[p. 97]origineel
Ode.
[Voor versregels in bedoelde volgorde: aant.]
D'eerste strophe.
Wat de mensen bedryuen
Van loffelycke daden
In stryden oft in raden,
3
Het moet vergheten blyuen,
4
5
Den tyt verwinnet al:
5
Men mach veel deur Tropheen
6
Den mensch' noch wat doen leuen,
Nae syn doot, met verheuen
Colomnen fraey besneen,
9
10
Maer tcrycht al eenen val:
10
Want den tyt can d'oblisken
D'anticken d'Arabisken,
12
Doen vallen met gheschal.
13
Antistrophe.
Alleen de Musen schoone
15
De menschen als sy steruen
15
Den tyt te spyte verweruen
Eewighen lof te loone
En eenen goeden naem,
20
Van eenighe Poeten,
Dié als goede Propheten
De goy leuende houwen
22
Deur heur veerskens bequaem
23
Ghelyckmen dat mach mercken
24
25
Aen heur gheleerde wercken
25
En schriften sonder blaem.
26
[p. 98]origineel
2. Strophe.
O Brabant moeder schoone,
Gheluckich en vruchtbare
Van een gheleerde schare,
40
Een vroem volck, neemt de croone,
37-40
Die Vander Noot v gheeft:
Dewelcke hy met den sweerde
Ghewonnen heeft in stryden,
45
Cloeckmoedich vanden peerde,
(Dies menich Francois beeft)
46
Om Egmont synen Heere
Te helpen in syn eere,
48
Die nv deur hem noch leeft.
49
Antistrophe.
50
Egmont was seer cloecmoedich,
Sterck en bequaem van iaren
51
In de Fransoyssche scharen,
(Die hy deurwonde bloedich)
Ghereden alsoo diep
55
Dat hy hem vont besloten,
55
En omringhelt al omme
56
Van een seer groote somme
57
Fransoysen, onuerdroten.
58
Vander Noot (die hem riep,
59
Ronsard.
(uit: Ode IX van La Victoire de Guy de Chabot)
O France, mere fertile
D'vn peuple à la guerre vtile,
Terre pleine de grand heur,
Pren ceste douce couronne
Que Chabot pour son voeu donne
Au temple de ta grandeur:
Lequel ains que son espee
Au sang haineux fust trempee... etc.
(Strophe I, vs. 1-8)
(Laumonier, II, pag. 114)
[p. 99]origineel
Epode.
Ghelyckmen siet twee Leeuwen
Dat als sy syn bespronghen,
64
65
En seer ras ouerdronghen:
65
Met iuychen en met schreewen,
Van veel landt lieden grof,
67
Met bussen, boghen, stauen,
69
70
Willen dooden en strauen,
70
Den boeren niet en wycken,
Maer heur weeren met lof,
72
3. Strophe.
Alsoo sachmen dees Heeren
Inde Fransoyse benden
75
Menighen Fransoys schenden,
75
En verslaghen met eeren,
76
Cloeckmoedich onuersaecht.
Ten lesten viel ter eerden
Deur veel wonden en keruen
80
Egmonts peert d'welck most steruen:
De ruyters hem aenueerden,
81
En hebben hem gheuraecht:
Wilt v gheuanghen gheuen,
Want v peert isser bleuen,
84
85
En ghy vint v gheplaecht.
85
Antistrophe.
Merct nv een stuck van trouwen,
86
Weerdich te syn ghepresen,
Een stuck datmen by desen
88
Soo lofweerdich mach houwen,
90
Alsser oyt is gheschiet.
Dat Egmont was te voete
Deur syns peerts doot onsoete,
93
Sprack hy met heussen monde:
94
95
Gheselle en vreest toch niet
En wilt hierom niet suchten,
Maer sprinct hier sonder duchten
Op myn peert, tis v siet.
98
Epode.
Hy spronck van synen peerde,
100
Niet vreesende de crachte
Van het Fransoys gheslachte:
101
Egmont sadt op met veerde,
102
O ghetrou en stout werck!
