
Carudatta
Gij zegt het.
Prins
Luistert, Heeren rechters, luistert
en schrijft het op: door dezen omgebracht.
En thans, nu twijfel niet meer mooglijk is,
wordt hij nu niet in hechtenis genomen?
Rechter
Het zij zoo. Wachters, grijpt dien Carudátta!
De uitspraak over schuld of onschuld staat
aan ons, de straf bepaling aan den Koning.
Bode, bericht aan Koning Pálaka
ons oordeel en herinner hem den tekst
van Manu's wetboek; dat men geen Brahmaan
mag dooden, schoon hij staat in alle zonden,
[p. 409]
noch zijn bezit ontnemen; ballingschap,
uitstooting uit het rijk, dat zij zijn deel.
Bode af
Moeder
Genade, Heeren rechters, weest genadig!
Is dan misschien mijn dochter omgebracht,
ik kan aan dezen hier geen kwaad toewenschen.
En ook nog dit: is hier een rechtsgeding,
van klager en beklaagde, dan moet ik
de klager zijn en heb den eisch te stellen,
en ik bezweer u, rechter, laat hem vrij!
Prins
Ga heen, zottin!
Rechter
Wachters, geleidt haar weg!
Moeder
Ach Carudátta! Kind! Mijn eigen zoon! weenende af
Prins
Ik heb een werk voleindigd mijner waardig,
mijn taak is afgeloopen, ik kan gaan. af
Carudatta
Helaas, Maitréya, welk een onheilsdag!
Ach, Rohaséna, kind, dat speelt en dartelt
en lacht in onschuld, bij de schuld uws vaders.
Bode komt op
Hier is het vonnis, Heeren des gerechts!
[p. 410]
Rechter
Hoort!
Aldus vonnist koning Pálaka:
Hij, die terwille van een schamel geld
Vasantaséna heeft vermoord, hij worde
behangen met het eigen goudsieraad
en onder trommelslag geleid ter rechtplaats
en aan de paal onthoofd! Een iegelijk,
die waagt een zelfde misdaad te bedrijven,
moge zich wachten voor de zelfde straf!
Carudatta
Ach, blindlings handelt Koning Pálaka.
Zoo worden vorsten door hun wanberaders
in 't vuur van wetsverkrachting en geweld
en onschuldonderdrukking neergestort,
en gaan ten laatste troon en rijksregeering
te recht in vlammen op. - Maitréya, ga
en wil mijn zoon in uw bescherming nemen.
Maitreya
Waartoe den boom beschermen, als de wortel
wordt afgehouwen?
Carudatta
Vriend, spreek niet aldus!
Zie in den zoon het evenbeeld des vaders,
en laat uw liefde hém zijn toegewijd.
Breng hem nog éénmaal voor mijn aangezicht.
Maitreya
Ik zal uw wensch bezorgen.
[p. 411]
Rechter
Bode, voer
den dienaar weg Maitreya af. en wachters, overhandigt
den schuldige aan de knechten van den beul.
beulsknechten komen op
Niet wij, de Koning is 't die zoo beveelt.
Rechter af
Carudatta
Hoe? zonder godsoordeel en zonder proef
van gift en water, brandend vuur of weegschaal
wordt roekeloos mijn lichaam onderworpen
aan dood en foltering? Gevloekte Koning,
gij waagt het, afgaand op een enkel woord
gesproken door een vijand, aan te randen
het onaantastbaar lijf van een Brahmaan?
Te midden van de hel, van vuur en vlammen,
van angst en wroeging en verdoemenis
komt gij terecht ter marteling, gij zelf,
kind en kindskind in alle eeuwigheid! -
Bloedknechts, ik ben gereed.
allen af
[p. 412]
Zevende tafreel
Plein in de nabijheid der rechtplaats Carudatta komt op, geleid door twee beulsknechten. Volk
Eerste beul
Op zij, Edelen, gaat op zij! Hier komt de Koopman Carudátta, omhangen met oleandersnoeren en door de beulsknechten ter terechtstelling geleid. Zijn einde nadert allengs, allengs, als van een lamp, die te weinig olie heeft.
Tweede beul
Kom, Carudátta, wees goedsmoeds en heb op ons vertrouwen. Wij zijn uitmuntend in ons vak en handig en bedreven in de nieuwste soorten van terechtstellingen. En van onthoofden en radbraken hebben wij bizonder werk gemaakt.
Carudatta
Mijn lichaam is als van een offerdier
bestrooid met meel, gezalfd met rooden sandel,
van tranen nat en bont van kerkhofbloemen:
gekras van raven klinkt het tegemoet.
Eerste beul
Op zij, Edelen, gaat op zij! Waarom gaapt ge den goeden man hier aan, die wij, dragers van den bijl, des doods zullen doen sterven? Kom, Carudátta, kom.
Tweede beul
Zie toch eens, mijn waarde ambtsbroeder, is het niet, of de hemel schreit, zoo stroomen de tranen van het vrouwvolk. De weg is er zoo waar van besproeid en van stof zullen we geen last hebben.
