|
|
|
| | | | | |
Tweede boeck.
| | Inhoudt.
Hoe Bacchi gaef men rijcklijck doet beclijven,
T'gheboomte groen hoe planten, waer, wanneer:
En hoe nien poott in stam de greffi teer,
Wordt hier gheleert: oock t'queecken der Olijven.
| | | |
VVan t'Landt ghebouw en Hemels clare dinghen
#Heb ick verhaelt tot hier: nu sal ick singhen,
O Bacch', u werck: en oock t'gheboomte groen
Hier by het traegh' Olijf ghewas oock doen,
#O Lenee, want van uwer ghenaden
Ist hier al vol, t'veldt bloeyd u schoon vol bladen
In desen Herst: der wijnsnijdighen boordt
Staedt vol en schuymt, hierom wilt comen voort,
#O Vader ghy Lenee, en wilt uyttrecken
V brooskens snel, en oock met my bevlecken
V schenen naeckt in den Most-kuypen hier.
Natuer voor eerst is sulck in haer bestier,
#Als dat sy teelt gheboomt' in
aert verscheyden:
Want som van selfs opwassen en verspreyden
Sich sonder dwanck of Menschen hulp alom
In velden wijdt en lancx de Vlieten crom
Als sachten geil, en taeyen brem, midtsgaders
Oock den Poplier en Wilghen wit van bladers.
T'gheboomte som wast van ghepotte zaet,
Castagnelaer die groeyend' hoogh op gaet,
En Mispelaer, die Juppiter ter eeren
Mwet sijn groot loof doet groent' int bosch vermeeren,
En Eyck' den boom, die van het Griecx geslacht
Een Gods gheheym in weerden wordt gheacht:
| | | |
Wt boomen noch van wortels voort gheresen
Comt een dicht Wout, den Kerslaer een van desen
Is, Olm oock den Lauwer van Parnas
Noch zijnde cleen, hy voeght sijn teer ghewas
Dicht onder schaeu sijns moeders groot beneden.
Natuer heeft eerst ghegheven dese zeden,
Waer door elc Wout en spruyte groent met spoet,
Soo van ghelijck elck heylich Bosch oock doet:
Meer wijsen zijn wel noch, die in voorstonden
Self door t'gebruyck d'ervarenheyt heeft vonden.
D'een spruyten sneedt af van teer moeder stam,
Stack die in d'aerd': en d'ander stammen nam,
En leydes' in, of spleet in vieren palen
Aen d'eynde scherp, en liets' in d'aerde dalen:
#T'zijn Bosschen noch die staen en wachten om
Te draghen eens des Wijngaerts tacken crom:
Dit booms plantsoen te hebben oyt begeerde
Sijn woortel oock, daer toe sijn eyghen aerde.
Gheen wortel doch begeert niet som geboomt,
Den snoeyer poott de loten onbeschroomt.
Dat meer is, spruytt den wortel der Olijven
Wt een dorr' hout ghesplet om bet beclijven,
Het welck doch is om hooren vreemdt verhael.
†Verand'ren sien wy tacken menich mael
Van eenen boom in andrens, dat den ghenen
Tem-appels draegt, die peeren droech voorhenen:
Cornelt-boom, die steenich is, men staen
Oock siet somtijdts met pruymen root ghelaen.
‡Hierom wel aen, O Boeren, wilt nu
leeren
Den aert elcx booms: doet wilde vrucht verkeeren,
Door u ghebou in tem, laett ligghen t'lant
Niet sonder vrucht, t'is nutsaem dat men plant
Ismara Bergh met Wijngaert, en den grooten
*Taburum oock, al vol Olijfs te pooten.
En, †o Meceen, te recht ons eere ghy,
En t'meeste deel van ons vermaertheyt vry,
| | | |
Weest oock by my, den arbeydt nu begonnen
Te voeren uyt, u hulpe wilt my jonnen,
In wijde Zee maeckt vlugsche zeylen licht.
Niet dat ick wensch het al begrijp' mijn dicht,
#Dat waer te veel, al had ick hondert tonghen,
En monden oock soo veel, jae onbedwonghen
Een ijser stem: doch comt, doet my bystandt,
Strijct af van boort, wilt van den naesten strandt
In handen doch des aerdtrijcx u beweghen,
K'sal met versiert ghedicht, noch met onweghen
Of langh begin niet doen vertoeven dy.
#Die dinghen al die van selfs schieten vry
Wt d'aerde, zijn onvruchtich wel van wesen,
Doch comen vroom en willich opgheresen,
Want de natuer in d'aerd' is: doch yemant
Soo hy dees ent, of in t'gheoeffent plant,
Haest sullen sy den wilden aert af legghen:
Door veel ghebou, oock u niet haest ontsegghen,
T'zy tot wat aert of const ghy die bedwinght:
Ia t'vruchtloos spruyt dat uyt den wortel springt
Sal sulcx oock doen, van daer ghenomen gravent
Int open veldt: ist dat ghy't wel behavent,
Want t'hooghe loof en moeders tacken breet
Beduystren dat met schaeu, en doen hem leet:
S'ontvoetselend' alst wast, en uyt wil schieten
Sijn loof, jae doen verbrandend' hem te nieten:
#Wat boom
voort comt van een gheworpen zaet,
Wast traegh, beschaeut oock sijn naecomich laet
Geslacht, wiens vrucht sijn eerste sap vergetich
Bastaerdich wordt, jae snoo en niet wel etich:
Den Wijngaert brengt ooc snoode vruchten voort
Tot voghel roof alleen: oorsaeck men hoort
Tot yeder boom, om temmen, moeyt' t'oorboren,
En op de rij' die stellen in de voren.
Maer uyt den stam d'Olijf al beter wast
Wt ouden struyck: de Wijngaert die men past
| | | |
Gheleyt in d'aerd' om soo t'herspruyten groene,
†Paphosche Myrth'
harthoutich van plantsoene
Wast beter op: soo doet hardt Haselaer,
Ooc grooten Esch, en ‡t'schaeu-rijc boom alwaer
Den crans af was van Hercules, midtsgaders
Oock d'Eyckelboom des *Chaonischen vaders,
Oock Palm hoogh, en Denne boven dien,
Die al t'misval der Zee noch moet gaen sien.
Haeghappel-boom die rou is hier de loten,
†Op worden wel ghegreffijt van de noten:
D'onvruchtich boom Andoren wel ghenoech,
Vroom appels, oock Castagner buecken droech:
Esch in de haegh van Peerbloessems bestreken
Is wit gheweest, de sogghen quamen breken
Den Eyckel oock wel onder Yepen wis.
‡Des entens wijs' al niet eenvoudich is,
Want daer te mids van t'bast doorbreken knoppen
Den teeren rock, daer booren oock en stoppen,
Weer d'Enters t'gat met ander boomer spruyt,
Die wassen leert te vochter schorssen uyt
Botloose stam, wordt oock wel somtijts weder
Ghesneden af, men maeckt van boven neder
Een scheur int hout met beytels diep, alwaer
Men dan in doet de greffi groen vruchtbaer:
Daer comt seer corts een boom ooc uyt becleven
Met vruchtbaer schoon en g'lucsaem tacx verheven
Ten Hemel toe: waer door den eersten stam
Verwondert is, dat hy op hem vernam
Nieu blat en vrucht (sijns aerts niet zijnde) rijsen.