En voorts heeft hy ghegrepen
104
105
Dees peerts steert metten hander
In spyte der vyanden,
Dwelck hem heeft wt gheslepen,
107
Vechtendé euen sterck.
[p. 100]origineel
4. Strophe.
Hy heeft met wysen sinne
109
110
Des peerts steert ras ghebonden
Om den slincken vol wonden,
111
En vocht tsynen ghewinne
112
Sterck met syn rechte hant.
Ghelyck twee stercke winden
115
*Door
eenen boomgaert groene
Met seer snellen fatsoene,
116
Vlieghende ende soo schynden
117
De vruchten abondant,
118
Soo sachmen dees twee loopen,
120
En omworpen met hoopen
120
Tfrans volck aen elcken cant.
Antistrophe.
Te wyl dat dees twee vochten,
Quamen aen de Boergoensche,
123
En sloeghen de Gaschoensche
124
125
Die sy soo tonder brochten,
Ghelyck de cat de muys:
Veel werdender gheuanghen,
Oock verdronckender veele,
De rest' vloet wt den spele
129
130
Benaut deur het verstranghen,
130
Seer beschadicht nae huys:
131
Soo sy oock hadden gheuaren
132
Ouer twee halué Iaren
133
Dit meyneedich ghespuys,
[p. 101]origineel
Dat ghy (vry van onuromen)
151
Den oorspronck hebt ghenomen
In de neerlantsche rycken,
153
Van een eel gheslacht vry.
154
155
Dwelck ouer duysent Iaren,
155
Hem in Brabant quam paren
156
Met een eel vrouwe bly.
155-157
Antistrophe.
Waer af dat syn ghesproten
158
Soo veel goy edel Heeren,
159
160
Die vol vromen en eeren
160
De deucht vry onuerdroten
161
Altyt hebben ghesocht.
*Onder
welck' syn gheuonden
Soo veel wyse gheleerdé,
165
Vroomé, goedé, gheeerdé,
165
Die des lants t'allen stonden,
Voorspoet hebben ghewrocht:
166-167
Som synde Cancellieren,
168
Raetsheeren goedertieren,
169
170
Borghemeesters wel bedocht.
170
Epode.
Som ruyters, Capiteynen,
Ridders en offichieren,
172
Die in alder manieren
In de Brabantsche pleynen
174
175
Heerlyck hebben ghebout,
175
En hebben tallen stonden
Dorpen ende Casteelen,
En steden voor heur deelen,
178
Leenen en vaste gronden
180
Ghehadt, en oock schoon gout.
6. Strophe.
My is hier wel ghegheuen
Stoffe schoon om te prysen,
182
Na de Thebaensche wysen,
183
Met myn veerskens verheuen,
185
Dit goet edel gheslacht,
Maer om dat ick ghesproten
Wil ick met alder machte
My myden vande Nooten
Want het en sou niet veughen
191
Dat ick na myn ghenughen
192
Hier toonen sou myn cracht.
[p. 102]origineel
Op tgheclanck der trompetten,
De schoon daet wtuercoren
Van myn Heer van Carloo.
Op dat den tyt der Iaren
200
Niet en soude verteeren
Den lof niet om vercleeren
201
Die weert sonder beswaren
202
Is datmen hem sing' soé,
203
Om syn stout edel herte,
205
Dwelck altyt vliet de smerte
Der schanden eens herts bloó.
205-206
Epode.
En op dat de Neerlanden
Oock moghen sien en weten
Dat ick Phoebus secreten
209
210
Myn vyanden ter schanden
In heur ierst heb gebrocht,
211
Singhendé op de wyse
212
Der Grieken en Romeynen,
Nae Horaciums meynen,
214
215
En na Pindarus ghyse,
215
Dit werck dus heb volbrocht.
216
Ronsard.
(uit: Ode IV A Madame Margverite)
Afin que la Nymphe voye
Que mon luth premierement
Aux François monstra la voye
De sonner si proprement:
Et comme imprimant ma trace
Au champ Attiq' & Romain,
Callimaq' Pindare, Horace
Ie déterray de ma main.
