Bron 36. Bargoens van Nijmegen (1924) [D I]
De Geheimtalen i: hoofdstuk iv, d i; hoofdstuk v, d i.
In Nijmegen ondervroeg ik in 1924 enkele personen die tot dezelfde groep horen. Het woordmateriaal is wel gelokaliseerd in Nijmegen, voornamelijk in de buurt van Hees (Koninginnelaan). Wanneer G., een der ondervraagden, een woord kende dat de anderen niet wisten, geef ik dat aan.
| achelen, eten (G. alleen) |
| ago, boer |
| agorin, boerin |
| attenoje, uitroep (G. alleen) |
| bajes, gevangenis |
| bajes van de borgemak, stadhuis (vgl. grandige kit) |
| bas, stuiver (G.: kimmel bas, drie stuiver) |
| bedissen, krijgen (G. alleen) bij de kaffers bedis je bonzen of legem of een kotter |
| begietig, bang (G. alleen) |
| bei, twee (G.: beis) bei zoof |
| beis bas, 10 cent (G.: beisje) |
| beisje, dubbeltje (G. alleen) (vgl. beis bas) |
| bekaan nemen, terugnemen (G. alleen) ik heb die twee knaken bekaan genomen |
| bekattering, bekeuring (G. alleen) |
| benosselen, betalen (G. alleen) (vgl. bescholmen) ik moet die bink nog benosselen |
| bescholmen, betalen lovie of schriebes bescholmen |
| bezol, goedkoop (G. alleen) |
| bikken, eten |
| bikkennement, eten (G: bik; linke bik, slecht eten) |
| bink, vent, man (vgl. goozer) |
| bispraak, een bi-taal, soort lettertaal (vgl. tebie) |
| blauwe flep, ƒ10,- |
| boje, ruzie (G. alleen) |
| bonzen, aardappels |
| borgemak, burgemeester (ook de grannige) |
| boser, vlees (G. zei, dit is geen Bargoens) |
| botlak, honger (G. alleen) (vgl. doei) |
| botrel, vier (G. alleen; speciaal nagevraagd) |
| bout, agent (G. vond dit geen Bargoens) (vgl. smeris) |
| bouten, cacare |
| boutkit, wc |
| bozer, vlees jofel bozer ‘goed vlees’; seragel bozer ‘slecht vlees’ (vgl. seragel) |
| buizen, drinken |
| bult, bed, beddengoed (vgl. bulten) |
| bulten, bevallen |
[p. 519]
| die gooi moet bulten ‘die vrouw moet bevallen’ |
| canteren, zingen (G. alleen) |
| daaje, dobbelstenen |
| danskit, danshuis |
| deis je, houd je mond (G.), hou je kalm; ook ‘hou je gedekt’: deis je goozer, daar heb je een linkmichel ‘hou je gedekt, daar is een beroerde vent’ |
| doei, honger ik heb doei; ik peiger van de doei |
| dof, kerk we gaan naar de dof |
| dof hebben, slaap hebben we hebben dof of luim, we gaan naar 't bult (zie luim hebben) |
| duimpje (duimpie), ƒ1,50 (G. alleen) |
| emmes, mooi |
| flens, melk |
| flep, papieren geld |
| flokkie, hemd (G. alleen) |
| foks, bril |
| foks, goud (G. alleen) |
| gabbertjes, jongens (G. alleen) |
| gammel, venerisch (G. alleen) |
| gasjene-mone, gebruikt als bnw. bij priemierik (zie
aldaar); dan bet. het ‘dominee’ - of het in de algemene bet. ‘protestants’ gebruikt wordt, is me niet opgevallen (vgl. tofele-mone) |
| gasterik, spek (G. alleen) (vgl. gazzer en gemol) |
| gazzer, spek (vgl. gemol) |
| geklof, geldeed (G. alleen) |
| gele flep, ƒ25,- (ook gele rug) |