*Het wassen oock al op verscheyden wijsen
Sterc Yep, de Wilg, de Loot', Idaens Cypres:
D'Olijven vet, oock onderscheydt is des
In der ghedaent', als rondt, lanck en volcomen,
En bitter oock van besen: oock en comen
Al over een niet d'appelboomen of
† Alcinoensch
bosschagt' en vruchtich hof:
| | | |
De Crustumsch oock de Syri peeren sullen
Niet eens zijn, noch die swaer de handen vullen.
D'selfd' Herftingh' oock niet aen ons stammen hanght,
Die plockend' af †Lesboschen
snoeyer langht
Van Metymnasch wijnrancken: noch meer aerden
Zijn daer als Thaesch en ‡Mareots wijngaerden
Wit zijnde, dees zijn nu in aerde vet,
In lichter aerd' oock ander varen bet:
Phythische druyf tot Bastaert is al nutter,
*Lageos dun dees druyf sal haren nutter
Doen knicken t'hooft, ja stroncklen doen den voet,
De tongh oock zy ghebonden swaer zijn doet:
Ooc druyven peersch noch zijnder die vroech rijpen,
Ay in wat Dicht sal ick u oock begrijpen,
Rhetische? doch u niet soo hoogh en set
Als dat ghy met Phalarner wijnen wet.
Daer zijn seer sterck' Ameesche van gelijcken,
Daer †Tmolus, ooc ‡Phaneus Coninc wijcken
Selfs moeten voor: dan isser noch de cleen
Argitis druyf, waer teegh mach wedden gheen
Saprijc, als veel jaer duerich: maer van *Rhoden,
O Druyve ghy, in tweedst' gherecht den Goden
Zijnd' aengenaem, k'en mach u niet slaen swijck:
O Bumastsch', oock gheswollen en ghelijck
Koey-spenen, maer t'ghetal is onghemeten:
†Gheslacht als naem, of welck se zijn te weten:
Daer light niet aen, die't al begrijpen sou,
Die dede recht als of hy weten wou
Hoe menich zant in Lybi Zee verheven
Door Westen windt moet heen en weder sweven
Of als Oost-windt den Schepen doet aenval,
Hoe veel dat dan ‡Ionische golven al
Ten strande-waert ghedreven worden jachtich.
Om alle dingh voortbrengen ooc niet machtich
Is yeder grondt: de Wilghe wast in Vliet,
| | | |
In Poelen dicks den Els oock soo men siet:
Den steghen Bueck die wast in steenen berghen,
Den Myrth' verblijdt hem met de stranden ergen:
Wijngaert voor t'lest lieft open heuvels, maer
Den Yep bemint het Noordt en t'coud' eenpaer.
Siet s'Werelts ooft uytcant, van waer dat wonen
#D'Araben tot t'gheschildert volck Gelonen:
D'aerd is daer ooc door bouwers hant getemt,
En t'landt bedeelt elck met sijn boomen vremt.
Indi' alleen brenght voort swert Eben wichtich,
Savet alleen t'hout hebben Wieroock drichtich.
Wat sal ick dy van Balsem segghen oock,
De welcken sweert uyt hout van goeden reuck?
En botten van Brisil-hout altijdts bloeyend'?
Van Bosschen oock in Ethiopi groeyend'?
Wit zijnd' altijdt van sachte wol? Hoe dat
#De Seres daer
afkammen van het blat
De dunne wol? Wat bosschen oock van deghen
Indi voortbrenght, naest aen de Zee gheleghen,
Waer pijlen gheen gheschoten uyt den boogh
Te boven gaen die boomen wonder hoogh,
Daer doch dat volck niet met den aenghenomen
Pijlkoker traegh is, maer snel uytghenomen.
T'landt Meden brengt droef sap van bitter een,
Doch appel goet en g'luckich, wantter gheen
Is boven hem in deuchden of ghesonder,
Die beter helpt als wree stijfmoeders onder
Den dranck vergift ghemenghet hebben loos,
Iae giftich cruyt, en toover-woorden boos,
Want t'swert fenijn verjaeght en drijft al desen
Ten leden uyt: seer groot is selfs gheresen
Den boom, en hy ghelijckt den Lauwer oock,
Iae waert dat hy gants anders niet en roock'
Hy waer hem self: met winden gheen sijn bladen
Hy vallen laett, oock houdt hy wel gheladen
Sijn bloessems vast: daer Meders quaden aem
| | | |
En monden stanck med' heelen, jae bequaem
Ghenesen sy daer med' d'amborsticheden.
Maer nochtans, noch de bosschen al van Meden,
(Een seer rijc lant) noch die schoon †Ganges vliet,
Noch ‡Hermus oock goutsandich moghen niet
Om eer en prijs met Itali ter banen
In wedspel treen, *Bactranen, Indianen,
Noch oock gheheel †Panchai', al is dat lant
Wel vet met al sijn Wieroock draghen: want
Itali heeft noyt omgheleydt de Stieren
(Die door de neus uytblasen vlam en vyeren)
‡Tot het ghesaey der tanden van het Dier
Hydr' alderwreedtst': t'ghewas en heeft ooc hier
Ghegrouwelt niet van al de stormhoeden
En spiessen dicht des krijchsvolcx fel int woeden.
Maer hooren goed, *Massijcke Bacchi vocht,
Heeft hier vervult de plaets' als uytghesocht.
T'Itali oock Olijven en het Vee
Besitten al de ruymt' int wijd' int bree:
T'krijchprachtich peert hem ooc uyt desen lande
Int veldt begheeft: den Stier de groot' offrande,
O †Clitumn', al met t'heylich water dijn
Begoten oock de witte kudden zijn,
Al menichmael van hier de Roomscher zeghen
Schou-spelen schoon gaen brengen en beweghen
Opt Capitol ter Goder kercken claer.
‡Den Lenten-tijt geduert hier
tgantsche Iaer,
T'is somer hier, alst elder is cout winter,
T'vee twee maels Iaers hier draegt, tweemaels men vinter
Nieu boomvrucht t'Iaers: geen Tygers fel verwoet
En vindt men hier, noch treede Leeus gebroet.
T'ellendich volck om ougsten uyt ghetoghen
Wordt hier niet door fenijnen boos bedroghen:
* Hier
schobde Slangh' ooc groote krincken geen
Lancx d'aerd' en trect, noch wringt haer niet in een.
| | | |
Doet hier so veel schoon steden by, en wercken
Constbaer gewrocht, so veel en schoon t'aenmercken
Op een ghehoopt al Borghen hier int landt,
De clippen doorghebroken met der handt:
Hoe Vlieten oock van onder d'oude mueren
Doorloopen heen. Sal ick ter avontueren
Vertellen oock, hoe dat de Zee weerzijds
Soo boven aen als onder aen altijdts
Itali comt met soute vloet bespoelen:
En hoe dat heeft soo veel schoon soete poelen,
V †Laci doch de meest, en oock, o dy
‡Benace, welck soo golft en ruyst of ghy
Self waert een Zee: of sal ick oock verhalen
De Havens, al het toeghestopt bepalen
Des poels Lucrin': en hoe de Zee verhaest
Haer gramschap toont, en int aenstooten raest
Ter zijden lancx het *Iuli water henen:
En daer oock stort den Zeebrant van Tyrrhenen
In d'hoofden van Avernen met ghewelt?
