[p. 62]
Vrede dankzij oranje (1674)aant.
‘Schep moed, verdrukte Nederlanden,
klapt in uw opgeheven handen,
van broederstrijden mat en moe.3
God heeft de schandvlek van Zijn kerke4
5
begraven onder stalen zerken5
en neergelegd die scherpe roe.
Al broederbloed genoeg vergoten,
al kruit en lood genoeg verschoten,
al weduwen genoeg gemaakt,
10
wier arm', onnooz'le, tere wezen10
in zulk een staat en droevig wezen
het brood wordt uit de mond gehaakt.
God, die der zaken roer kan wenden,
ziet neder op uw dubb'le ellende,14
15
en hoort uw stem aan 't smeekaltaar,
waar duizend zuchten Hem bewegen
om u t'omhelzen in Zijn zegen
met een gewenst' en lieve maar.18
De raad Achitofels verbroken,19
20
is u d'olijftak opgestoken.20
Rijs Neerlands Esther, rijs weer op,21
die uw Asveros van hierboven,
komt met meedogenheid doorstoven,
de broederstrijd die krijgt een schop.’
25
Zo riep - in blijdschap opgetogen -
de Waarheid onder 's hemels bogen,26
en zette ziel en lijf te pand27
[p. 63]
bij die, die - of door nijd of voordeel -28
zich toonden van een ander oordeel
30
in 't afgematte vaderland.
De Faam was daad'lijk op haar hielen,31
en vloog door 's werelds wentelwielen;32
zij gaf Louis een schamp're lach,33
wijl Neerland riep: ‘Dit aas der oren34
35
zal Dam en Beurs en Waag bekoren;35
zo komt de welvaart voor de dag.’
Neptuun, die op 't geluid ontzette,37
sloeg met zijn gaffel in de netten,38
die ledig hingen langs het strand;
40
hij wenkt de scheepvaart met haar kielen40
wijl 't al van Tritons om hem krielen,41
met kronkelhorens in hun hand.42
Schep moed, Gods kerk, en droog uw wangen.
Uw lier, aan wilgen opgehangen,
45
ruk moedig van die takken af,
en zing de grote God ter eren
een toon wiens weerklank heen zal keren
waar Eendracht houdt haar open hof.
Zo moet het groot-besluit eens baren49
50
door Die, die 't al komt evenaren,50
ten voordeel van Zijn waarde bruid,51
die roos, die onder zoveel dorens
van tweedracht, twist en van verstorens
geplant staat, oost en west en zuid.
55
Die roos, die zoveel afgodisten,55
belust op oorlog en op twisten,
[p. 64]
toeroepen: ‘Kruist haar, kruist haar voort.+
Rein af! Ontbloot haar, tot haar schanden!
Verbreek haar koorden en haar banden
60
en drink u dronken aan de moord.’
Een stem die Rachels dode benen61
opnieuw doet om haar kind'ren wenen,62
die Bodegraaf en Zwammerdam63
Louis zal in het aanzicht smijten,
65
en onophoudelijk verwijten
de telgen van zijn trotse stam.66
Doch zij, die staat op vaste gronden,67
de vredebalsem toegezonden
van Gileads genadestoel,69
70
nu tilt zij 't hoofd tot door de wolken,
en juicht op 't handgeklap der volken,
zij let op Babel noch haar boel.72
Diens rietstok is in tweên gebroken74
75
nu Karels ogen zijn ontloken,75
die 't zeil van vriendschap haalt in top,
waaronder wij stroomopwaarts roeien,
in spijt van Faro's maag're koeien78
met onverzaad'bre weienrop.79
80
Dat zich Oranje nu verheuge,
wie zoveel bitt're doodse teugen81
geschonken zijn door Loevestein.82
Doch door 't besluit van 't Enig Wezen
is zelf de schenkers toegewezen,
85
dit saamgebrouwen moordvenijn.85
[p. 65]
Ontbloot dan Nederland uw haren,
ruk henen naar uw dankaltaren,
breng uw geloften voor de dag
die gij, in 't schudden van uw zuilen,89
90
met jamm'ren, kermen en met huilen
uw God beloofde in wee! en ach!
Dan zal d'olijftak vruchten dragen,
waarnaar dat Is'rels ogen zagen
toen het aan Babels beken zat.94
95
Dan zal ons Juda in haar muren95
de tweede Sanherib verduren,96
die vlucht voor 't rits'len van een blad.
Deez' wens laat pek- en teerton branden
die onder 't klappen in de handen
100
hun vlammen zenden naar omhoog,
opdat z' Louis mag, door de vonken,
bewegen ons mee toe te lonken,
met een aanminnig, vreedzaam oog.