| gemol, spek (vgl. gazzer) |
| gesjankt, getrouwd (G. alleen) |
| gis, handig (G. alleen) gisse goozer ‘handige vent’ |
| gisof pruimtabak (G. alleen) (vgl. smerrie) |
| glibberd, kale kop (G. alleen) |
| glibbes, kale kop (zie glibberd) |
| glimmes, ruiten de goozer spant deur de glimmes ‘de vent kijkt door de ruiten’ |
| gokken (ww.), kaarten |
| gooi, vrouw |
| goozer, vent, kerel |
| grannige, burgemeester (G.: grandiger) (vgl. borgemak, grannige kit) |
| grannige kit, stadhuis (G. alleen) |
| grieksefokker, zwerver (vgl. martienfokker) |
| grieksen, luizen (vgl. kinneme) grieksekam |
| groene flep, ƒ40,- |
| grom, kind (vgl. kotem) |
| hanske, cent (G. alleen) (vgl. schrabber) |
| hei, vijf (G. alleen) (vgl. heit) |
| heit, kwartje (ook heitje) |
| heitjespooier, souteneur (G. alleen) (vgl. piratenpooier) |
| herrekit, herberg; ook ‘herbergier’ (G. alleen) (vgl. herriespies) |
| herriespies, café |
| hippe, schoen (G. alleen) |
| hoendje, dubbeltje |
| jajim, jenever (G. alleen) |
| jan, jaar (G. alleen) |
| jat, hand |
| jatten, voeten (vgl. jat) |
| jatter, dief (vgl. schoepper) |
| jenkelen, smokkelen |
| jidde, Jood (vgl. kajim) |
| joed, tientje (G.: joed, tien) |
| joekel, hond |
| jofel, mooi jofel gekluft ‘mooi gekleed’ |
| joker, duur (G. alleen) |
| kachelienen, kippen |
[p. 520]
| kacheliensauger, kippenkoopman (vgl. kachelien en sauger) |
| kaffer, boer (G. alleen) (vgl. ago) |
| kajim, Jood |
| kalf, twintig (G. alleen) |
| kalletje, getrouwde vrouw (G. alleen) (vgl. niese en schikse) |
| kas, hout (vgl. rispel) |
| kasjemeine gaan, weggaan (G. alleen) ik verschier hier lau; ik moet gaan kasjemeine |
| katsie, slager |
| keil, borrel (G. alleen) |
| keilen, drinken (G. alleen) |
| keilof, hond (G. alleen) (vgl. joekel) |
| kienen, kopen (G. alleen) |
| kimmel bas, 15 cent |
| kinnefkam, haarkam |
| kinneme, luizen (G.: kinnef) (vgl. grieksen) |
| kladderen, schrijven (G. alleen) |
| kladderik, papieren (G. alleen) die goozer vraagt naar m'n kladderik |
| kleun, klap stiek hem een kleun ‘geef hem een klap’ (vgl. stieken) |
| kleunen, steken, slaan ik heb die bink mol gekleund |
| klof, kleren (G. alleen) die bink tippelt jofel in de klof ‘die vent is goed gekleed’ |
| kluf, kleding jofel gekluft ‘fijn gekleed’; link gekluft ‘slecht gekleed’ (vgl. jofel en link) |
| knaak, rijksdaalder |
| kneisen, kennen (G. alleen) |
| knoksen, slaan, steken knoks hem mol ‘sla hem dood’ |
| koffer, bed (G. alleen) ik luim in dat koffer |
| kortjan, hooi |
| kotem, kind, in de uitdrukking 't mokkel scheft met kotem ‘'t meisje is zwanger’ (G. alleen) (vgl. grom) |
| kotter, boterham (vgl. vim) |
| kout, mes (G.: koutje) (vgl. nijf) |
| krantje, halve mark |
| lammetje, ƒ1.50 |
| lauzen, eieren |
| lechem, brood (vgl. maro) lechembakker ‘bakker’; ik ga lechem bikken ‘ik ga brood eten’ |
| lengering, worst |