Itali Beecks oock silverdrichtich stelt
Ehren ten toon, en t'koper in der aerden,
T'heeft gh'overvloeyt van gout, t'heeft hoogh van waerden
Gheslachten nu der Mannen cloeck vol deucht,
#De Marsos oock, daer toe Sabelsche jeucht,
Liguurs ghewent swaer ongemack verdragen,
De Volscen cloeck die spits gheweer ooc dragen:
Itali heeft de Decios niet bloot,
T'heeft Marios en den Camillos groot,
Vroom Scipions ten krijgh verhardt onwinlijck
Al voort ghebracht: daer toe oock u seer minlijck,
O Cesar, ghy die d'aldermeeste zijt,
En zijnd' een cloeck verwinder nu ter tijt
In den uytcant van Asi, daer den blooten
Indiaen keert van die Romeynsche sloten.
†Saturni grondt, ghegroet zijt, voeder van
| | | |
D'aerdvruchten, ooc van menich cloec fraey man,
Ter eeren dy begin ick nu al dinghen
Van ouden lof en conste voort te brenghen,
Bestaende nu de heyl'ghe Bornen licht
T'ontsluyten oock te singhen een ghedicht
Op sijn †Ascreusch, doch in Romeynsche
steden.
Hier ist nu plaets te schrijven aert en zeden
‡Der aerden recht, wat cracht, wat verwen al:
Iae wat natuer t'gheen' mer in zaeyen sal.
T'verblijden sich onvoeghelijcke gronden,
Voor eersten oock de heuvels quaet bevonden
#Vol magher cley, ghekeyt en hagich met,
T'Palladisch bosch van langh-gheduerich vet
Olijf ghewas: waer van ghetuyghnis gheven
D'Olijven wildt die veel daer zijn becleven.
#Maer vetten grondt met t'soete vacht ghelaeft,
En tloofrijc veldt met vruchtbaer gront begaeft,
G'lijck wy sulck dicks van bergh in hol dal sagen
Daer vlieten af van hooghe clippen plaghen
Al soetkens veel te loopen, en eenpaer
Med' brenghen een g'luckich Rijm aldaer:
Iae recht een veldt dat light ghehelt na Zuyden,
Vol cromme ploegh ghehaette varen cruyden:
Dit sal u nut om in te planten zijn
Wijngaerden vroom, milt-vloedich al van wijn:
Dit druyven veel en wijnen gheeft ghehuldich
Sulck als wy op in schalen offren guldich,
Als d'Elphen-pijp den bollen †Tyrrheneer
Gheblasen heeft voor den Altaers, wanneer
In schotels vlack wy soo ons offerhanden
Al roockend' doen met warm inghewanden.
‡Maer soo ghy sin op groote
Vee meer slaet,
Of dat ghy oock nae t'Kalver voeden staet,
Oft wilt gesaey-versengend' Geytkens houden,
Soo moet ghy gaen en soecken dichte Wouden,
Of landen verr' ontrent dat wel versaett
| | | |
Tarenten: Iae vry 't ghenoeghen laett
Een weyde goet, en een landouw' soodanen
Als in een Vliet groen-cruydich, witte Swanen
#Voedend' verloos t'ong'luckich Mantua:
Waer bornen claer, noch gras ontbreken: ja
En alsoo veel Driftbeesten groot afknaghen
En scheeren kael in langhe Somer-daghen,
Dat brenght van nieus weer voort in die landou
In corten nacht den couden vochten dou.
#Swartachtigh' aerd' en onder
t'inghedruckte
Ploeck-couter vet, grondtrottich alst gheluckte,
Alsulcke wy al ploeghend' sochten oyt
Voor d'alderbest om terwe: gh'en hebt noyt
Van effen landt, dan van sulck sien den traghen
Vrechtbeesten gaen naer huys met meerder wagen:
Of van wat grondt, den ploegher zijnde gram
Ghewonnen uyt heeft menich boomer stam,
En uytgheroeyt de Bosschen, want sy waren
Onvruchtich al van over langhe Iaren,
De woonsten oudt der voghels op den top
#T'saem uytgherockt met
wortels: doe hoogh op
T'ghevoghelt' vloogh, en liet daer al sijn nesten,
Dien grondt om graen te zaeyen is den besten.
Maer t'kouter crom na dat in schralen gront
Is inghedruckt, wordt d'aerde wit terstont:
Want heuflich lant sijn drijf-zant dorr' en schralijc
Voor Honich-byen can schier verleenen qualijck
Canneel-cruyt laegh, noch selfs ooc Roosmarijn.
Den Tuf-steen rou, Crijt-gronden ooc, welc zijn
Van t'swerte Dier de Water-slangh' doorgeten,
Ontsegghen selfs den ander landen eten
En soeten cost den Slanghen, jae noch min
Selfs holen crom om hen onthouden in.
#Een aerde welck uytblaest al dunne
roocken
Verdwijnich haest, jae trecket vocht beloken
Tot haer, en gheeft van haer wan sy wil ras
| | | |
Haer self altijdt becleedt met haer groen ras,
Welck t'ijser niet en quetst door roest rousoutich,
Dy d'olmen sy met Wijngaerts blij sachthoutich
Doorbreyden sal, s'is oock Olijf vruchtbaer:
Al bouwend' sult ghy ondervinden haer
Te draghen vrucht al veel den beesten huldich,
En datse sal t'crom houter lijden duldich:
Sulck' aerde ploeght t'Rijck Capua oock t'lant,
Welck light den top Vesuvi aen den cant:
De #Clanisch' oock die altijdts den onrijcken
‡Ascreers meest ontrouwich verong'lijcken.
Nu sal ick dy de wijsen maken condt
Hoe ghy wel haest sult kennen elcken grondt,
Indien ghy vraeght of d'aerd' al boven maten
Is dun of dick, want d'een om kooren laten
In zaeyen is meer jonstich, d'anders vrient
Is Bacchus meer: maer dicht' aerd' altijts dient
#Cereri bet: de dun Egeo om rijpen
En wassen bet: Alvooren ghy begrijpen
Een plaetse sult met ooghen die herd zy,
#Doet graven daer een put, den welcken ghy
Sult vullen dan met die self d'aerde weder,
En t'boven-zant met voeten treden neder:
Ghebreeckter zant, soo n'is den grondt niet vet:
Maer magher heel, en sal oock dienen bet
Tot beesten weyd', en om opqueecken spoedich
Den wijngaert groot wiens vocht is nut en voedich
Maer weyghert d'aerd' in haren put t'hergaen
En overschiett, daer suldy by verstaen
Dat dichten grondt te zijn, verwacht ooc buyten
Nae ploeghen daer, al grove sware cluyten
En rugghen dick: hierom die aerde van
Sulck landt doorclieft met stercke beesten dan.