Ik tracht VEERder
Cornelia van der Veer
Amsterdam, aan de zoom van 't IJ, de 26e februari 1674.
3broederstrijden Engeland en de Republiek hadden eerder als twee protestantse naties als ‘broeders’ tegen elkaar gevochten
4schandvlek de broederstrijd
5begraven...zerken voorgoed beëindigd en afgesloten
10onnooz'le onschuldige
14dubb'le ellende oorlog, en dan ook nog eens tegen een eigen ‘bloedbroeder’
18maar boodschap
19raad Achitofels in 2 Samuel 15 staat beschreven hoe de raadsheer Achitofel het joodse volk ervan probeerde te overtuigen niet David, maar diens zoon Absalom te steunen. Het volk slaat de dwaze raad om in opstand te komen uiteindelijk in de wind; zo past het ook de ingezetenen van de Republiek niet naar slechte raadgevers (de staatsgezinden) te luisteren
20d'olijftak het symbool van vrede
21Neerlands Esther de Nederlandse maagd (de Republiek) moet zich spiegelen aan de bijbelse Esther, de joodse vrouw die haar volk wist te redden door de Assyrische koning Ahasveros tot haar bondgenoot te maken tegen de jodenhater Haman; zo moet de Nederlandse maagd steun zoeken bij Karel ii tegen Lodewijk xiv
26Waarheid personificatie, de waarheid wordt als vrouw voorgesteld
27zette...te pand stelde zich garant voor de goede afloop
28nijd...voordeel afgunst en egoïsme
31Faam personificatie van het nieuws
32door...wentelwielen de wereld rond
33Louis Lodewijk xiv
34aas der oren goede nieuws
35Dam...Waag de drie locaties waar in Amsterdam handel bedreven werd
37Neptuun Neptunus, Romeinse god van de zee
38gaffel drietand
40kielen schepen
41Tritons mythologische halfgoden, herauten van Neptunus; krielen krioelen
42kronkelhorens hoornschelpen
49groot-besluit...baren uit het verbond ooit voortkomen
50Die God; evenaren in evenwicht komt brengen
51bruid de Kerk
55afgodisten aanhangers van een ander geloof dan het gereformeerde
+Rein af Weg met haar; Ontbloot... schanden Doe haar schande aan door haar (de bruid, de Nederlandse Gereformeerde Kerk) te ontbloten
61Rachels...benen de beenderen van de vrouw van Jakob, de moeder van Jozef en Benjamin en aartsmoeder van het joodse volk
62opnieuw...wenen zoals zij dat deed bij de kindermoord in Bethlehem (waar zij begraven lag), ten tijde van de geboorte van Jezus
63Bodegraaf en Zwammerdam in de winter van 1672 richtte het Franse leger op laffe wijze in deze twee dorpen een bloedbad aan
66telgen...stam de hoogmoedige nazaten van Lodewijk xiv zullen door de Republiek de schandelijke daden in Bodegraven en Zwammerdam verweten worden
67zij de Nederlandse Gereformeerde Kerk
69Gileads genadestoel verwijzing naar de broederstrijd tussen de twee joodse stammen der Efraïmers en Gileadieten, die elkaar onder aanvoering van de Gileadiet Jeptha hevig bevochten
72zij...boel zij trekt zich noch van Babel (het Vaticaan) noch van haar minnaar (de rooms-katholieke Lodewijk xiv) iets aan
74Diens rietstok De zwakke staf waarop Lodewijk xiv steunt, zijn zwakke gezag
78in spijt...koeien ondanks onheilspellende voortekenen, zoals de farao die zag in een droom, waarin zeven magere koeien zeven magere jaren voor Egypte voorspelden
79weienrop magen die naar de wei hongeren
81doodse teugen dodelijke maatregelen, als de Akte van Seclusie uit 1654, waarin De Witt met de Staten-Generaal vastlegde dat Willem iii zijn vader Willem ii nooit zou mogen opvolgen als stadhouder
82Loevestein de Loevesteinse factie (zie Nawoord)
85is...moordvenijn de verraders lijden nu het lot dat zij de Oranjes hadden toegedacht
89in...zuilen toen de Republiek door de oorlogen op haar grondvesten stond te schudden
94Babels beken Nederland wordt hier, zoals in gereformeerde kringen in de zeventiende eeuw vaker gebeurde, vergeleken met Israël; het Nederlandse volk hunkert nu naar de olijftak zoals de joden tijdens de Babylonische ballingschap naar hun thuisland hunkerden
95ons Juda ons Israël, Nederland dus
96Sanherib de Assyrische koning die ten tijde van de heerschappij van de joodse koning Hizkia Jeruzalem belegerde; het verwijst hier naar het beleg van de Republiek door Lodewijk xiv.