(Laatste Epode, vs. 89-96).
(Laumonier, II, pag. 101)
*F.j.vo
*H.: Heere; Vander Noot, Heere van Carloo.
&c.:
Kasper van der Noot, wiens hier bezongen wapenfeit
in de slag bij Grevelingen (1558), waar Egmond de Fransen
versloeg, verder niet bekend is. Later nam hij deel aan het Verbond der Edelen.
In 1568 deed hij een mislukte poging om Alva in het klooster van Groenendaal op
te lichten; ook was hij bij het leger van de Prins dat in dit jaar over de Maas
Brabant binnenviel. Waarschijnlijk sneuvelde hij in 1573 bij een poging tot
ontzet van Haarlem (vgl. Vermeylen, pag. 159)
3in stryden oft in raden: als krijgsman
of als overheidspersoon
4vergheten blyuen: vergeten
raken
5den tyt verwinnet al: de tijd overwint
alles, doet alles verdwijnen
6mach: kan; veel: veelal, dikwijls;
Tropheen: zege- en gedenktekens
9colomnen fraey besneen: fraai met
reliëfwerk versierde zuilen
10al: alles
12d'anticken: de antieke bouwwerken(?);
d'Arabisken: de Arabische bouwwerken(?) (Van der Noot wil blijkbaar zeggen: de
Egyptische, Grieks-Romeinse en Arabische monumenten ter ere van bepaalde
personen of feiten)
13gheschal: geraas
15de menschen: (datief!)
*F.ij.ro
19het gheleert ontfouwen: de kundige
uiteenzetting
22de goy: de goeden, de
verdienstelijken; leuende houwen: (nl. in de herinnering van het
nageslacht)
23veerskens bequaem: welluidende
verzen
24mach: kan
25gheleerde: naar de regelen der kunst
samengestelde
26schriften sonder blaem:
voortreffelijke geschriften
27ghesusters eersame: de
Muzen
28ontrent: in de nabijheid
van
28-29de fonteyne Phegasis: de door het
dichterpaard Pegasus met een hoefslag veroorzaakte dichterbron
Hippokrene
29pleyne: vlakte
30sonder blame: op edele
wijze
31Phebus: Apollo, de god der dichtkunst
en leider der Muzen; minioot: bevallig, liefelijk
33deur v ionste: door uw
gunst
34nae: naar
35schiere: aanstonds, nu
37-40O Brabant, schone moeder, die
gelukkig zijt en vruchtbaar in het voortbrengen van een groot aantal dichters
(een gheleerde schare) en van een dapper volk, neem gij de lauwerkrans
aan....
*F.ij.vo
44sonder myden: onverwijld
46Francois: Fransman
48in syn eere: in zijn waardigheid als
legeraanvoerder
49die: nl. Egmont
51bequaem van iaren: op de juiste
leeftijd, (hier:) in de kracht van zijn jaren
55hem vont besloten: zich ingesloten
vond
56omringhelt: omsingeld
57van: door; somme: aantal
58onuerdroten: zonder daardoor de moed
te verliezen (behoort bij hy uit reg. 55)
59riep: toeriep
61prys: roem
62alleene met hem liep: bevond zich
alleen bij hem
64bespronghen: aangevallen
65ras: plotseling; ouerdronghen: in het
nauw gebracht
67van: door; grof: ruw
*F.iij.ro
68pyken: pieken
69bussen: vuurroeren; stauen:
stokken
70strauen: straffen, (hier:)
wonden
72heur weren met lof: zich moedig
verweren
75schenden: letsel
toebrengen
76verslaghen: verslaan,
doden
81aenueerden: aanvielen
84isser bleuen: is gedood
85gheplaecht: in 't nauw
gebracht
86een stuck van trouwen: een staaltje
van trouw
88by desen: bovendien
*F.iij.vo
91beuonde: bemerkte
93onsoete: gewelddadige
94met heussen monde:
hoffelijk
98tis v siet: zie, het is voor
u