#Maer aerde brack die bitter heet te
wesen,
Iae tot der vrucht onsalich: want men desen
Grondt met den ploegh niet can ghetemmen siet,
| | | |
Des Wijngaerts aert noch d'appels namen niet
Hy en behoudt in wesen: dus om proeven
Of hy sulck is, zijgh-korven sult behoeven
#Van wissen dicht: jae neemt de cleensers van
Kaes-parssen uyt beroockte daken dan,
Laett d'aerde brack hier in ghedaen met soeten
Bron-water zijn, en treden stijf met voeten:
Met druppels groot het water suldy sien,
Dan zijghen af en loopen uyt de tien,
De bitter smaeck de waerheyt sal oorconden,
En quellen stracx den proevers droeve monden.
Oock in dusdaen een wijse leeren wy
#Of d'aerd' is vet, want gheentijdt scheydet sy
Wechwerpend' haer met handen, maer hangt even
Den vinghers aen als peck taey int aencleven.
Vocht' aerde voedt al meerder cruyden, doch
Al blijder dan sy wel behoeft: maer och
#Dat sy my niet te vey zy noch te machtich
Haer en vertoon in die eerst' aren sachtich:
Swaer aerde door haer eyghen swaerte melt
Al swijghend' haer, de licht' oock sulcx vertelt,
#T'is door t'gesicht ghereedt wel
t'onderscheyden
Wat bruyn aerd' is: of verwen meer verscheyden.
Maer t'schadich t'coud' is t'ondersoecken swaer
Den rooden Denn en Yepen hinderbaer,
Of swerte Clijf ghetuyghen te som stonden
De plaetsen waer men heeft de coude gronden.
Dit al ghemerckt nu zijnd', aendachtich zijt
Volcom'lijck wel te vooren langhen tijt
Te koken t'landt met voren en met sloten,
#Te snijden door de berghen onverdroten,
En teghen t'Noordt de cluyten toonen bloot
Eer t'bly geslacht der Wijngaerts ghy int schoot
Der aerden leght: best Ackers die wy vinden
Zijn daer d'aerd' is door couden rijm en winden
Wel doorgherot: en waer een die sterck delft
| | | |
T'vermoeyde landt al vast omkeert en welft:
Maer Boeren cloeck die niet als luy vermijden
De wachter vlijt, voorsoecken t'allen zijden
#Een g'lijcke plaets' soo van natuer en grondt,
Te weten g'lijc daer t'jong plantsoen eerst stondt
Ghequeeckt, en daert nu zijn de groot bedeghen
Verplant oock wordt op dat in ander weghen
Sijn moeder stracx verwisselt niet en kent:
Dat meer is, hoe t'plantsoen oock stont gewent,
In t'queeckery sy s'Hemels aensien mercken
Op t'schorss', op dat alwaer in d'eerste percken
Elck boom, of oock wijnstock gheleden heeft
De Zuyder hitt', en wat ruggh' aenghecleeft
Den Noordtschen pool, sulcx int verplanten kennen,
‘En stellen t'boom als eerst, soo veel t'ghewennen
‘Tot eenich dinck can baet en voordeel doen
‘Van eersten af in jonghe Iaren groen.
#Oft beter is op
heuvels Wijngaerts setten
Dan vlack op veldt, wilt eerst daer wel op letten
Op t'vette landt t'dick planten niet en swicht,
Te min en draecht niet Wijngaert staende dicht.
Maer heuvel grondt met hooge bergs opgangen
Daer moet ghy doen nae ordenings belanghen:
V stammen stelt dat sy recht op de steeck
Wel over een al comen in een reeck:
Ghelijckerwijs in grooten crijgh verspreyden
#Sijn krijghs volc pleeght
tlang legioen verscheyden
Slach-oordens staend' int veldt bereyt tot strijdt,
Daer van den glants des corers breedt en wijdt
Al d'aerde blinckt, daer sy nochtans malcander
Noch grousaem niet bevechten, maer sijn wander
Twijfflachtich Mars tusch wapen dwalich maect.
V stammen stelt op maet' also gestaeckt
In ganghen g'lijck: niet dat alleen sal voeden
Sulcx door t'aensien den ijdelen ghemoeden:
Waer ghy hebt dan elcx Wijngaerts aert by een,
| | | |
Elck ranck haer dan verbreyt wijdt int gemeen.
Ghy vraegt misschien hoe diep te zijn behoeven
De putten. Doch ick soud' in cleene groeven
#Den Wijngaert wel betrouwen durven:
maer
In d'aerd' al diep den boom: den Mispelaer
Bysonder, welck soo hooght en Hemel boven
#Den top hy streckt, sijn wortels ooc verschoven
Soo diep hy doet ter hellen strijcken af:
Den winter, noch gheen windt, noch regen straf
Hem trecken uyt, hoe seer sy hem beswaren,
Blijft onbeweeght en duerend' al veel Iaren:
Hy overwint veel menscher levens tijdt:
Te mids ghestaen laet hy oock breedt en wijdt
Sijn armen sterck een schaeu seer groot verwecken.
#Dijn Wijnberg laet na Wester Son niet strecken.
Gheen Haeslaer plant ooc onder wijngaerts yet.
Breeckt ooc t'geboomt' sijn hoogste topkens niet,
†‘Ter aerden moet so groot een liefd'
beclijven:
Met plomp mes quetst gheen plant: oock wild' Olijven
‡Stam
onder dijn geboomt' en steeckt niet: want
Dicks onachtsaem den Herders uyt der hant
T'vyer valt, dat eerst maer steelwijs sonder vlammen
Ligt onder t'schorss' die vet is, climt ter stammen
Ten laetsten op, den bladers hoogh gheraeckt,
En in de locht een groot gheruchte maeckt:
Iae t'gaet al voort hoogh tack en top verbernen,
T'stelt t'gantsche bosch met vlammen int verwernen,
En zijnde swert door pecksche duysterheyt,
Een roockwolck swert het in de locht verspreyt,
Bysonder wan een stormwindt comt rasen
En valt opt bosch en sterckt den brant met blasen.
Waer dit gheschiet, Olijf noch Wijngaert can
Niet uyt den stam van nieus herspruyten dan,
Al houdtmens' af, s'hergroeyen niet als gheerde
| | | |
Of jongh plantsoen van nieus doet uyt der aerde
Oock wild' Olijf onsalich onvruchtbaer,
Men oegster van slechs bitter bladers maer.
Geen raedsman ooc, hoe wijs hy zy met woorden,
Beweghe dy, dat ghy met windt van Noorden
#Soudt open doen rouw' aerd', oorsake
want
Den winter sluyt door couden vorst het lant
Al toe soo dicht, als dat hy niet wil gonnen
T'ghezaeyde zaet sijn wortel t'saem gheronnen
Te wassen in der aerden grondt ghevest:
Men plant altijdts de Wijngaerts alderbest
Als staende root den Lenten schoon met blomen,
#Men weder siet den witten voghel
comen
Den welcken gh'haett is van den slanghen lang:
Of weynich oock voor t'Herftsche cout aenvang,
Wan snelle Son noch niet gheraeckt met peerden
Den winter heeft, end' somer is sijn veerden.