| lik, gevangenis (G. alleen) |
| link, lelijk, slecht link gekluft ‘slecht gekleed’; link porum ‘lelijke vent’ |
| linkmichel, beroerde vent, verrader (vgl. link) |
| loenig, lelijk (G. alleen) (vgl. porum) loenig porum ‘lelijke vent’ |
| lousjes, eieren (G. alleen) (zie lauzen) |
| lovie, geld (vgl. schriebes) |
| luim hebben, slaap hebben (vgl. dof hebben) |
| luimkit, logement (G. alleen) |
| majem, water (vgl. plomp) |
| majemen, mingere; ook ‘regenen’ majembak ‘urinoir’ |
| mangen, vragen kotter mangen ‘boterham vragen’ (vgl. kotter) |
| mans tippeln, geld ophalen bij een orgel (G. alleen) de mokkel tippelt mans bij 't pierement |
| maro, brood; wordt niet zo veel gebruikt (vgl. lechem) |
| martienfokker, zwerver (vgl. grieksefokker) |
| meier, ƒ100,- |
| melochemen, coïre (G. alleen) |
| memsis, borst van een vrouw |
| mesjokke, dom, gek (G. alleen) |
| meutje, stuiver (G. alleen) |
| mezomme, geld (G. alleen) |
| mies, lelijk spant die gooie een mies ponum hebben ‘zie eens, wat een lelijk wijf’ |
[p. 521]
| mies trederiks, sokken (vgl. mies en trederiks) |
| mofker, hoed of pet (G. alleen) |
| mokem, stad (G. alleen) |
| mokkel, meid (G. vond dit geen Bargoens meer) |
| mol, dood knoks hem mol (vgl. kleunen) |
| mos, vrouw (G. alleen) een gesjankte mos ‘een getrouwde vrouw’ |
| muf, mond; ook het gehele aangezicht wordt zo genoemd; G. alleen: ‘gezicht’ in link murf of loene porum (vgl. porum) |
| neppen, bedriegen |
| niese, meisje (G. alleen) (vgl. sjikse en kalletje) |
| nikkeltje, halve groschen |
| nippel, neus |
| nörrie, jenever |
| nijf, mes (G. alleen) |
| okkeloen, bochel (vgl. winkelhaak) |
| oksie, horloge (vgl. tik en osniek) |
| olmse, de, de vader (G. alleen) (vgl. de tofele) |
| osniek, horloge (zie oksie) |
| paferik, pistool (G. alleen) |
| paferik, appel (G. alleen) (vgl.pavel) |
| pavel, appel |
| peezement, werk (G. alleen) |
| peezen, werken (G. alleen) de kaffer pees jofel |
| peiger, dood (G. alleen) die bink hebben ze peiger gestoken |
| piek, gulden (G. alleen) |
| pierement, orgel |
| pieremert, straatmuzikant |
| pieren, spelen op 't orgel (vgl.pierement) |
| piratenpooier, souteneur (G. alleen) |
| platvink, portemonnee |
| plomp, water (vgl. majem) |
| poekelen, spreken (G. alleen) |
| poen, geld (G. alleen) ik bedis nog poen van je ‘ik krijg nog geld van je’ |
| poets, politie (G. alleen) |
| pond, ƒ6,-; wordt alleen gebruikt bij vijftallen: vijf pond ‘ƒ30,-’; tien pond ‘ƒ60,-’ |
| porum, hoofd of gezicht (vgl. murf) jofel porum, emmes porum ‘knap gezicht’; link of loenig porum ‘lelijk, onnozel gezicht’ |
| priemerik, pastoor of dominee; ‘de pastoor’ is tofele-mone priemerik; ‘de dominee’ is gasjene-mone (zie tofele-mone en gasjene-mone); G.: priemerik alleen in de bet. ‘pastoor’ of ‘dominee’ |
| prinserij, politie (G.: prinserije) (vgl. poets) |
| ratjes, marechaussee |