101het Fransoys gheslachte: de
Fransen
102sadt op met veerde: sprong snel te
paard
104hy: nl. Van der Noot
107wt gheslepen: uit het gevecht
gesieept
109met wysen sinne: met schrander
verstand
111den slincken: de
linkerhand
112tsynen ghewinne: tot zijn
voordeel
*F.iiij.ro
116met seer snellen fatsoene: op zeer
snelle wijze
117ende soo schynden: (lees:) ende die
soo schynden (= vernielen)
118abondant: overvloedig
120omworpen: omver werpen
123de Boergoensche: de Bourgondiërs,
(hier voor:) de soldaten van Philips II als Bourgondische Habsburger
124sloeghen: verdreven; de
Gaschoensche: de Fransen
129vloet wt den spele: vlood uit de
strijd
130het verstranghen: de
overweldiging
131beschadicht: gehavend; nae:
naar
132soo sy oock hadden gheuaren: zoals
het hun ook was gegaan
133ouer twee halué Iaren: vóór een jaar
(nl. in de slag bij St. Quentin)
136Sinte Quintens beleghen: het
belegerde St. Quentin
138fraey Cadetten: pronkerige adellijke
jonge officieren
*F.iiij.vo
139meest: merendeels
140corts daer na: kort
daarop
141presen: hoogschatten
142-143Chattelet, Han: plaatsen, die
eveneens door de Spanjaarden en Nederlanders op de Fransen werden veroverd
(Hooft vermeldt nog: ‘Nojon, Chauly en andere’)
143ander vercoren: andere, hun dierbare
sterkten
147vroem: dappere
148-149dat gij niet van geringe afkomst
zijt
151vry van onuromen: vrij van ongeluk,
(dus:) gelukkig
153rycken: gebieden
154eel: edel; vry:
edelgeboren
155ouer: vóór
156hem: zich
155-157Vgl. wat Van der Noot daarover
zegt in zijn gedicht ‘De Vrijagie ende het houwelyck van Messer Luciaen dela
Noce’ op pag. 57 vlgg., en Bijlage II
158waer af: uit wie (nl. de gehuwden
uit reg. 154-157)
159goy: goede, dappere
160vromen: moed
161vry: zeer
*[F.5.ro]
165gheeerdé: geëerde
166-167die altijd in het belang van het
land werkzaam zijn geweest
168som.... som (171): sommigen....
anderen
169goedertieren:
edel(aardig)
170wel bedocht: bedachtzaam
172offichieren: ambtenaren
174pleynen: velden
175heerlyck hebben ghebout: als grote
heren hebben gewoond
178voor heur deelen: in hun
bezit
182om te prysen: (het object is ‘dit
goet edel gheslacht’, r. 185)
183na de Thebaensche wysen: in de vorm
van een ode (Pindaros van Thebe was de grote oden-dichter der
Oudheid)
*[F.5.vo]
187dit self: dit zelfde
189-190my myden vande Nooten te prysen:
mij er van onthouden de Nooten (de Van der Nooten) te prijzen
190nae: naar
191veughen: voegen, passen
192na myn ghenughen: naar
welgevallen
195sonder letten: zonder
mankeren
201niet om vercleeren: onovertrefbaar
(in glans)
202sonder beswaren: zonder dat men het
daarover oneens kan zijn
203soé: zo, aldus
205-206vliet de smerte.... bloó: vlucht
voor de pijn der schande, die een laf hart veroorzaakt
209Phoebus secreten: de geheimen van
Phoebus Apollo, de god der dichtkunst, (hier voor:) de poëzie
211in heur: nl. in de Nederlanden;
ierst: als eerste
212(lees: en dat ick singhendé op de
wyse...)
214nae Horaciums meynen: naar de wijze
van Horatius (de grote odendichter der Romeinen)
215na Pindarus ghyse: naar de wijze van
Pindaros (de grote oden-dichter der Grieken)
216dus: aldus.