Soo nut voor boom en bosscher groente soet
Den Lenten is, jae d'aerd' hy swellen doet,
#En maect belust na t'baer-zaet: want al jeuchdich
D'almogend' locht den Vader daelt dan vreuchdich
Door reghens nut vruchtbaer in echten schoot:
En zijnde groot, oock met een lichaem groot
Hy dus versaemt voedt t'samen al de vruchten.
De telghen dan in onghebaende gh'huchten
Die clincken soet door voghels claer van stem,
En t'groote Vee herpleeght oock Venerem
T'som-daghen dan: Den voedtsamighen acker
Is mede gantsch door noodt van baren wacker.
#De landen al den schoot met veye locht
Ontsluyten dan door Zuyde winden vocht,
Teer vocht is dan in alles overvloeyend',
En t'jeuchdich cruyt derf veylich hem al groeyend'
Begheven vry in die nieu Son alsdan:
Des Wijnstocx scheut is oock bevreest, niet van
T'Zuydt regen-windts opstijgen noch slachregen
| | | |
(Die van Noordtoost met winden groot na t'plegen
Van Hemel stort ghedreven) maer s'ontdoet
Haer botten teer, en schiet haer bladers soet.
Ick g'loof oock niet dat in den tijdt voorhenen
Int eerst' begin des Weerelts schoon verschenen
Zijn daghen oyt van ander soet beloop,
T'was Lenten tijdt in al des Weerelts hoop:
#Wt Oosten al des winters
storm-winden
Die hielden op: die beesten eerst beginden
Te scheppen licht, en t'Manner herd gheslacht
Wt steen-gront t'hooft eerst boven heeft gebracht:
Doe Dieren wildt geschikt zijn in de Wouden,
En Sterren claer den Hemel in te houden.
Verdraghen selfs en souden ymmermeer
Niet moghen oock nieu schapen dinghen teer
Den arbeyt stuer, en gingh' alsoo niet sitten
Een groote rust tussch' t'coud' en tussch' der hitten:
Iae t'Hemels soet invloeysel soo het niet
Bevrijdde d'aerd' al van soo swaer verdriet.
Lancx d'ackers ooc wat ghy voor jonge spruyten
#Indruckt, bestroyt met een vet mis van buyten,
Aendachtich oock met veel aerd' hen bedeckt:
Int graven oock daer puymsteen med' in treckt,
En schelpen vuyl, want t'water sal inzijghen
Daer tussch', en oock de dunne winden crijghen
Ingangh, en dan t'gheplant' alsoo ghetreft
Sijn jeucht, en gheeft tot wasdom t'eer verheft.
Nu zijnder noch die d'aerde vast toedrucken
Met steenen swaer voor t'slachregh'nich verdrucken
Dat uytghestort soo valt te sulcker stondt:
Iae teghen dat den hitt' aenbrenghschen Hondt
Den Acker doet door drooght' gescheurt opbreken:
Plantsoenen nu wanneer die zijn ghesteken,
Noch d'aerd' al dicks aen hen te brengen schort,
†En laten oock een tweetandtsch'
herde vorck
Daer over gaen, of d'aerde toebereyden
| | | |
Met t'inghedruckt crom-kouter: jae en leyden
#D'jongh' Ossen brat door der Wijngaerden velt:
Iae dat men oock den Wijnstocken verselt
Met rieten licht, en oock gheplickte staken:
Iae esschen stocx en sprieten hun soo maken
#Ghewent den stuen te nemen op
dees macht,
En spotten dan daer met der winden cracht.
De solderingh' oock laett noch boven trecken,
En soo wijdt uyt lancx d'Olm-tacken strecken:
#En t'wijl de ranck uyt bott al jongh en teer
Soo moet men die noch sparen: oock wanneer
De blijde ranck haer streckt om hoogh verheven
Met lossen toom, in suyver locht begeven,
Met t'snoey-mes punt machm' haer niet doen gequel:
Met handen crom doch plucken mach men wel
De bladers af, en lesen uyt by tijden:
Daer naer als sy omhelsen tot bevrijden
Den staken stijf, en hoogh te boven gaen
Den Olm, dan stropt af haer ruychte saen,
Den Wijnstock vry sijn armen af wilt scheeren,
Sy vreesen eerst het ijser int ontbeeren
Der bladers, maer beheerschapt hen nu straf,
Den rancken vey bedwinght en snoeyt vry af:
Oock haghen moet men breyden om uyt sluyten
T'vee, sonderling alst blat noch teer int spruyten
Gheen onghemack gheleden noyt en heeft,
T'welck boven dat stuer winters onbeleeft,
De stercke Son hen quellen onghenadich:
Wild' Ossen oock, naegaende Geyten stadich,
Beschaden hem, jae Schapen: veersen Gier
Die etent oock: noyt heeft den Wijngaert schier
Soo seer ghedeert gheronnen coude crachtich,
Door witten rijm noch vallend' hier onsachtich
Op clippen droogh: alst van t'Geyt-kudd' en wert
Door t'bijten sijns vergiftsche tanden herdt,
En in den stam de litteyckens van t'knaghen.
| | | |
#Om dees misdaedt alleen de Geyt
gheslaghen
Wordt Bacch', om dit oock in tooneelen om
Gaen spelen oudt: d'Atheners oock daerom
In straten wijdt en by de groote dorpen
Schoon prijsen op met spel te winnen worpen,
En midts den dranck in sachte weyden bly
#Den uytters vet, daer over springhen sy:
T'Ausoni volck landtbouwich en ghesonden
Van Troyen af, met lacchen onghebonden
Die spelen oock met ongheschickt ghedicht,
Daer toe sy doen van holde schorssen dicht
Mom-trongnien aen die grousaem zijn van wesen,
En roepen dy, o Bacche hoogh ghepresen,
Met bly ghedicht en liedekens oock aen,
#En poppen sacht van wasch sy hanghen aen
Pijnboomen hoogh, en al tot uwer eeren
De Wijngaerts hier door bloeyen en vermeeren
Vrucht-rijckich: oock de Dalen hold' eenpaer,
En Wouden diep in alle plaetsen waer
Sijn eerlijck hooft ging in den omgang wenden
Bacchus den Godt: hierom als wel bekenden
Hem sullen wy met Vaderlijck ghesanck
Behoorlijck oock toesegghen eer en danck,
En verladen in bree schotels oock om draghen,
#Den Bock gheleydt by d'hoornen om gheslagen
Te zijn, sal staen ghewijdt voor den Altaer:
T'vet inghewandt wy braden sullen daer
Seer wel aent vyer met houten Haeslaers speten.
Dits andersins nu arbeydt noch te weten
De Wijngaerts wel te haefnen, welck geen tijdt
Ten eynden is, want Iaerlijcx moet altijdt
†Dry of vier mael sijn d'aerde doorghesneden,
De cluyten staegh ghebroken al de leden
Met gaffels scherp, tweetandich: oock moet vast
Den Wijnbosch al van bladers sijn ontlast.