[p. 413]
Carudatta
O, wankel, wisselvallig lot des menschen
en's levens bittere onbestendigheid!
Nu dezen hier mijn lichaam zien, gelaten
zuchten zij in zich zelf: wat is de mensch!
wenden zich af, halen de schouders op
en zijn tot hulp onmachtig. Halverwegen
gebogen uit een raam van het paleis
en tranen stortende als waterbeken
preev'len de vrouwen: arme Carudátta!
en moedeloos versterft hun fluisterwoord.
Eerste beul
Dit is de plaats der afkondiging. Slaat den trommel en laat ons het vonnis afkondigen. Trommelslag
Tweede beul
Hoort, Edelen, hoort! De Koopman Carudátta
heeft om haar schamel geld Vasantaséna
in 't oude park Pushpakarándaka
vermoord met voorbedachten rade.
Hij is bevonden in bezit des diefstals
en heeft bekend. Hierover uitspraak doend'
laat koning Pálaka hem door de beulen
onthoofden aan den paal. Een iegelijk,
die waagt een zelfde misdaad te bedrijven,
moge zich wachten voor dezelfde straf!
Carudatta zich de ooren toehoudende
Mijn naam, die eens genoemd werd in gebeden,
die in den tempel vroom werd opgezegd,
wordt nu den volke door den mond der beulen
[p. 414]
verkondigd in de holle taal des doods. -
opziende Vasantaséna! in wier pareltanden,
en lippen als verrukkelijk koraal
mijn zielsverlustiging bestond, ik heb
den nektar van uw aangezicht gedronken
en bitter smaakt mij nu der schande gif.
rondziende Daar gaan mijn vrienden! Met het overkleed
bedekken zij het hoofd en langs een omweg
ontwijken zij mijn blik; een vreemde wordt
verwant en vriend van wie in welstand leven,
in rampspoed wordt een vriend een vreemdeling.
Eerste beul tot tweeden beul
Er is ruimte gemaakt, de hoofdstraat is vrij. Voer hem den weg naar de rechtplaats!
Rohasena achter de schermen
O, vader, vader!
Carudatta
Hoofd der minst geëerde
en laagste kaste, maar nog niet zoo laag
als het gedrag van Koning Pálaka,
ik wensch van u een gave te ontvangen
en bij uw volgend leven vraag ik u:
laat mij het aangezicht van mijnen zoon
nog éénmaal zien!
Eerste beul
Wij weigeren het niet.
Aldus geschiede.
[p. 415]
Rohasena achter de schermen
Vader, vadertje!
Tweede beul
Kom hier, kind!
Maitreya komt op met Rohasena
Haast u, jongen, haast u wat!
Uw vader wordt ter rechtplaats heengevoerd.
tot Carudatta
Mijn vriend, mijn vriend, hoe moet ik u ontmoeten!
Carudatta
Ach, kind, mijn poover kind, hoezeer beroofd,
en arm en eenzaam wordt gij nagelaten!
Wat geef ik u? beziet zich zelf
Dit is mijn eenigste,
het offerkoord; een snoer, van parels niet,
niet van goud, maar heilig lijfsieraad
van den Brahmaan en dat u aandeel geeft
in onzer vaadren oude godsvereering.
Laat dat mijn gave zijn.
geeft het offerkoord aan Rohasena
Rohasena
Zegt, vreemde mannen,
Waar brengt gij vader heen?
Carudatta
Mijn kind, ik draag
den krans van oleander om den hals,
den schandpaal op den schouder, in het harte
angst en ontzetting; als een offerdier
[p. 416]
ter wreede slachtbank, word ik heengeleid
naar de gerechtplaats.
Rohasena
Waarom wilt ge vader
ter dood gaan brengen?
Eerste beul
De uitspraak van den Koning,
niet wij zijn schuld.
Rohasena
Doodt míj, laat vader los!
Tweede beul
Een leven van geluk verdient ge, kind,
om wat ge zegt!
Carudatta
onder tranen zijn zoon omhelzend
O, deze liefde, schat
gelijkelijk van rijke en arme vaders,
hoe zachte balsem is zij voor het hart!
Eerste beul
Op zij daar, gaat op zij! Kom Carudátta!
Trommelslag
Prins komt verheugd op
Zuur vleesch en bitter vleesch heb ik genoten
en kervelsoep en specerij en visch
en rijst en rijstebrij en rijst van rijst. -
Wat hoor ik? Als muziek na tafel klinkt
[p. 417]
de galm van doodstrom en van pauken. Kijk,
de schooierkoopman wordt ter dood gebracht!
Dat wil ik zien; een vijand's ondergang
is streelende voldoening voor het hart.
Wat een gedrang van menschen! en dat alles
om zulk een bedelaar, om Carudátta!
Hoe zouden ze dan loopen, als ik zelf,
prins van den bloede, zwager van den Koning,
de stad werd rondgeleid tusschen de beulen
en openlijk onthoofd? - Sthaváraka!
Hij zal toch niets verraden? Zoontje, vriend,