| rispde, gras (speciaal nagevraagd) |
| rispel, hout (heb dit woord speciaal nagevraagd) (zie kas) |
| rolleman, woonwagen |
| rolleman, kar (in 't algemeen) |
| rooie rug, ƒ1000,- |
| rotkleun, een harde slag (G. alleen) (vgl. kleunen) |
| russen, rechercheurs |
| saret, station (G. alleen) |
| sauger, koopman |
| schikse, meid (vgl. kalletje en niese) een jofele schikse |
| schoepen, stelen (vgl. schoeper) |
| schoeper, dief |
| schof je, houd je mond (G. alleen) (vgl. deis je) |
| schok, stad; boerenschok, dorp (G. alleen) |
| schokken, kosten |
| schrabber, cent (vgl. hanske) |
| schriebes, geld (vgl. lovie) |
| seragel, slecht, stinkend seragel bozer ‘stinkend vlees’ |
[p. 522]
| serooren, coïre (G. alleen) |
| sjang, kerk (G. alleen) tippel naar de sjang |
| sjanken, trouwen |
| sjoegen, slimmeriken (G. alleen) |
| sjonof, penis (G. alleen) |
| sjoof, gulden (G.: zoof) |
| slange, ketting (G. alleen); de Saksische uitg. e valt op |
| smeichelen, lachen hij smeichelt je uit ‘hij lacht je uit’ |
| smeris, agent |
| smerrie, tabak (G.: smerrie, sigaar) |
| smiks, boter |
| smoes lau, hou je mond (G. alleen) (vgl. deis je) |
| soele, kerk (vgl. dof) |
| sos, paard (G.: sossem) |
| spannen, zien ik tippel naar die kit om een kotter: span effen naar de prinsemerij |
| spiese, café (G. alleen) |
| stieken, geven stiek hem een kleun ‘geef hem een klap’ |
| talver, bedelaar |
| tebie-tebie, betekent schoep die platvink er uit ‘haal die portemonnee er uit’ (vgl. bispraak) |
| temeie, lichtekooi (G.: temeies) |
| temeiekit, [bordeel] (G.: temeieskit) |
| tiejijs, zaak, ding in 't algemeen (G. alleen) geef me dat tiejijs eens aan; kale tiejijs ‘kale kop’ (vgl. glibbes) |
| tik, horloge (G.: tikkertje) (vgl. oksie) |
| tochus, aars (vgl. tokus) |
| toddensauger; lompenkoopman (vgl. sauger) |
| tofele, de, de vader (G. alleen) (vgl. olmse) |
| tofele-mone, gebruikt als bnw.: rooms (vgl. gasjene-mone) |
| tokus, aars; ook ‘vagina’ (G. alleen) 't mokkel heit een emmes tokusje |
| trederikken, schoenen |
| val, de deur flik de val dicht ‘gooi de deur dicht’ |
| veemerik, kat (speciaal nagevraagd) (G.: vemerik of femerik) |
| veenen (!), lopen (G. alleen) 'k heb een kotter gemangd, veen er naar toe |
| verschieren, verdienen we hebben lovie verschierd ‘we hebben geld verdiend’ |
| verschutting, ze verstaan je (G. alleen) |
| vim, boterham (vgl. kotter) |
| vlok, hemd (G.: flokkie) |
| waggelkontjes, eenden |
| winkelhaak, bochel |
| zoof, gulden; ook sjoof (vgl. piek) |
| zwartje, koffie |
Tellen
beis ‘twee’ alleen in beis bas; kimmel ‘drie’; dollef ‘vier’. Daar kende m'n zegsman niet al te veel van; bv.: beis meis noen soen ‘225’; siep ‘70’. Hij telt beis joed ‘20’; kimmel joed ‘30’; dollef joed ‘40’; verder kende hij niet - 70 is siep; 80 is siep + dolf + 2 × joed (!). In 't algemeen telde hij met geld gewoon: wat voor hem maar beter was.