‘Dus t'Boeren werc, dat geen tijt ‡stil is staende,
| | | |
‘D'een d'ander volght, altijdts int ronde gaende,
‘En t'Iaer dat wordt alsoo ter laetster stondt
‘Door eyghen selfs voetstappen oock al rondt,
‘Soo't voortijts plach, ten eynd' altijts gedreven.
Soo wanneer nu den Wijngaert daer beneven
Gheworpen heeft al af sijn spade blaers,
Ghelijck hy is ghewent te doen eens Iaers,
En Noordtwindt cout heeft afghesmeten neder
Der Bosschen eer': een wacker Boer alweder
#Sijn sorgh' uytstreckt tot int toecomstich
Iaer,
En hy vervolght den Wijngaert, welcken daer
Verlaten stondt, en met Saturni crommen
Tandt scheerend' af soo teghen het toecomen
Hem wel ghesnoeyt, beschickt en suyvert hy:
Voor al spitt d'aerd', en brandt ten eersten ghy
D'afsnoeysels wech gevoert, en brengt de staken
Eerst weder t'huys int droogh' daer onder daken
Ten laetsten snijdt: Den Wijngaert crijght tweemael
#Schaeu, tweemael oock bedecket cruyt te mael
Den spruyten jongh met doornen dicht en bramen,
Den arbeydt is van beyden herdt te samen.
†‘Prijst Ackers groot, maer doch den
cleenen bout:
Oock wissen rouw van Muysdoren int Wout,
En vlietsche riet aen d'oevers af te snijden,
Iae t'wilghe Bosch ong'havent te somtijden
Dees sorghe noch den Landtman oock belast.
De Wijnstocks zijn nu aen de staken vast,
De haghen oock zijn opgheleydt beneven
Den Wijngaert, dus wilt t'snoeymes ruste geven,
Nu al vermoeyt den snoeyer wel te recht
Van den Wijngaert gaet singhen t'laetst gerecht
Doch tergen moet men d'aerd' en stof omroeren,
#En Iupijn nu om t'slachreghens aenvoeren,
Te vreesen is voor t'rijpe Druyfs beclijf.
Daer teghen heeft gheen bouwingh den Olijf,
| | | |
Noch zickel crom, noch oock vast egghen mede
#Verwacht hy: maer als hy heeft vast sijn stede
In d'aerd', hy herdt der lochten wederstandt:
Iae d'aerde self als sy met crommen tandt
Ontsloten wert, sy't vocht hem doet toevluchten,
En g'opent met t'ploeg-ijser ooc swaer vruchten:
Vreedsaem en vet Olijf queeckt dan aldus.
#Den appel-boom als hy bevoelt heeft flus
Behoorlijck macht in sijnen stam vercreghen,
Door eyghen cracht ten Sterrenwaert ghestegen
Hy haest opgaet, ons hulp behoeft hy niet:
En oock niet min men ondertusschen siet
Vol vruchten swaer van selfs de blijde Wouden
Te samen al: jae t'voghels ongheboude
Woonsteden zijn van bloeghe knoppen root,
De claver af men scheert tot beester noot:
#T'hoogh bosch verleent ooc fackels, en de vyeren
Zijn daer ghevoedt, by nacht de boomen stieren
Een licht van hun, des twijffelt menich seer
Te planten dees, of yet besorghen meer.
Wat sal ick nu vervolghen meerder dinghen,
De Wilghen oock de laghe bramen brenghen,
Of beesten loof, of Herders schaeuwen soet,
Daer toe oock noch t'ghezaey beschutsel goet,
En d'heunich-bye haer aes en voetsel smaecklijc.
†Citorus bergh t'aensien is oock vermaecklijck,
Die al vervult, gheen bosboom heeft ghebreck:
De Bosschen oock met dat ‡Naritisch
peck,
T'is vreuchdich oock t'aensien de wilde heyden
Die egghen gheen der menschen noch arbeyden
Zijn onderdaen: Iae van *Caucasen top
De Bosschen woest en onvruchtbaer daer op,
Die moedich fel d'Oost-winden breken stadich,
En drijven hier en daer, en elck gheeft dadich
Verscheyden vrucht: de Bosschen gheven hout,
Den Pijnboom nut waer van men schepen bout:
| | | |
Cedr' en Cypres tot huysen: sonder queecken
Den Landtman hier heeft tot den wielen speecken:
Oock huyven tot verdeck der waghens om
De vloten oock de schipsche kielen crom:
De Wilghen zijn vruchtbaer van rijs en wissen,
En d'Olmen oock van blaren niet en missen,
Maer Myrt' die geeft spietsschachten sterc en stijf:
Cornilge-boom is nut tot crijghs bedrijf,
En d'Ipen oock die worden veel gheboghen,
#Iae en ghebruyckt tot Iturische
boghen,
De Linde licht en t'Busboom dat men wel
Mach met een scherp draey-ijser schrabben snel
Dees een ghedaent' aennemen, en sy laten
Met ijser scherp uythollen hen tot vaten:
Den brooschen Els drijft afghesonden van
Den Pauw, of op den claer Beeck-waters dan:
Bye-swarmen oock in holle schorssen duycken,
En binnen in der Eycken dorre buycken:
Wat hebben wel verhael, weerdt zijnde gh'acht,
†De giften doch van Bacch' al voortghebracht?
Bacchus oorsaeckt' oyt veel misvallen vremde,
‡Centauren hy wel met der doot betemde,
*Rhoet, Phol en Hyl, jae
den †Lapithen vry
Met beker groot verdreyghend' temde hy
‡O al te seer g'lucksamich lantvolc vreuchdich,
Verstondet maer sijn goet en weelde deuchdich:
Want d'aerde self d'oprechtst' (hun t'alder tijdt
Van wapens fel tweedrachtich, al seer wijdt
Ghescheyden af) uyt haren schoot soo eenen
Cost licht uytgiet en jonstich wil verleeenen
Hoe wel t'hoogh huys met deuren vol hoogmoet
Van elcken cant een morghen-groetens vloet
Niet uyt en spout: Hoewel sy niet en lusten
Nae pijlers veel daer boghen schoon op rusten:
Nae cleeders oock van gout doorwrocht al vol,
Noch nae *Corintsch schoon koper: iae de wol
| | | |
Claer wit al wordt die niet om hun vercieren
Met Assyrisch †vergift tot groot
verdieren
Gheverwet, noch hun weeck' oly vermenght
Met Caneel-cruyt bedorven noch ghecrenckt:
Een veyle rust sy hebben daer beneven,
Eenvuldich slecht een onbedrieghlijck leven,
Veel overvloeds sy rijck ghebruycken, doch
Oock ledicheyt: Op wijde velden noch
Speloncken schoon en levendighe poelen,
Lust-plaetsen ooc, ‡schoon Temp' om een
vercoelen,
Gheen Oss gebrul noch sachtich slaeps gedroom
Hun niet ontbreeckt daer onder groenen boom:
Iae s'hebben daer ghenoech al Bosschen dichte,
En leghers oock van wilde Dieren lichte,
Sy hebben jeucht ghewent ten arbeydt wel,
Die oock vernoeght zijn met een cleentgen snel,
*Der Goden dienst is daer, en d'Vaders heylich,
Gherechticheyt doen sy ten Hemel steylich,
Voer en verliet hier d'aerde, heeft op t'velt,
By t'landtvolck haer voetstappen laetst gestelt.
†De Muses soetst my boven al behaghend',
Wiens diensten weerdt en heylich ic ben dragend'
Met liefde groot bevanghen: laet doch sy
My nemen aen, en d'weghen toonen my
‡Des Hemels, oock der sterren: jae de mindring
Des sons veelsins, met ooc des maens behindring,
Waer door ooc beeft d'Aerd': en door wat gewelt
De hooghe Zee soo seer somwijlen swelt
Dat sy doorbreeckt de Dijcken harer palen,
En wederom gaet in haer selven dalen,
Tot wat eyndt oock de winter-sonnen gaen
Soo haesten in den grooten Oceaen
Te doopen hen, en wat voor een vertoeven
*De nachten traegh weerhoudt alsoo te
toeven.
Maer soo ontrent t'hert-hol het coude bloet
†My traegh verstandt gheeft en beletsel
doet
| | | |
Dat ick niet aen dees deelen der natueren
Gheraken mach, noch oock te recht nae speuren:
Laett Landen dan en Vlieten vloedich in,
De dalen laegh nu staen in mijnen sin:
Laett onvermaert ick zijnde my den Vlieten,
En Bosschen dan te lieven niet verdrieten.
O die my droegh' daer †Sperchen en ‡Taygeten
Schoon velden zijn, die Spartsche maeghden weten
Bacch' dienstich wel t'hanteren menichfout:
O die my steld' in *Hemo dalen cout
Met groote schaeuw van tacken overtoghen.
‘Wel g'luckich is hy die recht kennen moghen
‘D'oorsaken al der dinghen: die al t'schrick
‘Des doodtschen noot het onverbidsch voorschick
‘En t'fel gheruysch des Gieren †Acheronnen
‘Heeft onder voet gheworpen en verwonnen.
Goet avontuersch is die Boer-Goden, Pan,
Den Sylvaen oudt, en suster Nymphen, van
Kindts been aen ghekent heeft onbedroghen.
Noyt eer' des volcx noch Conincx purper bogen.
Sulck mans gemoet noch noyt heeft hem ontstelt
‡Tweedrachts aenstoot die ontrou
broeders quelt,
Noch raedtslach quaet der Dacen die daer comen
Van boven af der Ister vlietsche stromen,
Noyt Roomschen staet en heeft het hem gedaen,
Hy vreest niet dat sijn Rijck sal t'ondergaen
Om armer noot en voeld' hy noyt gheen smerte,
Om t'Rijcker spoet oock noyt geen nijt int herte.
Hy heeft ghepluckt de vrucht der boomen af,
Alsoo van self den tack hem droegh en gaf,
En wat hem t'velt heeft voortgebracht gewillich
T'onsoenlijck recht, t'svyerschaers gepleydt verschillich
Hy noyt en sach: Een ander t'wijl de Zee
Met riemen slaet, of desen valt met wee
Int ijser scherp, of slijtt in Vorsten Hoven
| | | |
Den dorpel glat, of lagich soeckt berooven
Met list een stadt tot huysgoder ellendt,
Om drincken uyt bepeerlt gout int endt,
En sacht op Tyrsch Sarraensche purper slapen:
Een ander berght veel schat met gierich schrapen,
En light op sijn ghegraven gout ghestreckt:
D'een al verbaest vol wonders is verweckt,
Op t'hoogh gestoelt' een ander gaept mitsgaders
Hem soo bevangt, verdobbelt t'volc en t'Vaders
Handt-claps misbaer in speel-plaets, ander wort
Bly als met bloet sijns broers hy is bestort:
Om banningh' hy verwisselt sijn ghenoechlijck
Dorpel en huys: jae gaet en soeckt onvoeghlijck
Een Vaderlandt ondr' ander Son seer wijdt.
#Maer d'Ackerman roert twijl om en doorsnijdt
Met crommen ploegh d'aerd', en hier uyt geresen
T'siaers arbeydt is: sijn Vaderlandt van desen
En neefkens cleyn hy voedt, soo doet hy noch
Oock sijn groot Vee en Stieren jongh die't doch
Verdienden wel, met ploeghen hun vermoeyend.
‘Altijdts is t'Iaer al stadich overvloeyend,
#‘Ten houdt niet op, oft brengt van boomen oeft,
‘Of vruchten van t'Vee, of t'gen' ooc wel hoeft
T'Cerisch gheschoof, en laedt de voren crachtich
Soo seer dat sy de Schueren zijn te machtich.
Den winter comt, alsdan ghebroken wert
#De
Cicyonsch' al rijpe botte swert
Met d'Oly-pers, de Sogh keert weder blijde
Van d'Eyckels vet, jae t'Bosch ten selven tijde
Haegh-appels gheeft een menicht' onghetelt:
Den Herft oock voort verscheyden vruchten stelt:
Ooc wort gekoockt in clippen hoogh sonachtich
De rijpe Druyf, en wel doorbraden sachtich:
De kinders soet die hanghen ondertusch
Aen Moeders hals toessamich met ghecus,
En t'suyver huys bewaert de kuyscheyt stadich:
| | | |
De koeyen al vol melcks en swaer verladich
Hen ulders sy daer laten hanghen langh,
De Bocken vet malcander met ghedrangh
Der hoornen oock bewratslen en bestrijden
In weyden vet: den Boer oock selfs by tijden
#Feest-daghen houdt gheleghen daer int
gras,
En t'vyer in midts, sijn mackers pot en glas
Becroonen: dan O Lene, u met prijsen
Aenroept hy oock, hy offert en stelt prijsen
Eens snellen pijls in d'Olmen, oock van dat
Vee-hoedich volck, jae ghesellen rat
Ontblooten daer hun vroom verherde lijven
Om op sijn Boersch een †wrastelingh
bedrijven.
Dusch leven Boersch eertijdts Sabijnen out
Oock leyden wel, so dede ‡Remus stout
En sijnen *broer, en aldus ginck dat
stercke
Etrurisch rijcx toenemingh' oock te wercke:
Met namen Room is worden sonderlingh
Aldus het schoonst' van alderhande dingh,
En berghen sy begrepen heeft tot seven
In haren muer: jae sulck een Boerich leven
Op aerd' oock eerst ‡Saturnus guldich nam
Eer t'Conincx straf des Rijcx *Dicte' op quam:
Eer t'schelmich volck noch hadde doot gesmeten
Den Ossen jongh, jae opghebrast en gh'eten:
Doe hadmen gheen alarm hooren slaen,
Noch t'groot gecraeck der zwaerden niet verstaen
Doe sy gheleyt op den aembeelden waren:
Wy hebben doch al gaend' een groot verclaren
Voleyndt: t'is tijdt de halsen al vol roock
Der peerden nu te gaen ontbinden oock.
|
#Van der Boomer verscheyden oorspronck ende uytspruytsel.
†Dat men boomen en vrucht verandert met enten.
‡Vermaen aen den Boeren van planten en bouwen.
*Taburmus bergh in Campanien t'Rijck van Napels.
#Romeersche spreeckwijse.
#Boomen van selfs wassende, zijn onvruchtbaer: doch canmense met enten en oeffenige
temmen.
#Den boom die uyt zaet wast, wast traegh, doch crijght bastaerde vruchten.
†Paphos, stadt in Cypren, van waer de Myrth' Veneri toeghewijt.
‡Hercules crans was abeel, wiens bladers soo wit in de Helle
verbranden.
*Chaonischen vader was Iuppiter, wien d'Eycke
toeghewijt.
†Van wilde onvruchtbaer boomen te greffijen.
‡Van verscheyden enterswijse.
*Verscheyden aert van Boomen wasdom, gedaente en wesen, int enten
t'onderscheyden.
†Alcinous Coninc van Pheaco, beminder der fruytboomen, boomgaerden.
†Lesbos Eylant in de Zee Egee, daer in de stadt Metymna, Mareotes, een deel van
Egypten.
‡Verscheyden aert van druyven en wijnen.
*Lageos, dees druyfs wijn treckt door't lijf tot in de
aderen.
†Tmolus, bergh in Lybien.
‡Phaneus, haven van t'Eylandt Chio, van
den Coninck Phareo ghemaeckt.
*Rhodus Eylandt van Lycien.
†Oneyndelijck ghetal der wijnen.
‡Ionische Zee is een deel der Adriatische.
#Gelonen, een volck in Schytien.
#Seres een volck naest t'somer Oosten, geleghen daer veel boomwol wast.
†Ganges, vliet in Indien.
‡Hermus, vliet in Meonien.
*Bactra, lant en stadt in Schytien.
†Panchaia lant in Persen, van den Coninck Pancheo so
ghenaemt.
*Massijcke wijn, dat is van Campani, na den bergh Campano in
Italien.
†Clitumne, vliet in Pharisco by Mevancam.
‡In Itali ist altijdt Lenten: en somer als elder winter is.
*In Itali zijn geen soo groote schobde Slanghen als in Indien, Afrieken of Egypten.
†Lacius den poel by de stadt Com.
*Juli Cesar had de Zee afghesloten van den poel Luccino, waerom hier Juli
water.
†Itali heet Saturnia, van Saturno, dieder hem hielt uyt den Hemel, dat is uyt Creten van sijn
sone verdreven.
†Ghelijck Hesiodus Ascraijt van t'lantwerck sanck.
‡Verscheydenheyt der aerden.
#Magher steenich lant goet voor Olijven.
#Vetten gront om Wijngaert.
†Tyrrhener nae de Zee, tusch Spagnen en Itali, een
Thuscaner.
‡Waer men groot vee, ooc Kalvers en Geyten hoeden sal.
#Hy loest sijn Vaderlantsche weydinghe.
#Swarte rottighe vette aerde de beste om Terwe.
#Wighe roeyde bosscher of boomgaerder, nieu aerde de beste.
#T'landt daer misten uyt optrecken is seer goet.
#Clavius een Vliet in Campania.
‡Ascree stadt in Campania.
#Hoe men d'aerde proeft en kent.
#Brack' aerde onnut voor vruchten en wijngaerts.
#Hoe men soute aerde proeft.
#Waer aen men vette aerde kent.
#Aerde by ghewicht en gesicht t'onderscheyden.
#Door t'lant voren en grachten te maken.
#Hoe men plantsoen verplanten sal.
#Te mercken oft beter is op heuvels of int laegh Wijngaert teplanten.
#Den Wijngaert op rijen en ganghen te stellen als een slachoorden.
#Wijngaert ondiep, maer boomen diep te planten.
#Van 't diep wortelen der Mispelaers.
#Wijgaerts niet stellen teghen t'Weste.
†D'opperste scheutkens der boomen niet te breken.
‡In Wijngaert noch Olijfgaert gheen wilde Olijven te planten om sorghe van brandt.
#T'landt niet om te doen met de Noorden windt.
#In den Herft en Lenten plant men best de wijngaerden.
#In den Lenten Iupiter en Iuno, dat is de regens uyt de locht: maken d'aerde lustich, vruchtich
en zaeyvaer, genomen uyt Homero..
#Veye locht is een vochte of groeysaem locht.
#Den Lenten by d'eerste Weerelt oft Lusthof geleken.
#Van mis te stroyen in den Wijngaerts.
†Van den Wijngaert te hacken om t'oncruyt uyt te roeyen.
#Van de wijnstocks op te binden en steunsels te gheven.
#Dat men seer de teere botten wachten vroet.
#Waerom de Geyte Baccho wordt gheslacht.
#Wtters zijn Geyte-vellen vol wijn oft oly.
#Bacchi feest hoe gehouden.
#Den Bock wordt Baccho g'offert.
†Wijngaert dry oft vier maels siaers te suyveren, hacken, en de blarighe rancken
minderen.
‡T'Boerwerc is nimmer stil.
#Nae t'aflesen den wijngaert stracx te snoeyen.
#Tweemael des Iaers, te weten, in Lenten en Herft, den Wijngaert ontrancken en
ontlooven.
†Weynich landt wel, beter als veel qualijc, bouwen.
#Iupiter de locht of den reghen.
#Van den Olijf en sijn oeffeninghe.
†Citorus bergh in Paphlagonien.
‡Naritia t'lant Vlyssi daer veel peckboomen wassen.
*Caucasus bergh in Scythien.
#Iturri volck van Syrien, of so Probus seyt, van Schytien.
†Wijn oorsaeckt veel quaets.
‡Centauren een volc van Thessalia.
*Roethus, Pholus en Hyleus, namen der Centauren.
†Lapithen, oock doch van Othro gheberghte.
‡Van t'gluckich en veyle boere leven.
*Te Corinthen was veel goet koper.
†Gheverwet met vergift dat was root purper van Tyra.
‡Tempe een schoon lustdal in Thessalien.
*Oprechticheyt en Godsdiensticheyt woonen geern onder de Boeren, en daer zijn de heylighe
Vaders.
†Eerst woonde gerechticheyt in de steden, na opt Lant, ten laetsten verliet d'aerde en voer ten
Hemel.
*Traghe nachten die t'Somers traegh by comen.
†Waer door men een traeg en bot verstandt heeft.
†Sperchius Thessali Vliet.
‡Taygetus bergh in
Achaien by Sparten.
*Hemus een Thraci bergh wel 5000. treden hoogh.
†Acheron een Vliet der Hellen.
‡Ongevallijckheyt der stadt teghen de Boersche moetrust.
#T'Iaer brengt alderley vruchten voort.
#De Cicyonsche botte is d'Olijve, die veel te Cycyonien, stadt by Corinthen, wies.
#Der Boeren rust en vermaeck op den Vyerdagen.
†Wrastelen oft worstelen een oudt spel der Sabijnen.
*Remus en Saturnus hebben Boersch leven gheleyt.
‡Saturnus guldich, om den gulden vredighen tijdt, doe men gheen Ossen
doodde om eten.
*Dictea is Creten of Candijen.
|
|
vorige
